Xem mã nguồn của Trang phi (Gia Khánh)

{{Thông tin nhân vật hoàng gia
| tên = Thanh Nhân Tông Trang phi
| tên gốc = 清仁宗莊妃
| tước vị = [[Gia Khánh Đế|Gia Khánh]] [[phi (hậu cung)|Phi]]
| chồng = [[Thanh Nhân Tông]]<br>Gia Khánh Hoàng đế
| tước hiệu = Cách cách (格格)<br>Xuân Thường tại (春常在)<br>Xuân Quý nhân (春贵人)<br>Hoà tần (和嬪)<br>Cát tần (吉嫔)<br>Trang phi (莊妃)
| thụy hiệu = 
| cha = [[Y Lý Bố]]
| sinh = {{ngày sinh|1781|5|15}}
| mất = {{ngày mất và tuổi|1811|2|15|1781|5|15}}
| nơi mất = [[Viên Minh Viên]], [[Bắc Kinh]]
| ngày an táng = 
| nơi an táng = Phi viên tẩm của Xương lăng, [[Thanh Tây lăng]]
}}

'''Trang phi Vương Giai thị''' ([[chữ Hán]]: 莊妃王佳氏; ? - [[1811]]), là một [[phi tần]] của Thanh Nhân Tông [[Gia Khánh|Gia Khánh Hoàng đế]] trong [[lịch sử Trung Quốc]].

Tuy không có con cái, nhưng từ Tiềm để cho đến khi nhập cung, Vương Giai thị vẫn giữ được vị trí vững vàng trong hậu cung. Điều này cho thấy mức độ ân sủng không hề nhỏ của Gia Khánh Đế dành cho bà. Điều đáng chú ý là, sau khi qua đời và kim quan được hạ táng, mọi lễ truy điệu của bà đều có sự tham gia của [[Hiếu Hòa Duệ Hoàng hậu]] Nữu Hỗ Lộc thị, vốn là Chính cung Hoàng hậu thứ hai của Gia Khánh Đế. Có thể nói, sự kiện ['''Hoàng hậu đích thân đưa kim quan của phi tần đến phi viên tẩm'''] giữa Trang phi và Hiếu Hòa Hoàng hậu quả thực là sự kiện vô tiền khoáng hậu trong lịch sử nhà Thanh.

Ngoài ra, Vương Giai thị cũng là vị phi tần duy nhất trong lịch sử nhà Thanh có bốn lần thay đổi phong hiệu.

== Thân thế ==
Trang phi Vương Giai thị, sinh ngày [[15 tháng 6]] năm [[Càn Long]] thứ 47 ([[1781]]) (ÂL).<ref>《清宮瓷器檔案》：五彩磁象耳扁瓶二件，花梨座，嘉慶十五年六月十五日、嘉慶十七年三月二十五日，賞莊妃三十歲千秋一件，賞信嬪三十歲壽辰一件。</ref> Xuất thân [[Chính Hoàng kỳ]] [[Bao y]]<ref>《欽定八旗通志》卷五</ref>, phụ thân của bà là Văn Cử nhân [[Y Lý Bố]], người đỗ Văn cử nhân trong khoa Tân Mão năm Càn Long thứ 36 ([[1771]]).<ref>《钦定八旗通志》卷一百六：“历科举人...乾隆三十六年辛卯科：'''依里布（黑達塞佐领）'''，以上'''正黄旗'''。”</ref>

== Cuộc đời ==

=== Gia Thân vương Cách cách ===
Vương Giai thị vào hầu Gia Khánh Đế khi ông còn là Gia Thân vương với thân phận là [[Cách cách]], vì vậy, có lẽ bà xuất thân từ [[Nội vụ phủ]] [[Bao y]], cũng chính là Thượng Tam kỳ Bao y. Với tư cách Sử nữ, bà được Gia Thân vương sủng hạnh mà nạp vào Tiềm để. Lúc này trong Gia Thân vương phủ có rất nhiều vị Cách cách, trong đó có [[Hoà Dụ Hoàng quý phi|Cách cách Lưu thị]], [[Hoa phi (Gia Khánh)|Cách cách Hầu thị]], [[Vinh tần|Cách cách Lương thị]], Cách cách Thẩm thị và Cách cách Quan thị. Bên trên có [[Hoàn Nhan Thứ phi|Trắc Phúc tấn Hoàn Nhan thị]], sau này là [[Hiếu Hòa Duệ Hoàng hậu|Trắc Phúc tấn Nữu Hỗ Lộc thị]]. Chủ mẫu là [[Hiếu Thục Duệ hoàng hậu|Đích Phúc tấn Hỉ Tháp Lạp thị]].

