Xem mã nguồn của Vòng bu lông

{{Short description|Thuật ngữ trong kỹ thuật cơ khí}}
{{redirect|Đường kính vòng chia|khoảng cách hiệu dụng giữa các bánh răng|Đường kính vòng chia (bánh răng)}}
{{multiple image
| width             = 
| image1            = 5hole_wheel.png
| alt1              = Bản vẽ vòng chia 5 lỗ
| image2            = 4hole_wheel.png
| alt2              = Bản vẽ vòng chia 4 lỗ
| footer            = Bản vẽ vòng chia 5 lỗ (trái) và 4 lỗ (phải)
}}
'''Đường kính vòng bu lông''' (''bolt circle diameter'') hoặc '''đường kính vòng chia''' (''pitch circle diameter'' – '''PCD'''), đôi khi gọi đơn giản là '''vòng bu lông''' hoặc '''vòng chia''', là một thuật ngữ phổ biến để chỉ trường hợp nhiều lỗ [[vít]] dùng cho [[Bu lông|bu lông]] được phân bố đều sao cho tâm của chúng nằm trên một đường tròn tưởng tượng có [[đường kính]] xác định.

Một ví dụ điển hình là việc lắp đặt [[Vành bánh xe|mâm xe]] ô tô, trong đó vòng bu lông là một trong những yếu tố quyết định việc một bộ mâm có phù hợp với xe hay không. Ví dụ, một vòng bu lông 5×130 hoặc 5-130 cho biết mâm được gắn vào xe bằng 5 bu lông phân bố đều trên một đường tròn có đường kính 130 mm.<ref>{{cite web|url=https://www.tirerack.com/wheels/tech/techpage.jsp?techid=92|title=Wheel Tech: Bolt Pattern}}</ref> Các ứng dụng phổ biến khác của vòng bu lông bao gồm chỉ định kiểu lắp cho [[Vô lăng đua giả lập|vô lăng mô phỏng đua xe]] và [[Vô lăng]] thực tế, hoặc trong công nghiệp để lắp đặt [[động cơ servo]] hay xác định kiểu bố trí bu lông của một [[mặt bích]]. Việc lắp đĩa xích cho bộ [[tay quay xe đạp]] cũng được xác định bằng vòng bu lông.<ref>[https://www.wolftoothcomponents.com/blogs/news/how-to-measure-bolt-circle-diameter-bcd Wolf Tooth Tech Help - Measure Bike Chainring BCD Bolt Circle Diameter – Wolf Tooth Components]</ref>

== Tiêu chuẩn ==
NEMA ICS 16<ref>{{Cite web |title=NEMA Standards Publication ICS 16 {{!}} Industrial Control and Systems {{!}} Motion/Position Control Motors, Controls, and Feedback Devices (NEMA, 1998, 1999, 2000, 2001) |url=https://www.cncitalia.net/file/pdf/nemastandard.pdf}}</ref> định nghĩa các kiểu mặt bích được xác định theo đơn vị milimét hoặc inch (xem bảng có thể thu gọn bên dưới):

