Xem mã nguồn của Trần Toại

{{đổi hướng tới đây|Trần Toại}}{{Viên chức
| tên = Trần Toại
| hình =
| cỡ hình =
| miêu tả =
| ngày sinh = 1890
| nơi sinh = [[Mộ Đức (xã)|Đức Tân]], [[Mộ Đức (huyện)|Mộ Đức]], [[Quảng Ngãi]]
| nơi ở = 
| ngày chết = 1948
| nơi chết = [[Quảng Ngãi]]
| chức vụ = Chủ tịch Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời tỉnh Quảng Ngãi
| bắt đầu = [[2 tháng 9]], [[1945]]
| kết thúc = [[1946]]
| tiền nhiệm = ''đầu tiên''
| kế nhiệm = [[Nguyễn Công Phương]]
| địa hạt = {{VIE}}
| phó chức vụ = Phó Chủ tịch
| phó viên chức = [[Hồ Thiết]]
| chức vụ 2 = Bí thư [[Tỉnh ủy Phú Yên]]
| bắt đầu 2 = Tháng 3, 1931
| kết thúc 2 = Tháng 6, 1931
| tiền nhiệm 2 = [[Phan Lưu Thanh]]
| kế nhiệm 2 = [[Phan Lưu Thanh]]
| địa hạt 2 = {{VIE}}
| phó chức vụ 2 =
| phó viên chức 2 =
| đa số = 
| đảng = [[Đảng Cộng sản Việt Nam|Đảng Cộng sản Đông Dương]]
| nghề =
| giáo dục = 
| học trường = 
| học vị = 
| dân tộc = [[Người Kinh|Kinh]]
| đạo = 
| chữ ký = 
| họ hàng = 
| cha = 
| vợ = 
| chồng = 
| kết hợp dân sự = 
| con = 
| website = 
| chú thích = 
}}
'''Trần Toại''' (1890–1948), hiệu '''Kim Tương''', biệt danh '''Giáo Đàm''', là nhà cách mạng Việt Nam, từng đảm nhiệm Bí thư Tỉnh ủy Phú Yên, [[Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh (Việt Nam)|Chủ tịch Ủy ban nhân dân]] đầu tiên của tỉnh [[Quảng Ngãi]].

== Thân thế ==
Trần Toại sinh năm 1890 ở ấp Trung Hòa, làng Thi Phổ Nhất, phủ Mộ Đức, nay là thị trấn [[Mộ Đức (xã)|Mộ Đức]], huyện [[Mộ Đức (huyện)|Mộ Đức]], tỉnh [[Quảng Ngãi]]. Ông sinh ra và lớn lên trong một gia đình Nho học, theo nghề giáo.<ref name="baoquangngai 1">{{chú thích web|url=http://baoquangngai.vn/channel/2047/201509/tran-toai-vi-chu-tich-dau-tien-cua-tinh-quang-ngai-sau-cach-mang-thang-tam-2624241/|tiêu đề=Trần Toại - Vị Chủ tịch đầu tiên của tỉnh Quảng Ngãi sau Cách mạng Tháng Tám|author=Vũ Tùng Vi|website=Báo Quảng Ngãi|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210721155409/http://baoquangngai.vn/channel/2047/201509/tran-toai-vi-chu-tich-dau-tien-cua-tinh-quang-ngai-sau-cach-mang-thang-tam-2624241/|ngày lưu trữ=2021-07-21|url-status=live|ngày=2015-09-02|nhà xuất bản=|ngày truy cập=2021-07-21|ngôn ngữ=vi}}</ref><ref name="baotangquangngai">{{chú thích web|url=http://baotangquangngai.com/tran-toai-nguoi-thay-di-dau-trong-cong-tac-van-dong-quang-chung-truoc-cach-mang-thang-tam-1945.html|tiêu đề=Trần Toại - Người thầy đi đầu trong công tác vận động quần chúng trước Cách mạng tháng Tám|author=Tạ Thị Di Hà|website=Bảo tàng tổng hợp tỉnh Quảng Ngãi|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210721160911/http://baotangquangngai.com/tran-toai-nguoi-thay-di-dau-trong-cong-tac-van-dong-quang-chung-truoc-cach-mang-thang-tam-1945.html|ngày lưu trữ=2021-07-21|url-status=live|ngày=|nhà xuất bản=|ngày truy cập=2021-07-21|ngôn ngữ=vi}}</ref>

Thời trẻ, ông từng tham gia hai cuộc vận động vào những năm 1908–1916.<ref name="baoquangngai 1"/> Năm 1921, ông được phân công dạy học ở trường Tổng Binh (Bình Sơn).<ref name="baotangquangngai"/>

Ông có 3 người con gái, lần lượt là Trần Thị Thuyết, Trần Thị Thoa, Trần Thị Xuân.

