Xem mã nguồn của Anh em nhà Gracchus

{{For|nhánh thị tộc Sempronia mà hai anh em nhà này thuộc về|Sempronii Gracchi}}
[[Tập tin:Eugene Guillaume - the Gracchi.jpg|thumb|Bia kỷ niệm thế kỷ thứ 19 do [[Eugene Guillaume]] tạo tác, khắc họa hình ảnh hai anh em nhà Gracchus đang đặt tay lên một mảnh giấy ghi chữ "tài sản". Tác phẩm hiện được lưu giữ tại [[Musée d'Orsay]], Paris.<ref>{{chú thích sách |last=Sturgis |first=Russell |url=http://archive.org/details/appreciationofsc00sturuoft |title=The appreciation of sculpture: a handbook |date=1904 |location=New York |publisher=Baker |page=146 }}</ref>{{sfn|Ridley|2000|p=466}}]]
'''Anh em nhà Gracchus''', [[Tiberius Sempronius Gracchus]] và [[Gaius Sempronius Gracchus]], là hai nhân vật lịch sử hoạt động vào thời [[Cộng hòa La Mã]], lần lượt giữ chức [[quan hộ dân]] vào năm 133&nbsp;TCN và 122–121&nbsp;TCN.

== Bối cảnh ==
Từng có lầm tưởng cho rằng, xuyên suốt thế kỷ thứ 2 TCN, số hộ nông dân tự do của vùng thôn quê Ý bị sụt giảm một cách nghiêm trọng.{{sfn|Nicolet|1994|pp=618–19}} Quan điểm truyền thống này, vốn lan truyền qua các thư tịch cổ, thực ra "đã bị thổi phồng quá mức"; trình thuật về mối quan hệ nghịch đảo giữa chế độ quân dịch và số lượng [[tiểu điền chủ|tiểu điền]] do vậy "phải được bác bỏ".<ref>{{harvc |last=Erdkamp |first=Paul |c=Army and society |pages=289–90 |in1=Rosenstein |in2=Morstein-Marx |year=2006 }}</ref> Động cơ chính cho hướng xét lại này là bằng chứng tại các di chỉ khảo cổ trên bán đảo Ý được khai quật kể từ những năm 1980 trở đi: "các bước tiến đáng kể về mặt phương pháp luận trong ngành khảo cổ học khảo sát đã ... góp phần làm sụp đổ sự xác tín của các khẳng định trước đây về sự lan tỏa của các hộ điền chủ sở hữu nô lệ và mức sống còn hoặc khác của các hộ tiểu nông có khuynh hướng tự cung tự cấp".{{sfn|de Ligt|2006|p=598}}

=== 159–33&nbsp;TCN: Tình cảnh nông thôn ===
Theo các thư tịch cổ, xuyên suốt thế kỷ thứ 2 TCN, chính quyền La Mã đã gặp phải nhiều khó khăn và kháng cự trong công tác tuyển quân. Vấn nạn này bắt đầu từ thời [[Chiến tranh Macedonia lần thứ ba]] và tiếp diễn cho tới các chiến dịch chinh phục Tây Ban Nha vào năm 151&nbsp;TCN.{{sfn|Lintott|1994a|p=36}} Công tác điều tra dân số của La Mã – mục đích chính là đếm nhân đinh để tuyển vào quân đội – đi vào hoạt động kể từ năm 159&nbsp;TCN cũng nhận thấy dấu hiệu sụt giảm dân số tự do ở Ý, cụ thể là từ 328.316 vào những năm 159–58&nbsp;TCN xuống 317.933 vào năm 136–35&nbsp;TCN.{{sfn|Nicolet|1994|p=603}}

=== Đất công ===

=== Quãng đời thuở sớm của anh em nhà Gracchus ===

== Cải cách ==

=== Tiberius ===

=== Gaius ===

== Hệ quả ==

== Đánh giá và nghiên cứu sử học ==

== Xem thêm ==
* [[Cải cách ruộng đất tại Cộng hòa La Mã]]

