Xem mã nguồn của Xà bông Cô Ba

{{Infobox brand
| name = Xà bông Cô Ba
| logo = 
| logo_upright = 
| logo_alt = 
| logo_caption = 
| image = Xà phòng Cô Ba.jpg
| image_upright = 
| alt = 
| caption = 
| producttype = [[Xà phòng|Xà bông cục]]
| currentowner = An Dương Thảo Điền
| producedby = 
| country = {{VIE}}
| introduced = {{ngày bắt đầu và tuổi|1932}}
| discontinued = 
| related = 
| markets = 
| previousowners = [[Trương Văn Bền]]
| trademarkregistrations = 
| ambassadors = 
| tagline = 
| website = 
| module = <!-- or: misc -->
| module1 = <!-- or: misc1 -->
}}

'''Xà bông Cô Ba''' là một nhãn hiệu xà bông lâu năm tại [[Việt Nam]] thuộc sở hữu của công ty An Dương Thảo Điền.

== Bối cảnh ==
[[Xà phòng]] được [[người Pháp]] du nhập vào [[Việt Nam]] từ đầu thế kỷ 20.<ref>{{Chú thích web|url=https://www.sggp.org.vn/xa-phong-bien-nien-140928.html|tựa đề=Xà phòng biên niên|tác giả=Đỗ Phấn|ngày=2015-03-08|website=Sài Gòn Giải Phóng|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210112103817/https://www.sggp.org.vn/xa-phong-bien-nien-140928.html|ngày lưu trữ=2021-01-12|url-status=live|ngày truy cập=2020-08-08}}</ref> Lúc bấy giờ, hãng xà phòng chiếm lĩnh thị trường Việt Nam là thương hiệu xà bông Marseille do người Pháp sản xuất.<ref name="pn"/> Có rất ít cơ sở sản xuất nhỏ lẻ chiếm thị phần không đáng kể, phần lớn sản xuất xà bông để rửa tay hay giặt giũ cho giới lao động. Lúc bấy giờ người Việt vẫn chưa có hãng xà bông tắm gội riêng.<ref>{{Chú thích web|url=https://vietnamnet.vn/vn/kinh-doanh/doanh-nhan/bi-quyet-xa-bong-co-ba-danh-bai-thuong-hieu-phap-309755.html|tựa đề=Bí quyết xà bông Cô Ba đánh bại thương hiệu Pháp|ngày=2016-06-12|website=VietNamNet|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210112103824/https://vietnamnet.vn/vn/kinh-doanh/doanh-nhan/bi-quyet-xa-bong-co-ba-danh-bai-thuong-hieu-phap-309755.html|ngày lưu trữ=2021-01-12|url-status=live|ngày truy cập=2020-08-08}}</ref> Năm 1928, doanh nhân [[Trương Văn Bền]] thành lập xưởng chế dầu ở [[Chợ Lớn]] sản xuất các loại dầu ăn, dầu công nghiệp.<ref name="tvb">{{Chú thích web|url=https://baophapluat.vn/tieu-dung-thong-minh/ky-nghe-khien-xa-bong-viet-tung-bop-chet-my-pham-phap-178692.html|tựa đề=Kỹ nghệ khiến xà bông Việt từng "bóp chết" mỹ phẩm Pháp?|tác giả=Nguyễn Đức Hiệp|ngày=2014-02-21|website=Pháp Luật|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210112103818/https://baophapluat.vn/tieu-dung-thong-minh/ky-nghe-khien-xa-bong-viet-tung-bop-chet-my-pham-phap-178692.html|ngày lưu trữ=2021-01-12|url-status=live|ngày truy cập=2020-08-08}}</ref>

