Xem mã nguồn của Ánh sáng màu tro

{{For|sự chiếu sáng tương tự với Mặt Trăng của Trái Đất|Ánh đất}}'''Ánh sáng màu tro''' là một vầng sáng mờ nhạt giả thuyết được khẳng định là đã được nhìn thấy ở vùng ban đêm của hành tinh [[Sao Kim]] trong [[Pha Sao Kim|pha lưỡi liềm]] của nó. Hiện tượng này chưa được xác nhận bởi khoa học, và đã có nhiều giả thuyết, chẳng hạn sự phát sáng của chính sao Kim, hay một [[hiện tượng quang học]] xảy ra ngay bên trong kính viễn vọng. Một giả thuyết hiện đại cho rằng nguồn ánh sáng trên sao Kim có liên quan đến hiện tượng [[Tia sét|sét]] trong khí quyển, và đã có một vài bằng chứng cho điều này trên Sao Kim.<ref name="Russell, Philips" /><ref name=":1">V. A. Krasnopol'skii, ''Lightning on Venus according to information obtained by the satellites Venera 9 and 10''. Kosmich. Issled. 18, 429-434 (1980).</ref> Tuy nhiên, giả thuyết này không được ủng hộ vì không có đủ ánh sáng gây ra bởi sét để có thể quan sát được.<ref name=":2">{{chú thích tạp chí|last1=Williams|first1=Mark A.|last2=Thomason|first2=Larry W.|last3=Hunten|first3=Donald M.|date=October 1982|title=The transmission to space of the light produced by lightning in the clouds of Venus|url=https://archive.org/details/icarus_1982-10_52_1/page/166|journal=Icarus|volume=52|issue=1|pages=166–170|bibcode=1982Icar...52..166W|doi=10.1016/0019-1035(82)90176-2}}</ref> Một giả thuyết gần đây hơn cho rằng nó là một dạng [[cực quang]] hay [[Khí huy|ánh khí]] xuất hiện trong thời gian ngắn, gây ra bởi mật độ dòng hạt cao bất thường từ Mặt Trời tương tác với [[khí quyển Sao Kim]].<ref name=":3">{{chú thích web|url=https://www.nationalgeographic.com/science/article/141111-venus-express-space-aurora-science|title='Solar Sneezes' May Trigger Auroras Around Venus|last=Vergano|first=Dan|date=November 12, 2014|website=National Geographic|url-status=live}}</ref><ref name=":4">{{chú thích tạp chí|last1=Royer|first1=Emilie|last2=Gray|first2=Candace|last3=Brecht|first3=Amanda|last4=Gorinov|first4=Dmitry|last5=Bougher|first5=Stephen|date=2021-03-18|title=Importance of airglow and auroral emissions as tracers of Venus' upper atmosphere dynamics and evolution|url=https://baas.aas.org/pub/2021n4i015/release/1|journal=Bulletin of the American Astronomical Society|language=en|volume=53|issue=4|page=015|bibcode=2021BAAS...53d.015R|doi=10.3847/25c2cfeb.265c70b6|s2cid=236739731}}</ref><ref name=":5">{{chú thích tạp chí|last1=Gray|first1=Candace|last2=Kovac|first2=Sarah|last3=Nordheim|first3=Tom|last4=Stemock|first4=Bryson|last5=DeColibus|first5=David|date=2021-10-03|title=The Venusian Oxygen Green Line — A Proton Aurora?|url=https://baas.aas.org/pub/2021n7i408p04/release/1|language=en|volume=53|issue=7}}</ref><ref name=":6">{{chú thích web|url=https://phys.org/news/2014-12-astronomers-clues-year-old-mystery-venus.html|title=Astronomers discover new clues to the 40-year-old mystery behind Venus's green glow|last=University|first=New Mexico State|website=phys.org|language=en|access-date=2022-04-01}}</ref>

