Xem mã nguồn của Anne Marie của Orléans

{{đối với|"La Grande Mademoiselle"|Anne Marie Louise của Orléans}}
{{Thông tin nhân vật hoàng gia
| tên = Anne Marie của Orléans
| tên gốc = Anne Marie d'Orléans
| hình = Louis Ferdinand Elle - Portrait of Anne Marie d'Orléans.png
| ghi chú hình = Anne Marie của Orleans, họa phẩm bởi [[Louis Ferdinand Elle the Younger]], năm 1683
| chức vị = [[Danh sách phối ngẫu Sardegna|Vương hậu Sardegna]]
| tại vị = 24 tháng 8 năm 1720 – 26 tháng 8 năm 1728 <br>
({{Số năm theo năm và ngày|1720|08|24|1720|08|26}})
| tiền nhiệm = [[Elisabeth Christine xứ Braunschweig-Wolfenbüttel]]
| kế nhiệm = [[Polyxena xứ Hessen-Rotenburg]]
| chức vị 1 = [[Danh sách phối ngẫu Sicilia|Vương hậu Sicilia]]
| tại vị 1 = 11 tháng 4 năm 1713 – 17 tháng 2 năm 1720
| đăng quang 1 = 24 tháng 12 năm 1713
| tiền nhiệm 1 = [[Maria Luisa Gabriella của Savoia]]
| kế nhiệm 1 = [[Elisabeth Christine xứ Braunschweig-Wolfenbüttel]]
| chức vị 2 = [[Danh sách phối ngẫu của Vương tộc Savoia|Công tước phu nhân xứ Savoia]]
| tại vị 2 = 10 tháng 4 năm 1684 – 26 tháng 8 năm 1728
| tiền nhiệm 2 = [[Marie Jeanne Baptiste xứ Savoie-Nemours]]
| kế nhiệm 2 = [[Polyxena xứ Hessen-Rotenburg]]
| phối ngẫu = [[Vittorio Amedeo II của Sardegna]] {{Vương miện}}
| con cái = {{Plainlist|
* [[Maria Adelaide của Savoia|Maria Adelaide, Trữ phi nước Pháp]]
* [[Maria Luisa Gabriella của Savoia|Maria Luisa Gabriella, Vương hậu Tây Ban Nha]]
* [[Vittorio Amedeo của Savoia|Vittorio Amadeo Giovanni, Thân vương xứ Piemonte]]
* [[Carlo Emanuele III của Sardegna|Carlo Emanuele III, Quốc vương Sardegna]] {{Vương miện}}}}
| tên đầy đủ = Anne Marie d'Orléans
| kiểu hoàng tộc = Vương tộc
| hoàng tộc = [[Vương tộc Orléans|Nhà Orléans]] <br>
[[Vương tộc Savoia|Nhà Savoia]] (kết hôn)
| cha = [[Philippe I xứ Orléans]]
| mẹ = [[Henrietta của Anh|Henrietta Anne của Anh, Scotland và Ireland ]]
| sinh = {{Ngày sinh|1669|8|27|df=y}}
| nơi sinh = [[Château de Saint-Cloud]], [[Pháp]]
| mất = {{Ngày mất và tuổi|1728|8|26|1669|8|27|df=y}}
| nơi mất = [[Villa della Regina]], [[Piemonte]]
| chữ ký = Anne D'orleans (Signature).jpg
}}

'''Anne Marie của Orléans''' (27 tháng 8 năm 1669 – 26 tháng 8 năm 1728) là Vương hậu Sardegna thông qua hôn nhân với [[Vittorio Amedeo II của Sardegna|Vittorio Amadeo II của Sardegna]]. Anne Marie từng là nhiếp chính của Savoia trong thời gian chồng vắng mặt vào năm 1686 và trong [[Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha]].<ref name=":0">{{Chú thích sách|title=Dizionario Biografico degli Italiani|date=1961|volume=3}}</ref> Anne Marie cũng là một nhân vật quan trọng trong lịch sử nước Anh khi có quyền kế vị nước Anh theo phái Jacobite.