== Hoạt động cách mạng ==
Năm 1921, ở Bình Sơn, ông gặp gỡ nhà cách mạng [[Trần Kỳ Phong]] và được giới thiệu về [[chủ nghĩa Marx]], [[Cách mạng tháng Mười]] và [[Nguyễn Ái Quốc]]. Sau đó, ông quyết định thôi nghề dạy để về quê truyền bá tư tưởng cách mạng vô sản cho dân chúng. Năm 1929, ông cùng một số thanh niên yêu nước như [[Hồ Độ]], [[Lê Trọng Kha]], [[Lê Văn Sĩ|Võ Sĩ]] lập Hội Thiếu niên ái quốc.<ref name="baotangquangngai"/>

Năm 1929, do bị mật thám Pháp theo dõi, ông cùng vợ bỏ quê lên làng Trường An (nay thuộc xã [[Ba Động]], huyện [[Ba Tơ (huyện)|Ba Tơ]]), vừa làm ăn, vừa dạy học. Ở Trường An, ông cùng vợ là bà [[Huỳnh Thị Trâm]] [[khai hoang]], trồng dâu, nuôi tằm, dệt vải. Bản thân ông mở lớp dạy [[chữ quốc ngữ]], khai sáng dân trí.<ref name="baotangquangngai"/> Có nguồn thu, ông cùng các đồng chí tổ chức đưa dân lên Ba Tơ lập nghiệp, vẫn động [[người H'rê]] tham gia chống Pháp, thành lập các hội quần chúng như Hội khai hoang, Hội đi buôn đường, lá nón, Hội trồng dâu nuôi tằm, Hội học chữ quốc ngữ,...<ref name="baoquangngai 2">{{chú thích web|url=http://baoquangngai.vn/channel/2047/201804/tham-nha-luu-niem-dong-chi-tran-toai-2888142/|tiêu đề=Thăm Nhà lưu niệm đồng chí Trần Toại|author=Mai Hạ|website=Báo Quảng Ngãi|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210721155410/http://baoquangngai.vn/channel/2047/201804/tham-nha-luu-niem-dong-chi-tran-toai-2888142/|ngày lưu trữ=2021-07-21|url-status=live|ngày=2018-04-06|nhà xuất bản=|ngày truy cập=2021-07-21|ngôn ngữ=vi}}</ref>

Tháng 4 năm 1930, [[Đảng Cộng sản Việt Nam]] ra đời, ông tìm đển trại cây Bãi Ri cùng hai đồng chí [[Trần Hàm (nhà cách mạng)|Trần Hàm]] và [[Nguyễn Quang Mao]]. Tại đây, được Bí thư Tỉnh ủy [[Nguyễn Nghiêm]] kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam, đồng thời cử ông làm Bí thư Chi bộ Bãi Ri là chi bộ cộng sản đầu tiên của tỉnh Quảng Ngãi, gồm 8 Đảng viên. Sau đó, ông tiếp tục gây dựng cơ sở và trở thành Bí thư Huyện ủy Ba Tơ.<ref name="baoquangngai 1"/><ref name="baotangquangngai"/><ref name="tamnhin">{{chú thích web|url=https://tamnhin.trithuccuocsong.vn/khoi-nghia-ba-to-quang-ngai-va-thanh-lap-doi-du-kich-ba-to-100416.html|tiêu đề=Khởi nghĩa Ba Tơ (Quảng Ngãi) và thành lập đội du kích Ba Tơ|author=Đoàn Thị Hồng Điệp|website=Báo Tri thức và Cuộc sống|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210721145204/https://tamnhin.trithuccuocsong.vn/khoi-nghia-ba-to-quang-ngai-va-thanh-lap-doi-du-kich-ba-to-100416.html|ngày lưu trữ=2021-07-21|url-status=live|ngày=2021-03-10|nhà xuất bản=|ngày truy cập=2021-07-21|ngôn ngữ=vi}}</ref>

