Xem mã nguồn của Côn Đảo

{{Thông tin đơn vị hành chính Việt Nam | Đặc khu
| tên = Côn Đảo 
| hình = Côn Đảo, Bà Rịa - Vũng Tàu, Vietnam - panoramio (33).jpg
| ghi chú hình = Một bãi biển ở Côn Đảo
| vĩ độ = 8.682374
| kinh độ = 106.607208
| bản đồ 1 = {{maplink| frame = yes| plain = yes| type = shape| frame-width = 280| frame-align = center| stroke-width = 3}}
| diện tích = 75,79 km²<ref name = "365/QĐ-UBND"/>
| dân số = 13.112 người<ref name = DTBC/>
| thời điểm dân số = 31/12/2023
| mật độ dân số = {{formatnum:{{#expr:floor({{formatnum:13.112| R}}/{{formatnum:75,79| R}})}} }} người/km²
| dân tộc = [[Người Việt|Kinh]] và các dân tộc khác
| vùng = [[Đông Nam Bộ]] ([[Biển Đông]])
| thành phố = [[Thành phố Hồ Chí Minh]]
| thành lập = 1802
| trụ sở UBND = Số 32, đường Tôn Đức Thắng, [[đảo Côn Sơn]]
| mã hành chính = 755<ref>{{Chú thích web | url = https://danhmuchanhchinh.gso.gov.vn/ | title = Tổng cục Thống kê | access-date = 2022-04-10 | archive-date = 2021-01-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210110034519/https://www.gso.gov.vn/phuong-phap-thong-ke/danh-muc/don-vi-hanh-chinh/ | url-status = dead }}</ref>
| web = {{url|condao.hochiminhcity.gov.vn}}
}}
{{other|Côn Đảo (định hướng)}}
'''Côn Đảo''' là một đặc khu thuộc [[Thành phố Hồ Chí Minh]], [[Việt Nam]]. Đây vốn là một [[quần đảo]] nằm ở ngoài khơi bờ biển [[Nam Bộ]], cách phường [[Vũng Tàu (phường)|Vũng Tàu]] 97 hải lý theo đường biển. Nơi gần Côn Đảo nhất trên đất liền là xã [[Vĩnh Hải, Cần Thơ|Vĩnh Hải]], thành phố [[Cần Thơ]] là 40 hải lý. Côn Đảo từng được biết đến là nơi giam giữ và lưu đày tù nhân lớn nhất Đông Dương trước năm 1975. Ngày nay, Côn Đảo là điểm du lịch nghỉ dưỡng và tham quan với các bãi tắm và khu bảo tồn thiên nhiên [[Vườn quốc gia Côn Đảo]].

== Địa lý==

=== Vị trí địa lý ===
Đặc khu Côn Đảo nằm ở phía Nam của Thành phố Hồ Chí Minh, cách phường [[Vũng Tàu]] 97 [[hải lý]] và cách cửa [[sông Hậu]] 45 hải lý, có cùng một kinh độ với [[Thành phố Hồ Chí Minh]] (106°36′ Đông) và cùng một vĩ độ với tỉnh [[Cà Mau]] (8°36′ Bắc). Quần đảo gồm 16 hòn đảo, trong đó 14 hòn quây cụm gần nhau; riêng hai hòn Trứng Lớn và Trứng Nhỏ nằm tách biệt về phía tây, vốn dĩ mới được chính quyền Việt Nam nhập vào huyện Côn Đảo từ năm 1995. Côn Đảo có tổng diện tích đất nổi là 76&nbsp;km², trong đó đảo lớn nhất là đảo Côn Sơn 51,52&nbsp;km². Đảo này có địa hình đồi núi, ưu thế bởi các dãy [[Đá hoa cương|đá granit]] chạy từ phía tây nam đến đông bắc, che chở cho các vùng vịnh của đảo cả về hai phía khỏi những luồng gió mạnh.<ref name = "birdlife">{{Chú thích web | url = http://birdlifeindochina.org/birdlife/source_book/source_book_vn/Dong%20Nam%20Bo/Con%20Dao-VQG.htm | tiêu đề = Vườn quốc gia Côn Đảo | nhà xuất bản = BirdLife International - Chương trình Đông Dương | ngày truy cập = ngày 5 tháng 6 năm 2013 | url lưu trữ = https://www.webcitation.org/6HABWffLw?url = http://birdlifeindochina.org/birdlife/source_book/source_book_vn/Dong%20Nam%20Bo/Con%20Dao-VQG.htm | ngày lưu trữ = 2013-06-06 | url-status = live }}</ref> Điểm cao nhất của quần đảo là đỉnh núi Thánh Giá trên đảo Côn Sơn, cao 577 m. Địa chất quần đảo có tính đa dạng cao, gồm [[đá mácma]] [[Đại Trung sinh|Mesozoi]] xâm nhập axít, đá mácma phun trào axít và phun trào trung tính và trầm tích [[Kỷ Đệ tứ|Đệ Tứ]].<ref>{{harv| Trần & ctg| 2012| p = 89}}</ref><ref>{{Chú thích sách| url = http://rgdoi.net/10.13140/RG.2.1.3586.8403| title = Biển đảo Việt Nam - Tài nguyên vị thế và những kỳ quan địa chất, sinh thái tiêu biểu (Vietnamese sea and islands – position resources, and typical geological and ecological wonders)| last = Trần Đức Thạnh| last2 = Lê Đức An| last3 = Nguyễn Hữu Cử| last4 = Trần Đình Lân| last5 = Tạ Hoà Phương| last6 = Nguyễn Văn Quân| date = 2012| publisher = Khoa học Tự nhiên và Công nghệ. Hà Nội| doi = 10.13140/rg.2.1.3586.8403}}</ref>

