Xem mã nguồn của András II của Hungary

{{Thông tin nhân vật hoàng gia
| tên = András II
| hình = Andrew II seal 1224.jpg
| ghi chú hình = Con dấu biểu tượng Andrew II, 1224
| chức vị = [[Vua Hungary]] và [[Vua Croatia|Croatia]]
| tại vị = 1205–1235
| kiểu đăng quang = hungary
| đăng quang = 29 Tháng Năm 1205
| tiền nhiệm = [[Nhà vua Ladislaus III của Hungary|Ladislaus III]]
| nhiếp chính = 
| kế nhiệm = [[Nhà vua Béla IV của Hungary|Béla IV]]
| succession1 = [[Thái tử của Halych]]
| reign1 = 1188–1189 hoặc 1190<br/>1208 hoặc 1209–1210
| predecessor1 = {{plainlist|
*[[Roman Mstislavich]]
*[[Roman II Igorevich]]}}
| successor1 = {{plainlist|
*[[Vladimir II Yaroslavich]]
*[[Vladimir III Igorevich]]}}
| phối ngẫu = {{plainlist|
*[[Gertrude of Merania]]
*[[Yolanda de Courtenay]]
*[[Beatrice D'Este (Hoàng hậu của Hungary)|Beatrice D'Este]]}}
| con cái = {{Plainlist |
* [[Anna Maria của Hungary|Maria, Tsaritsa của Bulgaria]]
* [[Béla IV của Hungary]]
* [[Elizabeth của Hungary|Saint Elizabeth]]
* [[Coloman of Lodomeria|Coloman of Halych]]
* [[Andrew of Hungary, Prince of Halych|Andrew II of Halych]]
* [[Bạo lực của Hungary|Yolanda, Nữ hoàng của Aragon]]
* [[Stephen of Hungary (the Venetian)|Stephen the Posthumous]]}}
| tên đầy đủ = 
| kiểu hoàng tộc = Vương triều
| hoàng tộc = [[Hoàng tộc Árpád|Árpád]]
| cha = [[Vua Béla III của Hungary]]
| mẹ = [[Agnes từ Antioch]]
| sinh = {{circa}} 1177
| nơi sinh = 
| mất = 21 Tháng 9 {{Death year and age|1235|1177}}
| nơi mất = 
| nơi an táng = [[Egres Abbey]]
| tôn giáo = [[Nhà thờ Công giáo|Công giáo La Mã]]|
}}'''Nhà vua András II''' ({{Langx|hu|II. András}}, {{Langx|hr|Andrija II.}}, {{Langx|sk|Ondrej II.}}, {{Langx|uk|Андрій II}}; cuộc đời từ 1177{{spaced ndash}}21 tháng 9 năm 1235), còn được biết đến là '''András của Jerusalem''', là [[Vua của Hungary]] và [[Croatia]] từ năm 1205 đến năm 1235. Ngài cai trị Công quốc Halych từ năm 1188 đến 1189/1190, tiếp tục lên cai trị trong khoảng thời gian từ 1208/1209 đến 1210. Ngài là con trai bé của vua Béla III, người đã chuyển quyền quản lý Công quốc Halych cho András ngay khi chinh phục được vào năm 1188. Các quy định ban hành của András không được lòng các quý tộc (các [[boyar]]s) và đã bị họ hợp lực trục xuất. Béla III để lại tài sản và tiền bạc cho András, cử ông phải dẫn đầu một [[Thập tự chinh|cuộc thập tự chinh]] đến [[Đất Thánh]]. Song, thay vì làm theo lời cha, András buộc anh trai của mình, Vua Emeric của Hungary, nhượng quyền cai trị Croatia và [[Dalmatia]] cho mình vào năm 1197. Ngay sau đó, András đánh chiếm Hum.
Vào năm 1204, András được phong làm người giám hộ cho con trai của Emeric - Ladislaus III - khi nhà vua hấp hối, bấp chấp việc ông không ngừng đối nghịch mình. Sau cái chết sớm của Ladislaus III, András lên ngôi vào năm 1205. Theo nhà sử học László Kontler "Bối cảnh mà các mối quan hệ xã hội, thiết lập thể chế và phân chia tầng lớp hỗn loạn đã bị có những mầm mống từ thời của Stephen I và rồi nổ ra dưới thời trị vì của András" ở Hungary.{{Sfn|Kontler|1999|p=75}} András đưa ra một chính sách tài trợ mới, tạm gọi là "thể chế mới", đem tặng tiền và tài sản hoàng gia cho các đảng phái của mình mặc cho hoàng gia sẽ bị mất đi nguồn thu. Ngài là quốc vương Hungary đầu tiên nhận tước hiệu "Vua của Halych và Lodomeria". Ngài đã tiến hành ít nhất 12 cuộc chiến để giành lấy hai kinh đô của Rus, nhưng các [[Boyar|quý tộc]] địa phương và các hoàng tử lân cận đã ngăn cản ngài chinh phục các kinh đô. Ngài tham gia vào [[Thập tự chinh thứ năm|cuộc Thập tự chinh lần thứ năm]] tới Đất Thánh vào năm 1217–1218 song đã thất bại.