Năm 1930–1931, phong trào cách mạng bị đàn áp. [[Xứ ủy Trung Kỳ]] bị vỡ, phân ban Xứ ủy ở [[Đà Nẵng]] cũng bị vỡ. Tháng 2 năm 1931, những lãnh đạo còn lại của Xứ ủy Trung Kỳ quyết định điều Trần Toại ra [[Phú Yên (tỉnh)|Phú Yên]] phụ trách Tỉnh ủy lâm thời thay [[Phan Lưu Thanh]].<ref name="baoquangngai 1"/> Tháng 3, ông được bầu làm Bí thư [[Tỉnh ủy Phú Yên]].<ref name="baophuyen">{{chú thích web|url=http://www.baophuyen.com.vn/76/139054/nguoi-cong-san-dau-tien-chi-bo-dau-tien-va-tinh-uy-phu-yen-dau-tien.html|tiêu đề=Người cộng sản đầu tiên, chi bộ đầu tiên và Tỉnh ủy Phú Yên đầu tiên|author=Phan Thanh|website=Báo Phú Yên|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210721155453/http://www.baophuyen.com.vn/76/139054/nguoi-cong-san-dau-tien-chi-bo-dau-tien-va-tinh-uy-phu-yen-dau-tien.html|ngày lưu trữ=2021-07-21|url-status=live|ngày=2015-10-05|nhà xuất bản=|ngày truy cập=2021-07-21|ngôn ngữ=vi}}</ref> Tại [[Phú Yên (tỉnh)|Phú Yên]], ông tiếp tục công tác tuyên truyền, giáo dục; xây dựng tổ chức Đảng, đoàn, hội. Sau cuộc đấu tranh ngày 1 tháng 5 năm 1931, thực dân Pháp tập trung truy quét, nhiều cơ sở Đảng bị vỡ.<ref name="baotangquangngai"/> Tháng 7 năm 1931, ông bị bệnh nặng, được phân ban Xứ ủy đưa ra nhà thương [[Quy Nhơn (thành phố)|Quy Nhơn]] điều trị. Mật thám Pháp nhận được thông tin và vào viện bắt giữ.<ref name="baoquangngai 1"/><ref name="baophuyen"/>

Tháng 10 năm 1931, ông bị đưa ra xét xử và bị kết án đồng chí tù khổ sai chung thân, giam giữ ở [[Nhà đày Buôn Ma Thuột|nhà lao Buôn Mê Thuột]]. Năm 1937, chịu sức ép của [[Phong trào Dân chủ Đông Dương (1936–1939)|phong trào đấu tranh dân chủ]], bản thân ông lại mắc rất nhiều chứng bệnh nghiêm trọng, cơ thể không đi lại được, nên thực dân Pháp quyết định thả ông về quản thúc ở địa phương.<ref name="baotangquangngai"/> Gia sản của gia đình ông bị chính quyền thực dân tịch biên.<ref name="baoquangngai 1"/>

Dù cơ thể suy yếu, ông vẫn tìm cách liên lạc với tổ chức Đảng, sáng tác thơ ca cổ vũ phong trào cách mạng. Các tổ chức hội như Hội cày, Hội cấy, Hội hiệp cổ,... được gây dựng để che mắt mật thám Pháp.<ref name="baotangquangngai"/> Ông bắt liên lạc được với các tù chính trị đang bị giam giữ ở Căng an trí Ba Tơ để xây dựng cơ sở cách mạng ngay trong nhà tù.<ref name="baoquangngai 2"/> Tháng 2 năm 1942, chi bộ nhà tù được thành lập gồm [[Huỳnh Tấu]], [[Nguyễn Đôn]], [[Nguyễn Khoách]], [[Võ Phấn]], [[Nguyễn Cừ (Nhạn)|Nguyễn Cừ]] do Huỳnh Tấu làm Bí thư.<ref name="tamnhin"/><ref name="baoquangngai 3">{{chú thích web|url=http://baoquangngai.vn/channel/2023/201503/ky-niem-70-nam-khoi-nghia-ba-to-1131945-1132015-ngoi-sang-ba-to-ky-1-xoa-tan-dem-truong-no-le-2373670/|tiêu đề=Ngời sáng Ba Tơ- Kỳ 1: Xóa tan đêm trường nô lệ...|author=P.Lý|author2=N.Triều|author3=X.Thiên|website=Báo Quảng Ngãi|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20200211162145/http://baoquangngai.vn/channel/2023/201503/ky-niem-70-nam-khoi-nghia-ba-to-1131945-1132015-ngoi-sang-ba-to-ky-1-xoa-tan-dem-truong-no-le-2373670/|ngày lưu trữ=2020-02-11|url-status=live|ngày=2015-03-05|nhà xuất bản=|ngày truy cập=2021-07-30|ngôn ngữ=vi}}</ref> Các tổ chức Đảng ở huyện và căng vẫn phát triển dưới sự dẫn dắt của Trần Toại.<ref name="baoquangngai 2"/> Tháng 5 năm 1943, ở trại tằm của Trần Toại, [[Tỉnh ủy Quảng Ngãi|Tỉnh ủy lâm thời Quảng Ngãi]] được tái lập, do Huỳnh Tấu làm [[Bí thư Tỉnh ủy (Việt Nam)|Bí thư Tỉnh ủy]].<ref>{{chú thích web|url=http://baoquangngai.vn/channel/2023/201412/dong-chi-huynh-tau-nguoi-chien-si-cong-san-kien-trung-bat-khuat-2357007/|tiêu đề=Đồng chí Huỳnh Tấu- Người chiến sĩ Cộng sản kiên trung, bất khuất|author=Thúy Loan|website=Báo Quảng Ngãi|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20150331112532/http://baoquangngai.vn/channel/2023/201412/dong-chi-huynh-tau-nguoi-chien-si-cong-san-kien-trung-bat-khuat-2357007/|ngày lưu trữ=2015-03-31|url-status=live|ngày=2014-12-09|nhà xuất bản=|ngày truy cập=2021-07-30|ngôn ngữ=vi}}</ref><ref>{{chú thích web|url=http://baoquangngai.vn/channel/2023/201412/ky-niem-110-nam-ngay-sinh-nguyen-bi-thu-tinh-uy-huynh-tau-2357627/|tiêu đề=Kỷ niệm 110 năm Ngày sinh Nguyên Bí thư Tỉnh ủy Huỳnh Tấu|author=Thanh Phương|website=Báo Quảng Ngãi|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20150203185713/http://baoquangngai.vn/channel/2023/201412/ky-niem-110-nam-ngay-sinh-nguyen-bi-thu-tinh-uy-huynh-tau-2357627/|ngày lưu trữ=2015-02-03|url-status=live|ngày=2014-12-12|nhà xuất bản=|ngày truy cập=2021-07-30|ngôn ngữ=vi}}</ref> Tổ chức Đảng ở Quảng Ngãi bắt liên lạc được với Xứ ủy thông qua [[Chu Huệ]] và [[Tố Hữu]].<ref name="baotanglichsu">{{chú thích web|url=http://baotanglichsu.vn/vi/Articles/3091/17803/70-nam-ngay-khoi-nghia-ba-to-28-chien-si-va-djoi-du-kich-anh-hung.html|tiêu đề=70 năm ngày khởi nghĩa Ba Tơ: 28 chiến sĩ và đội du kích anh hùng!|author=Hồng Long|website=Bảo tàng Lịch sử Quốc gia|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210721144752/http://baotanglichsu.vn/vi/Articles/3091/17803/70-nam-ngay-khoi-nghia-ba-to-28-chien-si-va-djoi-du-kich-anh-hung.html|ngày lưu trữ=2021-07-21|url-status=live|ngày=2015-03-12|nhà xuất bản=|ngày truy cập=2021-07-21|ngôn ngữ=vi}}</ref>