== Tham khảo ==
{{tham khảo|20em}}

=== Thư mục ===
==== Sách ====
{{refbegin|30em}}
* {{chú thích sách |last=Beard |first=Mary |title=SPQR: a history of ancient Rome |url=https://archive.org/details/sporhistoryofanc00mary |year=2015 |isbn=978-0-87140-423-7 |edition=1st |location=New York |oclc=902661394 |publisher=WW Norton and Company}}
* {{chú thích sách |last=Broughton |first=Thomas Robert Shannon |year=1951 |title=The magistrates of the Roman republic |location=New York |publisher=American Philological Association |author-link=Thomas Robert Shannon Broughton |volume=1}}
* {{chú thích sách |last=Broughton |first=Thomas Robert Shannon |year=1952 |title=The magistrates of the Roman republic |location=New York |publisher=American Philological Association |author-link=Thomas Robert Shannon Broughton |volume=2}}
* {{chú thích sách |last=Crawford |first=Michael H |title=Roman Republican coinage |url=https://books.google.com/books?id=U86A9w9xiDcC |date=1974 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-58401-5 |oclc=879631509}}
* {{chú thích sách |title=The last age of the Roman Republic, 146–43 BC |series=Cambridge Ancient History |volume=9 |edition=2nd |date=1994 |editor-last1=Crook |editor-first1=John |display-editors=etal |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-85073-8 |url=https://books.google.com/books?id=3yUkzNLiY4oC |oclc=121060 |ref={{harvid|CAH<sup>2</sup> 9|1994}} }}
** {{harvc |last=Lintott |first=Andrew |c=The Roman empire and its problems in the late second century |in=CAH<sup>2</sup> 9 |year=1994 |anchor-year=1994a |pages=16–39 }}
** {{harvc |last=Lintott |first=Andrew |c=Political history, 146–95&nbsp;BC |in=CAH<sup>2</sup> 9 |year=1994 |anchor-year=1994b |pages=40–103 }}
** {{harvc |last=Nicolet |first=C |c=Economy and society, 133–43&nbsp;BC |in=CAH<sup>2</sup> 9 |year=1994 |pages=599–643 }}
* {{chú thích sách |last=Drogula |first=Fred |url=https://books.google.com/books?id=XJ6_BwAAQBAJ |title=Commanders & command in the Roman republic and early empire |year=2015 |publisher=University of North Carolina Press |isbn=978-1-4696-2314-6 |location=Chapel Hill |oclc=905949529}}
* {{chú thích sách |editor-last=Flower |editor-first=Harriet |title=The Cambridge companion to the Roman republic |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |isbn=978-1-107-66942-0  |edition=2nd }}
** {{harvc |last=Brennan |first=T Corey |c=Power and process under the republican "constitution" |in=Flower |year=2014 |pages=19–53 }}
** {{harvc |last=Potter |first=David |c=The Roman army and navy |in=Flower |year=2014 |pages=54–77 }}
** {{harvc |last=von Ungern-Sternberg |first=Jurgen |c=The crisis of the republic |in=Flower |year=2014 |pages=78–100 }}
* {{chú thích sách |last=Flower |first=Harriet I |title=Roman republics |date=2010 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-14043-8 |location=Princeton |oclc=301798480}}
* {{chú thích sách |last=Goldsworthy |first=Adrian |title=In the name of Rome: the men who won the Roman Empire |url=https://archive.org/details/innameofromemenw0000adri |date=2016 |orig-date=2003 |isbn=978-0-300-22183-1 |publisher=Yale University Press |location=New Haven |oclc=936322646 }}
* {{chú thích sách |last=Mackay |first=Christopher S |title=The breakdown of the Roman republic |date=2009 |isbn=978-0-521-51819-2 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge }}
* {{chú thích sách |last=Mouritsen |first=Henrik |url=https://books.google.com/books?id=stYcDgAAQBAJ |title=Politics in the Roman republic |year=2017 |isbn=978-1-107-03188-3 |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |oclc=961266598}}
* {{chú thích sách |last=Perelli |first=Luciano |title=I Gracchi |year=1993 |series=Profili |location=Rome |publisher=Salerno Editrice |isbn=8-8840-2119-7 |lccn=93204718 |language=it }}
** {{chú thích tạp chí |last=Gruen |first=Erich S |author-link=Erich S. Gruen |title=Review of ''I Gracchi'' |url=https://archive.org/details/sim_american-historical-review_1994-06_99_3/page/877 |journal=American Historical Review |volume=99 |issue=3 |year=1994 |pages=877–78 |doi=10.1086/ahr/99.3.877-a |jstor=2167794 }}
** {{chú thích tạp chí |last=Lintott |first=Andrew |date=1994 |title=Review of ''I Gracchi'' |url=https://archive.org/details/sim_classical-review_1994_44_2/page/346 |journal=The Classical Review |volume=44 |issue=2 |pages=346–347 |doi=10.1017/S0009840X00289269 |jstor=712806 |s2cid=163360852 |issn=1464-3561}}
* {{chú thích sách |last=Pina Polo |first=Francisco |date=2017 |chapter=The "tyranny" of the Gracchi and the concordia of the optimates: an ideological construct |chapter-url=https://www.torrossa.com/en/resources/an/4021670 |title=Costruire la memoria: uso e abuso della storia fra tarda repubblica e primo Principato |isbn=978-8-8913-1235-8 |series=Monografie / Centro ricerche e documentazione sull'antichità classica |volume=41 |editor-last=Cristofoli |editor-first=Roberto |display-editors=etal |publisher=L'Erma di Bretschneider }}
* {{chú thích sách |last=Roselaar |first=Saskia T |url=https://books.google.com/books?id=YyIUDAAAQBAJ |title=Public land in the Roman Republic : a social and economic history of ager publicus in Italy, 396-89 BC |date=2010 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-957723-1 |location=Oxford |oclc=520714519}}
** Positively reviewed in {{chú thích tạp chí |last=Launaro |first=Alessandro |date=2011 |title=Review of ''Public land in the Roman republic'' |journal=Journal of Roman Studies |volume=101 |pages=240–241 |doi=10.1017/S0075435811000141 |jstor=41724882 |s2cid=162685749 |issn=0075-4358}}
* {{chú thích sách |editor-last1=Rosenstein |editor-first1=NS |editor-last2=Morstein-Marx |editor-first2=R |title=A companion to the Roman Republic |date=2006 |publisher=Blackwell |isbn=978-1-4051-7203-5 |oclc=86070041}}
** {{harvc |last=de Ligt |first=Luuk |c=The economy: agrarian change during the second century |in1=Rosenstein |in2=Morstein-Marx |year=2006 |pages=590–605 }}
** {{harvc |last=Patterson |first=John R |c=Rome and Italy |in1=Rosenstein |in2=Morstein-Marx |year=2006 |pages=606–624 }}
* {{chú thích sách |last=Zmeskal |first=Klaus |title=Adfinitas |year=2009 |volume=1 |publisher=Verlag Karl Stutz |location=Passau |isbn=978-3-88849-304-1 |language=de }}
{{refend}}