Năm 1865, một cuộc thi hoa hậu được tổ chức tại [[Sài Gòn]], cho phép nhiều cô gái đến từ miền Nam tham dự. Tại cuộc thi này, cô [[Ba Thiệu]] con ông Thông Chánh, quê [[Trà Vinh (tỉnh)|Trà Vinh]] đăng quang. Hình ảnh của cô Ba sau này được hiệu buôn xà bông của ông Trương Văn Bền sử dụng làm người mẫu trên các sản phẩm bán ra thị trường. Cũng có một số tài liệu khác cho rằng hình người phụ nữ trên miếng xà bông không phải là cô Ba Thiệu mà là cô [[Trần Ngọc Trà|Ba có tên Trà]], vợ của ông Trương Văn Bền.<ref>{{Chú thích web|url=https://vnexpress.net/de-nhat-my-nhan-dau-tien-cua-sai-gon-va-cai-ket-bi-tham-3448388.html|tựa đề=Đệ nhất mỹ nhân đầu tiên của Sài Gòn và cái kết bi thảm|tác giả=Sơn Hòa|ngày=2016-08-07|website=VnExpress|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210112103818/https://vnexpress.net/de-nhat-my-nhan-dau-tien-cua-sai-gon-va-cai-ket-bi-tham-3448388.html|ngày lưu trữ=2021-01-12|url-status=live|ngày truy cập=2020-08-08}}</ref>