Khi ''servientes regis'' (tạm dịch - "tôi tớ của hoàng gia") tăng lên, András đã buộc phải ban hành Sắc lệnh Golden Bull năm 1222, đưa ra những đặc quyền riêng cho tầng lớp này. Điều này dẫn đến sự gia tăng của giới quý tộc ở Vương quốc Hungary. Với cộng đồng [[Người Sachsen Transilvania|Transylvanian Saxon]], năm 1224, András ban hành văn bằng ''[[Diploma Andreanum]]'' thừa nhận quyền tự trị tạm thời. Việc chấp nhận người Do Thái và người Hồi giáo vào làm trong các công việc quản lý nguồn thu của hoàng gia đã khiến ông xung đột với [[Tòa Thánh|Tòa thánh]] và các quan chức Hungary. Năm 1233, András cam kết tôn trọng các đặc quyền của giáo sĩ và cách chức các quan chức không theo đạo Thiên chúa của mình, song ông không bao giờ thực hiện lời hứa này.

Người vợ đầu tiên của András, bà Gertrude xứ Merania, đã bị sát hại vào năm 1213 do sự thiên vị trắng trợn của bà đối với những người thân và cận thần người [[Đức]] của mình đã gây bất bình cho các lãnh chúa bản xứ. Con gái của họ - [[Elisabeth nước Hungary|Elizabeth của Hungary]] được Tòa thánh ban phước và coi trọng trong suốt cuộc đời András. Sau khi András qua đời, các con trai của ông (Béla và Coloman) cáo buộc người vợ ba của András Beatrice d'Este vào tội ngoại tình và từ chối thừa nhận con của bà, Stephen, là người con hợp pháp.

== Cuộc đời ==
[[Tập tin:Coa_Hungary_Country_History_Andrew_II_(1205-1235).svg|thế=The "Árpád stripes": four silver and four red stripes|phải|nhỏ|248x248px| Các " sọc Árpád " (bốn sọc Argent (bạc) và bốn sọc Gules (đỏ)) trên quốc huy cá nhân của András]]