===Danh sách các hòn đảo===
{| class="wikitable" style="line-height:1.4em; font-size:95%; margin-right:0px;"
|-
! style="background:#99CCFF;" | STT!! style="background:#99CCFF;" | Tên gọi!! style="background:#99CCFF;" | Tên khác!! style="background:#99CCFF;" | Toạ độ!! style="background:#99CCFF;" | Diện tích <br> (km²)!! style="background:#99CCFF;" | Ghi chú
|-
| style="text-align: center;" | 1 || style="width:13%;" | [[Đảo Côn Sơn]] || style="width:26%;" | Côn Đảo; đảo/hòn Côn Lôn; Phú Hải || {{coord|8|40|57|N|106|36|26|E|scale:500000|name=đảo Côn Sơn|display=inline}} || style="text-align: center;width:8%;" | 51,52 || đảo lớn nhất
|-
| style="text-align: center;" | 2 || [[Hòn Bà (Côn Đảo)|Hòn Bà]] || Hòn Côn Lôn Nhỏ; Phú Sơn || {{coord|8|38|51|N|106|33|37|E|scale:500000|name=hòn Bà|display=inline}} || style="text-align: center;" | 5,45 || cách đảo Côn Sơn bởi khe nước Họng Đầm rộng không quá 20 m;<ref name="nguyentr22">{{harv|Nguyễn|2012|p=22}}</ref> trên đảo có đỉnh núi cao 321 m<ref name="xuctien">{{Chú thích web |url=http://www.vietrade.gov.vn/vung-kinh-te-trong-diem-phia-nam/2454-con-dao-tiem-nang-va-dinh-huong-phat-trien.html |tiêu đề=Côn Đảo – tiềm năng và định hướng phát triển |ngày=2011/11/15 |ngày truy cập=ngày 6 tháng 6 năm 2013 |nhà xuất bản=Trang web của Cục Xúc tiến Thương mại, Bộ Công thương (Việt Nam) |url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20130520032347/http://www.vietrade.gov.vn/vung-kinh-te-trong-diem-phia-nam/2454-con-dao-tiem-nang-va-dinh-huong-phat-trien.html |ngày lưu trữ=2013-05-20 |url-status=dead }}</ref>
|-
| style="text-align: center;" | 3 || [[Hòn Bảy Cạnh]] || Phú Tường || {{coord|8|40|14|N|106|40|20|E|scale:500000|name=hòn Bảy Cạnh|display=inline}} || style="text-align: center;" | 5,5 || là '''điểm A5''' trên đường cơ sở tính [[chiều rộng]] lãnh hải của lục địa Việt Nam<ref name="duongcoso">{{Chú thích web |url=http://www.bienphongvietnam.vn/van-ban-phap-luat/van-kien-phap-ly-dieu-uoc-quoc-te/179-vankien03.html |tiêu đề=Toạ độ các điểm chuẩn đường cơ sở dùng để tính chiều rộng lãnh hải của lục địa Việt Nam (đính theo Tuyên bố ngày 12 tháng 11 năm 1982 của Chính phủ nước Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Việt Nam) |ngày truy cập=ngày 4 tháng 6 năm 2013 |archive-date = ngày 31 tháng 7 năm 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731091658/http://www.bienphongvietnam.vn/van-ban-phap-luat/van-kien-phap-ly-dieu-uoc-quoc-te/179-vankien03.html |url-status=dead }}</ref>
|-
| style="text-align: center;" | 4 || [[Hòn Bông Lan]]|| Hòn Bông Lang; hòn Bông Lau; Phú Phong || {{coord|8|39|04|N|106|40|31|E|scale:500000|name=hòn Bông Lan|display=inline}} || style="text-align: center;" | 0,2 || là '''điểm A4''' trên đường cơ sở tính [[chiều rộng]] lãnh hải của lục địa Việt Nam<ref name="duongcoso" />
|-
| style="text-align: center;" | 5 || [[Hòn Cau]]|| Phú Lệ || {{coord|8|41|34|N|106|44|20|E|scale:500000|name=hòn Cau|display=inline}} || style="text-align: center;" | 1,8 || nằm về phía đông bắc đảo Côn Sơn, đất đai màu mỡ; thuở xưa đảo có loại cau to, ngon và rất được người [[Gia Định]] ưa chuộng<ref name="nguyentr22" />
|-
| style="text-align: center;" | 6 || [[Hòn Tài Lớn]]|| Phú Bình || {{coord|8|38|15|N|106|37|52|E|scale:500000|name=hòn Tài Lớn|display=inline}} || style="text-align: center;" | 0,38 || là '''điểm A3''' trên đường cơ sở tính [[chiều rộng]] lãnh hải của lục địa Việt Nam<ref name="duongcoso" />
|-
| style="text-align: center;" | 7 || [[Hòn Tài Nhỏ]]|| Hòn Thỏ; Phú An || {{coord|8|38|14|N|106|38|11|E|scale:500000|name=hòn Tài Nhỏ|display=inline}} || style="text-align: center;" | 0,1 || style="text-align: center;" |-
|-
| style="text-align: center;" | 8 || [[Hòn Trác Lớn]] || Phú Hưng || {{coord|8|38|14|N|106|37|08|E|scale:500000|name=hòn Trác Lớn|display=inline}} || style="text-align: center;" | 0,25 || style="text-align: center;" |-
|-
| style="text-align: center;" | 9 || [[Hòn Trác Nhỏ]]|| Phú Thịnh || {{coord|8|38|19|N|106|37|22|E|scale:500000|name=hòn Trác Nhỏ|display=inline}} || style="text-align: center;" | 0,1 || style="text-align: center;" |-
|-
| style="text-align: center;" | 10 || [[Hòn Tre Lớn]] || Phú Hoà || {{coord|8|42|27|N|106|32|34|E|scale:500000|name=hòn Tre Lớn|display=inline}} || style="text-align: center;" | 0,75 || style="text-align: center;" |-
|-
| style="text-align: center;" | 11 || [[Hòn Tre Nhỏ]] || Phú Hội || {{coord|8|44|13|N|106|35|14|E|scale:500000|name=hòn Tre Nhỏ|display=inline}} || style="text-align: center;" | 0,25 || style="text-align: center;" |-
|-
| style="text-align: center;" | 12 || [[Hòn Trọc (Côn Đảo)|Hòn Trọc]]|| Hòn Trai; Phú Nghĩa || {{coord|8|41|18|N|106|33|28|E|scale:500000|name=hòn Trọc|display=inline}} || style="text-align: center;" | 0,4 || còn gọi là hòn Trai vì có nhiều trai ốc biển<ref name="nguyentr23">{{harv|Nguyễn|2012|p=23}}</ref>
|-
| style="text-align: center;" | 13 || [[Hòn Trứng]] || Hòn Đá Bạc; hòn Đá Trắng; Phú Thọ || {{coord|8|46|45|N|106|43|12|E|scale:500000|name=hòn Trứng|display=inline}} || style="text-align: center;" | 0,1 || trơ trụi nhưng có nhiều chim<ref name="nguyentr23" />
|-
| style="text-align: center;" | 14 || [[Hòn Vung]]|| Phú Vinh || {{coord|8|37|46|N|106|33|27|E|scale:500000|name=hòn Vung|display=inline}} || style="text-align: center;" | 0,15 || nằm ngay phía nam của hòn Bà
|-
| style="text-align: center;" | 15 || [[Hòn Trứng Lớn]] || Hòn Anh || {{coord|8|36|13|N|106|08|29|E|scale:500000|name=hòn Trứng Lớn|display=inline}} || style="text-align: center;" | 0,11 || đảo không người, chủ yếu núi đá<ref name="nguyentr23" />
|-
| style="text-align: center;" | 16 || [[Hòn Trứng Nhỏ]] || Hòn Em || {{coord|8|34|40|N|106|05|25|E|scale:500000|name=hòn Trứng Nhỏ|display=inline}} || style="text-align: center;" | 0,03 || đảo không người, chủ yếu núi đá<ref name="nguyentr23" />
|-
| colspan="6" style="text-align: center; background:#99CCFF;" | '''Vị trí các đảo'''
|-
| colspan="6" style="text-align: center;" | 
{{Image label begin|image=Con Dao Islands.jpg |alt=Quần đảo Côn Đảo |width={{{width|1060px}}} |font-size=100%}}
{{Image label|x=-830.0|y=-80.0|scale={{{width|-1}}}|text=<span style="padding:1px; background:none; color:#ffffff;">'''hòn Trứng'''</span>}}
{{Image label|x=-310.0|y=-385.0|scale={{{width|-1}}}|text=<span style="padding:1px; background:none; color:#ffffff;">'''đảo Côn Sơn'''</span>}}
{{Image label|x=-910.0|y=-442.0|scale={{{width|-1}}}|text=<span style="padding:1px; background:none; color:#ffffff;">'''hòn Cau'''</span>}}
{{Image label|x=-750.0|y=-532.0|scale={{{width|-1}}}|text=<span style="padding:1px; background:none; color:#ffffff;">'''hòn Bảy Cạnh'''</span>}}
{{Image label|x=-630.0|y=-572.0|scale={{{width|-1}}}|text=<span style="padding:1px; background:none; color:#ffffff;">'''hòn Bông Lan'''</span>}}
{{Image label|x=-390.0|y=-620.0|scale={{{width|-1}}}|text=<span style="padding:1px; background:none; color:#ffffff;">'''hòn <br />Trác Lớn <br/>và Trác Nhỏ'''</span>}}
{{Image label|x=-500.0|y=-620.0|scale={{{width|-1}}}|text=<span style="padding:1px; background:none; color:#ffffff;">'''hòn Tài Lớn <br/>và Tài Nhỏ'''</span>}}
{{Image label|x=-210.0|y=-655.0|scale={{{width|-1}}}|text=<span style="padding:1px; background:none; color:#ffffff;">'''hòn Vung'''</span>}}
{{Image label|x=-225.0|y=-575.0|scale={{{width|-1}}}|text=<span style="padding:1px; background:none; color:#ffffff;">'''hòn Bà'''</span>}}
{{Image label|x=-160.0|y=-435.0|scale={{{width|-1}}}|text=<span style="padding:1px; background:none; color:#ffffff;">'''hòn Trọc'''</span>}}
{{Image label|x=-90.0|y=-375.0|scale={{{width|-1}}}|text=<span style="padding:1px; background:none; color:#ffffff;">'''hòn Tre Lớn'''</span>}}
{{Image label|x=-245.0|y=-240.0|scale={{{width|-1}}}|text=<span style="padding:1px; background:none; color:#ffffff;">'''hòn Tre Nhỏ'''</span>}}
{{Image label end}} 
|}

=== Khí hậu=== 
Khí hậu Côn Đảo mang đặc điểm á [[xích đạo]] - [[Đại dương|hải dương]] nóng ẩm,<ref name = "tran213">{{harv| Trần & ctg| 2012| p = 213}}</ref> chia thành hai mùa rõ rệt: [[mùa mưa]] kéo dài từ tháng 5 đến tháng 11 và [[mùa khô]] kéo dài từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau. Nhiệt độ trung bình năm là 26,9&nbsp;°C.<ref name = "nguyentr24" /> Tháng 5 oi bức, có lúc nhiệt độ lên đến 34&nbsp;°C. Lượng mưa bình quân trong năm đạt 2.200&nbsp;mm; mưa ít nhất vào tháng 1.<ref name = "nguyentr24">{{harv| Nguyễn| 2012| p = 24}}</ref> Quần đảo Côn Đảo nằm ở vùng giao nhau giữa luồng [[hải lưu]] ấm từ phía nam và luồng hải lưu lạnh từ phía bắc.<ref name = "birdlife" /> Nhiệt độ [[nước biển]] từ 25,7&nbsp;°C đến 29,2&nbsp;°C.<ref name = "tran213" />