== Lịch sử quan sát ==
Ánh sáng màu tro đã được ghi nhận lần đầu tiên bởi nhà thiên văn [[Giovanni Battista Riccioli]] vào ngày 9 tháng 1 năm 1643, người đã cho rằng nó xuất phát từ sự khúc xạ ánh sáng ngay trong kính thiên văn: "Các màu sắc bắt nguồn từ những sự phản xạ của ánh sáng trong kính, giống như khi nó xảy ra với [[Lăng kính|kính tam giác]]."<ref>{{chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=_mJDAAAAcAAJ&pg=PA484|title=Almagestum novum astronomiam veterem novamque complectens observationibus aliorum, et propiis novisque theorematibus, problematibus, ac tabulispromotam, in tres tomos distributam quorum argumentum sequens pagina explicabit|last=Riccioli|first=Giovanni Battista|date=1651|publisher=Ex typographia Haeredis Victorii Benatii|language=la}}</ref> Đây có lẽ là một mô tả của hiện tượng mà bây giờ được gọi là [[Quang sai (dụng cụ)|sắc sai]]. Kể từ đó, những khẳng định tiếp theo về hiện tượng đã được đưa ra bởi nhiều nhà quan sát, bao gồm [[William Herschel|Sir William Herschel]], [[Patrick Moore|Sir Patrick Moore]], [[Dale P. Cruikshank]], và [[William K. Hartmann]].<ref name="Gingrich2001">{{chú thích tạp chí|author=Gingrich, M.|author2=Myers, E.|date=Mar 2001|title=The Paradoxical Ashen Light of Venus|url=http://www.eastbayastro.org/2001/0301/r0301-2.htm|journal=Bulletin of the Eastbay Astronomical Society|location=Oakland, CA|volume=77|issue=7|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705112912/http://www.eastbayastro.org/2001/0301/r0301-2.htm|archive-date=2008-07-05|access-date=2007-11-13|url-status=dead}}</ref><ref name="iO9">{{chú thích báo|last=Inglis-Arkell|first=Esther|date=27 June 2013|title=The four-hundred-year mystery of the Ashen Light of Venus|work=io9|url=http://io9.com/the-four-hundred-year-mystery-of-the-ashen-light-of-ven-568548720|access-date=2015-09-05}}</ref>

Ánh sáng màu tro thường được nhìn thấy khi Sao Kim ở trên bầu trời buổi tối, khi [[Đường rạng đông|đường phân chia sáng-tối]] của hành tinh hướng về phía mặt đất.<ref name="Gingrich2001" /><ref name="Winder2012">{{chú thích báo|last=Winder|first=Jenny|date=April 27, 2012|title=The Mystery of Venus' Ashen Light|work=[[Universe Today]]|url=http://www.universetoday.com/94848/the-mystery-of-venus-ashen-light-2/|access-date=2015-09-05}}</ref> Những nỗ lực quan sát đã được thực hiện vào ngày 17 tháng 7 năm 2001, khi Sao Kim được [[Pha hành tinh|chiếu sáng]] 67% tái xuất hiện từ phía sau Mặt Trăng được [[Pha Mặt Trăng|chiếu sáng]] 13%. Không ai trong số những quan sát viên của lần xuất hiện này báo cáo nhìn thấy ánh sáng màu tro (kể cả một số người sử dụng kính thiên văn '[[Super RADOTS]]'<ref>{{chú thích web|url=http://www.photosonics.com/super_radot.htm|title=Super Radot Tracking Mount|website=www.photosonics.com|access-date=2019-07-24}}</ref> {{cvt|61|cm|||}}). Video từ sự kiện này đã được quay, nhưng camera không đủ nhạy để thậm chí có thể nhận biết được [[Ánh sáng Trái Đất (thiên văn học)|ánh đất]] trên Mặt Trăng.<ref>[http://www.smdc.army.mil/KWAJ/Hourglass/issues-archived/01Issues/hourglass7_24_01.pdf 2001 Jul 17 Reappearance of Venus from the Marshall Islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161021082240/https://www.smdc.army.mil/KWAJ/Hourglass/issues-archived/01Issues/hourglass7_24_01.pdf|date=2016-10-21}}, by Peter Rejcek. See page 8. Retrieved 2015-10-25.</ref>

Một cơ hội quan sát khá thuận lợi đã xảy ra vào ngày 8 tháng 10 năm 2015, với Sao Kim được chiếu sáng 40% xuất hiện từ phía sau phần rìa tối của Mặt Trăng được chiếu sáng 15%. Sự kiện này có thể được trông thấy ở những nơi bầu trời đủ tối trên vùng Trung Úc và đã được quay phim bởi David và Joan Dunham (đến từ International Occultation Timing Association) sử dụng một [[kính viễn vọng Newton]] 10" f/4 với một video camera [[Watec]] 120N+, từ một địa điểm ở ngay phía bắc của [[Alice Springs]]. Họ cũng đã quan sát sự kiện này bằng một [[kính viễn vọng Schmidt–Cassegrain]] 8". Tuy nhiên, quan sát thời gian thực và phân tích video sự kiện đều không cho thấy bất kỳ dấu hiệu nào trên phần tối của Sao Kim.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=r6TsRBQaMzI 2015 October 8 Reappearance of Venus from Australia], by Dunham D.W. & J.B. (2015-Oct-08).</ref>{{Better source needed|reason=Relying only on primary source (Youtube video). Also, the source is not peer reviewed, and of unknown reliability.|date=July 2019}}