=== Công tước xứ Croatia và Dalmatia (1197–1204) ===
András đã sử dụng gia sản mà ông được thừa kế từ cha để kêu gọi những người ủng hộ là các lãnh chúa Hungary.{{Sfn|Almási|2012|p=86}} Ông cũng thành lập liên minh với Leopold VI, Công tước của Áo để âm mưu chống lại Emeric.{{Sfn|Almási|2012|p=86}} Quân đội của họ đánh đuổi quân đội hoàng gia tại Mački, Slavonia, vào tháng 12 năm 1197.{{Sfn|Érszegi|Solymosi|1981|p=124}} Dưới cưỡng ép, Vua Emeric đã trao hai vùng đất Croatia và [[Dalmatia]] cho András  quản lý.{{Sfn|Curta|2006|p=347}} Trên thực tế, András  đã cai quản Croatia và Dalmatia như một quốc vương độc lập. Ông đã đúc tiền, cấp đất và xác nhận các đặc quyền.{{Sfn|Curta|2006|p=347}} {{Sfn|Fine|1994|p=22}} {{Sfn|Érszegi|Solymosi|1981|p=124}} Ông hợp tác với người Frankopans, Babonići, và các lãnh chúa địa phương khác.{{Sfn|Curta|2006|p=347}} Các Đại bác Thường của Mộ Thánh (tạm dịch từ: Canons Regular of Holy Sepulcher) định cư ở đây trong thời gian ông cai trị.{{Sfn|Curta|2006|p=370}} Lợi dụng cái chết của Miroslav, András  đánh chiếm Hum và giành được ít nhất vùng đất giữa sông Cetina và sông Neretva.{{Sfn|Fine|1994|p=52}} Ông đã gọi bản thân là "Công tước xứ Zadar và của tất cả Dalmatia, Croatia và Hum - Nhờ ân sủng của Chúa" trong hiến pháp của mình.{{Sfn|Bárány|2012|p=132}}
=== Người giám hộ của cháu trai mình (1204–1205) ===
Vua Emeric qua đời vào ngày 30 tháng 11 năm 1204.{{Sfn|Engel|2001|p=89}} András lên cai quản vương quốc với tư cách là nhiếp chính của Ladislaus, nhưng ông đã tính số năm làm vương quyền của mình kể từ khi anh trai qua đời, cho thấy rằng ông đã coi mình là quốc vương hợp pháp trong triều đại của Ladislaus III.{{Sfn|Engel|2001|p=89}} Giáo hoàng Innocent đã khuyên András nên trung thành với Ladislaus.{{Sfn|Kristó|Makk|1996|pp=227, 231}} Song, András đã chiếm đoạt số tiền mà Emeric đã để lại cho Ladislaus tại Tu viện Pilis.{{Sfn|Kristó|Makk|1996|pp=227, 231}} Mẹ của Ladislaus, Constance xứ Aragon, chạy trốn khỏi Hungary, đưa con trai đến [[Công quốc Áo|Áo]].{{Sfn|Érszegi|Solymosi|1981|p=127}} András đã chuẩn bị cho chiến tranh với Leopold VI, Công tước của Áo, nhưng Ladislaus đã đột ngột qua đời tại [[Viên|Vienna]] vào 7/5/1205.{{Sfn|Kristó|Makk|1996|pp=227–228}}

== Trị vì ==
[[Tập tin:Aranybulla1.jpg|thế=A manuscript with a seal attached to it|phải|nhỏ| Sắc lệnh Golden Bull năm 1222]]
=== "Các thể chế mới" và các chiến dịch ở Halych (1205–1217) ===
John, Tổng giám mục của Kalocsa, đưa András lên ngôi tại [[Székesfehérvár]] vào ngày 29 tháng 5 năm 1205.{{Sfn|Érszegi|Solymosi|1981|p=127}} {{Sfn|Bartl|Čičaj|Kohútova|Letz|2002|p=31}} András  đưa ra chính sách mới đối với các khoản tài trợ của hoàng gia, cái mà ông gọi là "thể chế mới" trong một trong những điều lệ của mình.{{Sfn|Engel|2001|p=91}} {{Sfn|Berend|Urbańczyk|Wiszewski|2013|p=427}} Ông phân chia phần lớn lãnh thổ hoàng gia {{Em dash}} gồm các lâu đài và điền trang đi kèm {{Em dash}} như một món quà tài trợ cho những người đã ủng hộ ông. Các tài sản này vẫn có hiệu lực với quyền thừa kế. András  tuyên bố rằng "thước đo tốt nhất của một khoản trợ cấp hoàng gia là ở giá trị không thể đo đếm được của nó."{{Sfn|Berend|Urbańczyk|Wiszewski|2013|p=427}} {{Sfn|Engel|2001|pp=91–92}} "Các thể chế mới" của ông đã thay đổi mối quan hệ giữa các quốc vương và các lãnh chúa Hungary. Trong thế kỷ trước, địa vị của một lãnh chúa chủ yếu phụ thuộc vào thu nhập mà người đó nhận được khi phục vụ quốc vương; còn với "thể chế mới", các tài sản thừa kế của họ đã mang lại đủ doanh thu cho chính họ.{{Sfn|Kontler|1999|p=75}}