=== Đại Thanh Tần phi ===

==== Địa vị vững vàng ====
Năm Gia Khánh nguyên niên ([[1796]]), ngày mùng 1 [[tháng giêng]], [[Càn Long]] tuyên chiếu [[thiện nhượng]] cho Hoàng thái tử Vĩnh Diễm, sử gọi ['''Gia Khánh Đế''']. Gia Khánh Đế tôn Càn Long Đế làm [[Thái thượng hoàng|Thái Thượng hoàng]]. Hoàng đế lập [[Hiếu Thục Duệ hoàng hậu|Đích phi]] Hỉ Tháp Lạp thị làm [[Hoàng hậu]], [[Hiếu Hòa Duệ Hoàng hậu|Trắc phi]] Nữu Hỗ Lộc thị làm [[Quý phi]], [[Cách cách]] Lưu Giai thị làm [[Hoà Dụ Hoàng quý phi|Hàm phi]], Cách cách Hầu thị phong [[Hoa phi (Gia Khánh)|Doanh tần]], Cách cách Lương thị phong [[Vinh tần|Vinh Thường tại]]. Còn Cách cách Vương Giai thị được sơ phong [[Thường tại]], gọi là '''Xuân Thường tại''' (春常在).<ref>《敬事房禮儀檔》嘉慶元年正月初一日，元旦，上步行出後槅扇，還繼德堂看戲。引常在、公主等行禮，還後殿。貴妃、誠妃、瑩嬪、榮常在、春常在、三公主、四公主詣後殿皇后前行禮畢，巳正二刻戲畢。東暖閣少座。</ref>

Ba năm sau khi được phong Thường tại, tức năm Gia Khánh thứ 4 ([[1799]]), Vương Giai thị trở thành '''Xuân Quý nhân''' (春贵人).

Năm Gia Khánh thứ 6 ([[1801]]), ngày 8 tháng giêng, căn cứ theo cuốn [[Chỉ dụ đương]], Hoàng Đế đã tấn phong Xuân Quý nhân thành '''Hòa tần''' (和嬪).<ref>{{harvnb|Hội đồng biên soạn nhà Thanh|2008}}: ：嘉慶六年正月初八日內閣奉 上諭瑩嬪著晉封為靜妃、淳貴人著晉封為淳嬪、春貴人著晉封為和嬪、內有應行事宜著各該衙門查照定例預傋統於四月十五日舉行欽此。註：十四日改述</ref> Nhưng không biết vì lí do gì, ngày 14 cùng tháng, lại đổi phong hiệu thành '''Cát''' (吉) và Vương Giai thị trở thành '''Cát tần''' (吉嫔).<ref>{{harvnb|Hội đồng biên soạn nhà Thanh|2008}}: ：嘉慶六年正月初八日內閣奉 上諭瑩嬪著晉封為華妃、淳貴人著晉封為淳嬪、春貴人著晉封為吉嬪、所有應行事宜著各該衙門查照定例預備統於四月十五日舉行欽此。註：十四日時仍寫初八日。</ref> Lấy Công bộ thị lang [[Trát Lang A]] (扎朗阿) làm Chính sứ, Cử nhân nội các Ngọc Lâm (玉麟) làm Phó sứ, hành lễ sắc phong cho Cát tần. Xét theo [[Hồng xưng thông dụng]] của Nội vụ phủ, phong hiệu ''"Cát"'' của bà có Mãn văn là 「sabingga」, ý là ''"Điềm lành"'', ''"Lanh lợi"''.