== Thiếu thời ==
Anne Marie của Orléans là con gái của [[Philippe I xứ Orléans|Philippe của Pháp, Công tước xứ Orléans]], em trai của [[Louis XIV của Pháp]], và [[Henrietta của Anh|Henrietta Anne của Anh]], con gái út của [[Charles I của Anh]] và [[Henriette Marie của Pháp]]. Mẹ của Anne Marie, Henrietta đã qua đời tại Lâu đài Saint-Cloud chỉ mười tháng sau khi Anne Marie chào đời. Một năm sau, cha của Anne Marie tái hôn với [[Elisabeth Charlotte xứ Pfalz]], thường gọi là Liselotte. Liselotte có mối quan hệ rất thân thiết với các con gái riêng của chồng. Anne Marie có một người em trai khác mẹ là [[Philippe II xứ Orléans]], Nhiếp chính tương lai của Pháp, được sinh ra từ cuộc hôn nhân thứ hai của cha. Với tư cách là cháu nội của [[Louis XIII của Pháp]], Vương tôn nữ Anne Marie được hưởng địa vị và đãi ngộ của Petite-fille de France (Cháu gái nước Pháp), đồng thời cũng là một Princess du sang (Tông nữ Pháp). Anne Marie được mẹ kế mô tả là "''một trong những người phụ nữ đáng yêu và đức hạnh nhất''".{{Sfn|Williams|1909|p=20}}

== Hôn nhân ==
Để duy trì ảnh hưởng của Pháp đối với các nhà nước trên [[Bán đảo Ý]], [[Louis XIV của Pháp|Louis XIV]] đã sắp xếp một cuộc hôn nhân giữa Anne Marie, bấy giờ được 14 tuổi, với [[Vittorio Amedeo II của Sardegna|Vittorio Amadeo II của Savoia]], bấy giờ là Công tước xứ Savoia, sau này là [[Vương quốc Sicilia|Quốc vương Sicilia]] và [[Sardegna]]. Cả hai người đều là chắt của [[Henri IV của Pháp]] và [[Maria de' Medici]] thông qua ba người con của hai vợ chồng{{Efn|Anne Marie của Orléans là cháu chắt của Henri IV của Pháp và Maria de' Medici thông qua con trai [[Louis XIII của Pháp]], trong khi đó [[Vittorio Amedeo II của Sardegna]] là hậu duệ của [[Christine Marie của Pháp]], em gái của Louis XIII.}}. Ngoài ra, Vittorip Amadeo II còn là chắt của Henri IV thông qua người con trai ngoại hôn là [[César de Bourbon]]. Louis XIV là đồng minh của mẹ chồng tương lai của Anne Marie là [[Marie Jeanne Baptiste xứ Savoie-Nemours|Marie Jeanne]], và ủng hộ Marie Jeanne tiếp tục nhiếp chính ngay cả khi thời kỳ nhiếp chính thực sự của Marie Jeanne đã chấm dứt vào năm 1680: Marie Jeanne, trên thực tế, đã không tự bỏ vị trí nhiếp chính cho đến trước đám cưới của con trai không lâu.<ref name=":1">{{Chú thích sách|title=Queenship in Europe 1660-1815: The Role of the Consort|last=Orr|first=Clarissa Campbell|publisher=Cambridge University Press|year=2004}}</ref>
[[Tập tin:Anne_Marie_d'Orléans,_Ferdinand_Elle_(1684).jpg|trái|nhỏ|241x241px| Chân dung năm 1684.]]
Cuộc hôn nhân ủy nhiệm của Anne Marie và Vittorio Amadeo diễn ra tại [[Versailles]] vào ngày 10 tháng 4 năm 1684, một ngày sau khi thỏa thuận hôn nhân được ký kết. Chồng sắp cưới của Vương tôn nữ được đại diện bởi người anh họ là [[Louis Auguste de Bourbon, Công tước xứ Maine|Louis-Auguste de Bourbon, Công tước xứ Maine]]. Louis XIV đã tặng cho Anne Marie một khoản hồi môn trị giá 900.000 đồng livres.{{Sfn|Williams|1909|p=17}}