* {{legend|#b4f0de|Theo hệ mét}}
* {{legend|#ddddff|Theo hệ inch}}

{| role="presentation" class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed"
|+ class="nowrap" | [[Hiệp hội các nhà sản xuất điện quốc gia|NEMA]] ICS 16:2001
|-
! colspan=1 rowspan=2 | Loại mặt bích
! colspan=2 | [[Vòng bu lông]] (M)
! colspan=2 | Chiều rộng tối đa mặt bích vuông (BD)
! colspan=2 | Đường kính tối thiểu mặt bích (N)
! colspan=2 | Đường kính tối đa mặt bích (P)
! colspan=1 rowspan=2 | Số lỗ
! colspan=2 | Lỗ tự do (S)
! colspan=1 rowspan=2 | Lỗ ren
|-
! colspan=1 | mm
! colspan=1 | inch
! colspan=1 | mm
! colspan=1 | inch
! colspan=1 | mm
! colspan=1 | inch
! colspan=1 | mm
! colspan=1 | inch
! colspan=1 | mm
! colspan=1 | inch
|-
|-style="background:#ddddff"
|17 C
|''43.18''
|1.7
|''43.82''
|1.725
|''21.999''
|0.8661
|''59.94''
|2.36
|4
|''3.81''
|0.150
|#4-40
|-style="background:#ddddff"
|17 D
|''43.18''
|1.7
|''50.8''
|2.000
|''21.999''
|0.8661
|''59.94''
|2.36
|4
|4
|0.150
|#4-40
|-style="background:#b4f0de"
|55
|55
|''2.165''
|53
|''2.087''
|40
|''1.5748''
|70
|''2.756''
|4
|5.8
|''0.228''
|M5
|-style="background:#ddddff"
|23
|''58.42''
|2.3
|''66.675''
|2.625
|''38.100''
|1.5000
|''59.94''
|2.36
|4
|''5.21''
|0.205
|#8-32
|-style="background:#b4f0de"
|65
|65
|''2.559'' 
|60
|''2.362''
|50
|''1.9685''
|80
|''3.150''
|4
|5.8
|''0.228''
|M5
|-style="background:#b4f0de"
|70
|70
|''2.756''
|60
|''2.362''
|50
|''1.9685''
|80
|''3.150''
|4
|5.5
|''0.217''
|M5
|-style="background:#b4f0de"
|75
|75
|''2.953''
|70
|''2.756''
|60
|''2.3622''
|50
|''1.969''
|4
|5.8
|''0.228''
|M5
|-style="background:#b4f0de"
|85
|85
|''3.346''
|80
|''3.150''
|70
|''2.7559''
|105
|''4.134''
|4
|7
|''0.276''
|M6
|-style="background:#ddddff"
|34
|''86.36''
|3.4
|''98.425''
|3.875
|''73.025''
|2.8750
|''81.53''
|3.21
|4
|''5.59''
|0.220
|#10-32
|-style="background:#b4f0de"
|100
|100
|''3.937''
|90
|''3.543''
|80
|''3.1496''
|120
|''4.724''
|4
|7
|''0.276''
|M6
|-style="background:#ddddff"
|42
|''106.68''
|4.2
|''125.73''
|4.950
|''55.563''
|2.1875
|''90.93''
|3.58
|4
|''7.11''
|0.280
|1/4"-20
|-style="background:#b4f0de"
|115
|115
|''4.528''
|105
|''4.134''
|95
|''3.7402''
|140
|''5.512''
|4
|10
|''0.394''
|M8

|-style="background:#ddddff"
|48
|''121.92''
|4.8
|''95.25''
|3.750
|''76.200''
|3.0000
|''157.23''
|6.19
|4
|''7.11''
|0.280
|1/4"-20
|-style="background:#b4f0de"
|130
|130
|''5.118''
|120
|''4.724''
|110
|''4.3307''
|160
|''6.299''
|4
|10
|''0.394''
|M8
|-style="background:#ddddff"
|56
|''142.24''
|5.6
|''149.225''
|5.875
|''114.300''
|4.5000
|''143.00''
|5.63
|4
|''10.16''
|0.400
|3/8"-16
|-style="background:#b4f0de"
|145
|145
|''5.709''
|130
|''5.118''
|110
|''4.3307''
|165
|''6.496''
|4
|9
|''0.354''
|M8
|-style="background:#b4f0de"
|165
|165
|''6.496''
|140
|''5.512''
|130
|''5.1181''
|200
|''7.874''
|4
|12
|''0.472''
|M10
|-style="background:#b4f0de"
|200
|200
|''7.874''
|174
|''6.850''
|114.3
|''4.5000''
|225
|''8.858''
|4
|13.5
|''0.531''
|M12
|-style="background:#b4f0de"
|215
|215
|''8.465''
|190
|''7.480''
|180
|''7.0866''
|250
|''9.843''
|4
|14.5
|''0.571''
|M12
|-style="background:#b4f0de"
|265
|265
|''10.433''
|225
|''8.858''
|230
|''9.0551''
|300
|''11.811''
|4
|14.5
|''0.571''
|M12
|-style="background:#b4f0de"
|300
|300
|''11.811''
|265
|''10.433''
|250
|''9.8425''
|350
|''13.780''
|4
|18.5
|''0.728''
|M16
|-style="background:#b4f0de"
|350
|350
|''13.780''
|300
|''11.811''
|300
|''11.8110''
|400
|''15.748''
|4
|18.5
|''0.728''
|M16
|-style="background:#b4f0de"
|400
|400
|''15.748''
|340
|''13.386''
|350
|''13.7795''
|450
|''17.717''
|8
|18.5
|''0.728''
|M16
|-style="background:#b4f0de"
|500
|500
|''19.685''
|415
|''16.339''
|450
|''17.7165''
|550
|''21.654''
|8
|18.5
|''0.728''
|M16
|-style="background:#b4f0de"
|600
|600
|''23.622''
|495
|''19.488''
|550
|''21.6535''
|660
|''25.984''
|8
|24
|''0.945''
|M20
|-style="background:#b4f0de"
|740
|740
|''29.134''
|600
|''23.622''
|680
|''26.7717''
|800
|''31.496''
|8
|24
|''0.945''
|M20
|-style="background:#b4f0de"
|940
|940
|''37.008''
|750
|''29.528''
|880
|''34.6457''
|1000
|''39.370''
|8
|28
|''1.102''
|M24
|-style="background:#b4f0de"
|1080
|1080
|''42.520''
|865
|''34.055''
|1000
|''39.3701''
|1150
|''45.276''
|8
|28
|''1.102''
|M24
|-
|}