Từ 1943–1945, tổ chức Đảng ở huyện Ba Tơ cũng như tỉnh Quảng Ngãi tiếp tục tuyên truyền đường lối cách mạng, khôi phục cơ sở Đảng, vận động quần chúng, xúc tiến lực lượng và trang bị vũ khí để sẵn sàng hành động khi có thời cơ. Các tù nhân đang bị giam giữ cũng như đã được ra tù ở căng Ba Tơ như [[Phạm Kiệt]], [[Trương Quang Giao]], [[Nguyễn Đôn]], [[Trần Quý Hai]], [[Trần Nam Trung|Trần Lương]], [[Nguyễn Công Phương]],... được phân công đi các nơi bắt liên lạc, vừa nghiên cứu con đường, vừa chuẩn bị xây dựng [[chiến khu Vĩnh Sơn]]. Tháng 12 năm 1944, Tỉnh ủy lâm thời Quảng Ngãi được thành lập do Trương Quang Giao làm Bí thư.<ref name="baoquangngai 3"/><ref name="baotanglichsu"/><ref name="quangngai">{{chú thích web|url=https://www.quangngai.dcs.vn/tin-oc-nhieu/-/asset_publisher/9F2li5r5FPQI/content/-ong-chi-truong-quang-giao-nguoi-chien-sy-cong-san-kien-cuong-nha-lanh-ao-tai-nang-cua-que-huong-nui-an-song-tra|tiêu đề=Đồng chí Trương Quang Giao - Người chiến sỹ cộng sản kiên cường, nhà lãnh đạo tài năng của quê hương Núi Ấn, Sông Trà|author=Võ Văn Hào|website=Cổng Thông tin điện tử tỉnh Đảng bộ tỉnh Quảng Ngãi|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210725171329/https://www.quangngai.dcs.vn/tin-oc-nhieu/-/asset_publisher/9F2li5r5FPQI/content/-ong-chi-truong-quang-giao-nguoi-chien-sy-cong-san-kien-cuong-nha-lanh-ao-tai-nang-cua-que-huong-nui-an-song-tra|ngày lưu trữ=2021-07-25|url-status=live|ngày=2020-03-19|nhà xuất bản=|ngày truy cập=2021-07-25|ngôn ngữ=vi}}</ref><ref name="cand">{{chú thích web|url=http://cand.com.vn/Phong-su-tu-lieu/Duong-toi-tuong-lai-72577/|tiêu đề=Đường tới tương lai|author=Đông Hải|website=Báo Công an nhân dân điện tử|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210730052920/http://cand.com.vn/Phong-su-tu-lieu/Duong-toi-tuong-lai-72577/|ngày lưu trữ=2021-07-30|url-status=live|ngày=2009-03-10|nhà xuất bản=|ngày truy cập=2021-07-30|ngôn ngữ=vi}}</ref>

