Xem mã nguồn của USS Grampus (SS-523)

{{Dablink|Về những tàu chiến Hoa Kỳ khác mang cùng tên, xin xem [[USS Grampus]].}}
{{Dablink|Về những tàu chiến Brazil khác mang cùng tên, xin xem [[Rio Grande do Sul (tàu chiến Brazil)]].}}

{|{{Infobox ship begin}}
{{Infobox ship image
|Ship image= Grampus (SS-523).jpg
|Ship image size= 300px
|Ship caption= Tàu ngầm USS ''Grampus'' (SS-523)
}}
{{Infobox ship career
|Hide header=
|Ship country=Hoa Kỳ
|Ship flag= {{shipboxflag|United States|naval}}
|Ship name= USS ''Grampus'' (SS-523)
|Ship namesake= [[cá heo Risso]]<ref name=DANFS/>
|Ship ordered=
|Ship builder= [[Xưởng hải quân Boston]], [[Boston]], [[Massachusetts]] <ref name=F285304>{{Harvnb|Friedman|1995|pp=285-304}}</ref>
|Ship laid down= [[8 tháng 2]], [[1944]] <ref name=F285304/>
|Ship launched= [[15 tháng 12]], [[1944]] <ref name=F285304/>
|Ship sponsor= bà [[Clark H. Woodward]] <ref name=DANFS/>
|Ship acquired=
|Ship commissioned= [[26 tháng 10]], [[1949]] <ref name=F285304/>
|Ship decommissioned= [[13 tháng 5]], [[1972]] <ref name=F285304/>
|Ship reclassified= 
|Ship out of service=
|Ship struck= [[13 tháng 5]], [[1972]] <ref name=B280282>{{Harvnb|Bauer|Roberts|1991|pp=280–282}}</ref>
|Ship reinstated=
|Ship honors= 
|Ship status = 
|Ship fate= Chuyển cho [[Brazil]], [[13 tháng 5]], [[1972]] <ref name=F285304/>
}} 
{{Infobox ship career
|Ship country=Brazil 
|Ship flag={{shipboxflag|Brazil|1968}}
|Ship name= ''Rio Grande do Sul'' (S-11)
|Ship namesake=
|Ship acquired= [[13 tháng 5]], [[1972]]
|Ship commissioned=
|Ship decommissioned= [[16 tháng 11]], [[1978]]
|Ship struck=
|Ship fate= Bị tháo dỡ, [[1981]]
}}
{{Infobox ship characteristics
|Hide header=
|Header caption=(hoàn tất như GUPPY II)
|Ship type= [[tàu ngầm]] Diesel-điện
|Ship class= [[Tench (lớp tàu ngầm)|lớp ''Tench'']]<ref name=B280282/>
|Ship displacement=* {{convert|1870|LT|t|abbr=on}} (mặt nước) <ref name=F1143>{{harvnb|Friedman|1994|pp=11-43}}</ref>
 * {{convert|2440|LT|t|abbr=on}} (lặn) <ref name=F1143/>
|Ship length= {{convert|307|ft|m|abbr=on}} <ref name=F242>{{harvp|Friedman|1994|p=242}}</ref>
|Ship beam={{convert|27|ft|4|in|m|abbr=on}} <ref name=F242/>
|Ship draft={{convert|17|ft|m|abbr=on}} <ref name=F242/>
|Ship propulsion= * 4 × [[động cơ diesel]] [[Fairbanks-Morse]] [[Fairbanks Morse 38 8-1/8|38D 8-1/8]] 10-xylanh<ref name=B280282/>
* Trang bị [[ống hơi (tàu ngầm)|ống hơi]], dẫn động [[máy phát điện]]<ref name=B280282/><ref name=F1143/>{{sfnp|Friedman|1995|p=261}}
* [[Ắc-quy]] kiểu [[Chương trình Công suất đẩy dưới nước lớn hơn|GUPPY]] 504 cell (1×184, 1×68 & 2×126)<ref name=F1143/>
* 2 × [[động cơ điện]] [[Elliott company|Elliott]] tốc độ chậm dẫn động trực tiếp <ref name=B280282/>
* 2 × trục <ref name=B280282/>
|Ship speed=* Mặt nước:
** {{convert|18,0|kn|km/h|lk=in}} (tối đa)
** {{convert|13,5|kn|km/h|lk=in}} (đường trường)
* Lặn:
** {{convert|16,0|kn|km/h|lk=in}} (trong ½ giờ)
** {{convert|9,0|kn|km/h|lk=in}} (ống hơi)
** {{convert|3,5|kn|km/h|lk=in}} (đường trường)<ref name=F1143/>
|Ship range= {{convert|15000|nmi|km}} trên mặt nước ở tốc độ {{convert|11|kn|km/h}}<ref name=F242/>
|Ship endurance= 48 giờ ở tốc độ {{convert|4|kn|mph km/h|abbr=on}} khi lặn <ref name=F242/>
|Ship test depth= {{convert|400|ft|m|-1|abbr=on}}{{sfnp|Friedman|1995|pp=305-311}}
|Ship complement= * 9-10 sĩ quan
* 5 hạ sĩ quan
* 70 thủy thủ<ref name=F242/>
|Ship sensors= * [[sonar]] chủ động WFA 
* sonar thụ động JT 
* hệ thống kiểm soát hỏa lực ngư lôi Mk 106<ref name=F242/>
|Ship EW=
|Ship armament= * 10 × ống phóng [[ngư lôi]] {{convert|21|in|mm|abbr=on}} 
* 6 trước mũi, 4 phía đuôi<ref name=F242/>
|Ship notes=
}}
|}

