Xem mã nguồn của Vương quốc Nabatea

{{Infobox Former Country
| native_name = Malkûtâ Nabatu (Nabataea)<br>
'''المملكة النبطية (Ả Rập)''' 
| conventional_long_name = Vương quốc Nabatea 
| common_name = Nabataea
| national_motto = 
| continent = châu Á
| region = Trung Đông
| country = [[Jordan]] và một phần của [[Syria]], [[Ả Rập Xê Út]], [[Ai Cập]] và [[Israel]]
| era = [[Cổ đại]]
| government_type = Quân chủ
| year_start = 168 TCN
| year_end = 106 CN
| event_start = 
| date_event1 = 90 TCN
| event2 = [[Obodas I]] đẩy lùi cuộc xâm lược của [[Vương quốc Hasmoneus|Hasmoneus]]
| event_end = [[Đế quốc La Mã]] chinh phục 
| p1 = Người Nabataea 
| flag_p1 = 
| s1 = Arabia Petraea
| flag_s1 = Vexilloid_of_the_Roman_Empire.svg
| image_coat = 
| image_map = 
| image_map_caption = 
| capital = [[Petra]]
| common_languages = [[Tiếng Nabataea|Nabataea]], [[Tiếng Ả Rập|Ả Rập]]<ref name="googlebooks">{{chú thích web | url=http://books.google.com.qa/books?id=Sew9Lby_MVsC&pg=PA385&lpg=PA385&dq=Nabateans+Jews&source=bl&ots=yqZILvsBSj&sig=xTmg5HHqf6IZBp6xBchU6p4pxrk&hl=en&sa=X&ei=-4w3UZnPMenVyQHx_YCQBw&redir_esc=y#v=onepage&q=Nabateans%20Jews&f=false | title='Al Kanfei Yonah | publisher=Google Books | access-date =ngày 27 tháng 8 năm 2014}}</ref>| religion = [[Thần thoại Ả Rập]]
| currency = 
| title_leader = [[Vua]]
| leader1 = Aretas I
| year_leader1 = 168–144 TCN
| leader2 = [[Rabbel II Soter]]<ref name=teller/>
| year_leader2 = 70/71–106 CN<ref name=teller/>
}}
'''Vương quốc Nabatea''' ({{langx|ar| نبطية}}; còn đọc thành ''Nabataea''), là một quốc gia [[Ả Rập]] của [[người Nabataea]] tồn tại trong [[thời kỳ cổ đại]] và bị [[Đế quốc La Mã]] sáp nhập vào năm [[106]] CN.<ref>[http://www.tourism.jo/PastandPresent/PetraI.asp Ministry of Tourism & Antiquities - Petra ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410181214/http://www.tourism.jo/PastandPresent/PetraI.asp |date = ngày 10 tháng 4 năm 2008}} from the official website for The Hashemite Kingdom of Jortdan</ref>

==Địa lý==
Nằm giữa [[bán đảo Sinai]] và [[bán đảo Ả Rập]], phía bắc là [[Judea|Vương quốc Judea]] và phía tây nam là [[Ai Cập thuộc Hy Lạp|Ai Cập]] của [[nhà Ptolemaios]]. Thủ đô là thành phố [[Petra]] nay thuộc [[Jordan]] bao gồm các thị trấn [[Bostra]], [[Mada'in Saleh]] và [[Nitzana]]. Petra là một thành phố thương mại giàu có, nằm tại nơi hội tụ của nhiều tuyến đường thương mại quan trọng. Một trong số đó là [[Tuyến đường Hương liệu]] dựa trên việc sản xuất cả hai chất [[Một dược|mộc dược]] và [[Nhũ hương (nhựa Boswellia spp.)|nhủ hương]] ở miền [[nam Ả Rập]] và vượt qua Mada'in Saleh để tới Petra.<ref name=teller/><ref>Gibson (2011), p. 132.</ref> Từ đây các chất thơm được phân phối trên khắp vùng [[Địa Trung Hải]].

==Lịch sử==
Nguồn gốc của Nabataea có niên đại từ thời điểm họ vẫn còn là dân [[du mục]] ở [[Negev]] và bán đảo Sinai dưới thời kỳ thống trị của [[nhà Achaemenid]] [[Đế quốc Ba Tư|Ba Tư]], vào khoảng thế kỷ IV TCN.<ref>See Diodorus Siculus 19.94; Rosen (2007); Graf (1990) and Gibson (2011), p. 133,</ref>