== Giả thuyết về nguồn ánh sáng ==
[[Đài thiên văn W. M. Keck|Đài thiên văn Keck]] tại Hawaii báo cáo đã nhìn thấy một vầng sáng xanh lục mờ nhạt và gợi ý rằng nó có thể được gây ra bởi [[Tử ngoại|tia cực tím]] của Mặt Trời tách các phân tử [[Cacbon đioxit|cacbon dioxit]] ({{chem|C|O|2}}), được biết đến là rất phổ biến trong bầu khí quyển của Sao Kim, thành cacbon monoxit ({{chem|C|O}}) và oxy ({{chem|O|2}}). Tuy nhiên, ánh sáng màu xanh lục phát xạ ra khi oxy tái hợp để tạo ra {{chem|O|2}} được cho là quá yếu để giải thích hiệu ứng này,<ref name="Winder2012" /> và quá yếu để có thể được quan sát bởi kính viễn vọng nghiệp dư.<ref>{{chú thích báo|date=9 January 2009|title=Jan. 9, 1643: Astronomer Sees Ashen Light on Venus|work=Wired Science|url=https://www.wired.com/2009/01/jan-9-1643-astronomer-sees-ashen-light-of-venus-2/|access-date=2015-09-05}}</ref>

Năm 1967, tàu thăm dò [[Venera 4]] đã phát hiện ra [[từ trường]] của Sao Kim yếu hơn rất nhiều so với từ trường Trái Đất. Từ trường này được gây ra bởi tương tác giữa [[tầng điện li]] và [[Gió Mặt Trời|gió mặt trời]],<ref>Dolginov, Nature of the Magnetic Field in the Neighborhood of Venus, Cosmic Research, 1969</ref><ref>{{chú thích sách|title=Introduction to Space Physics|author=Kivelson G. M.|author2=Russell, C. T.|date=1995|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-521-45714-9}}</ref> thay vì bởi [[Thuyết dynamo|dynamo]] trong [[lõi hành tinh]] như bên trong Trái Đất. [[Từ quyển Sao Kim|Từ quyển cảm ứng]] nhỏ của Sao Kim cung cấp sự bảo vệ tuy rằng không đáng kể cho khí quyển khỏi [[bức xạ vũ trụ]]. Bức xạ này có thể dẫn đến sự phóng điện [[Tia sét#Mây và mây|sét giữa các đám mây]].<ref>{{chú thích tạp chí|author=Upadhyay, H. O.|author2=Singh, R. N.|date=April 1995|title=Cosmic ray Ionization of Lower Venus Atmosphere|journal=Advances in Space Research|volume=15|issue=4|pages=99–108|bibcode=1995AdSpR..15...99U|doi=10.1016/0273-1177(94)00070-H}}</ref>

Một giả thuyết năm 1957 bởi Urey và Brewer cho rằng các ion CO<sup>+</sup>, CO{{su|b=2|p=+}} và O{{su|b=2|p=−}} tạo ra bởi bức xạ [[tử ngoại]] từ Mặt Trời là nguyên nhân của vầng ánh sáng.<ref>{{chú thích tạp chí|last1=McKellar|first1=Andrew|year=1960|title=Some Topics in Molecular Astronomy|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-royal-astronomical-society-of-canada_1960-06_54_3/page/97|journal=Journal of the Royal Astronomical Society of Canada|volume=54|page=97|bibcode=1960JRASC..54...97M}}</ref> Năm 1969, giả thuyết cho rằng ánh sáng màu tro là một hiện tượng cực quang do sự bắn phá của các hạt mặt trời trên [[Buổi tối|vùng tối]] của Sao Kim.<ref>{{chú thích tạp chí|last=Levine|first=Joel S.|date=June 1969|title=The Ashen Light: An auroral phenomenon on Venus|journal=Planetary and Space Science|volume=1|issue=6|pages=1081–1087|bibcode=1969P&SS...17.1081L|doi=10.1016/0032-0633(69)90001-4}}</ref>

