Xem mã nguồn của Bão Lingling (2019)

{{Infobox Hurricane|Name=Bão Lingling
| Cat=Cat4
| Type=Bão cuồng phong
| Basin=WPac
| Year=2019
| Image location= Lingling 2019-09-05 0437Z.jpg
| Image name=Lingling trên đảo [[Miyako-jima]] trưa ngày 5 tháng 9 với cường độ cực đại.
| Formed=Ngày [[31 tháng 8]] năm [[2019]]
| Dissipated= [[8 tháng 9]] năm [[2019]]
| Extratropical= 8 tháng 9 năm 2019
| 10-min winds=95
| 1-min winds=120
| Pressure=940 
| Damages= 172
| Fatalities= 8
| Areas=[[Quần đảo Caroline]], [[Philippines]], [[Quần đảo Ryukyu]], [[Hàn Quốc]], [[Triều Tiên]], [[Trung Quốc]], [[Nga]]
| Hurricane season=[[Mùa bão Tây Bắc Thái Bình Dương 2019]]
}}
'''Bão Lingling''', còn có tên gọi khác là Liwayway, là một cơn bão cuồng phong trong năm 2019. Lingling được xem là cơn bão mạnh nhất đổ bộ trực tiếp lên [[Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên|Bắc Triều Tiên]] trong lịch sử với sức gió lên đến trên 130&nbsp;km/h khi đổ bộ (07/9/2019). Bão Lingling cũng là cơn bão tấn công trực tiếp lên Triều Tiên kể từ bão Bolaven năm 2012.

== Lịch sử khí tượng ==
{{Storm path|Lingling 2019 track.png}}
Vào ngày 31 tháng 8, ba áp thấp nhiệt đới đã hình thành, một trong số đó là ở phía đông của Mindanao. Sau đó, Trung tâm Cảnh báo chung JTWC đã đưa ra cảnh báo hình thành Bão nhiệt đới cho áp thấp nhiệt đới.<ref>{{chú thích web|url=https://www.metoc.navy.mil/jtwc/products/wp9219.gif|title=JTWC TCFA 92W}}</ref> Vào ngày 1 tháng 9, cơ quan PAGASA của Philippines đã nâng cấp hệ thống và đặt tên cho là Liwayway..<ref>{{cite report|title=Severe Weather Bulletin #1 For: Tropical Depression Liwayway|url=https://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/tamss/weather/bulletin/SWB%231_liwayway.pdf|publisher=[[PAGASA]]|date=ngày 1 tháng 9 năm 2019}}{{Liên kết hỏng|date = ngày 8 tháng 2 năm 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> JTWC sau đó đã cho Liwayway số hiệu 15W. Đầu ngày 2 tháng 9, Cơ quan Khí tượng Nhật Bản JMA báo cáo rằng Liwayway đã tăng cường thành một cơn bão nhiệt đới và đặt tên cho hệ thống là Lingling. Lingling tiếp tục mạnh dần thêm, và ngay sau đó, JTWC đã nâng cấp Lingling thành một cơn bão nhiệt đới. Lingling sau đó hình thành một con mắt, khi JMA nâng cấp nó thành một cơn bão nhiệt đới dữ dội. Lingling đạt cấp bão cuồng phong cấp 1 vào cuối ngày 3 tháng 9. Bão Lingling (Liwayway) sau đó được tăng cường, hút tàn dư của các áp thấp nhiệt đới xung quanh và bắt đầu dần dần củng cố xung quanh trung tâm của mắt. Lingling sau đó đã trải qua sự tăng cường nhanh chóng từ các điều kiện thuận lợi gần [[Biển Đông]] và sớm trở thành Loại 2, và sau đó là Loại 4 trên thang Saffir-Simpsons khi đang ở phía [[đông Đài Loan]]. Con mắt trở nên rõ ràng và rộng khi Lingling tiếp tục mạnh hơn hơn nữa. PASAGA phát đi cảnh b1o cuối cùng về cơn b4o khi nó di chuyển ra khỏi khu vực quan sát của Philippines. Lingling đổ bộ lên đảo Miyako với cường độ cực đại. Nó dần suy yếu khi nó ở phía đông của Trung Quốc khi tiếp xúc nước biển lạnh hơn. Vào lúc 2:30 chiều KST (05:30UTC), Lingling đã đổ bộ vào tỉnh Nam HwangHae, Bắc Triều Tiên với sức gió 130&nbsp;km/giờ (80 dặm/giờ), trở thành cơn bão đầu tiên và cơn bão mạnh nhất tấn công đất nước.<ref>{{chú thích báo|url=https://www.mk.co.kr/news/society/view/2019/09/710509/|title=태풍 `링링` 오후 2시30분 북한 황해도 상륙|language=ko|publisher=Maeil Broadcasting Network|date=ngày 7 tháng 9 năm 2019|access-date =ngày 7 tháng 9 năm 2019}}</ref><ref>{{chú thích báo|last1=Leister|first1=Eric|last2=Spamer|first2=Courtney|url=https://www.accuweather.com/en/weather-news/severe-tropical-storm-lingling-to-batter-ryukyu-islands-south-korea-after-brushing-philippines/70009230|title=Lingling becomes one of strongest typhoons to hit South Korea, kills at least 3|publisher=AccuWeather|date=ngày 7 tháng 9 năm 2019|access-date =ngày 7 tháng 9 năm 2019}}</ref> Vào ngày 8 tháng 9, Lingling suy yếu thành một cơn bão nhiệt đới dữ dội nằm trên biên giới Nga-Trung Quốc với sức gió tối đa là 95&nbsp;km/h.