== Gia đình ==
[[Tập tin:Andrew_II_(Millennium_Monument).jpg|thế=A crowned man holding a sealed document|nhỏ| Tượng của András trên [[Quảng trường các Anh hùng|Quảng trường Anh hùng]] ở [[Budapest]]]]

* Với Gertrude of Merania (± 1185):
** Mary (sinh năm 1203/1204), kết hôn với Ivan Asen II của Bulgaria
** Béla IV (sinh năm 1206)
** [[Elisabeth nước Hungary|Elisabeth]] (sinh năm 1207, mất năm 1231), kết hôn với Louis IV, Landgrave xứ Thuringia
** Coloman (b. ± 1210)
** Andras xứ Hungary, Hoàng tử xứ Halych
* Với Yolanda de Courtenay (b. ± 1198)
** Yolanda (sinh năm 1219) kết hôn với James I của Aragon
* Với Beatrice d'Este (23 tuổi vào thời điểm kết hôn năm 1234)
** Stephen

Người vợ đầu tiên của András, Gertrude xứ Merania, sinh vào khoảng năm 1185, theo nhà sử học Gyula Kristó.{{Sfn|Kristó|Makk|1996|p=231}} Con đầu lòng của họ, Mary, sinh năm 1203 hoặc 1204, sau này là vợ của Ivan Asen II xứ [[Bulgaria]].{{Sfn|Kristó|Makk|1996|p=232, Appendix 4}} Con trai cả của András, Béla, sinh năm 1206 là người kế vị vua cha.{{Sfn|Kristó|Makk|1996|p=232, Appendix 4}} Em gái của Béla, [[Elisabeth nước Hungary|Elisabeth]], sinh năm 1207. Bà kết hôn với Louis IV, Landgrave xứ Thuringia.{{Sfn|Kristó|Makk|1996|p=232, Appendix 4}} Bà mất năm 1231 và được [[Tuyên thánh|phong thánh]] trong khi András còn sống.{{Sfn|Engel|2001|p=97}} Con trai thứ hai của András, Coloman, sinh năm 1208. Con trai thứ ba của ông, András, sinh khoảng năm 1210. Coloman và András từng cai trị Công quốc Halych trong một thời gian ngắn.{{Sfn|Kristó|Makk|1996|p=232, Appendix 4}}

== Nguồn tham khảo ==
 {{tham khảo|30em}}

== Nguồn ==

=== Nguồn sơ cấp ===
{{Refbegin}}
*''Anonymus, Notary of King Béla: The Deeds of the Hungarians'' (Edited, Translated and Annotated by Martyn Rady and László Veszprémy) (2010). In: Rady, Martyn; Veszprémy, László; Bak, János M. (2010); ''Anonymus and Master Roger''; CEU Press; {{ISBN|978-963-9776-95-1}}.
* '' Archdeacon Thomas of Split: History of the Bishop of Salona and Split '' (Bản văn tiếng Latinh của Olga Perić, được hiệu đính, dịch và chú thích bởi Damir Karbić, Mirjana Matijević Sokol và James Ross Sweeney) (2006). Báo chí CEU.{{ISBN|963-7326-59-6}}.
* '' The Hypatian Codex II: The Galician-Volynian Chronicle '' (Bản dịch có chú thích của George A. Perfecky) (1973). Wilhelm Fink Verlag. LCCN 72-79463.{{Refend}}