=== Sinh thái=== 
[[Vườn quốc gia Côn Đảo]] được thành lập từ năm 1993 trên cơ sở chuyển từ Khu rừng cấm Côn Đảo với diện tích 6.000 ha trên cạn và 14.000 ha vùng nước, bao trùm 14 hòn đảo<ref name = "monre">{{Chú thích web | url = http://www.monre.gov.vn/v35/default.aspx?tabid = 428&CateID = 24&ID = 122726&Code = B76I122726 | tiêu đề = Triển khai các chương trình quản lý, bảo tồn Vườn Quốc gia Côn Đảo | tác giả = Châu Minh | nhà xuất bản = Trang web của Bộ Tài nguyên và Môi trường (Việt Nam) | ngày = 2012/11/14 | ngày truy cập = ngày 5 tháng 6 năm 2013 | url lưu trữ = https://www.webcitation.org/6HABQeRtx?url = http://www.monre.gov.vn/v35/default.aspx?tabid = 428 | ngày lưu trữ = 2013-06-06 | url-status = live }}</ref> (không bao gồm hòn Trứng Lớn và hòn Trứng Nhỏ<ref group = "Ghi chú">Trước năm 1995 thì đặc khu Côn Đảo chỉ quản lý 14 hòn đảo. Năm 1995, chính quyền Việt Nam giao cho đặc khu quản lý thêm hai đảo nữa là hòn Trứng Lớn và hòn Trứng Nhỏ ({{harv| Nguyễn| 2012| p = 21}}).</ref>).

Về thực vật, người ta thống kê được 882 loài thực vật rừng bậc cao thuộc 562 chi, 161 họ, trong đó có 371 loài [[Cây thân gỗ|thân gỗ]], 30 loài [[họ Phong lan|phong lan]], 103 loài dây leo, 202 loài thảo mộc,.... Về động vật rừng, hiện đã biết 144 loài bao gồm 28 loài [[Lớp Thú|thú]], 69 loài [[chim]], 39 loài [[động vật bò sát|bò sát]],...<ref name = "monre" /> Côn Đảo có loài [[thạch sùng Côn Đảo]] [[đặc hữu]].

Vùng biển của vườn quốc gia sở hữu 1.383 loài sinh vật biển, trong đó có 127 loài [[rong biển]], 11 loài [[cỏ biển]], 157 loài [[thực vật phù du]], 115 loài [[động vật phù du]], 202 loài cá, 8 loài thú và bò sát biển,... Các [[rạn san hô]] nơi đây do 219 loài hợp thành; độ phủ trung bình là 42,6 %.<ref name = "monre" /> Côn Đảo không chỉ là vùng có nhiều rùa biển nhất nước Việt Nam mà còn là nơi duy nhất ở Việt Nam còn tồn tại một [[quần thể]] [[cá cúi|bò biển]] có cuộc sống không tách rời các thảm cỏ biển.<ref>{{Chú thích web | url = http://www.condaopark.com.vn/?vnTRUST = mod:about | tiêu đề = Giới thiệu Vườn quốc gia Côn Đảo | nhà xuất bản = Trang chủ của Vườn quốc gia Côn Đảo | ngày = | ngày truy cập = ngày 5 tháng 6 năm 2013}}</ref>

== Hành chính== 
Đặc khu Côn Đảo được chia thành 9 khu: 1, 2, 3, 5, 6, 7, 8, 9, 10.<ref name=":2">{{Chú thích web |last=Thông tin Đặc khu Côn Đảo - Thành phố Hồ Chí Minh |date=2026-02-04 |title=Thông báo các địa điểm bỏ phiếu bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 trên địa bàn đặc khu Côn Đảo - Thành phố Hồ Chí Minh |url=https://web.facebook.com/share/p/14cBhAUr57j/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260509090807/https://web.facebook.com/share/p/14cBhAUr57j/ |archive-date=2026-05-09 |access-date=2026-05-09}}</ref><ref name=":3">{{Chú thích web |last=Trung tâm Cung ứng Dịch vụ công đặc khu Côn Đảo |date=2026-04-03 |title=Thông báo số 5/TB-TTCUDVC về Lịch thu gom, vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn đặc khu Côn Đảo |url=https://web.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid0aVr8p8cjErXk1ZtH8FF8TXHU3t7Y5Lzq7k8oPajeT9S4AecRFWsx7nS7WT2ZY3jCl&id=100072280422286&rdid=uIH7qGfHrSrdGVyB# |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260509090807/https://web.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid0aVr8p8cjErXk1ZtH8FF8TXHU3t7Y5Lzq7k8oPajeT9S4AecRFWsx7nS7WT2ZY3jCl&id=100072280422286&rdid=uIH7qGfHrSrdGVyB# |archive-date=2026-05-09 |access-date=2026-05-09 |website=Thông tin Đặc khu Côn Đảo - Thành phố Hồ Chí Minh}}</ref>

== Lịch sử==

=== Tên gọi ===
Côn Đảo hay '''Côn Sơn''' cũng hay dùng cho tên của [[đảo|hòn đảo]] lớn nhất trong quần đảo này. Sách sử Việt Nam trước [[thế kỷ XX]] thường gọi đảo Côn Sơn là '''đảo Côn Lôn'''. Theo các nhà nghiên cứu, tên gọi ''Côn Lôn'' có nguồn gốc từ [[tiếng Mã Lai]], là "Pulau Kundur" (tạm dịch là "hòn Bí"). Người [[châu Âu]] phiên âm thành '''''Poulo Condor''''' (trong các văn bản [[tiếng Anh]] và [[tiếng Pháp]]). Riêng tên trong [[tiếng Khmer]] là "Koh Tralach".<ref>{{harv| Cordier| 1920| p = [http://archive.org/stream/sermarcopolonote00cord#page/104/mode/2up 104]}}</ref>

Trong một thời gian ngắn (1974-1975), Côn Đảo còn có tên gọi hành chính là ''thị xã '''Phú Hải.'''''

Năm [[1977]], [[Quốc hội Việt Nam]] quyết định tên gọi chính thức là '''Côn Đảo'''.<ref name=":0" /> Tên gọi này được sử dụng cho đến tận ngày nay.{{main| Lịch sử Côn Đảo}}

=== Từ thời cổ đại đến thời nhà Nguyễn=== 
[[Tập tin:Denbahoangphiyen.JPG| nhỏ| trái| 200px| Đền thờ bà Phi Yến, được cho là vợ thứ của chúa [[Gia Long|Nguyễn Ánh]]]]
Căn cứ vào các kết quả khảo cổ học, các nhà nghiên cứu cho rằng Côn Đảo đã có sự hiện diện của con người từ thời tiền sử qua các di vật công cụ tạo tác, được xác định ''ở vào khoảng giữa sơ kỳ thời đại Kim khí và có quan hệ mật thiết với di vật gốm thời tiền Sa Huỳnh sớm ở Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ''.<ref>Nguyễn Trung Chiến – Đào Quý Cảnh, Khai quật Bãi Ngự - Bãi Dong trên đảo Thổ Chu (Phú Quốc-Kiên Giang) 1998 – KCH, số 2: 46-73 (H.2000); Khảo sát và phát hiện mới tại Côn Đảo (Bà Rịa – Vũng Tàu) – KCH, số 3:28-42 (H.2001a); Sưu tập mũi lao ngạnh từ xương động vật ở Hòn Cau-Côn Đảo (Bà Rịa – Vũng Tàu) – NPHMVKCH:348 (H.2001b); Ghi chú về một loại hình vò táng mới ở địa điểm Cồn Miếu Bà (Côn Đảo, Bà Rịa – Vũng Tàu) năm 2002 – NPHMVKCH:281 (H.2003).</ref><ref>Nguyễn Trung Chiến – Đào Quý Cảnh – Phạm Chí Thân, Kết quả điều tra khảo cổ học tại Côn Đảo (tháng 3/2001) – NPHMVKCH:296 (H.2001).</ref><ref>Nguyễn Trung Chiến – Nguyễn Văn Hảo – Lại Văn Tới – Nguyễn Mạnh Cường – Dương Trung Mạnh – Nguyễn Hữu Thiết, Phát hiện khảo cổ từ quần đảo Côn Đảo (Bà Rịa – Vũng Tàu) cuối năm 1995 – NPHMVKCH:217 (H.1996).</ref>

Nằm cách xa đất liền, nhưng do nằm ở vị trí thuận lợi trên đường hàng hải nối liền [[châu Âu|Âu]]-[[châu Á|Á]] nên Côn Đảo sớm được người phương Tây biết đến. Những ghi chép ban đầu của một thương gia thương nhân Ả Rập sống ở thế kỷ thứ IX là Soleyman (hay Sulaymân), được các tài liệu Pháp dẫn lại, có ghi nhận một quần đảo có tên gọi là '''Sender-Foulat''' (hoặc '''Cundur-fũlát''') nằm ở vùng biển phía Nam Trung Hoa.<ref>"Relation des Voyages par les Arabes et Persans dans l'Inde et la Chine dans le IX siècle de l'Ère Chrétienne", M. Reinaud dịch ra tiếng Pháp, hiệu đính, xuất bản tại Paris, 1845.</ref><ref>"Relations de Voyages et Textes Géographiques Arabes, Persans et Turcs Relatifs à l'Extrême-Orient", Gabriel Ferrand dịch, hiệu đính và chú giải, xuất bản tại Paris, 1913.</ref> Theo học giả người Pháp Gabriel Ferrand: Cundur-fũlát là cách đọc cổ, Sundur-fũlát là cách đọc hiện đại; có nghĩa là ''những hòn đảo trái bí'' (les iles de la courge) trong [[tiếng Mã Lai]]. Ông cũng khẳng định đó chính là đảo Poulo Condore, tọa lạc tại địa điểm cách đồng bằng sông Mékong bốn mươi dặm về phía Nam; tương ứng vị trí quần đảo Côn Đảo ngày nay.