== Lịch sử ==
Xà bông Cô Ba là một nhãn hiệu xà bông do ông [[Trương Văn Bền]] thành lập năm 1932.<ref name="dp"/><ref name=":0">{{Chú thích web|url=https://vtv.vn/kinh-te/xa-bong-co-ba-huong-thom-tu-ky-uc-20190815014438531.htm|tựa đề=Xà bông Cô Ba - Hương thơm từ ký ức|ngày=2019-08-15|website=Đài Truyền hình Việt Nam|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210112103818/https://vtv.vn/kinh-te/xa-bong-co-ba-huong-thom-tu-ky-uc-20190815014438531.htm|ngày lưu trữ=2021-01-12|url-status=live|ngày truy cập=2020-08-08}}</ref> Đây là nhãn hiệu xà phòng tắm gội đầu tiên của người Việt Nam.<ref>{{chú thích sách |họ 1=Phạm Minh |tên 1=Chính |họ 2=Vương Quân |tên 2=Hoàng |tựa đề=Kinh tế Việt Nam: Thăng trầm và đột phá |url=https://books.google.com.vn/books?id=CLA-fjsiR0AC&pg=PA38&dq=x%C3%A0+b%C3%B4ng+c%C3%B4+ba&hl=vi&sa=X&ved=2ahUKEwjE5qSAyIvrAhVIxYsBHboKBUsQ6AEwAHoECAYQAg#v=onepage&q=x%C3%A0%20b%C3%B4ng%20c%C3%B4%20ba&f=false |ngày truy cập=2020-08-08 |cuốn=2 |ngày=2009-06-15 |nhà xuất bản=[[Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật]] |trang=38 |archive-date=2021-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112103817/https://books.google.com.vn/books?id=CLA-fjsiR0AC&pg=PA38&dq=x%C3%A0+b%C3%B4ng+c%C3%B4+ba&hl=vi&sa=X&ved=2ahUKEwjE5qSAyIvrAhVIxYsBHboKBUsQ6AEwAHoECAYQAg#v=onepage&q=x%C3%A0%20b%C3%B4ng%20c%C3%B4%20ba&f=false |url-status=live }}</ref> Theo lời kể của Trương Văn Bền, sở dĩ ông lấy tên Việt đặt cho mặt hàng của mình là do chịu ảnh hưởng từ vụ người Pháp xử tử các thành viên [[Việt Nam Quốc dân Đảng]].<ref>{{Chú thích web|url=https://plo.vn/van-hoa/ho-so-phong-su/xa-bong-co-ba-danh-bay-hang-ngoai-634140.html|tựa đề=Xà bông Cô Ba đánh bay hàng ngoại|tác giả=Phạm Trường Giang|ngày=2016-06-12|website=Pháp Luật|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210112103819/https://plo.vn/van-hoa/ho-so-phong-su/xa-bong-co-ba-danh-bay-hang-ngoai-634140.html|ngày lưu trữ=2021-01-12|url-status=live|ngày truy cập=2020-08-10}}</ref> Hãng xà bông Cô Ba có trụ sở cạnh nhà máy ép dầu dừa mà Trương Văn Bền xây dựng trước đó.<ref name="dp">{{Chú thích sách|họ=Đặng|tên=Phong|tựa đề=Lịch sử kinh tế Việt Nam, 1945-2000|trang=56|nơi xuất bản=Nhà xuất bản khoa học xã hội|năm=2002}}</ref> Thời gian đầu, thương hiệu chỉ phân phối ở Sài Gòn, Chợ Lớn, Gia Định, Biên Hòa; việc phân phối đến các địa phương khác phụ thuộc vào những thương nhân người Hoa.<ref name="pl2"/> Để quảng bá thương hiệu, hãng xà bông Cô Ba cho in hình một cô gái và tận dụng chủ nghĩa yêu nước của người Việt để thu hút người tiêu dùng.<ref name="tvb"/><ref name="pl2">{{Chú thích web|url=https://baophapluat.vn/xa-lo/huyen-thoai-tram-tuoi-mang-ten-co-ba-o-an-noi-nao-514845.html|tựa đề=Huyền thoại trăm tuổi mang tên Cô Ba "ở ẩn" nơi nào?|tác giả=Hoàng Thư|ngày=2020-05-07|website=Pháp Luật|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210112103819/https://baophapluat.vn/xa-lo/huyen-thoai-tram-tuoi-mang-ten-co-ba-o-an-noi-nao-514845.html|ngày lưu trữ=2021-01-12|url-status=live|ngày truy cập=2020-08-08}}</ref> Ngoài Việt Nam, xà bông Cô Ba được xuất khẩu sang [[Lào]], [[Campuchia]], [[Hồng Kông]] và [[châu Phi]].<ref>{{Chú thích web|url=https://www.tienphong.vn/kinh-te/xa-bong-co-ba-su-tro-lai-cua-huyen-thoai-1342430.tpo|tựa đề=Xà bông Cô Ba: Sự trở lại của huyền thoại|tác giả=Đình Du|ngày=2018-11-06|website=Tiền Phong|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210112103820/https://www.tienphong.vn/kinh-te/xa-bong-co-ba-su-tro-lai-cua-huyen-thoai-1342430.tpo|ngày lưu trữ=2021-01-12|url-status=live|ngày truy cập=2020-08-10}}</ref> Sau đó, hãng dùng các đại lý để phân phối sản phẩm đến các tỉnh. Dưới thời [[Đệ Nhất Cộng hòa (Việt Nam Cộng hòa)|Đệ nhất Cộng hòa]], hãng của Trương Văn Bền chi gần 500.000 đồng thuê một đoàn võ thuật theo vừa biểu diễn, vừa quảng bá sản phẩm.