Trong thập niên 1980, nguyên nhân của vầng ánh sáng được cho là sét trên Sao Kim.<ref name=":0">{{chú thích tạp chí|last=Ksanfomaliti|first=L. V.|date=20 March 1980|title=Discovery of frequent lightning discharges in clouds on Venus|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1980-03-20_284_5753/page/244|journal=Nature|volume=284|issue=5753|pages=244–246|bibcode=1980Natur.284..244K|doi=10.1038/284244a0|s2cid=11234166}}</ref> Các tàu thăm dò quỹ đạo [[Venera]] 9 và 10 của Liên Xô thu được bằng chứng quang học và điện từ của sét trên Sao Kim.<ref name="Russell, Philips" /><ref name=":1" /> Ngoài ra, năm 1978 tàu thăm dò ''[[Pioneer Venus Orbiter]]'' ghi nhận [[Khí huy|ánh khí]] thấy được trên Sao Kim đủ mạnh và rõ rệt trên [[cảm biến]] sao của nó.<ref name="Russell, Philips" /> Năm 1990, [[Christopher T. Russell]] và J. L. Phillips bày tỏ sự ủng hộ hơn nữa với giả thuyết tia sét, khẳng định rằng nếu có nhiều đợt sét trên phần ban đêm của hành tinh, trong một khoảng thời gian đủ ngắn, những đợt liên tiếp này có thể phát ra vầng ánh sáng toàn cục trên bầu trời Sao Kim.<ref name="Russell, Philips" /> Nhiệm vụ ''[[Venus Express]]'' của [[Cơ quan Vũ trụ châu Âu]] (ESA) năm 2007 đã phát hiện ra các xung sóng [[Tia sét|whistler]] đặc trưng của sét, cung cấp thêm bằng chứng cho sét trên Sao Kim.<ref>{{chú thích tạp chí|author=Russell, C. T.|author2=Zhang, T. L.|author3=Delva, M.|author4=Magnes, W.|author5=Strangeway, R. J.|author6=Wei, H. Y.|date=29 November 2007|title=Lightning on Venus inferred from whistler-mode waves in the ionosphere|url=http://aten.igpp.ucla.edu/personnel/russell/papers/lightning_venus_whistler-mode_waves.pdf|journal=Nature|volume=450|issue=7170|pages=661–662|bibcode=2007Natur.450..661R|doi=10.1038/nature05930|pmid=18046401|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304120534/http://aten.igpp.ucla.edu/personnel/russell/papers/lightning_venus_whistler-mode_waves.pdf|archive-date=4 March 2016|access-date=29 January 2012|url-status=dead|s2cid=4418778}}</ref><ref name="Venus Express">{{chú thích báo|date=29 November 2007|title=Venus also zapped by lightning|publisher=[[CNN]]|url=http://www.cnn.com/2007/TECH/space/11/28/venus.lightning.ap/index.html|access-date=2007-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20071130201237/http://www.cnn.com/2007/TECH/space/11/28/venus.lightning.ap/index.html|archive-date=30 November 2007}}</ref>

Tàu vũ trụ [[Akatsuki (spacecraft)|''Akatsuki'']], bởi cơ quan vũ trụ của Nhật Bản [[Cơ quan nghiên cứu và phát triển hàng không vũ trụ Nhật Bản|JAXA]], đã tới quỹ đạo quanh Sao Kim vào ngày 7 tháng 12 năm 2015. Một trong những thiết bị nghiên cứu mà nó mang theo là Lightning and Airglow Camera ('''LAC''') hay camera sét và ánh khí, nhằm tìm kiếm tia sét ở [[phổ nhìn thấy được]] (552-777&nbsp;nm). Để chụp ảnh tia sét, tàu thăm dò quỹ đạo quan sát trên vùng ban đêm của Sao Kim trong khoảng 30 phút sau mỗi 10 ngày.<ref name="Takahashi">[http://adsabs.harvard.edu/abs/2017EGUGA..1911381T Hunt for optical lightning flash in Venus using LAC onboard Akatsuki spacecraft]. Takahashi, Yukihiro; Sato, Mitsuteru; Imai, Masataka. 19th EGU General Assembly, EGU2017, proceedings from the conference held 23–28 April 2017 in Vienna, Austria., p.11381.</ref> Không có tia sét được phát hiện trong 16.8 giờ quan sát trên mặt ban đêm (tháng 7 năm 2019).<ref>{{chú thích tạp chí|last1=Lorenz|first1=Ralph D.|last2=Imai|first2=Masataka|last3=Takahashi|first3=Yukihiro|last4=Sato|first4=Mitsuteru|last5=Yamazaki|first5=Atsushi|last6=Sato|first6=Takao M.|last7=Imamura|first7=Takeshi|last8=Satoh|first8=Takehiko|last9=Nakamura|first9=Masato|date=2019|title=Constraints on Venus Lightning From Akatsuki's First 3 Years in Orbit|journal=Geophysical Research Letters|language=en|volume=46|issue=14|pages=7955–7961|bibcode=2019GeoRL..46.7955L|doi=10.1029/2019GL083311|issn=1944-8007|doi-access=free}}</ref>