===Nabatea và Hasmoneus===
[[Tập tin:Petra - Jordan 2014.jpg| nhỏ| Di tích [[Petra]], được cho là thủ phủ của vương quốc]]
Người Nabataea là đồng minh đầu tiên của người [[Vương quốc Hasmoneus|Hasmoneus]] trong cuộc đấu tranh chống lại các triều vua [[Vương quốc Seleukos|Seleukos]]. Sau đó, họ trở thành đối thủ của triều đại Judaea và là một yếu tố chính trong các rối loạn dẫn đến sự can thiệp của [[Pompey]] ở [[Judea]]. Nhiều người Nabataea còn được đích thân vua Hasmoneus là [[Alexander Jannaeus]] mạnh dạn cải sang [[đạo Do Thái]].<ref>{{chú thích sách| last=Johnson| first=Paul| title=A History of the Jews| url=https://archive.org/details/historyofjews0000john_g1i3| year=1987| publisher=Weidenfeld and Nicolson| location=London| isbn=978-0-297-79091-4}}</ref> Vị vua này cũng là người đã dập tắt một cuộc nổi dậy địa phương, xâm lược và chiếm đóng các thị trấn [[Moab]] và [[Gilead]] của người Nabataea rồi áp đặt một khoản cống nộp không xác định. [[Obodas I]] thừa biết rằng Alexander sẽ tấn công, do đó đã phục kích lực lượng của Alexander ở gần Gaulane ([[Golan]]) tiêu diệt quân đội Judea vào năm [[90 TCN]].<ref>{{chú thích sách| last=Josephus| first=Flavius| authorlink=Josephus| title=The Jewish War | year=1981 | publisher=Penguin | location=Harmondsworth, Middlesex, England| page=40| volume= 1:87| isbn=978-0-14-044420-9| others=Trans. G. A. Williamson 1959}}</ref>

Dưới triều đại của [[Aretas III]] (87-62 TCN) lãnh thổ của vương quốc này được mở mang đến tột đỉnh nhưng đã bị một đạo quân La Mã dưới sự chỉ huy của [[Marcus Aemilius Scaurus]] đánh bại. Quân đội của Scaurus thậm chí còn tiến hành vây hãm thủ đô Petra nhưng cuối cùng một sự thỏa hiệp đã được đàm phán giữa hai bên. Aretas III phải đồng ý nộp cống mới được [[Cộng hòa La Mã]] chính thức công nhận vị thế của mình.<ref name="Taylor">Taylor, Jane; Petra; p.25-31; Aurum Press Ltd; London; 2005; ISBN 9957-451-04-9</ref> Vương quốc Nabatea tự nhận thấy đang bị [[Đế quốc La Mã]] bao quanh từ từ với lãnh thổ ngày càng mở rộng từ việc chinh phục Ai Cập cho đến sự sáp nhập Hasmoneus Judea vào trong bản đồ đế chế. Trong khi Vương quốc Nabatea tìm cách nhằm duy trì nền độc lập chính thức của nó thì nước này trên thực tế đã trở thành một vương quốc phụ thuộc dưới ảnh hưởng của [[Roma]].<ref name="Taylor"/>

===Đế quốc La Mã sáp nhập===
[[Tập tin:Roman Empire Trajan 117AD.png| thumb| 320px| Bản đồ [[Đế quốc La Mã]] vào thời kỳ đỉnh cao năm [[117]], cho thấy lãnh thổ Nabatea bị Traianus chinh phục nằm ở phía đông nam.]]
{{chính| Arabia Petraea}} 
Năm [[106]] CN, dưới thời trị vì của [[Hoàng đế La Mã]] [[Traianus]], vị vua cuối cùng của Vương quốc Nabatea là [[Rabbel II Soter]] qua đời vì bạo bệnh.<ref name="Taylor"/> Sự kiện này có thể đã thúc đẩy sự sáp nhập chính thức Nabatea vào Đế quốc La Mã, dù cho lý do chính thức và cách thức sáp nhập chính xác vẫn chưa được biết.<ref name="Taylor"/> Một số bằng chứng trong văn khắc đã đưa ra giả thuyết là một chiến dịch quân sự dưới sự chỉ huy của [[Aulus Cornelius Palma Frontonianus|Cornelius Palma]], thống đốc [[Syria (tỉnh La Mã)|Syria]]. Quân đội La Mã xem chừng đến từ Syria và cũng từ [[Tỉnh Aegyptus|Ai Cập]]. Rõ ràng là vào năm [[107]] CN, các binh đoàn [[lê dương La Mã]] đã đồn trú tại khu vực xung quanh Petra và [[Bostra]], như sự thể hiện trong một tờ giấy cói được tìm thấy ở Ai Cập. Vương quốc được sáp nhập vào đế chế và trở thành tỉnh [[Arabia Petraea]]. Thương mại dường như phần lớn vẫn tiếp tục nhờ vào tài năng buôn bán không hề suy giảm của người Nabataea.<ref name="Taylor"/>