'''USS ''Grampus'' (SS-523)''' là một {{sclass|Tench|tàu ngầm|2}} được [[Hải quân Hoa Kỳ]] chế tạo vào giai đoạn cuối [[Chiến tranh Thế giới thứ hai]]. Nó là chiếc tàu chiến thứ bảy của Hải quân Hoa Kỳ được đặt [[USS Grampus|cái tên này]], theo tên [[cá heo Risso]]<ref name=DANFS/> Được hạ thủy từ cuối năm [[1944]], công việc hoàn tất ''Grampus'' bị hoãn lại sau khi cuộc xung đột kết thúc, và chỉ được nối tiếp vào năm [[1948]] với cấu hình được nâng cấp theo đề án [[Chương trình Công suất đẩy dưới nước lớn hơn|GUPPY II]]. Sau khi nhập biên chế năm [[1949]], nó đã phục vụ trong giai đoạn [[Chiến tranh Lạnh]] cho đến khi ngừng hoạt động và chuyển cho [[Brazil]] vào năm [[1972]]. Nó tiếp tục phục vụ cùng [[Hải quân Brazil]] như là chiếc '''''Rio Grande do Sul'' (S-11)''' cho đến khi xuất biên chế năm [[1978]] và bị tháo dỡ năm [[1981]].

== Thiết kế và chế tạo ==
=== Thiết kế ===
{{main|Tench (lớp tàu ngầm)}}
Lớp tàu ngầm ''Tench'' là sự cải tiến tiếp theo của các lớp [[tàu ngầm hạm đội]] {{sclass|Balao|tàu ngầm|5}} và {{sclass|Gato|tàu ngầm|5}}, vốn đã chứng minh thành công trong hoạt động chống [[Đế quốc Nhật Bản|Nhật Bản]] tại [[Mặt trận Thái Bình Dương trong Thế chiến thứ hai|Mặt trận Thái Bình Dương]]. Lớp tàu này, tích lũy những kinh nghiệm trong giai đoạn đầu của cuộc xung đột, là lớp tàu ngầm cuối cùng được Hải quân Hoa Kỳ chế tạo trong chiến tranh.{{sfnp|Gardiner|Chesneau|pp=146–147}}

