Xem mã nguồn của Token không thể thay thế

'''Non-fungible token''' (tạm dịch: token không thể thay thế, viết tắt: '''NFT''') là một đơn vị dữ liệu trên [[sổ cái]] kỹ thuật số được gọi là [[blockchain]]. Trong đó, mỗi NFT có thể đại diện cho một tập tin độc nhất vô nhị và vì vậy, chúng không thể hoán đổi cho nhau. NFT có thể tồn tại dưới nhiều dạng tệp kỹ thuật số như tác phẩm nghệ thuật, âm thanh, video, món đồ trong trò chơi điện tử và các tác phẩm sáng tạo khác. Mặc dù về lý thuyết, các tệp kỹ thuật số có thể tái tạo vô hạn nhưng NFT đại diện cho chúng được lưu lại trên các blockchain mà chúng thuộc về. Chúng được xem như chứng chỉ xác thực [[Sở hữu|quyền sở hữu]] đối với một sản phẩm nào đó.<ref name="$69 million for digital art?">{{Chú thích báo|url=https://www.latimes.com/business/technology/story/2021-03-11/nft-explainer-crypto-trading-collectible|title=$69 million for digital art? The NFT craze, explained|last=Dean|first=Sam|date=ngày 11 tháng 3 năm 2021|work=Los Angeles Times|access-date=ngày 12 tháng 3 năm 2021}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://vnexpress.net/nft-con-sot-moi-sau-bitcoin-4248994.html|tựa đề=NFT - 'cơn sốt' mới sau Bitcoin|tác giả=Lưu Quý|ngày=17 tháng 3 năm 2021|website=[[VnExpress]]|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210317010720/https://vnexpress.net/nft-con-sot-moi-sau-bitcoin-4248994.html|ngày lưu trữ=17 tháng 3 năm 2021|url-status=live|ngày truy cập=28 tháng 3 năm 2021}}</ref> Các blockchain như [[Ethereum]] và [https://nftinsider.io/flow-blockchain-explained-the-original-layer-1-alternative/ Flow] đều có những tiêu chuẩn token (mã thông báo) riêng để xác định việc sử dụng NFT.

NFT chủ yếu vận hành trên blockchain [[Proof of work|proof-of-work]]. Blockchain dạng này sẽ [[Sử dụng năng lượng hiệu quả|sử dụng năng lượng kém hiệu quả]] hơn so với blockchain [[Proof of stake|proof-of-stake]]. Chính vì điều này mà NFT bị chỉ trích vì mức độ [[Vết cacbon|xả thải cacbon]] trong mỗi lần giao dịch.

Thị trường NFT đã tăng trưởng 300% năm 2020, đạt hơn 250 triệu đô.<ref>{{Chú thích web|url=https://www.morningbrew.com/emerging-tech/stories/2021/02/22/nft-market-tripled-last-year-gaining-even-momentum-2021|tựa đề=The NFT Market Tripled Last Year, and It’s Gaining Even More Momentum in 2021|website=Morning Brew|ngôn ngữ=en-us|ngày truy cập=2021-09-25}}</ref> Tới quý đầu năm 2021, doanh số NFT đã vượt 2 tỉ đô.<ref>{{Chú thích web|url=https://www.cnbc.com/2021/04/13/nft-sales-top-2-billion-in-first-quarter-with-interest-from-newcomers.html|tựa đề=NFT sales top $2 billion in first quarter, with twice as many buyers as sellers|họ=Frank|tên=Robert|ngày=2021-04-13|website=CNBC|ngôn ngữ=en|ngày truy cập=2021-09-25}}</ref>