Philippe I xứ Orléans đã đi cùng con gái đến tận [[Juvisy-sur-Orge]] (cách Paris 18 km về phía nam), và Bá tước phu nhân xứ Lillebonne đi cùng Anne Marie đến tận Savoia. Anne Marie gặp chồng tại [[Chambéry]] vào ngày 6 tháng 5, lễ cưới trực tiếp được cử hành tại lâu đài bởi [[Tổng giám mục]] [[Grenoble]]. Hai ngày sau, cặp vợ chồng mới cưới thực hiện nghi thức "Lễ rước Hân hoan " tiến vào Torino.

Anne Marie đã sinh được tám người con, bắt đầu với [[Maria Adelaide của Savoia|Maria Adelaide]], chỉ vài tháng sau sinh nhật thứ 16 của Anne Marie. Ca sinh nở gần như khiến Anne Marie phải mất mạng, thậm chí phải nhận lấy của ăn đàng.{{Sfn|Williams|1909|p=34}} Maria Adelaide kết hôn với [[Louis của Pháp, Tiểu Trữ quân]], cháu trai của Louis XIV vào năm 1697, và là mẹ của [[Louis XV của Pháp]].

Cuộc hôn nhân giữa Maria Adelaide và Louis được sắp xếp với sự hỗ trợ của [[René de Froulay de Tessé|Nguyên soái xứ Tessé]] và của [[Jeanne Baptiste d'Albert de Luynes]], Bá tước phu nhân xứ Verrué, tình nhân của Vittorio từ năm 1689 đến năm 1700.

== Công tước phu nhân và Vương hậu ==
[[Tập tin:Full_portrait_painting_of_Anne_Marie_d'Orléans_as_Queen_of_Sardinia_overlooking_the_Sardinian_crown_and_wearing_Savoyard_ceremonial_robes_by_an_unknown_artist_(Royal_Castle_of_Racconigi).jpg|trái|nhỏ|432x432px| Vương hậu Anne Marie của Sardegna.]]
Sau khi đến Savoia, Anne Marie chịu ảnh hưởng của người mẹ chồng thân Pháp cũng như là đồng minh quyền lực của Pháp tại triều đình Savoia. Anne Marie được miêu tả là một người con dâu ngoan ngoãn và khiêm tốn, luôn trung thành tuân theo những mong muốn của mẹ chồng Marie Jeanne.<ref name=":1" /> Mối quan hệ thân thiết của Anne Marie với mẹ chồng không được chồng coi trọng, thậm chí coi đó là một mối đe dọa chính trị, vì từ lâu Vittorio Ame đã phản đối những ảnh hưởng của mẹ trong chính trị.<ref name=":1" />

Mối quan hệ cá nhân giữa Anne Marie và Vittorio Amedeo được cho là có phần nguội lạnh trong những năm đầu của cuộc hôn nhân,<ref name=":0" /> một phần do Vittorio Amedeo ngoại tình và phần vì Vittorio thất vọng khi vợ không sinh được con trai trong vài năm đầu cuộc hôn nhân. Anne Marie lần đầu nắm giữ chức vụ nhiếp chính khi Vittorio Ame vắng mặt khỏi Công qưốquvào năm 1686, và được cho là đã xử lý tốt công việc dù còn trẻ tuổi.<ref name=":0" />

Khi Vittorio Ame cắt đứt quan hệ với Pháp vào năm 1690, Anne Marie và các con đã đi cùng mẹ chồng rời thủ đô để phản đối.<ref name=":1" />