Những chiếc lớp ''Tench'' có chiều dài {{convert|311|ft|9|in|m|abbr=on}}, mạn tàu rộng {{convert|27|ft|4|in|m|abbr=on}} và [[mớn nước]] tối đa {{convert|17|ft|m|abbr=on}}, có [[trọng lượng choán nước]] {{convert|1570|LT|t|abbr=on}} khi nổi và {{convert|2414|LT|t|abbr=on}} khi lặn. Chúng trang bị bốn [[động cơ diesel]] [[Fairbanks-Morse]] 38D8-⅛ 10-xy lanh chuyển động đối xứng, dẫn động [[máy phát điện]] để cung cấp điện năng cho hai [[động cơ điện]], đạt được công suất {{convert|5400|shp|abbr=on|lk=in}} cho phép di chuyển với tốc độ tối đa {{convert|20,25|kn|km/h|lk=in}} khi nổi. Khi hoạt động ngầm dưới nước, chúng được cung cấp điện từ hai dàn [[ắc-quy]] {{USS|Sargo|SS-188|2}} 126-cell để vận hành hai [[động cơ điện]] [[Elliott company|Elliott]] lõi kép tốc độ chậm, có công suất {{convert|2740|shp|abbr=on}} và đạt tốc độ tối đa {{convert|8,75|kn|km/h|abbr=on}}. Tầm xa hoạt động là {{convert|16000|nmi|km}} khi đi trên mặt nước ở tốc độ {{convert|10|kn|km/h|abbr=on}} và có thể hoạt động kéo dài đến 75 ngày; tuy nhiên khả năng hoạt động ngầm bị giới hạn bởi dung lượng điện ắc-quy, sẽ cạn trong 48 giờ khi di chuyển với tốc độ {{convert|2|kn|km/h|abbr=on}}. Chiếc tàu ngầm mang theo tiếp liệu đủ cho mười sĩ quan và 71 thủy thủ trong 75 ngày.<ref name=B280282/>{{sfn|Friedman|1995|pp=261–263, 305–311}}

Lớp ''Tench'' được trang bị mười [[ống phóng ngư lôi]] {{convert|21|in|mm|abbr=on}}, gồm sáu ống trước mũi và bốn ống phía đuôi tàu, và mang theo tổng cộng 28 quả [[ngư lôi]]. Vũ khí trên boong tàu gồm một [[hải pháo 5 inch/25 caliber]], một khẩu pháo phòng không [[pháo tự động Bofors 40 mm L/60|Bofors 40 mm]] nòng đơn và một khẩu đội [[Oerlikon 20 mm]] nòng đôi, kèm theo hai [[súng máy]] [[Browning M2|.50 caliber]].{{sfnp|Lenton|1973|p=101}}{{sfnp|Friedman|1995|pp=305-311}}

=== Chế tạo ===
''Grampus'' được đặt lườn tại [[Xưởng hải quân Boston]] ở [[Boston]], [[Massachusetts]] vào ngày [[8 tháng 2]], [[1944]] và được hạ thủy vào ngày [[16 tháng 12]], [[1944]] mà không làm lễ đặt tên và đỡ đầu.<ref name=DANFS>{{cite DANFS | title=Grampus VI (SS-523) | author=[[Naval Historical Center]] | url=https://www.history.navy.mil/research/histories/ship-histories/danfs/g/grampus-vi.html | access-date=1 January 2025}}</ref><ref name=NavSource>{{chú thích web | last=Yarnall | first=Paul R. | title=Grampus (SS-523) | url=http://www.navsource.org/archives/08/08523.htm | website=NavSource.org | access-date=1 January 2025 | archive-date=2022-05-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220526113636/http://www.navsource.org/archives/08/08523.htm | url-status=dead }}</ref><ref name=Uboat>{{chú thích web | last=Helgason | first=Guðmundur | title=Grampus (ii) (SS-523) | url=https://uboat.net/allies/warships/ship/5916.html | website=uboat.net | access-date=1 January 2025}}</ref> Tuy nhiên, việc hoàn thiện ''Grampus'' bị hoãn lại do cuộc xung đột đã chấm dứt, và chỉ được nối tiếp vào năm [[1948]] với cấu hình được nâng cấp theo đề án [[Chương trình Công suất đẩy dưới nước lớn hơn|GUPPY II]]. Con tàu được làm lễ đặt tên và được đỡ đầu bởi bà Charlotte Linné Woodward, phu nhân [[Phó đô đốc]] [[Clark H. Woodward]]<ref group="Ghi chú">Bà Clark H. Woodward cũng là người đã đỡ đầu khi chiếc {{USS|Grampus|SS-207}} được hạ thủy năm 1940.</ref> khi được cho nhập biên chế cùng Hải quân Hoa Kỳ vào ngày [[26 tháng 10]], [[1949]], dưới quyền chỉ huy của Hạm trưởng, [[Trung tá Hải quân]] George F. Sharp.<ref name=DANFS/><ref name=NavSource/><ref name=Uboat/>