== Định nghĩa ==
Non-fungible token (NFT) là một đơn vị dữ liệu được lưu trữ trên [[blockchain]] (sổ cái kỹ thuật số).<ref name="$69 million for digital art?" /> Chúng có thể được xem như đại diện cho một mặt hàng kỹ thuật số độc nhất, chẳng hạn như tác phẩm nghệ thuật. Nhìn từ góc độ khác, NFT còn là một token dạng [[Giao thức mật mã|mật mã]]. Tuy nhiên, khác với những loại [[tiền mã hóa]] như [[bitcoin]], và nhiều mạng lưới, cũng như token tiện ích, thì NFT không thể hoán đổi cho nhau, hay nói cách khác là fungible.<ref>{{chú thích báo|url=https://www.wired.com/story/gadget-lab-podcast-495/|title=WTF Is an NFT, Anyway? And Should I Care?|work=Wired|access-date = ngày 13 tháng 3 năm 2021 |language=en-us|issn=1059-1028}}</ref> Một NFT được tạo ra bằng cách tải một tệp lên thị trường [[đấu giá]] NFT. Những thị trường đấu giá ấy có thể là KnownOrigin, Rarible hoặc [[OpenSea]].<ref>{{chú thích báo|url=https://www.npr.org/2021/03/05/974089381/whats-an-nft-and-why-are-people-paying-millions-to-buy-them|title=What's An NFT? And Why Are People Paying Millions To Buy Them?|last=Allyn|first=Bobby|date=ngày 5 tháng 3 năm 2021|work=NPR|access-date=ngày 12 tháng 3 năm 2021}}</ref> Việc này sẽ tạo ra bản sao của một tệp được lưu lại trên sổ cái kỹ thuật số dưới dạng NFT. Người có nhu cầu có thể mua NFT bằng tiền mã hóa, sau này vẫn có thể bán lại. Nghệ sĩ sáng tạo ra tác phẩm có thể bán nó dưới dạng NFT mà vẫn giữ được bản quyền, đồng thời tạo ra nhiều NFT trên cùng 1 tác phẩm.<ref>{{chú thích báo|url=https://www.axios.com/beeple-crypto-nft-art-a4c631d1-d173-46a5-b514-9732b2fcecaf.html|title=How to exhibit your very own $69 million Beeple|last=Salmon|first=Felix|date=ngày 12 tháng 3 năm 2021|work=Axios|access-date=ngày 13 tháng 3 năm 2021|archive-date=2021-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122005804/https://www.axios.com/beeple-crypto-nft-art-a4c631d1-d173-46a5-b514-9732b2fcecaf.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{chú thích báo|url=https://www.theverge.com/22310188/nft-explainer-what-is-blockchain-crypto-art-faq|title=NFTs, explained|last=Clark|first=Mitchell|date=ngày 11 tháng 3 năm 2021|work=The Verge|access-date=ngày 11 tháng 3 năm 2021}}</ref> Người mua NFT không có quyền truy cập độc quyền vào tác phẩm,<ref>{{chú thích báo|url=https://www.nytimes.com/2021/03/11/arts/design/what-is-an-nft.html|title=What Are NFTs, Anyway? One Just Sold for $69 Million.|last=Thaddeus-Johns|first=Josie|date=ngày 11 tháng 3 năm 2021|work=The New York Times|access-date=ngày 13 tháng 3 năm 2021}}</ref> cũng như không có quyền sở hữu đối với tệp kỹ thuật số "gốc".<ref>{{chú thích báo|url=https://www.bbc.com/news/technology-56252738|title=NFT blockchain drives surge in digital art auctions|date=ngày 3 tháng 3 năm 2021|work=BBC|access-date=ngày 12 tháng 3 năm 2021}}</ref> Người tải lên một tác phẩm nào đó dưới dạng NFT không nhất thiết phải chứng minh rằng mình là nghệ sĩ gốc.<ref>{{chú thích báo|url=https://slate.com/technology/2021/03/beeple-auction-christies-nft-69-million-explained-why-why-why.html|title=How in the World Did a "Digital Artwork" Sell for $69 Million at Christie’s?|last=Debré|first=Elena|date=ngày 11 tháng 3 năm 2021|work=Slate|access-date=ngày 12 tháng 3 năm 2021|last2=Mak|first2=Aaron}}</ref> Có nhiều trường hợp tác phẩm được mang ra đấu giá NFT mà không cần có cho phép của người sáng tạo gốc.<ref>{{chú thích báo|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-03-09/gaming-crypto-artists-court-controversy-while-cashing-in-on-nfts|title=Gaming Crypto-Artists Court Controversy While Cashing in on NFTs|last=Schreier|first=Jason|date=ngày 9 tháng 3 năm 2021|work=Bloomberg|access-date=ngày 12 tháng 3 năm 2021}}</ref>