Tháng 3 năm 1945, sau sự kiện Nhật đảo chính Pháp, Tỉnh ủy lâm thời Quảng Ngãi quyết định tổ chức khởi nghĩa ở huyện Ba Tơ, cũng cho người đến nhà ông để trao đổi ý kiến.<ref name="baoquangngai 1"/> Ngày 10 tháng 3, Tỉnh ủy lâm thời họp bất thường ở dốc Ông Tài, quyết định phát động khởi nghĩa ở huyện Ba Tơ.<ref name="tamnhin"/><ref name="quangngai"/><ref name="cand"/> Hội nghị đã phân công Phạm Kiệt, Nguyễn Đôn, Nguyễn Khoách chỉ huy lực lượng đánh chiếm huyện lỵ; [[Võ Thứ]], Trần Lương kêu gọi quần chúng ở [[Mộ Đức (huyện)|Mộ Đức]], [[Nghĩa Hành (huyện)|Nghĩa Hành]], [[Đức Phổ (thị xã)|Đức Phổ]]; Trần Quý Hai đi [[Sơn Tịnh (huyện)|Sơn Tịnh]], [[Bình Sơn (huyện)|Bình Sơn]] bắt liên lạc với [[Quảng Nam]]; Trương Quang Giao đến [[Quảng Ngãi (thành phố)|thị xã]] và [[Tư Nghĩa (huyện)|Tư Nghĩa]] để chỉ đạo khởi nghĩa.<ref name="baoquangngai 3"/><ref name="baotanglichsu"/><ref>{{chú thích web|url=http://baoquangngai.vn/channel/2023/201503/thu-linh-cua-du-kich-ba-to-2374471/|tiêu đề=Thủ lĩnh của Du kích Ba Tơ|author=Trần Đăng|website=Báo Quảng Ngãi|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20200212034747/http://baoquangngai.vn/channel/2023/201503/thu-linh-cua-du-kich-ba-to-2374471/|ngày lưu trữ=2020-02-12|url-status=live|ngày=2015-03-10|nhà xuất bản=|ngày truy cập=2021-07-30|ngôn ngữ=vi}}</ref>

Ngày 11 tháng 3, đội du kích gồm 17 người thành công đánh chiếm Nha kiểm lý, bắt sống Kiểm lý [[Bùi Văn Ngũ]] cùng toàn bộ viên chức, nha lại. Tiếp đó, đội du kích bao vây và bức hàng đồn [[lính khố xanh]].<ref name="baotanglichsu"/><ref name="cand"/> Ngày 12 tháng 3, [[Đội du kích Ba Tơ]] tổ chức mít tinh quy mô lớn ở sân vận động Ba Tơ, tuyên bố xóa bỏ chính quyền cũ, thành lập chính quyền cách mạng và đội du kích gồm 28 đội viên, kêu gọi người dân tham gia cứu quốc.<ref name="tamnhin"/><ref name="baoquangngai 3"/><ref>{{chú thích web|url=http://baoquangngai.vn/channel/2023/202003/khoi-nghia-ba-to-khoi-nguon-ngon-lua-cach-mang-2992495/|tiêu đề=Khởi nghĩa Ba Tơ: Khơi nguồn ngọn lửa cách mạng|author=Bá Sơn|website=Báo Quảng Ngãi|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20200314061606/http://baoquangngai.vn/channel/2023/202003/khoi-nghia-ba-to-khoi-nguon-ngon-lua-cach-mang-2992495/|ngày lưu trữ=2020-03-14|url-status=live|ngày=2020-03-11|nhà xuất bản=|ngày truy cập=2021-07-30|ngôn ngữ=vi}}</ref>