Bất chấp mối quan hệ hôn nhân với Pháp, Vittorio Amedeo vẫn gia nhập phe chống Pháp trong [[Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha]]. Anne Marie được chồng bổ nhiệm làm nhiếp chính của Savoia trong thời gian Vittorio vắng mặt vì chiến tranh, một nhiệm vụ mà Anne Marie đã đảm nhiệm một cách chín chắn và sáng suốt.<ref name=":0" /> Năm 1706, [[Trận Torino|Torino bị quân Pháp bao vây]] dưới sự chỉ huy của [[Philippe II xứ Orléans]], em trai cùng cha khác mẹ của Anne Marie, và lực lượng Tây Ban Nha của người cháu họ cũng như là con rể [[Felipe V của Tây Ban Nha]]. Anne Marie và các con trai [[Vittorio Amadeo Giovanni của Sardegna|Vittorio Amadeo Giovanni]] và Carlo Emanuele bị buộc phải trốn sang [[Genova]].{{Sfn|Storrs|1999|p=3-4}}

Khi chiến tranh kết thúc vào năm 1713 theo [[Hiệp ước Utrecht]], Vittorio Amedeo nhận được [[Vương quốc Sicilia]] vốn trước đây thuộc sở hữu của Tây Ban Nha. Mẹ kế của Anne Marie đã viết rằng: ''Ta sẽ không được cũng không mất trong hòa bình, nhưng có một điều ta sẽ thích thú là được nhìn thấy Công tước phu nhân xứ Savoia của chúng ta trở thành Vương hậu, bởi vì ta yêu con bé như thể con bé là con ruột của ta...'' {{Efn|Văn bản tiếng Anh là: "I shall neither gain nor lose by the peace, but one thing I shall enjoy is to see our Duchess of Savoy become a queen, because I love her as though she were my own child..."}} <ref>{{Chú thích sách|title=Philippe, Duc d'Orléans: Regent of France|last=Pevitt|first=Christine|publisher=Weidenfeld & Nicolson|year=1997|location=London|page=133}}</ref> Khi Vittorio Amadeo lên đường đến Sicilia để đăng quang, ban đầu Anne Marie sẽ ở lại Savoia đảm nhiệm vai trò nhiếp chính, nhưng vì anh sợ rằng vợ của nghe theo mẹ, Vittorio Amedeo đã đưa vợ đi cùng.<ref name=":1" /> Do đó, Anne Marie đã đăng quang cùng chồng ở Sicilia.

Sau cái chết của con trai cả vào năm 1715, Anne Marie và Vittorio Amedeo đều rơi vào tình trạng trầm cảm nặng và rời thủ đô để tang cho con trai, để lại Marie Jeanne đảm đương chính sự của hai vợ chồng.<ref name=":1" /> Năm 1720, tuy vẫn giữ tước hiệu Quốc vương nhưng Vittorio Amedeo buộc phải đổi Sicilia mà lấy Công quốc Sardegna có vị thế ít quan trọng hơn. Với tư cách là phối ngẫu của Vương tộc Savoia, Anne Marie được quyền sử dụng Cung điện Vương thất Torino, Palazzina di caccia di Stupinigi rộng lớn bên ngoài thủ đô và Vigna di Madama Reale.<ref>{{Chú thích sách|title=Love and Louis XIV|url=https://archive.org/details/lovelouisxivwome00fras|last=Fraser|first=Antonia|publisher=Anchor Books|year=2006|pages=[https://archive.org/details/lovelouisxivwome00fras/page/70 70]–71|author-link=Antonia Fraser}}</ref>

Vương hậu Anne Marie qua đời vì bị suy tim tại biệt thự của mình vào ngày 26 tháng 8 năm 1728, một ngày trước sinh nhật lần thứ 59. Anne Marie được chôn cất tại [[Vương cung thánh đường Superga]] ở Torino, nơi mà tất cả các con của Anne Marie, ngoại trừ hai người con gái Maria Adelaide và Maria Luisa, cũng được chôn cất.