==== Bài luận ====
{{refbegin|30em}}
* {{Cite encyclopedia |last=Badian |first=Ernst |title=Sempronius Gracchus, Gaius |encyclopedia=Oxford classical dictionary |date=2012 |editor-last1=Hornblower |editor-first1=Simon |display-editors=etal |edition=4th |location=New York |publisher=Oxford University Press |url=https://oxfordre.com/classics/view/10.1093/acrefore/9780199381135.001.0001/acrefore-9780199381135-e-5812 |doi=10.1093/acrefore/9780199381135.013.5812 |isbn=978-0-19-938113-5 }}
* {{chú thích tạp chí |last1=Beness |first1=J Lea |last2=Hillard |first2=T W |date=2001 |title=The theatricality of the deaths of C Gracchus and friends |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S000983880100012X/type/journal_article |journal=Classical Quarterly |volume=51 |issue=1 |pages=135–140 |doi=10.1093/cq/51.1.135 |issn=0009-8388 }}
* {{chú thích tạp chí |last=Gargola |first=Daniel J |date=1997 |title=Appian and the aftermath of the Gracchan reform |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-philology_winter-1997_118_4/page/555 |journal=American Journal of Philology |volume=118 |issue=4 |pages=555–581 |jstor=1562052 |issn=0002-9475 }}
* {{chú thích tạp chí |last1=Garnsey |first1=Peter |last2=Rathbone |first2=Dominic |date=1985 |title=The background to the grain law of Gaius Gracchus |journal=Journal of Roman Studies |volume=75 |pages=20–25 |doi=10.2307/300649 |jstor=300649 |s2cid=159639695 |issn=0075-4358}}
* {{chú thích tạp chí |last=Mitchell |first=T N |date=1980 |title=Review of ''The Gracchi'' |journal=Hermathena |issue=129 |pages=83–85 |jstor=23040458 |issn=0018-0750}}
* {{chú thích tạp chí |last=Ridley |first=Ronald T |date=2000 |title=''Leges agrariae'': myths ancient and modern |url=https://archive.org/details/sim_classical-philology_2000-10_95_4/page/459 |jstor=270517 |journal=Classical Philology |volume=95 |issue=4 |pages=459–467 |doi=10.1086/449512 |s2cid=161477241 |issn=0009-837X }}
* {{chú thích tạp chí |last=Russell |first=Peter |title=Babeuf and the Gracchi: A Comparison of Means and Ends |journal=Melbourne Historical Journal |year=2008 |volume=36 |pages=41–57 |url=https://www.academia.edu/640570 |access-date=2023-10-18 |archive-date=2023-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004232121/https://www.academia.edu/640570 |url-status=dead }} Pages not consistently numbered.
* {{chú thích tạp chí |last=Santangelo |first=Federico |date=2007 |title=A survey of recent scholarship on the age of the Gracchi (1985-2005) |url=https://www.persee.fr/doc/topoi_1161-9473_2007_num_15_2_2250 |journal=Topoi |volume=15 |issue=2 |pages=465–510 |doi=10.3406/topoi.2007.2250 }}
* {{chú thích tạp chí |last=Sherwin-White |first=A N |date=1982 |title=The ''lex repetundarum'' and the political ideas of Gaius Gracchus |journal=Journal of Roman Studies |volume=72 |pages=18–31 |doi=10.2307/299113 |jstor=299113 |s2cid=155666108 |issn=0075-4358}}
{{refend}}