Sau cuộc mít tinh, đội du kích rút về bãi Hang Én tuyên thệ, rồi lùi về núi Cao Muôn, vùng Nước Sung, Nước Lá (đều thuộc xã [[Ba Vinh]]) để xây dựng [[chiến khu]].<ref name="baotanglichsu"/><ref name="baoquangngai 4">{{chú thích web|url=http://baoquangngai.vn/channel/2023/201503/ky-niem-70-nam-khoi-nghia-ba-to-1131945-1132015-ngoi-sang-ba-to-ky-2-loi-the-duoi-tan-rung-2374042/|tiêu đề=Ngời sáng Ba Tơ- Kỳ 2: Lời thề dưới tán rừng|author=P.Lý|author2=N.Triều|author3=X.Thiên|website=Báo Quảng Ngãi|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20200211215337/http://baoquangngai.vn/channel/2023/201503/ky-niem-70-nam-khoi-nghia-ba-to-1131945-1132015-ngoi-sang-ba-to-ky-2-loi-the-duoi-tan-rung-2374042/|ngày lưu trữ=2020-02-11|url-status=live|ngày=2015-03-08|nhà xuất bản=|ngày truy cập=2021-07-30|ngôn ngữ=vi}}</ref><ref>{{chú thích web|url=https://baophapluat.vn/nhung-dia-chi-do-tren-que-huong-cach-mang-quang-ngai-post400598.html|tiêu đề=Những "địa chỉ đỏ" trên quê hương Cách mạng Quảng Ngãi|author=Sơn Trà|website=Báo điện tử Pháp luật Việt Nam|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210730052850/https://baophapluat.vn/nhung-dia-chi-do-tren-que-huong-cach-mang-quang-ngai-post400598.html|ngày lưu trữ=2021-07-30|url-status=live|ngày=2021-06-29|nhà xuất bản=|ngày truy cập=2021-07-30|ngôn ngữ=vi}}</ref><ref>{{chú thích web|url=http://baotangquangngai.com/di-tich-chien-thang-mo-cay.html|tiêu đề=Di tích Chiến thắng Mỏ Cày|author=Phương Dung|website=Bảo tàng tổng hợp tỉnh Quảng Ngãi|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210721183625/http://baotangquangngai.com/di-tich-chien-thang-mo-cay.html|ngày lưu trữ=2021-07-21|url-status=live|ngày=|nhà xuất bản=|ngày truy cập=2021-07-21|ngôn ngữ=vi}}</ref> Còn Nguyễn Đôn, Trần Toại, [[Huỳnh Thanh]] rút vào hoạt động bí mật,<ref name="baotanglichsu"/> trong đó Trần Toại được phân công công tác tài chính, quân nhu, xây dựng hai [[chiến khu Núi Lớn]] và chiến khu Vĩnh Sơn, đảm bảo cho sự lớn mạnh của đội du kích Ba Tơ.<ref name="baoquangngai 1"/><ref>{{chú thích web|url=http://baoquangngai.vn/channel/2047/201605/tro-lai-chien-khu-vinh-son-2690293/|tiêu đề=Trở lại chiến khu Vĩnh Sơn|author=Hồng Hoa|website=Báo Quảng Ngãi|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210725171330/http://baoquangngai.vn/channel/2047/201605/tro-lai-chien-khu-vinh-son-2690293/|ngày lưu trữ=2021-07-25|url-status=live|ngày=2016-05-03|nhà xuất bản=|ngày truy cập=2021-07-25|ngôn ngữ=vi}}</ref> Đến tháng 4, Tỉnh ủy chấp thuận ý kiến của [[Nguyễn Chánh (Quảng Ngãi)|Nguyễn Chánh]], cử đội du kích Ba Tơ xuống đồng bằng phát triển cơ sở.<ref name="baoquangngai 4"/><ref>{{chú thích web|url=https://www.qdnd.vn/phong-su-dieu-tra/phong-su/tuong-nguyen-chanh-va-doi-du-kich-ba-to-448994|tiêu đề=Tướng Nguyễn Chánh và đội du kích Ba Tơ|author=Nguyễn Thế Kỷ|website=Báo Quân đội nhân dân|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210730052740/https://www.qdnd.vn/phong-su-dieu-tra/phong-su/tuong-nguyen-chanh-va-doi-du-kich-ba-to-448994|ngày lưu trữ=2021-07-30|url-status=live|ngày=2007-03-12|nhà xuất bản=|ngày truy cập=2021-07-30|ngôn ngữ=vi}}</ref>

== Hoạt động chính trị ==
[[Cách mạng tháng Tám]] thành công, chính quyền nước [[Việt Nam Dân chủ Cộng hòa]] được thành lập. Tỉnh [[Quảng Ngãi]] được đổi tên thành tỉnh [[Lê Trung Đình]]. Ngày 30 tháng 8, Ủy ban nhân dân cách mạng tỉnh Lê Trung Đình do Trần Toại làm Chủ tịch ra mắt người dân.<ref name="baoquangngai 1"/><ref name="baotangquangngai"/><ref name="baoquangngai 2"/><ref>{{chú thích web|url=https://www.bienphong.com.vn/quang-ngai-suc-soi-nhung-ngay-tong-khoi-nghia-post1387.html|tiêu đề=Quảng Ngãi sục sôi những ngày Tổng khởi nghĩa|author=Thu An|author2=Hà Anh|website=Báo Biên phòng|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210721145102/https://www.bienphong.com.vn/quang-ngai-suc-soi-nhung-ngay-tong-khoi-nghia-post1387.html|ngày lưu trữ=2021-07-21|url-status=live|ngày=2015-08-24|nhà xuất bản=|ngày truy cập=2021-07-21|ngôn ngữ=vi}}</ref>