Sách văn viết:<ref>{{harvnb|Hội đồng biên soạn nhà Thanh|1824}}: 卷之八十二 辛酉 命禮部右侍郎扎朗阿為正使。內閣學士玉麟為副使。持節、齎冊、晉封貴人王氏為吉嬪。冊文曰。朕惟位正天閨。宜後星之增朗。教先婦學。允邦媛之攸司綺觀昇華。絲言錫慶。諮爾貴人王氏、紫庭助德。彤史擒辭。初履善以含和。早流蕙問。用延祥而集祉。宜荷芳名。是用晉封爾為吉 嬪。錫之冊命。爾其粢盛致潔。無愆於明齍玉敦之儀。桑曲襄勤。克贊夫元紞綠籧之典。欽哉。</ref>
{{Cquote|
晋封贵人王氏为吉嫔。册文曰。朕惟位正天闺。宜后星之增朗。教先妇学。允邦媛之攸司绮观升华。丝言锡庆。咨尔贵人王氏、紫庭助德。彤史擒辞。初履善以含和。早流蕙问。用延祥而集祉。宜荷芳名。是用晋封尔为吉嫔。锡之册命。尔其粢盛致洁。无愆于明齍玉敦之仪。桑曲襄勤。克赞夫元紞绿籧之典。钦哉。

.

Trẫm duy vị chánh thiên khuê. Nghi hậu tinh chi tăng lãng. Giáo tiến phụ học. Doãn bang viện chi du tư ỷ quán thăng hoa. Ti ngân tích khánh.
 
Tư nhĩ Quý nhân Vương thị. Tử đình trợ đức. Đồng sử cầm từ. Sơ lí thiện dĩ hàm hòa. Tảo lưu huệ vấn. Dụng diên tường năng tập chỉ. Nghi hạ phương danh. Thị dụng tấn phong nhĩ vi Cát tần.|||Sách văn tấn phong Xuân quý nhân làm Cát tần}}

Năm Gia Khánh thứ 13 ([[1808]]), ngày 21 tháng 4 (âm lịch) Hoàng trưởng tôn [[Dịch Vĩ]] ra đời, Hoàng đế vui mừng đại phong hậu cung. Cát tần Vương Giai thị chiếu tấn '''Trang phi''' (莊妃), cư ngụ tại Dực Khôn cung.<ref>{{harvnb|Hội đồng biên soạn nhà Thanh|1824}}: 卷之二百零三 壬申。命大學士祿康為正使。內閣學士玉福為副使。持節齎冊印、冊封吉嬪王佳氏為莊妃。冊文曰、朕惟升椒佐治。肅雍襄九御之勤。衍瓞推恩。敷錫普六宮之慶。值雲礽之肇祉。賁綸綍以欽承。諮爾吉嬪王佳氏、賦質金照。秉心玉粹。柔嘉維則。鳴環永葉乎徽音。淑慎其儀。獻繭克修夫內職。是用晉封爾為莊妃。申之冊命。爾其恪膺茂典。益彰褕翟之輝。式迓繁厘。光贊睢麟之化。欽哉。</ref> Tuy phong hiệu '''Trang''' (莊) của bà trùng với phong hiệu trước đây mà [[Hiếu Trang Hoàng Thái hậu|Hiếu Trang Văn Hoàng hậu]] của [[Thanh Thái Tông]] Hoàng Thái Cực có được về mặt chữ Hán, nhưng Mãn ngữ hoàn toàn khác nhau. Theo [[Hồng xưng thông dụng]], phong hiệu ''"Trang"'' của bà có Mãn văn là 「ujengge」, ý là ''"Đoan Trang"'', ''"Trang trọng"''. Mệnh Đại học sĩ [[Lộc Khang]] (禄康) làm Chính sứ, Cử nhân nội các [[Ngọc Phúc]] (玉福) làm Phó sứ, tuyên sách cho Trang phi.

Sách văn viết:
{{Cquote|
持节赍册印、册封吉嫔王佳氏为庄妃。册文曰、朕惟升椒佐治。肃雍襄九御之勤。衍瓞推恩。敷锡普六宫之庆。值云礽之肇祉。贲纶綍以钦承。咨尔吉嫔王佳氏、赋质金照。秉心玉粹。柔嘉维则。鸣环永叶乎徽音。淑慎其仪。献茧克修夫内职。是用晋封尔为庄妃。申之册命。尔其恪膺茂典。益彰褕翟之辉。式迓繁厘。光赞睢麟之化。钦哉

.