=== Nguồn thứ cấp ===
 {{Refbegin}}
*{{chú thích sách|title=Đại sứ của các vị vua Hungary: Bức tranh về cuộc đời và công việc của những người cai trị, thống đốc và hoàng tử của chúng ta ở Transylvania '' [Bách khoa toàn thư về các vị vua của Hungary: Lịch sử minh họa về cuộc đời và công việc của quân chủ, nhiếp chính và các hoàng tử của Transylvania ] ''|last=Almási|first=Tibor|publisher=Reader's Digest|year=2012|isbn=978-963-289-214-6|editor1-last=Gujdár|editor1-first=Noémi|pages=86–89|language=hu|chapter=II. András|editor2-last=Szatmáry|editor2-first=Nóra}}
*{{chú thích sách|title=II. András and Székesfehérvár ''[Andrew II and Székesfehérvár]''|last=Bárány|first=Attila|publisher=Székesfehérvári Egyházmegyei Múzeum|year=2012|isbn=978-963-87898-4-6|editor1-last=Kerny|editor1-first=Terézia|pages=129–173|language=hu|chapter=II. Chính sách đối ngoại của Andrew II ở Balkan|editor2-last=Smohay|editor2-first=András}}
* {{chú thích tạp chí|last=Bárány|first=Attila|year=2013|title=II. Andrew II và Đế chế La tinh Constantinople|url=https://www.academia.edu/4465330|journal=Hadtörténelmi Közlemények|language=hu|volume=126|issue=2|pages=461–480|issn=0017-6540}}
* {{chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=jMz7DwAAQBAJ|title=Stefan the First-Crowned and His Time|last=Bárány|first=Attila|publisher=Institute of History|year=2020|isbn=9788677431396|location=Belgrade|pages=213–249|chapter=The Relations of King Emeric and Andrew II of Hungary with the Balkan States}}
*{{chú thích sách|title=Slovak History: Chronology & Lexicon|url=https://archive.org/details/slovakhistorychr0000unse|last1=Bartl|first1=Július|last2=Čičaj|first2=Viliam|last3=Kohútova|first3=Mária|last4=Letz|first4=Róbert|last5=Segeš|first5=Vladimír|last6=Škvarna|first6=Dušan|publisher=Bolchazy-Carducci Publishers, Slovenské Pedegogické Nakladatel'stvo|year=2002|isbn=0-86516-444-4}}
*{{chú thích sách|title=At the Gate of Christendom: Jews, Muslims and "Pagans" in Medieval Hungary,'' c. ''1000''&ndash;c.''1300|last=Berend|first=Nora|publisher=Cambridge University Press|year=2006|isbn=978-0-521-02720-5|author-link=Nora Berend}}
*{{chú thích sách|title=Central Europe in the High Middle Ages: Bohemia, Hungary and Poland, c. 900-c. 1300|url=https://archive.org/details/centraleuropeinh0000bere|last1=Berend|first1=Nora|last2=Urbańczyk|first2=Przemysław|last3=Wiszewski|first3=Przemysław|publisher=Cambridge University Press|year=2013|isbn=978-0-521-78156-5|author-link1=Nora Berend}}
*{{chú thích sách|url=https://archive.org/details/southeasterneuro0000curt|title=Southeastern Europe in the Middle Ages, 500–1250|last=Curta|first=Florin|publisher=Cambridge University Press|year=2006|isbn=978-0-521-89452-4|author-link=Florin Curta|url-access=registration}}
*{{chú thích sách|title=The Dynasty of Chernigov, 1054–1146|url=https://archive.org/details/dynastyofchernig0000dimn|last=Dimnik|first=Martin|publisher=Pontificial Institute of Mediaeval Studies|year=1994|isbn=0-88844-116-9}}
*{{chú thích sách|title=The Dynasty of Chernigov, 1146–1246|last=Dimnik|first=Martin|publisher=Cambridge University Press|year=2003|isbn=978-0-521-03981-9}}
*{{chú thích sách|title=The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526|url=https://archive.org/details/realmofststevenh0019enge|last=Engel|first=Pál|publisher=I.B. Tauris Publishers|year=2001|isbn=1-86064-061-3|author-link=Pál Engel}}
*{{chú thích sách|title=Magyarország történeti kronológiája, I: a kezdetektől 1526-ig ''[Historical Chronology of Hungary, Volume I: From the Beginning to 1526]''|url=https://archive.org/details/mgyarorszgtrtnet0001fsze|last1=Érszegi|first1=Géza|last2=Solymosi|first2=László|publisher=Akadémiai Kiadó|year=1981|isbn=963-05-2661-1|editor-last=Solymosi|editor-first=László|pages=[https://archive.org/details/mgyarorszgtrtnet0001fsze/page/78 79]–187|language=hu|chapter=Az Árpádok királysága, 1000–1301 [The Monarchy of the Árpáds, 1000–1301]}}