== Sử dụng ==
NFT có thể sử dụng để tạo ra [[sự khan hiếm nhân tạo]] (artificial scarcity) của các tác phẩm kỹ thuật số bằng cách tạo ra một NFT duy nhất với một [[chữ ký số]] độc nhất.<ref name="Should You Buy a Bitcoin-Inspired Image of Lindsay Lohan?">{{chú thích báo|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-03-08/bitcoin-btc-mania-boosts-crypto-art-such-as-a-lebron-video-are-nfts-worth-it|title=Should You Buy a Bitcoin-Inspired Image of Lindsay Lohan?|last=Gemmell|first=Katharine|date=ngày 8 tháng 3 năm 2021|work=Bloomberg|access-date=ngày 12 tháng 3 năm 2021}}</ref> NFT của tác phẩm nghệ thuật cũng vì thế có nét tương đồng với món đồ có chữ ký người nổi tiếng.<ref>{{chú thích web|url=https://www.theverge.com/2021/3/5/22316320/jack-dorsey-original-tweet-nft-cent-valuables|title=Please do not give billionaire Jack Dorsey money for his tweet|last=Peters|first=Jay|date = ngày 5 tháng 3 năm 2021 |website=The Verge|language=en|access-date = ngày 12 tháng 3 năm 2021}}</ref> Danh tính và quyền sở hữu duy nhất của một NFT có thể xác minh thông qua sổ cái blockchain. NFT có [[siêu dữ liệu]] được xử lý thông qua một [[Hàm băm mật mã học|hàm băm mật mã]].<ref>{{chú thích báo|url=https://www.wsj.com/articles/want-to-buy-an-nft-heres-what-to-know-11615647601|title=Want to Buy an NFT? Here's What to Know|date=ngày 13 tháng 3 năm 2021|work=The Wall Street Journal|access-date=ngày 14 tháng 3 năm 2021}}</ref>

=== Tranh vẽ kỹ thuật số ===
[[Tranh vẽ kỹ thuật số]] là ví dụ ban đầu về NFT, vì công nghệ của blockchain có khả năng đảm bảo NFT có chữ ký và quyền sở hữu độc nhất.<ref>{{chú thích báo|url=https://www.cbsnews.com/news/banksy-nft-injective-destroy-art-digital-token/|title=Blockchain company buys and burns Banksy artwork to turn it into a digital original|last1=Patterson|first1=Dan|date=ngày 4 tháng 3 năm 2021|work=CBS News|access-date=ngày 17 tháng 3 năm 2021}}</ref> Tác phẩm kỹ thuật số ''[[Everydays: The First 5000 Days]]'' của [[Mike Winkelmann|Beeple]] được bán với giá 69,3 triệu đô la Mỹ vào năm 2021, tạo nên tiếng tăm trong làng đấu giá cho nhà đấu giá [[Christie's|Christie’s]].<ref>{{chú thích web|url=https://auctiondaily.com/news/how-has-the-media-covered-beeple-and-nfts/|title=How Has the Media Covered Beeple and NFTs?|website=Auction Daily|language=en-US|access-date = ngày 17 tháng 3 năm 2021}}</ref><ref>{{chú thích web|url=https://www.theverge.com/2021/3/11/22325054/beeple-christies-nft-sale-cost-everydays-69-million|title=Beeple sold an NFT for $69 million|last=Kastrenakes|first=Jacob|date = ngày 11 tháng 3 năm 2021 |publisher=[[The Verge]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210321215043/https://www.theverge.com/2021/3/11/22325054/beeple-christies-nft-sale-cost-everydays-69-million|archive-date = ngày 21 tháng 3 năm 2021 |access-date = ngày 21 tháng 3 năm 2021 |url-status=live}}</ref>