Dưới thời [[Hadrianus]], ''[[limes Arabicus]]'' bỏ qua hầu hết các lãnh thổ Nabatea và chạy về phía đông bắc từ Aila (nay là [[Aqaba]]) ở đầu [[vịnh Aqaba]]. Một thế kỷ sau, dưới thời trị vì của [[Alexander Severus]], vấn đề địa phương về việc đúc tiền đã kết thúc. Tại đây chẳng có nhiều ngôi mộ xa hoa được xây dựng nữa, rõ ràng là có sự thay đổi đột ngột trong đường lối chính trị, chẳng hạn như một cuộc xâm lược của cường quốc [[Iran|Ba Tư]] mới nổi dưới thời [[Đế quốc Sassanid]]. Thành phố [[Palmyra]] từng có lúc là thủ đô của [[Đế quốc Palmyra]] ly khai (khoảng năm 130–270), dần dần trở nên quan trọng và thu hút được nền thương mại của bán đảo Ả Rập tách ra khỏi Petra.<ref name="teller">Teller, Matthew; Jordan; p.265; Rough Guides; Sept 2009; ISBN 978-1-84836-066-2</ref>

===Danh sách vua Nabatea===
{| border=1 style="border-collapse: collapse"
| - align=left
! width="15%"| Triều đại
! width="15%"| Tên gọi
!! width="20%"| Chú thích 
| - valign=top
| colspan="3"| '''Vua Nabatea'''
| - valign=top bgcolor="#ffffec"
| khoảng 169 TCN| | '''[[Aretas I]]'''| | 
| - valign=top bgcolor="#ffffec"
| 120/110 đến 96 TCN| | '''[[Aretas II]]'''| | Theo một số nguồn tư liệu có vẻ như là người kế vị Rabbel I
| - valign=top bgcolor="#ffffec"
| khoảng 96 đến 85 TCN| | '''[[Obodas I]]'''| | 
| - valign=top bgcolor="#ffffec"
| khoảng 85/84 TCN| | '''Rabbel I'''| | Theo một số nguồn tư liệu có vẻ như là người kế vị Aretas I
| - valign=top bgcolor="#ffffec"
| 84 đến 60/59 TCN| | '''[[Aretas III| Aretas III Philhellen]]'''| | Được La Mã công nhận vào năm 62 TCN
| - valign=top bgcolor="#ffffec"
| 62/61 đến 60/59 TCN| | '''Obodas II''' (?)| | Sự tồn tại không chắc chắn cho đến thời gian gần đây; có lẽ trị vì được vài tháng
| - valign=top bgcolor="#ffffec"
| 59 đến 30 TCN| | '''Malichus I'''| | Trở thành chư hầu của [[Herod Đại đế]] và La Mã
| - valign=top bgcolor="#ffffec"
| 30 đến 9 TCN| | '''Obodas III'''| | Chư hầu của La Mã; có lẽ trị vì được vài tháng; trước đây được biết đến trong lịch sử với tên gọi Obodas II
| - valign=top bgcolor="#ffffec"
| rowspan="2"| 9/8 TCN đến 39/40| | '''[[Aretas IV Philopatris]]'''| | 
| - valign=top bgcolor="#ffffec"
| '''[[Chuldu|Ḥuldo]]''', <small>Nữ vương| | 
| - valign=top bgcolor="#ffffec"
| rowspan="2"| 39/40 đến 69/70| | '''[[Malichus II]]'''| | 
| - valign=top bgcolor="#ffffec"
| '''[[Shaqilath|Šagīlat]]''', <small>Nữ vương| | 
| - valign=top bgcolor="#ffffec"
| rowspan="2"| 70/71 đến 106| | '''[[Rabbel II Soter]]'''| | 
| - valign=top bgcolor="#ffffec"
| '''Gāmilat''', <small>Nữ vương| | <small>
| - valign=top 
| 106| | colspan="2"| ''Bị Hoàng đế [[Traianus]] sáp nhập trở thành tỉnh [[Arabia Petraea]] của La Mã
| }

==Chú thích==
{{tham khảo}}

==Tham khảo==
*Ross, Martha, ''Rulers and Governments of the World - Vol1, Earliest Times to 1491'', Bowker Publishing Company Ltd, London & New York, 1978''
* Gibson, Dan (2011). ''Qur'anic Geography: A Survey and Evaluation of the Geographical References in the Qur'an with Suggested Solutions for Various Problems and Issues''. Independent Scholars Press, Canada. ISBN 978-0-9733642-8-6.

==Liên kết ngoài==
{{Thể loại Commons| Nabataean Kingdom}}
*'''''Jewish Virtual Library''':'' https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/nabkings.html
* http://www.rejsebasar.dk/foto/foto/kingshighway.jpg {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305124833/http://www.rejsebasar.dk/foto/foto/kingshighway.jpg |date = ngày 5 tháng 3 năm 2016}}

|}

{{DEFAULTSORT:Nabataea}}
[[Thể loại:Năm 168 TCN]]
[[Thể loại:Khởi đầu thập niên 160 TCN]]
[[Thể loại:Nabataea]]
[[Thể loại:Lịch sử Ả Rập Xê Út]]
[[Thể loại:Lịch sử Palestine]]
[[Thể loại:Lịch sử cổ đại Jordan]]
[[Thể loại:Syria cổ đại]]
[[Thể loại:Chư hầu La Mã]]
[[Thể loại:Chấm dứt thập niên 100]]
[[Thể loại:Cựu vương quốc]]
[[Thể loại:Chính thể tại Vùng đất Israel]]