*{{chú thích sách|url=https://archive.org/details/birthofleviathan0000ertm|title=Birth of the Leviathan: Building States and Regimes in Medieval and Early Modern Europe|last=Ertman|first=Thomas|publisher=Cambridge University Press|year=1997|isbn=9780521484275|url-access=registration}}
*{{The Late Medieval Balkans}}
*{{chú thích sách|title=The Leper King and His Heirs: Baldwin IV and the Crusader Kingdom of Jerusalem|last=Hamilton|first=Bernard|publisher=Cambridge University Press|year=2000|isbn=978-0-521-64187-6}}
*{{chú thích sách|title=Millennium in Central Europe: A History of Hungary|url=https://archive.org/details/millenniumincent0000kont|last=Kontler|first=László|publisher=Atlantisz Publishing House|year=1999|isbn=963-9165-37-9}}
*{{chú thích sách|title=Korai magyar történeti lexikon (9–14. század) ''[Encyclopedia of the Early Hungarian History (9th–14th centuries)]''|last=Kristó|first=Gyula|publisher=Akadémiai Kiadó|year=1994|isbn=963-05-6722-9|editor1-last=Kristó|editor1-first=Gyula|page=43|language=hu|chapter=II. András|author-link=Gyula Kristó|editor2-last=Engel|editor2-first=Pál|editor3-last=Makk|editor3-first=Ferenc}}
*{{chú thích sách|title=Az Árpád-ház uralkodói ''[Rulers of the House of Árpád]''|last1=Kristó|first1=Gyula|last2=Makk|first2=Ferenc|publisher=I.P.C. Könyvek|year=1996|isbn=963-7930-97-3|language=hu|author-link1=Gyula Kristó}}
*{{chú thích sách|title=Amsterdamer Beiträge zur älteren Germanistik|publisher=Editions Rodopi|year=2014|editor-last1=Kroonen|editor-first1=Guus|volume=72|editor-last2=Langbroek|editor-first2=Erika|editor-last3=Quak|editor-first3=Arend|editor-last4=Roeleveld|editor-first4=Annelies}}
*{{chú thích sách|title=Croatia Through History|url=https://archive.org/details/croatiathroughhi0000maga|last=Magaš|first=Branka|publisher=SAQI|year=2007|isbn=978-0-86356-775-9}}
*{{chú thích sách|title=The Crusades, c. 1071–c. 1291|url=https://archive.org/details/crusadesc1071c120000rich|last=Richard|first=Jean|publisher=Cambridge University Press|year=1999|isbn=0-521-62566-1}}
*{{Runciman-A History of the Crusades|volume=2|year=1989|isbn=0-521-06162-8|ref={{harvid|Runciman|1989a}}}}
*{{Runciman-A History of the Crusades|volume=3|year=1989|isbn=0-521-06163-6|ref={{harvid|Runciman|1989b}}}}
*{{chú thích sách|title=The Romanians and the Turkic Nomads North of the Danube Delta from the Tenth to the Mid-Thirteenth century|last=Spinei|first=Victor|publisher=Koninklijke Brill NV|year=2009|isbn=978-90-04-17536-5}}
*{{chú thích sách|title=A History of the Crusades, Volume V: The Impact of the Crusades on the Near East|last=Sterns|first=Indrikis|publisher=The University of Wisconsin Press|year=1985|isbn=0-299-09140-6|editor1-last=Setton|editor1-first=Kenneth M.|pages=315–378|chapter=The Teutonic Knights in the Crusader States|editor2-last=Zacour|editor2-first=Norman P.|editor3-last=Hazard|editor3-first=Harry}}
*{{chú thích sách|title=A History of the Crusades, Volume II: The Later Crusades, 1189–1311|last=Van Cleve|first=Thomas C.|publisher=The University of Wisconsin Press|year=1969|isbn=0-299-04844-6|editor1-last=Setton|editor1-first=Kenneth M.|pages=377–428|chapter=The Fifth Crusade|editor2-last=Wolff|editor2-first=Robert Lee|editor3-last=Hazard|editor3-first=Harry}}
{{Refend}}

[[Thể loại:Người Hungary thế kỷ 13]]
[[Thể loại:Người Hungary thế kỷ 12]]
[[Thể loại:Triều Árpád]]
[[Thể loại:Vua Croatia]]
[[Thể loại:Vua Hungary]]
[[Thể loại:Mất năm 1235]]
[[Thể loại:Sinh thập niên 1170]]