== Lịch sử hoạt động ==
=== USS ''Grampus'' ===
Được trang bị [[ống hơi (tàu ngầm)|ống hơi]] giúp nâng cao khả năng hoạt động ngầm dưới nước so với những tàu nầm thời Thế Chiến II, ''Grampus'' trở thành nguyên mẫu cho những tàu ngầm GUPPY, đồng thời nhiều cải tiến cũng được đem áp dụng cho những [[tàu ngầm hạt nhân]] sau này. Nó gia nhập Đội tàu ngằm 61 tại [[Norfolk, Virginia]], và tham gia một loạt các cuộc tập trận dọc theo vùng bờ Đông và vùng [[biển Caribe]], bao gồm thực hành tấn công và tác xạ [[ngư lôi]], thử nghiệm ống hơi và huấn luyện [[Chiến tranh chống tàu ngầm|chống tàu ngầm]]. Con tàu cũng thực hiện nhiều chuyến tuần tra trong thành phần các đội tìm-diệt tàu ngầm.<ref name=DANFS/>

Từ ngày [[5 tháng 1]] đến ngày [[2 tháng 4]], [[1955]], ''Grampus'' được phái sang hoạt động tại khu vực [[Địa Trung Hải]], nơi nó đã viếng thăm thiện chí [[Algiers]], [[Naples]], [[Barcelona]], [[Malta]], [[Beirut]], [[Monaco]] và [[Gibraltar]] trước khi quay trở về Norfolk. Chiếc tàu ngầm xen kẻ các hoạt động huấn luyện thường lệ từ cảng nhà với những đợt đại tu tại [[Portsmouth, New Hampshire]], và [[Philadelphia, Pennsylvania]]. Vào cuối [[thập niên 1950]] và đầu thập niên 1960]], nó hoạt động từ căn cứ Norfolk trong khu vực [[Bắc Đại Tây Dương]].<ref name=DANFS/>

''Grampus'' đã phục vụ cùng Đội đặc nhiệm Alfa trong sáu tuần lễ vào đầu năm [[1964]], rồi có một lượt hoạt động cùng [[Đệ Lục hạm đội Hoa Kỳ|Đệ Lục hạm đội]] tại khu vực Địa Trung Hải từ ngày [[3 tháng 4]] đến ngày [[3 tháng 8]]. Sau khi quay trở về Hoa Kỳ, nó hoạt động tại vùng biển ngoài khơi [[Virginia Capes]] trước khi được đại tu tại [[Xưởng hải quân Philadelphia]] vào giữa [[tháng 4]], [[1965]]. Rời xưởng tàu, nó chạy thử máy và huấn luyện ôn tập rồi tiếp tục hoạt động dọc theo vùng bờ Đông, chủ yếu tiến hành các đợt tập trận chống tàu ngầm.<ref name=DANFS/>

Vào ngày [[13 tháng 5]], [[1966]], ''Grampus'' xuất phát từ Norfolk cho một chuyến đi sang vùng biển [[Bắc Âu]], nơi nó tham gia các cuộc tập trận trong khuôn khổ Khối [[NATO]]. Sau khi quay trở về Norfolk vào ngày [[30 tháng 8]], chiếc tàu ngầm tiếp tục hoạt động ngoài khơi Virginia Capes và tại vùng biển Caribe. Nó lên đường đi Philadelphia vào ngày [[29 tháng 12]] để được sửa chữa trong xưởng tàu, và sau đó tiếp tục hoạt động trong thành phần [[Hạm đội Đại Tây Dương Hoa Kỳ|Hạm đội Đại Tây Dương]].<ref name=DANFS/>