Tuy nhiên, do tuổi cao, bệnh nặng, đặc biệt là những di chứng từ những ngày tháng tù đày, ông giao lại chức vụ [[Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh (Việt Nam)|Chủ tịch tỉnh]] cho [[Nguyễn Công Phương]], Chủ tịch huyện [[Nghĩa Hành (huyện)|Nghĩa Hành]].<ref name="baoquangngai 1"/><ref>{{chú thích web|url=http://baotangquangngai.com/di-tich-nha-luu-niem-nguyen-cong-phuong.html|tiêu đề=Di tích Nhà lưu niệm Nguyễn Công Phương|author=|website=Bảo tàng tổng hợp tỉnh Quảng Ngãi|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210721160915/http://baotangquangngai.com/di-tich-nha-luu-niem-nguyen-cong-phuong.html|ngày lưu trữ=2021-07-21|url-status=live|ngày=|nhà xuất bản=|ngày truy cập=2021-07-21|ngôn ngữ=vi}}</ref><ref>{{chú thích web|url=http://baoquangngai.vn/channel/2047/201402/nguyen-cong-phuong-mot-tam-guong-tan-tuy-vi-nuoc-vi-dan-2296279/|tiêu đề=Nguyễn Công Phương- Một tấm gương tận tụy vì nước vì dân|author=Huyền Tâm|website=Báo Quảng Ngãi|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210721155408/http://baoquangngai.vn/channel/2047/201402/nguyen-cong-phuong-mot-tam-guong-tan-tuy-vi-nuoc-vi-dan-2296279/|ngày lưu trữ=2021-07-21|url-status=live|ngày=2014-02-26|nhà xuất bản=|ngày truy cập=2021-07-21|ngôn ngữ=vi}}</ref><ref>{{chú thích web|url=https://dbnd.quangngai.gov.vn/i4404-tinh-uy-%E2%80%93-hdnd-%E2%80%93-ubnd--uy-ban-mttq-viet-nam--tinh-quang-ngai-to-chuc-le-ki-niem-130-ngay---.aspx|tiêu đề=Tỉnh ủy – HĐND – UBND - Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Quảng Ngãi tổ chức lễ kỷ niệm 130 ngày sinh đồng chí Nguyễn Công Phương|author=Bích Loan|author2=Ngọc Diệu|website=Đoàn đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân tỉnh Quảng Ngã|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210730052806/https://dbnd.quangngai.gov.vn/i4404-tinh-uy-%E2%80%93-hdnd-%E2%80%93-ubnd--uy-ban-mttq-viet-nam--tinh-quang-ngai-to-chuc-le-ki-niem-130-ngay---.aspx|ngày lưu trữ=2021-07-30|url-status=live|ngày=2018-09-12|nhà xuất bản=|ngày truy cập=2021-07-30|ngôn ngữ=vi}}</ref>

Dù phải chống chọi với bệnh tật, nhưng ông vẫn tích cực công tác, tham gia xây dựng sách lược, chiến lược để củng cố chính quyền cách mạng khi [[thực dân Pháp]] xâm lược trở lại.<ref name="baoquangngai 1"/>

Ngày 20 tháng 3 năm 1948, ông mất vì bệnh nặng, an táng tại Gò Cao, làng Trường An, xã [[Ba Động]], huyện [[Ba Tơ (huyện)|Ba Tơ]].<ref name="baotangquangngai"/><ref name="baoquangngai 2"/>

== Vinh danh ==
Năm 1984, Tỉnh ủy Quảng Ngãi tổ chức lễ cải táng, đưa mộ ông từ làng Trường An về Nghĩa trang liệt sĩ Núi Bút (thành phố Quảng Ngãi).<ref name="baotangquangngai"/>

Năm 1999, ông được Nhà nước Việt Nam truy tặng [[Huân chương Hồ Chí Minh]].<ref name="baoquangngai 2"/>

Năm 2017, căn nhà của ông được [[Bảo tàng Tổng hợp Quảng Ngãi|Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Quảng Ngãi]] đề nghị xếp hạng di tích.<ref>{{chú thích web|url=http://baoquangngai.vn/channel/2028/201710/di-tich-nha-luu-niem-dong-chi-tran-toai-de-nghi-xep-hang-di-tich-lich-su-cap-tinh-2855721/|tiêu đề=Di tích Nhà lưu niệm đồng chí Trần Toại: Đề nghị xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh|author=PV|website=Báo Quảng Ngãi|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210721155411/http://baoquangngai.vn/channel/2028/201710/di-tich-nha-luu-niem-dong-chi-tran-toai-de-nghi-xep-hang-di-tich-lich-su-cap-tinh-2855721/|ngày lưu trữ=2021-07-21|url-status=live|ngày=2018-04-06|ngày truy cập=2021-07-21|ngôn ngữ=vi}}</ref> Ngày 25 tháng 1 năm 2018, Ủy ban nhân dân tỉnh công nhận "Nhà lưu niệm đồng chí Trần Toại" là di tích lịch sử cấp tỉnh.<ref name="baotangquangngai"/><ref name="baoquangngai 2"/>