Trong tác phẩm [[Marco Polo du ký]], thương gia [[người Ý]] [[Marco Polo]] có ghi chép vào năm [[1294]], đoàn thuyền buôn 14 chiếc của ông trên đường từ [[Tên gọi Trung Quốc|Trung Hoa]] về nước bị một cơn bão nhấn chìm mất 8 chiếc; số còn lại đã dạt vào trú tại Côn Đảo,<ref name = "nguyentr27">{{harv| Nguyễn| 2012| p = 27}}</ref> được ông ghi nhận với tên gọi '''Poulo Condore'''.

Giai đoạn [[thế kỷ XV]] – [[thế kỷ XVI]]: có rất nhiều đoàn du hành của châu Âu ghé qua thăm Côn Đảo.

Cuối [[thế kỷ XVII]] và đầu [[thế kỷ XVIII]]: các nhà tư bản Anh, Pháp đã bắt đầu để ý đến các nước phương Đông. Nhiều lần các công ty của Anh, Pháp cho người tới Côn Đảo điều tra, dò xét tình hình mọi mặt với dụng ý chiếm Côn Đảo.

Năm [[1702]], tức năm thứ 12 đời [[Chúa Nguyễn|Chúa]] [[Nguyễn Phúc Chu]], quân đội [[Công ty Đông Ấn Anh|Công ty Đông Ấn]] của Anh với 8 chiến thuyền và 200 lính, dưới sự chỉ huy của Allen Catchpole, đổ bộ lên Côn Đảo, cắm cờ, xây dựng pháo đài, đặt đại bác phòng thủ hòng chiếm giữ dài lâu.<ref name = "nguyentr28">{{harv| Nguyễn| 2012| p = 28}}</ref> Tướng Trương Phúc Phan (Trấn thủ [[Biên Hòa (tỉnh)|dinh Trấn Biên]]) được mật lệnh của chúa Nguyễn phải tìm cách giành lại. Theo ''Đại Nam Thực Lục'':<blockquote>''"Giặc biển là người Man An Liệt'' [An Liệt là phiên âm của chữ English], ''có '''tám chiếc thuyền đến đậu ở đảo Côn Lôn'''. Trưởng là bọn Tô Thích Già Thi'' [Allen Catchpole], ''5 người tự xưng là nhất ban, nhị, tam ban, tứ ban, ngũ ban'' [quan một, quan hai, quan ba, ...] ''(mấy ban cũng như mấy bực, nguyên người Tây phương dùng những tên ấy để gọi bọn đầu mục của họ), cùng đồ đảng '''hơn hai trăm người,''' kết '''lập trại sách,''' của cải chứa đầy như núi, '''bốn mặt đều đặt đại bác'''. Trấn thủ dinh Trấn Biên là Trương Phước Phan (con trưởng dinh Trương Phước Cương) lấy công Chúa Ngọc Nhiễm) đem việc báo lên, '''chúa sai Phúc Phan tìm cách trừ bọn ấy'''".''</blockquote>Trương Phúc Phan dùng kế trá hàng, tuyển mộ 15 người Chà Và (có gốc gác từ [[Melaka (bang)|Malacca]]) ra Côn Đảo làm thuê cho quân Anh. Nhân lúc quân Anh sơ hở, tháng 10 năm Quý Mùi (tức tháng 11/1703), quân Chà Và nhân lúc nửa đêm nổi lửa thiêu rụi quân trại của Anh, bắt được nhiều sĩ quan làm tù binh. Quân Đàng Trong cũng nhân đó nội ứng ngoại hợp công đồn. Người của Công ty Đông Ấn phải tháo chạy theo đường biển. Được tin, Trương Phúc Phan lệnh đem binh thuyền đến tiếp quản Côn Lôn, tịch thu hết của cải, khí giới nộp chính quyền. Chúa Nguyễn trọng thưởng tướng sĩ và đội quân Chà Và.<ref>{{Chú thích web| url = http://thuykhue.free.fr/stt/gl/Chuong16-ChuaNguyen.html| tiêu đề = Chương 16: Chúa Nguyễn đuổi quân Hoà Lan và quân Anh| tác giả = Thụy Khuê| ngày = 2015| website = http://thuykhue.free.fr/| url-status = live}}</ref> Trương Phúc Phan sau đó tổ chức các đội dân binh (bán quân sự) để phòng thủ đảo, ngăn chặn âm mưu tái chiếm Côn Lôn của người Anh. ''Đại Nam Thực Lục'' chép sự kiện này như sau:<blockquote>"''Trước là Trấn Thủ Trấn Biên '''Trương Phước Phan mộ 15 người Chà Và''''' [Mã Lai] ''sai làm kế trá hàng đảng An Liệt, để thừa chúng sơ hở thì giết. Bọn An Liệt không biết. Ở Côn Lôn một năm không thấy Trấn Biên xét hỏi, tự lấy làm đắc chí. '''Người Chà Và nhân đêm phóng lửa đốt trại, đâm chết nhất ban, nhị ban, bắt được ngũ ban trói lại,''' còn tam ban, tứ ban thì theo đường biên trốn đi. Phúc Phan nghe tin báo, tức thì sai binh thuyền ra Côn Lôn, thu hết của cải bắt được dâng nộp, '''chúa trọng thưởng người Chà Và và tướng sĩ theo thứ bậc'''. Tên ngũ ban thì đóng gông giải đi, chết ở dọc đường.''"</blockquote>
[[Tập tin:Pigneau de Behaine MEP portrait.jpg| thế = Giám mục Pigneau de Behaine (Bá Đa Lộc)|nhỏ| Giám mục Pigneau de Behaine '''(Bá Đa Lộc)''']]
Ngày [[28 tháng 11]] năm [[1783]], trong chuyến đem vương tử Cảnh và vương ấn của Chúa [[Gia Long|Nguyễn Ánh]] về Pháp, [[Bá Đa Lộc|Pigneau de Béhaine]] (Bá Đa Lộc) tự đứng ra đại diện cho Nguyễn Ánh để ký với Bá tước De Mantmarin (đại diện cho vua [[Louis XVI của Pháp]]) một hiệp ước tên gọi là [[Hiệp ước Versailles (1783)|Hiệp ước Versailles]]. Đây là văn kiện đầu tiên nhượng cho Pháp chủ quyền cửa biển Touron<ref group = "Ghi chú">Dường như Hiệp ước này có sự nhầm lẫn giữa Touron (Đà Nẵng) với [[Hội An]] (Lưu Anh Rô (2005), ''Đà Nẵng buổi đầu đánh Pháp (1858-1860)'', Đà Nẵng: Nhà xuất bản Đà Nẵng, tr. 59).</ref> và quần đảo Côn Lôn. Đổi lại, Pháp sẽ giúp Nguyễn Ánh 4 tàu chiến, 1.200 lính, 200 pháo thủ, 250 người lính [[Philippines|Phi]] để chống lại nhà [[Nhà Tây Sơn|Tây Sơn]]. [[Cách mạng Pháp]] nổ ra khiến nước này không thực hiện được cam kết trên.<ref name = "nguyentr3031">{{harv| Nguyễn| 2012| pp = 30-31}}</ref>

Tương truyền trong đợt thứ 3 bị Tây Sơn truy sát thì Nguyễn Ánh và thuộc hạ đã trốn ra Côn Lôn. Ông sống ẩn dật mấy tháng trời ở đây. Vì thế, hiện nay ở đảo Côn Sơn có một ngọn núi cao gọi là núi Chúa; ở làng An Hải có đền thờ thứ phi của Nguyễn Ánh là Hoàng Phi Yến và ở làng Cỏ Ống có Miếu Cậu thờ Hoàng tử Cải con của thứ phi Hoàng Phi Yến.