=== ''Rio Grande do Sul'' (S-11) ===
Vào ngày [[13 tháng 5]], [[1972]], ''Grampus'' được cho xuất biên chế tại Xưởng hải quân Philadelphia, đồng thời được rút tên khỏi danh sách Đăng bạ Hải quân Hoa Kỳ.<ref name=DANFS/><ref name=NavSource/><ref name=Uboat/> Con tàu được chuyển cho [[Brazil]] để phục vụ cùng [[Hải quân Brazil]] như là chiếc
'''''Rio Grande do Sul'' (S-11)''', nhằm thay thế cho chiếc tàu ngầm [[Rio Grande do Sul (tàu chiến Brazil)|tiền nhiệm]] trùng cả tên lẫn số hiệu, nguyên là chiếc {{USS|Sand Lance|SS-381}}. Sau sáu năm phục vụ, nó được cho xuất biên chế vào ngày [[16 tháng 11]], [[1978]],<ref name=NavSource/> và bị bán để tháo dỡ vào ngày [[18 tháng 6]], [[1981]].<ref name=NavSource/>

== Tham khảo ==
=== Ghi chú ===
{{tham khảo|group="Ghi chú"}}
=== Chú thích ===
{{tham khảo|30em}}
=== Thư mục ===
* {{cite DANFS | author=[[Naval Historical Center]] | title=Grampus VI (SS-523) | url=https://www.history.navy.mil/research/histories/ship-histories/danfs/g/grampus-vi.html | access-date=2 January 2025}}
* {{chú thích sách | last1=Bauer | first1=K. Jack | last2=Roberts | first2=Stephen S. | title=Register of Ships of the U.S. Navy, 1775–1990: Major Combatants | url=https://archive.org/details/registerofshipso0000baue | publisher=Greenwood Press | year=1991 | location=Westport, Connecticut | isbn=0-313-26202-0 }}
* {{chú thích sách | last=Blair | first= Clay Jr. | title=Silent Victory: The U.S. Submarine War Against Japan | url=https://archive.org/details/silentvictoryus00blai | date=1975 | publisher= Lippincott | location=Philadelphia | isbn=0-397-00753-1}}
* {{chú thích sách | last=Friedman | first=Norman | title=U.S. Submarines Since 1945: An Illustrated Design History | publisher=[[United States Naval Institute]] | year=1994| location=[[Annapolis, Maryland]] | isbn=1-55750-260-9}}
* {{chú thích sách | last=Friedman | first=Norman | title=U.S. Submarines Through 1945: An Illustrated Design History | url=https://archive.org/details/ussubmarinesthro0000frie | publisher=[[United States Naval Institute]] | year=1995| location=[[Annapolis, Maryland]] | isbn=1-55750-263-3 }}
* {{chú thích sách | last1=Gardiner | first1=Robert | last2=Chesneau | first2=Roger | title=Conway's All the World's Fighting Ships 1922–1946 | year=1980 | publisher=Conway Maritime Press | isbn=0-83170-303-2}}
* {{chú thích sách | last=Lenton | first=H. T. | title=American Submarines (Navies of the Second World War) | url=https://archive.org/details/americansubmarin0000lent | year= 1973 | publisher=Doubleday & Co. | location=New York | isbn=978-0385047616}}
== Liên kết ngoài ==
* [http://www.navsource.org/archives/08/08523.htm  NavSource Online: Submarine Photo Archive - SS-523 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220526113636/http://www.navsource.org/archives/08/08523.htm |date=2022-05-26 }}

<!-- non-breaking space to keep AWB drones from altering the space before the navbox-->

{{DEFAULTSORT:Grampus (SS-523)}}
{{Lớp tàu ngầm Tench}}
{{các chủ đề|Quân sự|Hàng hải|Mỹ|Brazil}}

[[Thể loại:Lớp tàu ngầm Tench]]
[[Thể loại:Tàu ngầm của Hải quân Hoa Kỳ]]
[[Thể loại:Tàu ngầm trong Chiến tranh Lạnh]]
[[Thể loại:Tàu được Hải quân Hoa Kỳ chuyển cho Hải quân Brasil]]
[[Thể loại:Tàu ngầm của Hải quân Brazil]]
[[Thể loại:Tàu thủy năm 1944]]