== Người thừa kế của phái Jacobite ==
Từ năm 1714 đến năm 1720, Anne Marie của Orléans là người thừa kế lâm thời của ngai vàng Anh, Scotland và Ireland của phái Jacobite. Yêu sách này được đưa ra bởi người anh họ của Anne Marie là [[James Francis Edward Stuart]] ("The Old Pretender", con trai của James II). Anne Marie trở thành nữ thừa kế lâm thời sau cái chết của con gái James II là [[Anne I của Anh|Nữ vương Anne]] vào năm 1714, khiến Anne Marie và anh họ James là những người cháu duy nhất còn sống của [[Charles I của Anh]]. Vị trí người thừa kế của Anne Marie bị thay thế bởi sự ra đời của [[Charles Edward Stuart]] ( "Bonnie Prince Charlie", con trai của James Francis Edward Stuart) vào ngày 31 tháng 12 năm 1720. Khi Charles Edward và em trai [[Henry Benedict Stuart]], đều qua đời mà không có hậu duệ hợp pháp, hậu duệ của Anne Marie của Orléans do đó đứng đầu trong thứ tự kế vị theo lập trường của phái Jacobite, tức là họ sẽ được thừa kế vương miện nước Anh nếu không có Đạo luật Dàn xếp, trong đó loại trừ những người theo đạo Công giáo là hậu duệ từ Vương tộc Stuart và Orléans và do đó, ngai vàng được kế vị bởi [[Vương tộc Hannover]] từ Đức.

== Hậu duệ ==
Anne Marie của Orléans và chồng có với nhau tám người con, trong đó chỉ có ba người con sống đến tuổi trưởng thành và chỉ có một người lâu hơn Anne Marie:

* [[Maria Adelaide của Savoia]] (sinh Turin, 6 tháng 12 năm 1685 – mất Versailles, 12 tháng 2 năm 1712), kết hôn với [[Louis của Pháp, Tiểu Trữ quân]], con trai cả của [[Louis của Pháp, Đại Trữ quân]]. Maria Adelaide chính là mẹ của [[Louis XV của Pháp]].
* Maria Anna của Savoia (sinh Torino, 14 tháng 8 năm 1687 – mất Turino, 5 tháng 8 năm 1690), qua đời khi còn nhỏ.
* [[Maria Luisa Gabriella của Savoia]] (sinh Torino, 17 tháng 9 năm 1688 – mất Madrid, 14 tháng 2 năm 1714), kết hôn với [[Felipe V của Tây Ban Nha]], con trai thứ hai của [[Louis của Pháp, Đại Trữ quân]].
* Con gái chết lưu (Torino, 19 tháng 7 năm 1691).
* Con trai chết lưu (Torino, ngày 9 tháng 11 năm 1697).
* [[Vittorio Amedeo của Savoia|Vittorio Amadeo Filippo Giuseppe, Thân vương xứ Piedmont]] (sinh Turin, 6 tháng 5 năm 1699 – mất vì bệnh đậu mùa, Turin, 22 tháng 3 năm 1715), qua đời ở tuổi 16.
* [[Carlo Emanuele III của Sardegna]] (sinh Torino, 27 tháng 4 năm 1701 – mất Torino, 20 tháng 2 năm 1773), Vua của Sardinia.
* Emanuele Filiberto của Sardegna (sinh Torino, 1 tháng 12 năm 1705 – mất Torino, 19 tháng 12 năm 1705), Công tước xứ Chablais; qua đời khi còn nhỏ.