Vào thời [[Gia Long]], theo ''[[Đại Nam nhất thống chí]]'' thì Côn Đảo thuộc quyền quản hạt của đạo [[Cần Giờ (huyện)|Cần Giờ]], trấn Phiên An, tổng trấn Gia Định (Gia Định thành).

Đến năm [[Minh Mạng]] 20 ([[1839]]) thì Côn Đảo được chuyển sang thuộc tỉnh [[Vĩnh Long]] của [[Nam Kỳ Lục tỉnh]].<ref>{{Chú thích web | url = http://www.songhuong.com.vn/fullsize.php?id%20=%2066&page%20=%201.jpg | ngày truy cập = 2012-04-21 | tựa đề = ''Đại Nam nhất thống chí'' (bản dịch của Tu Trai Nguyễn Tạo), Nam Kỳ lục tỉnh, quyển hạ, tỉnh Vĩnh Long, trang 10. | archive-date = 2016-03-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160310061701/http://songhuong.com.vn/fullsize.php?id | url-status = dead }}</ref>

Năm [[1822]], đại sứ [[nước Anh]] [[John Crawfurd]] trên hành trình đi sứ [[Xiêm]] và Cochin China <nowiki/>[[Nhà Nguyễn|Việt Nam]] đã ghé thăm và khám phá Côn Đảo.<ref name = ":1">John Crawfurd (1828): [http://seasiavisions.library.cornell.edu/catalog/sea:010 Journal of an embassy from the Governor-General of India to the courts of Siam and Cochin-China: exhibiting a view of the actual state of those kingdoms]. SOUTHEAST ASIA VISIONS, Cornell University Library's John M. Echols Collection. Chapter 3.</ref>

=== Thời Pháp thuộc=== 
Ngày [[1 tháng 9]] năm [[1858]], [[Pháp]] tấn công [[Đà Nẵng]], chiếm đóng bán đảo [[Sơn Trà]] và chuẩn bị đánh [[Huế]].

[[Tháng 4]] năm [[1861]], [[Pháp]] đánh chiếm [[Định Tường]]. Chính trong thời gian này, Pháp khẩn cấp đặt vấn đề chiếm đóng Côn Đảo vì sợ Anh chiếm mất vị trí chiến lược quan trọng này.

Vào lúc 10 giờ sáng, ngày [[28 tháng 11]] năm [[1861]], Thủy sư đô đốc [[Hải quân Pháp]] là [[Louis Adolphe Bonard]] hạ lệnh cho [[tàu thông báo]] ''Norzagaray'' đến chiếm Côn Đảo, thượng [[quốc kỳ Pháp|cờ Pháp]].

Trung úy Hải quân Pháp Lespès Sebastien Nicolas Joachim lập biên bản "Tuyên cáo chủ quyền" của Pháp tại Côn Đảo.

Ngày [[14 tháng 1]] năm [[1862]], chiếc tàu chở hàng ''Nievre'' đưa một số nhân viên ra đảo. Những người này có nhiệm vụ tìm vị trí thuận lợi dựng tạm hải đăng Côn Đảo nhằm chống chế nếu có nước nào phản kháng hành động tuyên bố chủ quyền.

Ngày [[5 tháng 6]] năm [[1862]], [[triều đình Huế]] ký [[Hòa ước Nhâm Tuất (1862)|Hòa ước Nhâm Tuất]] với [[Pháp]]. Khoản 3 của Hoà ước ghi rõ rằng [[nhà Nguyễn]] phải nhượng hoàn toàn chủ quyền Côn Lôn cho [[Hoàng đế Pháp]]. Nguyễn Đình Thống cho rằng, sở dĩ Pháp ép triều đình Huế là do Anh phản đối việc Pháp chiếm Côn Lôn năm [[1861]]. Lý lẽ của Anh là, Pháp chiếm đảo dựa theo một hiệp ước vốn dĩ không được thi hành (tức Hiệp ước Versailles năm [[1783]]).<ref name = "nguyentr32">{{harv| Nguyễn| 2012| p = 32}}</ref>

Ngày [[16 tháng 5]] năm [[1882]], [[Tổng thống Pháp]] [[Jules Grévy]] ký sắc lệnh công nhận quần đảo Côn Lôn là một quận của [[Nam Kỳ]].

=== Thời Quốc gia Việt Nam và Việt Nam Cộng hoà=== 
[[Tháng 9]] năm [[1954]], dưới [[chính quyền]] [[Quốc gia Việt Nam]], Thủ tướng [[Ngô Đình Diệm]] tiếp tục chế độ nhà tù của Pháp và đổi tên quần đảo Côn Lôn thành hải đảo Côn Sơn.

Ngày [[22 tháng 10]] năm [[1956]], [[Tổng thống Việt Nam Cộng hòa|Tổng thống]] [[Ngô Đình Diệm]] ký sắc lệnh số '''143-NV''' về việc công bố danh sách các đơn vị hành chính Nam Việt, qua đó đánh dấu sự thành lập của '''''tỉnh [[Côn Sơn (tỉnh)|Côn Sơn]]'''''.
[[Tập tin:Trại Phú Hải Côn Đảo - panoramio.jpg| thế = Cổng trại Phú Hải Côn Đảo|nhỏ| 243x243px| Cổng trại tù Côn Đảo (vẫn còn giữ tên là ''"Trại Phú Hải"'')]]
Ngày [[24 tháng 4]] năm [[1965]], [[chính quyền]] [[Việt Nam Cộng hòa]] đổi tỉnh Côn Sơn thành '''''Cơ sở Hành chính Côn Sơn''''' trực thuộc [[Bộ Nội vụ]]. Chức vụ tỉnh trưởng được đổi thành đặc phái viên hành chính.

Ngày [[1 tháng 11]] năm [[1974]], dưới thời Tổng thống [[Nguyễn Văn Thiệu]], Cơ sở hành chính Côn Sơn đổi tên thành '''''thị xã [[Phú Hải]]''''' thuộc tỉnh [[Gia Định (tỉnh)|Gia Định]]. (Do đó, các trại tù Côn Đảo đều được ghép thêm chữ Phú: Trại I thành Trại Phú Thọ, Trại II thành Trại Phú Sơn, Trại IV thành Trại Phú Tường, Trại V thành Trại Phú Phong, Trại VI thành Trại Phú An, Trại VII thành Trại Phú Bình và Trại VIII thành Trại Phú Hưng).<ref>{{Chú thích web| url = https://www.baotangbrvt.org.vn/index.php?Module%20=%20Content&Action%20=%20print&id%20=%20354| tiêu đề = Đấu tranh bảo vệ khí tiết ở nhà tù Côn Đảo thời chống Mỹ| tác giả = Nguyễn, Đình Thống| nhà xuất bản = Trang web Bảo tàng tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu| url lưu trữ = https://web.archive.org/web/20180729230458/https://www.baotangbrvt.org.vn/index.php?Module| ngày lưu trữ = 2018-07-29| url-status = dead| ngày truy cập = ngày 29 tháng 7 năm 2018}}</ref>

Ngày [[1 tháng 5]] năm [[1975]], quân đội [[Cộng hòa miền Nam Việt Nam]] tiếp quản Côn Đảo.

=== Từ sau 1975 đến nay=== 
Ngày [[18 tháng 9]] năm [[1976]], Hội đồng Chính phủ ban hành Nghị định số 164-CP về việc thành lập huyện Côn Sơn trực thuộc [[Thành phố Hồ Chí Minh]].<ref name = ":0">{{Chú thích web| url = http://quochoi.vn/tulieuquochoi/anpham/Pages/anpham.aspx?AnPhamItemID = 234| tựa đề = Lịch sử Quốc hội Việt Nam (1976 – 1992) | website = Cổng thông tin điện tử Quốc hội Việt Nam}}</ref>

Ngày [[15 tháng 1]] năm [[1977]], Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa VI, kỳ họp thứ 2 ban hành nghị quyết phê chuẩn việc đổi tên huyện Côn Sơn thành huyện Côn Đảo và sáp nhập huyện Côn Đảo vào tỉnh [[Hậu Giang]].<ref name = ":0" /><ref>{{Chú thích web| url = https://thuvienphapluat.vn/van-ban/bo-may-hanh-chinh/Nghi-quyet-phe-chuan-sap-nhap-huyen-Con-Dao-vao-tinh-Hau-Giang-42739.aspx| tựa đề = Nghị quyết về việc phê chuẩn việc sáp nhập huyện Côn Đảo vào tỉnh Hậu Giang do Quốc hội ban hành}}</ref>