Trẫm duy thăng tiêu tá trị. Túc ung tương cửu ngự chi cần. Diên điệt suy ân. Phu tích phổ lục cung chi khánh. Trị vân nhưng chi triệu chỉ. Phần luân phất dĩ khâm thừa.

Tư nhĩ Cát tần Vương Giai thị. Phú chất kim chiếu. Bỉnh tâm túc toái. Nhu gia duy tắc. Minh hoàn vĩnh hiệp hồ huy âm. Thục thân cơ nghi. Hiến cẩn khắc tu phù nội chức. Thị dụng tấn phong nhĩ vi Trang phi.

Thân chi sách mệnh. Nhĩ cơ khác ưng mậu điển. Ích chương du trạch chi huân. Thức nhạ phồn hi. Quang tán huy lân chi hoa. Khâm tai.|||Sách văn chiếu tấn Cát tần làm Trang phi}}

==== Qua đời ====
Năm Gia Khánh thứ 16 ([[1811]]), ngày 15 tháng 2 (âm lịch), giờ Mão, Trang phi Vương Giai thị bệnh nặng qua đời ở [[Viên Minh Viên]], hưởng dương 29 tuổi, kim quan tạm quàn tại [[Tây Hoa Viên Nam Sở]]. Ngày 17 và 21 cùng tháng, Gia Khánh Đế đích thân tới tế lễ. Ngày 21 tháng 2 cùng năm, kim quan được chuyển tạm về Điền thôn. Ngày 12 tháng 3 (âm lịch), kim quan của Trang phi Vương Giai thị được đưa đến [[Thanh Tây lăng]]. Ngày 19 thì hạ táng vào [[Thanh Xương lăng|Xương lăng]] Phi viên tẩm.<ref>{{Chú thích sách zh|url=|title=Thanh cung Hậu phi|author=Vương Bội Hoàn|first=|date=|publisher=Nhà xuất bản Đại học Liêu Ninh|year=1993|isbn=978-7-5610-2144-6|edition=|location=Thẩm Dương|pages=346|chapter=|format=|doi=|quote=|access-date=|others=}}</ref> Vì đúng dịp Gia Khánh Đế cũng đang ở Thanh Tây lăng hiếu kính với các Tiên hoàng, nên 2 ngày sau, Hoàng đế lại đích thân đến tế rượu trước mộ phần của bà.<ref>{{harvnb|Hội đồng biên soạn nhà Thanh|1824}}: 卷之二百三十九 ......丙申。上幸萬壽山。臨西花園莊妃殯所賜奠。 ......庚子。上臨西花園莊妃殯所賜奠。</ref> Bảo đính của bà nằm ở vị trí thứ hai bên phải của hàng thứ hai, đối xứng với bảo đính của [[Hoa phi (Gia Khánh)|Hoa phi]], trung gian ngăn cách là bảo đính của [[Thứ phi (Gia Khánh)|Thứ phi]].

== Hoàng hậu truy điệu ==
Một điều bất ngờ trong lễ truy điệu đưa kim quan của Trang phi từ [[Bắc Kinh]] đi an táng tại [[Thanh Tây lăng]] có sự tham gia của [[Hiếu Hòa Duệ Hoàng hậu]] Nữu Hỗ Lộc thị (Hoàng hậu thứ hai của Gia Khánh Đế). Không chỉ thế, Hoàng hậu cũng có mặt tại lễ hạ táng kim quan xuống địa cung diễn ra sau đó 1 tuần. Hành trình của Hoàng hậu có rất nhiều đại thần đi theo tháp tùng cũng như có sự hỗ trợ của quan viên địa phương.