Tên của ông được đặt cho một con đường ở thành phố [[Quảng Ngãi (thành phố)|Quảng Ngãi]],<ref>{{chú thích web|url=http://vbpl.vn/quangngai/Pages/vbpq-toanvan.aspx?ItemID=60416|tiêu đề=Quyết định số 36/2010/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ngãi|author=|website=Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản quy phạm pháp luật Trung ương|url lưu trữ=|ngày lưu trữ=|url-status=|ngày=|nhà xuất bản=|ngày truy cập=2021-07-30|ngôn ngữ=vi}}</ref> thị trấn [[Mộ Đức (xã)|Mộ Đức]]<ref>{{chú thích web|url=https://quangngai.gov.vn/web/thi-tran-mo-duc/xem-chi-tiet/-/asset_publisher//Content/-at-ten-uong-tren-ia-ban-thi-tran-mo-uc-nang-tam-o-thi?16914650|tiêu đề=Đặt tên đường trên địa bàn thị trấn Mộ Đức - Nâng tầm đô thị|author=Như Hạnh|website=Cổng thông tin điện tử tỉnh Quảng Ngãi|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20231207123502/https://quangngai.gov.vn/web/thi-tran-mo-duc/xem-chi-tiet/-/asset_publisher//Content/-at-ten-uong-tren-ia-ban-thi-tran-mo-uc-nang-tam-o-thi?16914650|ngày lưu trữ=2023-12-07|url-status=live|ngày=2023-01-16|ngày truy cập=2023-12-07|ngôn ngữ=vi}}</ref> và thị trấn [[Ba Tơ (xã)|Ba Tơ]].<ref>{{chú thích web|url=http://baoquangngai.vn/channel/2024/201703/thi-tran-ba-to-30-nam-hinh-thanh-va-phat-trien-2789852/|tiêu đề=Thị trấn Ba Tơ: 30 năm hình thành và phát triển|author=T.Nhị|author2=H.Hoa|website=Báo Quảng Ngãi|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20200214180244/http://baoquangngai.vn/channel/2024/201703/thi-tran-ba-to-30-nam-hinh-thanh-va-phat-trien-2789852/|ngày lưu trữ=2020-02-14|url-status=live|ngày=2017-03-10|ngày truy cập=2021-07-30|ngôn ngữ=vi}}</ref>

== Tham khảo ==
* {{chú thích sách|tác giả=Ban Chấp hành Đảng bộ xã Hành Đức|tựa đề=Lịch sử phong trào yêu nước, cách mạng của nhân dân và Đảng bộ xã Hành Đức (1885 - 1975)|url=http://thuvienquangngai.vn/wp-content/uploads/2020/11/DCN.000068-trang-102-311.pdf|nơi=Hà Nội|nhà xuất bản=Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật|năm=2007|isbn=}}
* {{chú thích sách|tác giả=Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Quảng Ngãi|tựa đề=Lịch sử Đảng bộ tỉnh Quảng Ngãi (1930 - 1975)|url=https://www.quangngai.dcs.vn/documents/20182/0/lich+su+dang+bo+tinh+1930-1975+HC.pdf/903adbb1-7177-4ff8-850d-3d4aa9043175|nơi=Hà Nội|nhà xuất bản=Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật|năm=2019|isbn=978-604-57-4512-0|title=Bản sao đã lưu trữ|access-date=2021-07-30|archive-date=2021-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210730112850/https://www.quangngai.dcs.vn/documents/20182/0/lich%20su%20dang%20bo%20tinh%201930-1975%20HC.pdf/903adbb1-7177-4ff8-850d-3d4aa9043175|url-status=dead}}

== Chú thích ==
{{tham khảo|30em}}
{{Bí thư Tỉnh ủy Phú Yên}}
{{Thời gian sống|1890|1948}}

[[Thể loại:Người Quảng Ngãi]]
[[Thể loại:Bí thư Tỉnh ủy Phú Yên]]
[[Thể loại:Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ngãi]]
[[Thể loại:Nhà thơ Việt Nam thời Pháp thuộc]]
[[Thể loại:Huân chương Hồ Chí Minh]]
[[Thể loại:Nhà giáo Việt Nam thời Pháp thuộc]]