Ngày [[30 tháng 5]] năm [[1979]], huyện Côn Đảo sáp nhập với thị xã [[Vũng Tàu]] và xã [[Long Sơn]] thuộc huyện [[Châu Thành (huyện Đồng Nai)|Châu Thành]], tỉnh [[Đồng Nai]] để thành lập [[Vũng Tàu – Côn Đảo|đặc khu Vũng Tàu - Côn Đảo]] trực thuộc trung ương.<ref>{{Chú thích web| url = https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Bo-may-hanh-chinh/Nghi-quyet-thanh-lap-dac-khu-Vung-Tau-Con-Dao-truc-thuoc-Trung-uong/42745/noi-dung.aspx| tựa đề = Nghị quyết về việc thành lập đặc khu Vũng Tàu - Côn Đảo trực thuộc trung ương}}</ref> Ngày [[10 tháng 12]] năm [[1979]], Côn Đảo được chuyển thành quận trực thuộc đặc khu Vũng Tàu - Côn Đảo.<ref>{{Chú thích web| url = https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Bo-may-hanh-chinh/Quyet-dinh-438-CP-to-chuc-co-quan-quan-ly-hanh-chinh-Nha-nuoc-dac-khu-Vung-Tau-Con-Dao/17254/noi-dung.aspx| tựa đề = Quyết định 438-CP năm 1979 về việc tổ chức các cơ quan quản lý hành chính Nhà nước của đặc khu Vũng Tàu – Côn Đảo do Hội đồng Chính phủ ban hành}}</ref>

Ngày [[12 tháng 8]] năm [[1991]], đặc khu Vũng Tàu - Côn Đảo giải thể, Côn Đảo trở thành huyện thuộc tỉnh [[Bà Rịa – Vũng Tàu]].<ref>{{Chú thích web| url = https://thuvienphapluat.vn/van-ban/bo-may-hanh-chinh/Nghi-quyet-dieu-chinh-dia-gioi-hanh-chinh-mot-so-tinh-thanh-pho-truc-thuoc-Trung-uong-42808.aspx| tựa đề = Nghị quyết về việc điều chỉnh địa giới hành chính một số tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương do Quốc hội ban hành}}</ref>

Ngày 16 tháng 6 năm 2025, [[Ủy ban Thường vụ Quốc hội]] ban hành Nghị quyết số 1685/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của Thành phố Hồ Chí Minh năm 2025 (có hiệu lực từ ngày 16 tháng 6 năm 2025). Theo đó, sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của huyện Côn Đảo thành đặc khu có tên gọi là '''đặc khu Côn Đảo''' (khoản 163 Điều 1).<ref>{{Chú thích web | date = 2025-06-20 | title = Nghị quyết số 1685/NQ-UBTVQH15 sắp xếp các ĐVHC cấp xã của Thành phố Hồ Chí Minh năm 2025 | url = https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/toan-van-nghi-quyet-so-1685-nq-ubtvqh15-sap-xep-cac-dvhc-cap-xa-cua-thanh-pho-ho-chi-minh-nam-2025-119250616211341304.htm | access-date = 2025-06-22 | website = xaydungchinhsach.chinhphu.vn | publisher = Chính phủ Việt Nam | language = vi}}</ref>

Sau khi sắp xếp, đặc khu Côn Đảo được chia thành 9 khu: 1, 2, 3, 5, 6, 7, 8, 9, 10.<ref name=":2" /><ref name=":3" />

== Kinh tế== 
Tính đến năm 2010, ngành dịch vụ chiếm tỉ trọng cao nhất (71,63%) trong cơ cấu kinh tế của đặc khu, kế đó là công nghiệp (20,20%) và cuối cùng là nông nghiệp (8,27%). GDP bình quân đầu người là 965 [[đô la Mỹ]]. Hàng năm ngành dịch vụ tăng trưởng với nhịp độ khoảng 33,7%; số khách du lịch đến Côn Đảo đạt khoảng 200.000 đến 250.000 người/năm.<ref name = "xuctien" />

Viễn thông: Côn Đảo đã được phủ sóng điện thoại và chất lượng sử dụng rất tốt. Hiện có 4 mạng điện thoại di động phủ sóng là [[VinaPhone]], [[Tổng công ty Viễn thông MobiFone|Mobifone]], [[Tổng công ty Viễn thông Viettel|Viettel Telecom]] và [[Vietnamobile]]. Ngoài ra, còn có mạng điện thoại cố định không dây của Viettel. Cuối tháng 8 năm 2007, Côn Đảo đã có kết nối Internet tốc độ cao ADSL, đảm bảo thông tin liên lạc. Côn Đảo cũng có đài phát thanh và truyền hình.

== Dân cư== 
{{Lịch sử dân số
| title = Lịch sử phát triển dân số huyện Côn Đảo qua các năm
| type = 
| align = 
| direction = 
| cols = 2
| width = 5em
| state = 
| shading = 
| pop_name = 
| percentages = 
| footnote = 
| source = Niên giám thống kê huyện Côn Đảo
| 2010 | 5.995
| 2014 | 8.360
| 2015 | 6.140
| 2017 | 7.687
| 2018 | 8.617
| 2019 | 8.857
| 2020 | 9.120
| 2021 | 9.808
| 31/12/2021 | 10.760
| 2022 | 9.886
| 31/12/2022 | 14.386
| 31/12/2023 | 13.112
}}

Dân cư trên đảo sống tập trung trong một [[thung lũng]] hình bán nguyệt ở tọa độ 8°40′57″ Bắc 106°36′10″ Đông. Thung lũng có chiều dài từ 8 đến 10&nbsp;km, [[chiều rộng]] từ 2 đến 3&nbsp;km và có độ cao trung bình khoảng 3m so với mặt nước biển. Một mặt trông ra vịnh Đông Nam trong khi ba mặt còn lại vây quanh là [[núi]]. Khu vực này nằm ở khoảng giữa của [[Sân bay Côn Đảo|sân bay Cỏ Ống]] và cảng Bến Đầm (khoảng cách ước chừng là 12&nbsp;km). Đây là nơi tập trung toàn bộ đời sống kinh tế, chính trị và xã hội của quần đảo nhưng không mang danh nghĩa đơn vị hành chính thực sự vì Côn Đảo chỉ có chính quyền một cấp (là cấp [[huyện|đặc khu]]).

Dân số Côn Đảo tính đến năm 2014 là 8.360 người thuộc 10 khu dân cư.

Đặc khu Côn Đảo có diện tích là 76,78&nbsp;km², dân số hiện trạng quy đổi đến đầu năm 2021 đạt khoảng 10.760 người.<ref name = BXD>{{Chú thích web| url = https://moc.gov.vn/vn/tin-tuc/1173/70042/dieu-chinh-quy-hoach-chung-xay-dung-con-dao-phat-trien-do-thi-xanh-ben-vung-va-bao-ton-di-tich.aspx| tựa đề = Điều chỉnh Quy hoạch chung xây dựng Côn Đảo: Phát triển đô thị xanh, bền vững và bảo tồn di tích | ngày = 30 tháng 12 năm 2021 | website = Cổng thông tin Quy hoạch xây dựng và Quy hoạch đô thị Việt Nam | url-status = live}}</ref>

Đặc khu Côn Đảo có diện tích 75,79&nbsp;km², dân số tính đến năm 2022 khoảng 14.386 người: trong đó, dân số thường trú là 9.886 người, dân số quy đổi từ lao động con lắc và khách du lịch khoảng 4.500 người,<ref>{{Chú thích web| url = https://quyhoach.xaydung.gov.vn/Images/editor/files/SXD%20BR-VT/Thuyet%20minh%20tong%20hop%20DCTT%20QHC%20XD%20Con%20Dao%2C%20tinh%20Ba%20Ria%20-%20Vung%20Tau.pdf| tựa đề = Thuyết minh Điều chỉnh Tổng thể quy hoạch xây dựng huyện Côn Đảo, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu đến năm 2045 | tác giả = | ngày = 2024 | website = Cổng thông tin điện tử | url lưu trữ = https://web.archive.org/web/20241002102720/https://quyhoach.xaydung.gov.vn/Images/editor/files/SXD%20BR-VT/Thuyet%20minh%20tong%20hop%20DCTT%20QHC%20XD%20Con%20Dao%2C%20tinh%20Ba%20Ria%20-%20Vung%20Tau.pdf| ngày lưu trữ = 2024-10-02 | ngày truy cập = 2024-10-02 | url-status = dead }}</ref> mật độ dân số đạt {{formatnum:{{#expr:floor({{formatnum:14.386| R}}/{{formatnum:75,79| R}})}} }} người/km².