== Gia phả ==
{{ahnentafel
|title= Gia phả của Anne Marie của Orléans
|collapsed=yes |align=center
|boxstyle_1=background-color: #0FF;
|boxstyle_2=background-color: #FCC;
|boxstyle_3=background-color: #ffc;
|boxstyle_4=background-color: #bfc;
|boxstyle_5=background-color: #9fe;
|1= 1. '''{{Màu sắc|Blue|Anne Marie của Orléans}}'''
|2= 2. [[Philippe I xứ Orléans|Philippe của Pháp]]
|3= 3. [[Henrietta của Anh]]
|4= 4. [[Louis XIII của Pháp]]
|5= 5. [[Ana của Tây Ban Nha]]
|6= 6. [[Charles I của Anh]]
|7= 7. [[Henriette Marie của Pháp]]
|8= 8. [[Henri IV của Pháp]] (= 14)
|9= 9. [[Maria de' Medici]] (= 15)
|10= 10. [[Felipe III của Tây Ban Nha]]
|11= 11. [[Margarete của Áo, Vương hậu Tây Ban Nha|Margarete của Áo]]
|12= 12. [[James I của Anh]]
|13= 13. [[Anna của Đan Mạch]]
|14= 14. [[Henri IV của Pháp]] (= 8)
|15= 15. [[Maria de' Medici]] (= 9)
|16= 16. [[Juana III của Navarra|Joana III của Navarra]] (= 28)
|17= 17. [[Antoine xứ Bourbon]] (= 29)
|18= 18. [[Francesco I de' Medici]] (= 30)
|19= 19. [[Johanna của Áo]] (= 31)
|20= 20. [[Felipe II của Tây Ban Nha]]
|21= 21. [[Anna của Áo]]
|22= 22. [[Karl II của Nội Áo]]
|23= 23. [[Maria xứ Bayern, Đại vương công phu nhân Áo|Maria xứ Bayern]]
|24= 24. [[Mary I của Scotland]]
|25= 25. [[Henry Stuart, Công tước xứ Albany|Henry Stuart]]
|26= 26. [[Frederik II của Đan Mạch]]
|27= 27. [[Sophie xứ Mecklenburg-Güstrow]]
|28= 28. [[Juana III của Navarra|Joana III của Navarra]] (= 16)
|29= 29. [[Antoine xứ Bourbon]] (= 17)
|30= 30. [[Francesco I de' Medici]] (= 18)
|31= 31. [[Johanna của Áo]] (= 19)}}

== Chú thích ==
<references group="lower-alpha"/>

== Tham khảo ==
{{Tham khảo}}

== Nguồn tài liệu ==

* {{Chú thích sách|title=War, Diplomacy and the Rise of Savoy 1690-1720|url=https://archive.org/details/wardiplomacyrise0000stor|last=Storrs|first=Christopher|publisher=Cambridge University Press|year=1999|isbn=0521551463}}
* {{Chú thích web|url=https://archive.org/details/cu31924028182578|tựa đề=A Rose of Savoy: Marie Adelaide of Savoy, Duchesse de Bourgogne, Mother of Louis XV|tác giả=Williams|tên=H. Noel|năm=1909|nhà xuất bản=Charles Scribner's Sons|location=New York|ngày truy cập=28 November 2023}}{{Vương nữ Pháp}}
{{Kiểm soát tính nhất quán}}{{S-start}}
{{S-hou|[[Vương tộc Orléans]]|27 tháng 8|năm 1669|26 tháng 8|năm 1728|[[Vương tộc Bourbon]]}}
{{S-roy|it}}
|-
{{S-bef|before=[[Marie Jeanne Baptise xứ Savoie-Nemours]]}}
{{S-ttl
| title = [[Danh sách phối ngẫu Vương tộc Savoia|Công tước phu nhân xứ Savoia]]
| years = 1684 – 1728
}}
{{S-aft|rows=2|after=[[Polyxena Christina xứ Hessen-Rotenburg]]}}
{{S-bef
| before = [[Elisabeth Christine xứ Braunschweig-Wolfenbüttel]]
}}
{{S-ttl
| title = [[Danh sách phối ngẫu Sardegna|Vương hậu Sardegna]]
| years = 1720 – 1728
}}
|-
{{S-bef
| before = [[Maria Luisa Gabriella của Savoia]]
}}
{{S-ttl
| title = [[Danh sách phối ngẫu Sicilia|Vương hậu Sicilia]]
| years = 1713 – 1720
}}
{{S-aft
| after = [[Elisabeth Christine xứ Braunschweig-Wolfenbüttel]]
}}

{{S-end}}
[[Thể loại:Vương nữ Pháp]]
[[Thể loại:Vương tộc Orléans]]
[[Thể loại:Vương tộc Bourbon (Pháp)]]
[[Thể loại:Vương nữ]]
[[Thể loại:Người Pháp thế kỷ 18]]
[[Thể loại:Người Pháp thế kỷ 17]]
[[Thể loại:Sinh năm 1669]]
[[Thể loại:Mất năm 1728]]