Các mô phỏng cho thấy giả thuyết tia sét là nguyên nhân của vầng ánh sáng là không đúng, bởi vì không có đủ ánh sáng có thể truyền qua khí quyển để có thể thấy từ trên Trái Đất.<ref name=":2" /> Các nhà quan sát đã suy đoán rằng nó có thể chỉ là [[Ảo ảnh (quang học)|ảo ảnh]], xuất phát từ hiệu ứng sinh lý khi quan sát một vật thể sáng, hình lưỡi liềm.<ref>{{chú thích tạp chí|last=Baum|first=R. M.|date=2000|title=The enigmatic ashen light of Venus: an overview|journal=Journal of the British Astronomical Association|volume=110|page=325|bibcode=2000JBAA..110..325B}}</ref> Các tàu vũ trụ tìm kiếm nó đã không thể phát hiện ra nó — dẫn đến một số nhà thiên văn nghĩ rằng nó chỉ là một huyền thoại lâu dài.<ref name="iO9" />

Một giả thuyết gần đây hơn cho rằng hoạt động mặt trời cao bất thường có thể gây ra hiệu ứng cực quang hoặc ánh sáng giống như ánh khí trên mặt ban đêm của Sao Kim. Quan sát đã cho thấy sau những đợt [[Bão từ|bão Mặt Trời]], một sự phát xạ ánh sáng với [[bước sóng]] 557.7&nbsp;nm (vạch màu xanh lục của oxy) xảy ra trên khắp vùng thượng khí quyển của Sao Kim.<ref name=":4" /> Đây là hiện tượng tương tự khiến cho một số cực quang trên Trái Đất xuất hiện với màu sắc xanh lục.<ref name=":3" /> Nói chung, sự phát xạ này không xảy ra ngoại trừ trong các sự kiện mặt trời lớn như [[phun trào vật chất nhật hoa]] (CME) hay [[lóa mặt trời]]. Tuy nhiên, các sự phát xạ mờ đã được phát hiện hai lần ngoài thời gian của các cơn bão Mặt Trời, vào ngày 27 tháng 12 năm 2010, và ngày 12 tháng 12 năm 2013, tương ứng. Cả hai lần phát hiện này đều trùng hợp với sự đi qua của "Stream Interaction Region" (vùng tương tác dòng), một mật độ [[Gió Mặt Trời|gió mặt trời]] dày đặc hơn mức trung bình.<ref name=":5" /> Tháng 7 năm 2012, một sự kiện CME đã tác động đến Sao Kim, gây ra một sự phát xạ vạch màu xanh lục rất sáng. Điều đáng chú ý là sau mỗi lần CME tác động lên Sao Kim, sự phát xạ này được phát hiện, nhưng không phải sau mỗi sự kiện lóa. Điều này chỉ ra các hạt mang điện là thứ gây ra sự phát xạ vạch màu xanh lục, tương tự cực quang của Trái Đất.<ref name=":6" />

== Xem thêm ==

* [[Khí quyển Sao Kim|Khí quyển sao Kim]]

== Tham khảo ==
{{tham khảo|colwidth=25em|refs=<ref name="Russell, Philips">{{chú thích tạp chí |url=http://www-ssc.igpp.ucla.edu/personnel/russell/papers/ashen/ |title=The Ashen Light |author=Russell, C. T. |author2=Phillips, J. L. |journal=Advances in Space Research |year=1990 |pages=137–141 |volume=10 |issue=5 |bibcode=1990AdSpR..10..137R |doi=10.1016/0273-1177(90)90174-X |access-date=2022-04-23 |archive-date=2015-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208005538/http://www-ssc.igpp.ucla.edu/personnel/russell/papers/ashen/ }}</ref>}}

[[Thể loại:Khoa học hành tinh]]
[[Thể loại:Sao Kim]]
[[Thể loại:Nguồn ánh sáng]]