=== Bộ sưu tập ===
NFT có thể đại diện cho các bộ sưu tập, chẳng hạn như sưu tầm thẻ bài nhưng ở định dạng kỹ thuật số. Vào tháng 2 năm 2021, một thẻ Lebron James slam dunk NFT trên nền tảng NBA Top Shot được bán với giá 208.000 đô la Mỹ.<ref name="Reuters 2021-03-01">{{chú thích báo|url=https://www.reuters.com/article/us-retail-trading-nfts-insight-idUSKCN2AT1HG|title=How a 10-second video clip sold for $6.6 million|date = ngày 1 tháng 3 năm 2021 |work=[[Reuters]]|access-date = ngày 22 tháng 3 năm 2021}}</ref>

=== Trò chơi ===
NFT cũng có thể được sử dụng để đại diện cho nội dung trong trò chơi được kiểm soát bởi người dùng thay vì [[Nhà phát triển trò chơi điện tử|nhà phát triển trò chơi]]. NFT cho phép tài sản được giao dịch trên thị trường của bên thứ ba mà không cần sự cho phép của nhà phát triển trò chơi.<ref>{{chú thích web|url=https://www.wsj.com/articles/nfts-are-spurring-a-digital-land-grabin-videogame-worlds-11616414401|title=NFTs Are Spurring a Digital Land Grab—in Videogame Worlds|last1=Quiroz-Gutierrez|first1=Marco|date=ngày 22 tháng 3 năm 2021|website=Wall Street Journal}}</ref>

== Tiêu chuẩn trong các blockchain ==
Tiêu chuẩn cụ thể của token được tạo ra để hỗ trợ người chơi [[blockchain]]. Chúng bao gồm tiêu chuẩn [[Ethereum]] ERC-721 của ''[[CryptoKitties]]'' và gần đây hơn là tiêu chuẩn ERC-1155.<ref>{{chú thích web|url=https://www.wired.co.uk/article/crypto-art-nft|title=The bitcoin elite are spending millions on collectable memes|last=Volpicelli|first=Gian|date=ngày 24 tháng 2 năm 2021|website=Wired UK|ngày truy cập=2021-03-28|archive-date=2021-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805171459/https://www.wired.co.uk/article/crypto-art-nft|url-status=dead}}</ref> Các tiêu chuẩn token cũng tồn tại trên các blockchain khác hỗ trợ NFT như [[Bitcoin Cash]] và Flow.<ref name="CrowdFund Insider 2021-03-07">{{chú thích báo|url=https://www.crowdfundinsider.com/2021/03/172920-uniswap-uni-token-was-shining-star-of-defi-this-past-week-while-ethereum-based-nfts-rising-in-popularity-okex-reports/|title=Uniswap UNI Token was "Shining Star" of DeFi this Past Week, while Ethereum based NFTs Rising in Popularity|date = ngày 7 tháng 3 năm 2021 |work=CrowdFund Insider|access-date = ngày 10 tháng 3 năm 2021}}</ref>

== Tham khảo ==
{{tham khảo|30em}}

== Liên kết ngoài ==

* [https://ethereum.org/en/developers/docs/standards/tokens/erc-721/ Tiêu chuẩn ERC-721]
{{Tiền mã hóa}}

[[Thể loại:Ethereum]]
[[Thể loại:Blockchain]]
[[Thể loại:Đấu giá trực tuyến]]