Đặc khu Côn Đảo có diện tích là 75,79&nbsp;km²,<ref name = "365/QĐ-UBND">{{Chú thích web | url = https://baria-vungtau.gov.vn/sphere/baria/cms/asset/download.cpx?code%20=%20bd6a14bd-1263-49bf-b6ea-1053fbbec387&view%20=%20true | tựa đề = Quyết định số 365/QĐ-UBND về việc phê duyệt kế hoạch sử dụng đất năm 2023 của huyện Côn Đảo | tác giả = | ngày = 2023-03-01 | website = Cổng thông tin điện tử tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu | url lưu trữ = https://web.archive.org/web/20240630112958/https://baria-vungtau.gov.vn/sphere/baria/cms/asset/download.cpx?code | ngày lưu trữ = 2024-06-30 | ngày truy cập = 2024-06-30 | url-status = dead }}</ref> dân số quy đổi tính đến ngày 31/12/2023 là 13.112 người,<ref name = DTBC>{{Chú thích web | url = https://baria-vungtau.gov.vn/sphere/baria/vungtau/page/xem-vanban.cpx?uuid%20=%20667e2c533c046a1ac36fac9c&authorUnitCode%20=%20H06.01 | tựa đề = Dự thảo Báo cáo của UBND tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu về việc thẩm tra kết quả xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Côn Đảo đề nghị công nhận đạt chuẩn nông thôn mới năm 2023 | tác giả = | ngày = 2024 | website = Cổng thông tin điện tử tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu | url lưu trữ = https://web.archive.org/web/20240630112958/https://baria-vungtau.gov.vn/sphere/baria/vungtau/page/xem-vanban.cpx?uuid | ngày lưu trữ = 2024-06-30 | ngày truy cập = 2024-06-30 | url-status = dead }}</ref> mật độ dân số đạt {{formatnum:{{#expr:floor({{formatnum:13.112| R}}/{{formatnum:75,79| R}})}} }} người/km².

== Du lịch== 
[[Tập tin:Condao Photo 1.jpg| nhỏ|250px| phải| Côn Đảo nhìn từ Nhà khách ra biển]]
Côn Đảo là một trong 21 [[khu du lịch quốc gia]] của Việt Nam. Nơi đây được nhiều du khách đánh giá là thiên đường của nghỉ dưỡng và khám phá thiên nhiên (rừng và biển). Côn Đảo được xem là hòn đảo du lịch với những bãi tắm hoang sơ tuyệt đẹp, làn nước trong xanh mát lạnh, bãi cát dài phẳng mịn. Không khí trên đảo thật trong lành, được ví như thiên đường nghỉ dưỡng. Sở hữu rừng nguyên sinh và biển được bảo tồn đa dạng sinh học, Côn Đảo không chỉ là nơi nghiên cứu của các nhà khoa học mà còn là nơi để du khách đến du lịch khám phá, với các chương trình du lịch sinh thái.

Tháng 5 năm 2011, tạp chí ''[[Travel + Leisure]]'' gọi Côn Đảo - nơi có "những vách đá dốc đứng bên cạnh những bãi biển hoang sơ và làn nước xanh trong vắt" - là một trong những đảo bí ẩn và tốt nhất thế giới.<ref>{{Chú thích web | url = http://www.travelandleisure.com/articles/best-secret-islands-on-earth/2 | tiêu đề = Best Secret Islands on Earth | nhà xuất bản = Travel + Leisure | năm = 2011 | tháng = tháng 5 | ngày truy cập = ngày 30 tháng 11 năm 2012 | ngôn ngữ = tiếng Anh}}</ref> Tương tự, ''[[Lonely Planet]]'' cũng xếp Côn Đảo vào danh sách những đảo bí ẩn và tốt nhất thế giới, đồng thời ca ngợi Côn Đảo là "thiên đường thiên nhiên với những cánh rừng rậm rạp, làn nước màu ngọc bích, những bãi cát trắng và là ngôi nhà của bò biển, [[cá heo]], rùa biển và những [[rạn san hô]] ngoạn mục".<ref>{{Chú thích web | url = http://www.lonelyplanet.com/australia/travel-tips-and-articles/76176 | tiêu đề = The world's best secret islands | nhà xuất bản = Lonely Planet | ngày = 2012/6/12 | ngày truy cập = ngày 30 tháng 11 năm 2012 | ngôn ngữ = tiếng Anh}}</ref>

Ngày 5 tháng 9 năm 2011, Thủ tướng Chính phủ Việt Nam ký Quyết định số 1518/QĐ-TTG phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch chung xây dựng Côn Đảo, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu đến năm 2030, theo đó định hướng sẽ phát triển Côn Đảo thành khu kinh tế du lịch hiện đại, tầm cỡ khu vực và quốc tế.<ref>{{Chú thích web | url = http://www.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/hethongvanban?class_id = 2&_page = 16&mode = detail&document_id = 151536 | tiêu đề = Quyết định số 1518/QĐ-TTG của Thủ tướng Chính phủ: Phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch chung xây dựng Côn Đảo, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu đến năm 2030 | nhà xuất bản = Cổng thông tin điện tử Chính phủ (Việt Nam) | ngày = | ngày truy cập = ngày 6 tháng 6 năm 2013}}</ref>

=== Di tích-danh thắng=== 
[[Tập tin:Bà Phi Yến được thờ ở chùa Vân Sơn.jpg| 300px|nhỏ| phải| Bà Phi Yến được thờ ở An Sơn miếu]]
;[[Hòn Bà (Côn Đảo)|Hòn Bà]]
Nguyên là đảo Côn Lôn Nhỏ. Tương truyền thời còn bị quân [[Nhà Tây Sơn|Tây Sơn]] truy sát, chúa [[Nguyễn Ánh]] từng trốn ra Côn Lôn ẩn trú và tính kế mượn nhờ sức mạnh người Pháp để phục thù. Một người thiếp của ông tên Yến (tục gọi là Răm) đã khuyên can. Chúa nổi giận, đày bà ra đảo Côn Lôn Nhỏ, từ đó đảo này có tên gọi là ''hòn Bà''.<ref>{{harv| Nguyễn| 2012| p = 30}}</ref>

Tuy nhiên, có nhiều nghiên cứu gần đây cho thấy chúa Nguyễn Ánh trong lịch sử chưa từng chạy ra đảo Côn Lôn, và gia phả hoàng tộc cũng không ghi nhận vị thứ phi nào tên là Yến, tục danh là Răm cả.<ref>{{Chú thích web| url = https://baophapluat.vn/ly-ky-truyen-thuyet-ve-ba-thu-phi-phi-yen-va-hoang-tu-cai-o-con-dao-post452027.html| tiêu đề = Ly kỳ truyền thuyết về bà thứ phi Phi Yến và hoàng tử Cải ở Côn Đảo| tác giả = Gia Nguyễn| ngày = 2022-06-22| website = Báo Pháp luật Việt Nam điện tử| ngôn ngữ = vi| url-status = live| ngày truy cập = 2025-03-10}}</ref> Theo nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Thanh Lợi, tín ngưỡng thờ "Bà" ở đây được bắt nguồn từ tín ngưỡng thờ Nữ thần Thiên Y Ana ở miền Trung, tích hợp với tín ngưỡng thờ Thủy Long Thần nữ của đất Nam Bộ, từ đó mới hình thành tín ngưỡng thờ "Bà", "Cậu" ở Côn Đảo.<ref>{{Chú thích web| url = https://thanhnien.vn/vi-sao-kien-nghi-thu-hoi-di-san-quoc-gia-le-gio-ba-phi-yen-1851452696.htm| tiêu đề = Vì sao kiến nghị thu hồi Di sản quốc gia Lễ giỗ bà Phi Yến?| tác giả = Nguyễn Hữu Lộc| họ = | ngày = 2022-04-27| website = thanhnien.vn| ngôn ngữ = vi| url-status = live| ngày truy cập = 2025-03-10}}</ref>

;Hòn Trác và Hòn Tài
Tương truyền chúng bắt nguồn từ tên của hai anh em sinh đôi là Đặng Phong Tài và Đặng Trác Vân.<ref name = "nguyen75" /> Cả hai đều là tùy tùng phò vua [[Hàm Nghi]] chống thực dân Pháp. Năm 1899, Pháp đày Đặng Phong Tài ra Côn Đảo; tại đây ông kết duyên cùng một cô gái tên Đào Minh Nguyệt. Về sau, người em Đặng Trác Vân cũng bị đày ra đây. Người chị dâu nảy sinh tình ý với em chồng, khiến Vân dần cảm thấy lo ngại và bèn quyết định bỏ sang hòn đảo khác. Khi Tài lần sang đảo tìm em thì Vân lại bỏ đi tiếp đảo khác nữa.<ref name = "nguyen75">{{harv| Nguyễn| 2012| p = 75}}</ref>

;Hòn Bảy Cạnh

;[[Hòn Cau]]

;[[Vườn Quốc gia Côn Đảo]]

