Xem mã nguồn của A-xà-thế

{{chú thích trong bài}} 
{{Thông tin nhân vật hoàng gia
| tên = A Xà Thế vương <br>阿闍世王
| tên gốc = མ་སྐྱེས་དགྲ<br> Ajatashatru
| tước vị = Vua [[Ấn Độ cổ đại|Ấn Độ]]
| hình =
| ghi chú hình = Ajatashatru đến gặp Phật xin sám hối
| sinh = {{circa}} [[509 TCN]]
| nơi sinh = [[Rajgir]]
| mất = [[461 TCN]] (48 tuổi) 
| nơi mất = [[Ấn Độ]]
| hoàng tộc = [[Nhà Haryanka]] (544－412 TCN)
| chức vị = Vua [[Magadha]]
| tại vị = {{circa|492|460 TCN}}
| tiền nhiệm = [[Bimbisara]] 
| kế nhiệm = [[Udayin|Udayabhadra]] (?－444 TCN)
| cha = [[Bimbisara]]
| phối ngẫu = [[Vajira]] (?－?)
| con cái = [[Udayin|Udayabhadra]]
}}

'''Ajatashatru''' (''A Xà Thế'', zh. 阿闍世, sa. ''ajātaśatru'', pi. ''ajātasattu'', bo. ''ma skyes dgra'' མ་སྐྱེས་དགྲ་) là vua nước [[Magadha]] &ndash; một vương quốc cổ ở phía bắc tiểu lục địa [[Văn minh Ấn Độ|Ấn Độ]]. Ông đã trị vì Magadha trong 8 năm cuối cùng tại thế của Phật [[Siddhārtha Gautama|Thích-ca Mâu-ni]] và 22 năm kế tiếp (khoảng [[491 TCN|491]] - [[461 TCN|461]] trước Công nguyên). Ông là người giết hại vua cha [[Bimbisara]] (''Tần-bà-sa-la)'' và cùng [[Đề-bà-đạt-đa]] (sa., pi. ''devadatta'') định ám hại [[Tất-đạt-đa Cồ-đàm|Đức Phật]], nhưng không thành. Cuối cùng ông giác ngộ theo Phật và phụng sự Phật pháp. Dưới thời Ajatashatru, Magadha trở thành vương quốc cường thịnh nhất ở miền Bắc Ấn Độ.<ref>Tripathi (1942), trang 605</ref>

== Tên gọi ==

Thái tử Ajatashatru có ba cái tên

* '''Ajatashatru''' được dịch là "Vị sinh oán" (zh. 未生怨) - với ý kết oán trước khi sinh - là kẻ khi sinh ra được tiên đoán sẽ giết cha. Ajatashatru muốn đoạt quyền quá sớm, cùng với [[Đề-bà-đạt-đa]] âm mưu vừa giết Phật vừa giết cha. Âm mưu này bại lộ, vua Bimbisara tha tội cho con và giao ngai vàng. Ajatashatru vẫn không yên tâm vì vua cha còn sống, nên đã hạ ngục và bỏ đói vua cha. Thấy Bimbisara vẫn vui vẻ Ajatashatru cho người giết vua cha.
* '''Bà-la-lưu-chi''' khi sinh thái tử ra, hoàng hậu [[Vaidehi]] bồng thái tử đứng trên lầu cao, nghe mấy thầy tu đoán ân oán thái tử như vậy nên bủn rủn tay chân mà đánh rơi thái tử xuống đất hư hết một ngón tay, nên thái tử có thêm tên [[Bà-la-lưu-chi]] (người hư một ngón tay).
* '''Thiện-kiến''' sau đó mọi người trong hoàng tộc thấy ngẫu nhiên thái tử có những cái tên không hay bèn thống nhất gọi một cái tên khác là [[Thiện-kiến]].

Thái tử ngỡ rằng mình chỉ có tên Thiện-kiến nhưng sau khi gặp Đề-bà-đạt-đa, ông này có ý đồ xấu nên kể căn cội hai cái tên kia cho thiện-kiến biết. Từ đó ác nghiệp bắt đầu bùng phát trong hành vi của Ajatashatru.

== Ajatashatru trong Đạo Phật ==

Nguyên tiền thân Ajatashatru là một vị [[tu sĩ]] vừa đắc quả tiên, gặp vua Bimbisara đi săn thất bại nên trút giận mà lỡ tay giết vị tu sĩ này. Quả vị còn thấp kém nên vị tu sĩ phát oán nghiệp mà đầu thai lại trả thù. Tuy nhiên do căn tu còn đó nên cuối cùng cũng được Phật hoá độ.