== Đọc thêm ==
{{refbegin|30em}}
* {{chú thích sách |last=Stockton |first=David L |title=The Gracchi |url=https://archive.org/details/gracchi0000stoc |date=1979 |publisher=Clarendon Press |isbn=0-19-872104-8 |location=Oxford |oclc=4667453}}
** {{chú thích tạp chí |last=Astin |first=Alan E. |date=1981 |title=Review of ''The Gracchi'' |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-roman-studies/article/abs/d-stockton-the-gracchi-oxford-oxford-university-press-1979-pp-xviii-251-y-shochat-recruitment-and-the-programme-of-tiberius-gracchus-collection-latomus-clxix-brussels-latomus-1980-pp-98/439EEEB2637D6AAF628D9D3315BB7C17 |journal=Journal of Roman Studies |volume=71 |pages=188–189 |doi=10.2307/299510 |jstor=299510 |s2cid=164140447 |issn=1753-528X}}
** {{harvnb|Mitchell|1980}}.
* {{chú thích tạp chí |last=Rich |first=J W |date=1983 |title=The supposed Roman manpower shortage of the later second century BC |journal=Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte |volume=32 |issue=3 |pages=287–331 |jstor=4435854 |issn=0018-2311}}
* {{chú thích tạp chí |last=Rowland |first=Robert J |date=1969 |title=The development of opposition to C Gracchus |journal=Phoenix |volume=23 |issue=4 |pages=372–379 |doi=10.2307/1086457 |jstor=1086457 |issn=0031-8299}}
{{refend}}

[[Thể loại:Populares]]
[[Thể loại:Quan hộ dân]]