== Tác động ==
Đi qua phía đông Philippines, Lingling gây ra lũ lụt ở [[Luzon]]. Thiệt hại nông nghiệp ở Pampanga lên tới 5 triệu peso (96.000 USD).<ref>{{chú thích báo|url=https://www.sunstar.com.ph/article/1821642|title=Pampanga crop damage due to floods hits P5M|publisher=Sun.Star|date=ngày 4 tháng 9 năm 2019|access-date=ngày 5 tháng 9 năm 2019|archive-date=2019-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190908220051/https://www.sunstar.com.ph/article/1821642|url-status=dead}}</ref> Thiệt hại kinh tế ở tỉnh [[Okinawa]] đạt 533 triệu [[Yên Nhật|¥]] (4,98 triệu USD).<ref>{{chú thích báo|url=http://www.miyakomainichi.com/2019/09/123529/|script-title=ja:公共施設被害１億１３００万円／台風１３号|language=ja|publisher=Miyako Mainichi|date=ngày 7 tháng 9 năm 2019|access-date =ngày 7 tháng 9 năm 2019}}</ref><ref>{{chú thích báo|url=https://www.okinawatimes.co.jp/articles/-/468944|script-title=ja:台風の農水被害４億２千万円　総額の97％が宮古地区|language=ja|publisher=Okinawa Times|date=ngày 10 tháng 9 năm 2019|access-date =ngày 10 tháng 9 năm 2019}}</ref> Quét qua bán đảo Triều Tiên, Lingling đã giết chết ba người và làm bị thương mười người khác. Gió giật đạt tới 196&nbsp;km/giờ (122 dặm/giờ) ở Heuksando, sức gió mạnh nhất được ghi nhận ở nước này kể từ siêu bão Maemi năm 2003.<ref>{{chú thích báo|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20190907000022|title=3 dead amid hundreds of accidents due to Typhoon Lingling|publisher=The Korea Herald|date=ngày 7 tháng 9 năm 2019|access-date =ngày 7 tháng 9 năm 2019}}</ref> Khoảng 161.000 hộ gia đình đã bị mất điện. Thiệt hại trên toàn quốc lên tới 6,95 tỷ [[Won Hàn Quốc|₩]] (5,83 triệu USD).<ref>{{chú thích báo|url=https://www.hankyung.com/economy/article/2019090905436|title=태풍 '링링'이 부순 자동차만 4070대…피해액 69억원|language=ko|publisher=Korean Economic Daily|date=ngày 9 tháng 9 năm 2019|access-date =ngày 9 tháng 9 năm 2019}}</ref> Ở Bắc Triều Tiên có năm người thiệt mạng với ba người khác bị thương. Cơn bão đã làm hư hại 475 ngôi nhà và tòa nhà, cũng như 46.200 ha (114.000 mẫu Anh) đất nông nghiệp.<ref>{{chú thích báo|url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20190909003800325?section=nk/nk|title=Recovery work under way in N. Korea after powerful typhoon hits peninsula|publisher=Yonhap News Agency|date=ngày 9 tháng 9 năm 2019|access-date =ngày 9 tháng 9 năm 2019}}</ref> Thiệt hại tại vùng đông bắc [[Trung Quốc]] là 930 triệu [[Nhân dân tệ|CN¥]] (131 triệu USD).<ref>{{chú thích báo|author=叶昊鸣|url=http://www.xinhuanet.com/politics/2019-09/09/c_1124979195.htm|script-title=zh:台风"玲玲"共造成3省45.5万人受灾|language=zh|publisher=Xinhua News|date=ngày 9 tháng 9 năm 2019|access-date =ngày 10 tháng 9 năm 2019}}</ref> Hơn nữa, [[Xoáy thuận ngoài nhiệt đới|xoáy thuận ngoại nhiệt đới]] Lingling đã gây ra lũ lụt ở vùng Viễn Đông của Nga, với thiệt hại tại Khu tự trị Do Thái lên tới 2 tỷ [[Rúp|₽]] (30,4 triệu USD).<ref>{{chú thích báo|url=https://rg.ru/2019/09/10/reg-dfo/tajfun-linlin-podtopil-pochti-380-domov-v-komsomolske-na-amure.html|script-title=ru:Тайфун "Линлин" подтопил почти 380 домов в Комсомольске-на-Амуре|language=ru|publisher=Russian Gazette|date=ngày 10 tháng 9 năm 2019|access-date =ngày 10 tháng 9 năm 2019}}</ref>
== Xem thêm ==

* [[Bão Maemi]]
* [[Bão Chaba (2016)]]
* [[Bão Kong-rey (2018)]]

== Tham khảo ==
{{tham khảo|30em}}

[[Thể loại:Bão tại Nhật Bản|L]]
[[Thể loại:Bão tại Trung Quốc|L]]
[[Thể loại:Bão tại Hàn Quốc|Ligling]]
[[Thể loại:Bão tại Philippines|L]]