Theo kinh Phật, thái tử Ajatashatru nghe tỳ-kheo [[Đề-bà-đạt-đa]], một đệ tử phản bội Phật Tổ, xúi gục nên đã lập mưu cướp ngôi cha mình.<ref name="phapmontinhdo"/><ref>Hiraakwa & Groner (1993), trang 36</ref> Vụ việc bị bại lộ, nhưng vua Bimbisara không nỡ giết Ajatashatru, trái lại ông tự nguyện nhường ngôi vua cho con trai. Tuy nhiên, Ajatashatru vừa lên ngôi xong đã tống giam phụ vương vào ngục thất và nghiêm cấm mọi người, kể cả quốc mẫu Vaidehi là mẹ ruột Ajatashatru, không được mang thức ăn đến. Về sau Ajatashatru sai sát thủ vào ngục gọt da gót chân Bimbisara và hơ lửa làm cựu vương chết đau đớn. Cùng hôm đó, Ajatashatru nhận tin người con trai đầu lòng của ông vừa sinh ra, ông liền chạy đi tìm quốc mẫu Vaidehi để chia sẻ với mẹ về niềm hoan hỷ và lòng yêu thương của ông dành cho đứa con mới sinh ra. Vaidehi kể lại cho nhà vua nghe về việc cha ông tận tâm yêu thương chăm sóc ông khi ông còn tấm bé, khiến Ajatashatru cảm động, ông sai người thả vua cha Bimbisara khỏi ngục thất, nhưng Bimbisara đã mất trước khi có thể được cứu ra ngoài.<ref name="phapmontinhdo">[http://www.daophatngaynay.com/vn/phap-mon/tinh-do/tinhdo-niemphat/18252-a-xa-the-va-hoc-thuyet-tay-phuong-cuc-lac.html A xà thế và học thuyết Tây phương Cực lạc]</ref>

[[Tập tin:Ajatashatru stupa at Rajgir.jpg|phải|nhỏ|370px|Ajatashatru được hỏa táng ở [[stupa]] của ông tại [[Rajgir|Vương-xá]].]]
Sau cái chết của vua cha Bimbisara, Ajatashatru hết sức đau khổ và lâm bệnh rất nặng. Triều đình vời nhiều các danh y tới chữa nhưng không thành công. Sau này ngự y [[Jīvaka|Jivaka]] đã thuyết phục Ajatashatru tìm đến Phật Tổ xin sám hối, nhưng Ajatashatru e sợ rằng Phật Thích-ca sẽ không dung thứ cho ông đã câu kết với Đề-bà-đạt-đa hại Phật. Jivaka khẳng định với nhà vua rằng Phật là "ngài là bậc giác ngộ hoàn toàn có một không hai trên thế gian này", và đã chinh phục được rất nhiều người ngoại đạo và thậm chí cả Angulimala, một sát nhân khét tiếng ở nước [[Kosala]] láng giềng. Nghe lời Jivaka, Ajatashatru thân hành đến tịnh xá Kỳ-Viên (''Jetavana'') thành [[Sāvatthī]] (Kosala), đặng xin sám hối với Phật. Phật Tổ khuyên bảo nhà vua:<ref name="phapmontinhdo"/>

{{Cquote|''Người đã chết sẽ không thể sống lại được, nếu đại vương cứ đau buồn, thương xót thì cũng không lợi ích gì, chi bằng hiện tại đại vương phát nguyện sám hối, dứt khoát không làm các điều ác mà hay làm các điều lành, giúp dân chúng an cư lạc nghiệp, ổn định đời sống dài lâu, luôn thương yêu, đùm bọc, giúp đỡ mọi người trên tinh thần vô ngã, vị tha, lấy tình thương chuyển hóa hận thù, luôn từ bi, độ lượng, bao dung và tha thứ.''|||Phật Thích-ca-Mâu Ni}}