Việc Hoàng hậu đích thân tiễn đưa kim quan của một phi tần đến Phi viên tẩm là hiện tượng hiếm thấy trong lịch sử triều Thanh, đồng thời cũng không hoàn toàn phù hợp với thông lệ lễ chế. Xét theo thân phận, Hiếu Hòa Hoàng hậu xuất thân từ gia thế cao quý, lại từng được sự nâng đỡ của Càn Long Đế, địa vị trong hậu cung và triều đình đều hết sức vững chắc. Trong khi đó, Trang phi Vương Giai thị chỉ là một phi tần, không có con cái, gia thế cũng không nổi bật. Sự kiện Hoàng hậu theo đoàn hộ tống kim quan của Trang phi suốt quãng đường, đồng thời ở lại Phi viên tẩm cho đến khi hoàn tất nghi thức an táng rồi mới hồi cung, vì vậy càng trở nên đáng chú ý.

Tuy nhiên, căn cứ vào các văn bia và tư liệu liên quan, việc Hoàng hậu xuất hành hẳn phải có đoàn tùy tùng đi kèm, cho thấy sự việc này nhiều khả năng đã được triều đình cho phép, thậm chí không loại trừ khả năng là do Hoàng đế trực tiếp phê chuẩn hoặc sắp đặt.
Từ đó, có thể đưa ra một số giả thuyết để lý giải hiện tượng này.

''Thứ nhất, Trang phi có thể là người được Gia Khánh Đế đặc biệt coi trọng, nên Hoàng đế đã an bài cho Hoàng hậu tham gia lễ truy điệu. Tuy nhiên, xét theo lễ chế và địa vị của Hoàng hậu, khả năng này không thật sự phổ biến.''

''Thứ hai, giữa Hiếu Hòa Hoàng hậu và Trang phi có thể tồn tại mối quan hệ tương đối thân cận trong hậu cung, khiến Hoàng hậu chủ động xin phép Hoàng đế để tham gia việc tiễn đưa.''

Dù thuộc trường hợp nào, việc Hiếu Hòa Hoàng hậu tham dự lễ truy điệu của Trang phi vẫn là một hiện tượng khác thường, và cho đến nay, nguyên nhân cụ thể đằng sau sự sắp đặt này vẫn chưa thể xác định rõ ràng dựa trên các tư liệu hiện có.

==Trong văn hóa đại chúng==
{| class="wikitable"
|- style="background:cornflowerblue; color:white; text-align:center;"
|Năm||Phim ảnh||Diễn viên||Nhân vật
|-
|style="text-align:center;"|2004||style="text-align:center;"|[[Thâm cung nội chiến]]||style="text-align:center;"|[[Hà Ỷ Vân]]<br>||style="text-align:center;"|Cát tần<br>
|-
|style="text-align:center;"|2018||style="text-align:center;"|[[Thiên mệnh]]||style="text-align:center;"|[[Phùng Tú Hoa]]<br>||style="text-align:center;"|Huệ tần<br>
|-
|}

== Tham khảo ==
{{tham khảo}}

=== Tài liệu ===
*{{Chú thích sách|url=https://zh.wikisource.org/zh-hans/清實錄|title=Thanh thực lục|last=Hội đồng biên soạn nhà Thanh|first=|publisher=Trung Hoa thư cục|year=1985|isbn=9787101056266|location=|pages=}}
*{{Chú thích sách|url=https://www.mingqingxiaoshuo.com/lishiyanyi/daqingrenzongruihuangdishilu/|title=Nhân Tông Duệ Hoàng đế Thực lục|last=Hội đồng biên soạn nhà Thanh|first=|publisher=|year=1824|isbn=|editor-last=Tào Chấn Dong|editor-link=:zh:曹振鏞|location=|pages=|editor-last2=Đới Quân Nguyên|editor-link2=:zh:戴均元|access-date=2020-09-21|archive-date=2020-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20200917033641/https://www.mingqingxiaoshuo.com/lishiyanyi/daqingrenzongruihuangdishilu/}}
*{{Chú thích sách|url=https://book.douban.com/subject/3903486/|title=Gia Khánh triều Thượng Dụ đương|last=Hội đồng biên soạn nhà Thanh|first=|publisher=Nhà xuất bản Đại học Sư phạm Quảng Tây|year=2008|isbn=9787563374885|editor-last=Trung Quốc đệ nhất Lịch sử đương án quán|location=|pages=}}

[[Thể loại:Phi tần nhà Thanh]]
[[Thể loại:Mất năm 1811]]
[[Thể loại:Năm sinh không rõ]]