<ref name=":1">{{Chú thích web|url=https://thanhnien.vn/chinh-tri-xa-hoi/nguoi-viet-tai-tri/nguoi-vinh-danh-xa-bong-viet-nam-83171.html|tựa đề=Người vinh danh xà bông Việt Nam|tác giả=Lê Minh Quốc|ngày=2014-04-13|website=Thanh Niên|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210112103841/https://thanhnien.vn/chinh-tri-xa-hoi/nguoi-viet-tai-tri/nguoi-vinh-danh-xa-bong-viet-nam-83171.html|ngày lưu trữ=2021-01-12|url-status=live|ngày truy cập=2020-08-08}}</ref> Trong thập niên 1960, trước sự đổ bộ của hàng ngoại nhập, đặc biệt là các mặt hàng từ [[Hoa Kỳ]], xà bông Cô Ba bị mất thị phần.<ref name=":0"/> Sau [[sự kiện 30 tháng 4 năm 1975]], xà bông Cô Ba bị [[quốc hữu hóa]],<ref name="osin">{{chú thích sách |tác giả=[[Huy Đức|Osin Huy Đức]] |tựa đề=Bên thắng cuộc: Quyền bính |url=https://books.google.com.vn/books?id=oVQiEeEzfLsC&pg=PT282&dq=x%C3%A0+b%C3%B4ng+c%C3%B4+ba&hl=vi&sa=X&ved=2ahUKEwjjxZb-xIvrAhV0KqYKHcOyBbEQ6AEwAnoECAIQAg#v=onepage&q=x%C3%A0%20b%C3%B4ng%20c%C3%B4%20ba&f=false |ngày truy cập=2020-08-08 |cuốn=2 |năm=2012 |nhà xuất bản=Amazon Digital Services LLC - Kdp Print Us |isbn=9781629884738 |archive-date=2021-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112103841/https://books.google.com.vn/books?id=oVQiEeEzfLsC&pg=PT282&dq=x%C3%A0+b%C3%B4ng+c%C3%B4+ba&hl=vi&sa=X&ved=2ahUKEwjjxZb-xIvrAhV0KqYKHcOyBbEQ6AEwAnoECAIQAg#v=onepage&q=x%C3%A0%20b%C3%B4ng%20c%C3%B4%20ba&f=false |url-status=live }}</ref> hợp nhất vào Nhà máy công tư hợp doanh xà bông Việt Nam.<ref name="pn">{{Chú thích web|url=https://www.phunuonline.com.vn/bai-1-chuyen-chua-noi-het-ve-huyen-thoai-xa-bong-co-ba-a58566.html|tựa đề=Bài 1: Chuyện chưa nói hết về huyền thoại xà bông cô Ba|tác giả=Trần Chánh Nghĩa|ngày=2018-06-26|website=Phụ Nữ|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210112103843/https://www.phunuonline.com.vn/bai-1-chuyen-chua-noi-het-ve-huyen-thoai-xa-bong-co-ba-a58566.html|ngày lưu trữ=2021-01-12|url-status=live|ngày truy cập=2020-08-08}}</ref> Nhiều nguyên liệu để làm xà bông cũng không còn được nhập, thiếu nguyên liệu để gia công sản phẩm theo quy trình hiện đại.<ref name="osin"/> Năm 1995, Nhà máy đổi tên thành Công ty Phương Đông thuộc [[Bộ Công nghiệp Việt Nam|Bộ Công nghiệp]].<ref>{{Chú thích web|url=https://vtc.vn/ong-chu-moi-kho-khan-xa-bong-co-ba-hoi-sinh-bat-thanh-ar479553.html|tựa đề=Ông chủ mới khó khăn, xà bông Cô Ba 'hồi sinh' bất thành|tác giả=Nhật Khánh|ngày=2019-06-09|website=VTC News|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210112103909/https://vtc.vn/ong-chu-moi-kho-khan-xa-bong-co-ba-hoi-sinh-bat-thanh-ar479553.html|ngày lưu trữ=2021-01-12|url-status=live|ngày truy cập=2020-08-08}}</ref> Cuối những năm 2010, công ty An Dương Thảo Điền bỏ 200 tỷ đồng để sở hữu 30,88% cổ phần công ty.<ref>{{Chú thích web|url=https://vnexpress.net/an-duong-thao-dien-co-the-tim-doi-tac-khoi-phuc-xa-bong-co-ba-3916618.html|tựa đề=An Dương Thảo Điền có thể tìm đối tác khôi phục 'Xà bông Cô Ba'|tác giả=Phương Đông|ngày=2019-04-30|website=VnExpress|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210112103858/https://vnexpress.net/an-duong-thao-dien-co-the-tim-doi-tac-khoi-phuc-xa-bong-co-ba-3916618.html|ngày lưu trữ=2021-01-12|url-status=live|ngày truy cập=2020-08-08}}</ref>

==Tham khảo==
{{Tham khảo|30em}}

[[Thể loại:Nhãn hiệu Việt Nam]]
[[Thể loại:Nhãn hiệu xà phòng]]