Từ đó Ajatashatru trở nên coi trọng Phật Thích-ca cùng [[Tăng đoàn|Tăng-già]] và qua đó có phần [[tỉnh ngộ]]. Tuy nhiên, Ajatashatru vẫn chưa đoạn trừ lòng tham, có lần ông cất quân sang đánh nước Kosala hòng sáp nhập vương quốc láng giềng ấy vào lãnh thổ của mình.<ref>[http://www.tuvienquangduc.com.au/phatdan/127ducphat.html Đức Phật và sự đóng góp của Ngài cho nền hòa bình và phát triển xã hội]</ref> Ajatashatru dàn quân nghênh chiến với vua Kosala là [[Prasenadi]] và liên tục chiến thắng, nhưng trong trận đánh quyết định của cuộc chiến, Prasenadi cho quân giả vờ rút lui; nhân lúc quân Magadha sơ hở, Prasenadi sau đó tung quân tập kích đánh tan địch, bắt Ajatashatru. Vua Magadha được tha chết, nhưng sau cuộc bại trận đó ông trở nên oán hận, quyết tâm phục thù nước Kosala. Tình huống này đã truyền cảm cho Phật Tổ đọc lên bài kệ được ghi lại trong tập 1, kinh [[Tương Ưng Bộ]] thuộc kinh tạng kinh tạng Pàli:<ref>[http://trungtamhotong.org/NoiDung/ThuVien/Kinh/u-kinh-tieubo6/tb6-03.htm Chuyện tiền thân Đức Phật (III) - Tập 6 - Tiểu Bộ Kinh]</ref>
:''Thắng trận sanh thù oán,''
:''Bại trận nếm khổ đau,''
:''Ai bỏ thắng, bỏ bại,''
:''Tịch tịnh, hưởng an lạc.''

Về sau, Ajatashatu sai đại thần Vassakara đến hỏi ý Phật về khả năng đánh bại liên minh bộ tộc [[Vajjī]], một dân tộc vốn có chính sách dân chủ, bằng sức mạnh quân sự. Phật cho biết người Vajjī không thể bị khuất phục bằng vũ lực vì dân nước đó rất đoàn kết. Sau khi [[Phật]] nhập [[Niết-bàn]], Ajatashatru lập một [[tháp]] thờ [[xá lị|xá-lợi]] của Phật. Ông cũng là người xây dựng một giảng đường lớn trong lần [[Kết tập]] thứ nhất. Theo sách [[Đại vương thống sử]] (''Mahavamsa''), sau khi cai trị 32 năm, Ajatashatru cũng bị con là Udayabhaddaka giết và soán ngôi y như mình vậy.<ref> 

== Ajatashatru trong Đạo Kỳ Na ==
Trong [[Kỳ Na giáo]], Vua Ajatashatru cũng đóng vai trò quan trọng, cùng thời với Đức [[Mahavira]] (Vị Tirthankara thứ 24). Trong tất cả các kinh Kỳ Na, ông được miêu tả là người rất sùng bái Đạo Kỳ Na. Trong Kinh Uvavai nêu bật mối quan hệ của ông với Đức Mahavira. Ông đã gặp Đức Mahavira nhiều lần tại Vaishali và Champa. Trong kinh điển Kỳ Na giáo có nói rằng Ajatashatru tuyên bố niềm tin mạnh mẽ vào triết lý của Mahavira về từ bỏ và bất bạo động. Người ta tìm thấy một tượng đá của Đức Mahavira tại [[Mathura]] có từ thế kỷ thứ 5 trước Công nguyên, có một dòng chữ trên tượng này nói rằng vua Ajatashatru tôn thờ Đức Mahavira.

==Chú thích==
{{Tham khảo|30em}}

==Tham khảo==
* Đại vương thống sử (''Mahāvaṃsa''), dịch giả: tỳ kheo Minh Huệ, chương IV: Cuộc kiết tập lần thứ hai, 1995. 
* ''Fo Guang Ta-tz'u-tien'' 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-Guang ch'u-pan-she, 1988. ([[Phật Quang Đại Từ điển]]. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
* ''Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren'', Bern 1986.

{{Viết tắt Phật học}}
{{Cuộc đời Phật Thích Ca Mâu Ni}}{{Các chủ đề|Phật giáo|Lịch sử|Ấn Độ}}

[[Thể loại:Nhân vật Phật giáo]]
[[Thể loại:Vua Magadha]]
[[Thể loại:Mất năm 461 TCN]]
[[Thể loại:Năm sinh không rõ]]
[[Thể loại:Tín đồ Phật giáo Ấn Độ]]
[[Thể loại:Lịch sử Bihar]]