== Ví dụ ==
=== Vô lăng đua ===
Trên các vô lăng ô tô sử dụng vòng bu lông, kích thước phổ biến là 6×70&nbsp;mm.<ref name="nlmotoring">[https://nlmotoring.com/how-tos/steering-wheel-bolt-patterns-explained/ Steering Wheel Bolt Patterns Explained]</ref> Một số vô lăng đua được gắn vào xe thông qua một moay-ơ tháo nhanh,<ref>[https://www.raptorsteering.com/blog Quick release hub steering wheel | Raptor Steering Wheels]</ref> và moay-ơ này thường cũng có vòng bu lông tương ứng 6×70&nbsp;mm. Các kiểu khác ít phổ biến hơn gồm: 3×1.75&nbsp;inch (44.45&nbsp;mm), 5×2.75&nbsp;inch (69.85&nbsp;mm), 6×74&nbsp;mm và 6×2.75&nbsp;inch (69.85&nbsp;mm).<ref name="nlmotoring"/>

=== Động cơ servo ===
[[File:3417 09 Servogetriebe.jpg|thumb|right|Các [[động cơ servo]] và hộp giảm tốc công nghiệp, với kiểu lắp mặt bích tiêu chuẩn để dễ thay thế lẫn nhau.]]
Các [[động cơ servo]] trong công nghiệp thường được lắp thông qua một khớp nối dạng mặt bích nhằm tạo cánh tay đòn [[đòn bẩy]] ngắn nhất cho các ứng dụng mô-men xoắn cao. Động cơ servo công nghiệp thường sử dụng các kiểu lắp tiêu chuẩn hóa, trong đó một ví dụ là vòng bu lông 4×130&nbsp;mm (tương đương xấp xỉ với bố trí hình vuông 91.9&nbsp;mm × 91.9&nbsp;mm).

=== Mâm xe ô tô ===
[[File:lug-nuts.jpg|right|thumb|300px|Một vòng bu lông với bốn [[đai ốc bánh xe]] trên một chiếc [[Acura]].]]
Kiểu lắp của hầu hết các mâm xe ô tô được mô tả bằng mẫu vòng bu lông, và đây là một trong nhiều yếu tố quyết định việc mâm có phù hợp với một chiếc xe cụ thể hay không. Ở đây, vòng bu lông biểu thị số lượng [[đai ốc bánh xe]] và các bu lông trục tương ứng (hoặc chỉ bu lông bánh xe).<ref>{{cite web|url=http://www.sheldonbrown.com/gloss_bo-z.html#bcd|title=Bolt Circle Diameter (B.C.D.)|access-date=3 December 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sheldonbrown.com/gloss_p.html#pcd|title=P.C.D.|access-date=4 December 2010}}</ref> 

Ví dụ, một vòng bu lông 5×100 nghĩa là có 5 đai ốc bố trí trên một đường tròn đường kính 100&nbsp;mm. Một số đường kính vòng bu lông phổ biến trên ô tô hiện đại là 100&nbsp;mm, 112&nbsp;mm và 114.3&nbsp;mm.{{citation needed|date=September 2022}} Vòng bu lông là một trong nhiều thông số cần kiểm tra trước khi mua mâm mới để đảm bảo phù hợp với xe (cùng với độ lệch mâm, đường kính lỗ tâm, và cuối cùng là đường kính và chiều rộng của mâm và lốp). Qua nhiều năm, hơn 30 kiểu vòng bu lông khác nhau đã được các nhà sản xuất ô tô sử dụng,<ref name="boltsirkel.no2">[http://www.boltsirkel.no/ Boltsirkel.no]</ref> trong đó phần lớn không tương thích với nhau.

== Xem thêm ==
* [[Đường kính bước ren#Đường kính trung bình|Đường kính bước ren]], một kích thước của ren vít

== Tham khảo ==
<references />

{{mech-engineering-stub}}
[[Thể loại:Kỹ thuật cơ khí]]