;Bãi Đầm Trầu:

;[[Nhà tù Côn Đảo]]
[[Tập tin:Nguoitucondao1.JPG| thumb|phải| 200px| Tượng người tù Côn Đảo]]
Nhà tù được thành lập ngày [[1 tháng 2]] năm [[1862]], do tướng [[Bonard]], tư lệnh quân viễn chinh Pháp ký quyết định thành lập, biến Côn Lôn thành nơi giam giữ các phạm nhân chống Pháp. Về sau, chính quyền [[Việt Nam Cộng hòa]] đã phát triển nơi đây thành hệ thống nhà tù và nơi lưu đày, chủ yếu là tù chính trị với hệ thống [[chuồng cọp (định hướng)|chuồng cọp]] nổi tiếng. Dưới chế độ nhà tù Côn Đảo, khoảng 20.000 người Việt Nam thuộc nhiều thế hệ đã chết và được [[chôn cất]] tại Nghĩa trang Hàng Dương.<ref>{{harv| Nguyễn| 2004| p = [http://books.google.com.vn/books?id = FrUVAQAAMAAJ&q = %22+l%E1%BB%8Bch+s%E1%BB%AD+l%E1%BB%9Bn,+%C4%91%C3%A3+%C4%91%C6%B0%E1%BB%A3c+Nh%C3%A0+n%C6%B0%E1%BB%9Bc+X%E1%BA%BFp+h%E1%BA%A1ng+l%C3%A0+khu+di+tich+%C4%91%E1%BA%B7c+bi%E1%BB%87t+quan+tr%E1%BB%8Dng+c%E1%BB%A7a+qu%E1%BB%91c+gia+%22&dq = %22+l%E1%BB%8Bch+s%E1%BB%AD+l%E1%BB%9Bn,+%C4%91%C3%A3+%C4%91%C6%B0%E1%BB%A3c+Nh%C3%A0+n%C6%B0%E1%BB%9Bc+X%E1%BA%BFp+h%E1%BA%A1ng+l%C3%A0+khu+di+tich+%C4%91%E1%BA%B7c+bi%E1%BB%87t+quan+tr%E1%BB%8Dng+c%E1%BB%A7a+qu%E1%BB%91c+gia+%22&hl = en&sa = X&ei = UOOvUYueNMLrrQfNzIH4AQ&ved = 0CCsQ6AEwAA 860]}}</ref>

;[[Nghĩa trang Hàng Dương]]

;Bãi Sọ Người và Khu di tích Chuồng Bò

;Khu di tích Nghĩa trang Hàng Keo

== Giao thông== 
;Đường biển
Từ Cảng Cát Lở – Vũng Tàu, có thể đi đến Côn Đảo bằng tàu Côn Đảo 9 và Côn Đảo 10. Lịch tàu chạy được cập nhật theo tháng và không thông báo hủy chuyến (tùy thuộc vào điều kiện thời tiết). Thời gian đi từ Vũng Tàu đến Côn Đảo khoảng 12 tiếng với quãng đường 97 hải lý. Vào ngày 15/2/2019, hãng Phú Quốc Express đã đưa vào khai thác tàu cao tốc Côn Đảo Express tuyến Vũng Tàu - Côn Đảo với thời gian khoảng 3 giờ 15 phút.

Năm 2019, dự kiến sẽ có tàu tuyến Thành phố Hồ Chí Minh - Côn Đảo với thời gian khoảng 5 giờ.

Vào tháng 7 năm 2017, hãng tàu Supperdong thực hiện chuyến tàu thương mại đầu tiên tuyến Sóc Trăng - Côn Đảo.<ref>{{Chú thích web| url = http://superdong.com.vn/2017/07/tuyen-tau-soc-trang-con-dao-da-khoi-hanh-chuyen-tau-thuong-mai-dau-tien/| tiêu đề = Tuyến tàu Sóc Trăng – Côn Đảo đã khởi hành chuyến tàu thương mại đầu tiên.| nhà xuất bản = superdong.com.vn| acessdate = ngày 15 tháng 10 năm 2017 | url lưu trữ = https://web.archive.org/web/20171015114938/http://superdong.com.vn/2017/07/tuyen-tau-soc-trang-con-dao-da-khoi-hanh-chuyen-tau-thuong-mai-dau-tien/| ngày lưu trữ = ngày 15 tháng 10 năm 2017}}</ref>

Vào tháng 3 năm 2019, có tuyến tàu cao tốc từ Thành phố Cần Thơ – Côn Đảo.

Cuộc sống người dân đảo phụ thuộc nhiều vào những chuyến tàu, nhất là trong những ngày gió bão tàu không chạy được. Hàng hóa không ra được đảo sẽ có thể khiến Côn Đảo rơi vào tình trạng thiếu lương thực và mọi sinh hoạt đều bị ảnh hưởng.

Trên hòn Bảy Cạnh có ngọn [[hải đăng]] lâu đời được dựng bằng công sức lao động khổ sai của các tù nhân. Lịch sử kể lại rằng vào ngày 27 tháng 8 năm 1883, Pháp cho dời hải đăng dựng tạm ở ngọn đồi phía bắc thung lũng Cỏ Ống (đảo Côn Sơn) về mỏm núi ở phía đông hòn Bảy Cạnh với độ cao và tầm chiếu sáng ưu thế hơn.<ref>{{chú thích sách | title = Hải đăng Việt Nam: Mắt thần canh biển | author = Nhiều tác giả | year = 2012 | publisher = Nhà xuất bản Thanh niên | location = Hà Nội | page = 110}}</ref> Hải đăng có [[chiều cao]] tâm sáng 212 m; ánh sáng trắng, chớp nhóm 2, chu kì 10 giây. Tầm hiệu lực ban ngày là 35 hải lý còn ban đêm là 26,7 hải lý.<ref>{{Chú thích web | url = http://www.vms-south.vn/hai-dang-luong-hang-hai/he-thong-hai-dang/bai-canh | tiêu đề = Bảy Cạnh | nhà xuất bản = Trang web của Tổng công ty Bảo đảm An toàn Hàng hải Miền Nam, Bộ Giao thông Vận tải (Việt Nam) | ngày truy cập = ngày 6 tháng 6 năm 2013 | url lưu trữ = https://web.archive.org/web/20130805055757/http://www.vms-south.vn/hai-dang-luong-hang-hai/he-thong-hai-dang/bai-canh | ngày lưu trữ = 2013-08-05 | url-status = dead }}</ref>

;Đường hàng không
[[Hình:Cảng hàng không côn đảo (aux 3).jpg|Sân bay Côn Đảo| thumb| right| 250px]]
[[Sân bay Côn Đảo]] là sân bay duy nhất của đảo được xây dựng từ thời Pháp thuộc và chính thức khai thác hàng không dân dụng từ năm 2004. Năm 2011, đánh dấu sự phát triển của đường bay Côn Đảo khi hãng không Air Mekong thông báo mở đường bay từ Thành phố Hồ Chí Minh đi Côn Đảo. VASCO cũng mở thêm đường bay từ [[Cần Thơ]] đi Côn Đảo và tăng thêm một chuyến từ Thành phố Hồ Chí Minh đi Côn Đảo lên thành 4 chuyến/ngày. Từ ngày 6 tháng 9 năm 2011, Air Mekong đã mở thêm tuyến bay Côn Đảo - Hà Nội với tần suất 3 chuyến/tuần. Vietnam Airlines cũng khai thác đường bay từ Thành phố Hồ Chí Minh đến Côn Đảo với tuần suất 4 chuyến/ngày. Trong 9 tháng đầu năm 2017, công ty dịch vụ Hàng không Vasco cũng vận chuyển được 148.736 lượt khách đến với Côn Đảo, tăng 25,58% so với cùng kỳ năm 2016, tần suất vận chuyển trong mùa cao điểm (từ tháng 2 đến hết tháng 8 dương lịch) lên tới 10 - 12 chuyến/ngày. Việc tăng tần suất vận chuyển đưa đón du khách như trên đã cho thấy sức hút du lịch của đặc khu này. Theo thông cáo báo chí, sân bay Côn Đảo sẽ tạm ngừng khai thác để nâng cấp trong năm 2023 và trở lại hoạt động vào năm 2024 với nhiều hạng mục được thay đổi, bao gồm đường băng được kéo dài và nhà ga có công suất lớn hơn<ref>{{Chú thích web| url = https://baochinhphu.vn/bat-dau-tien-hanh-mo-rong-san-bay-con-dao-vao-nam-2023-102220921083328002.htm| tựa đề = Sân bay Côn Đảo hoàn thành sửa chữa năm 2024| họ = baochinhphu.vn| ngày = 2022-09-21| website = Báo điện tử Chính phủ| ngôn ngữ = vi| ngày truy cập = 2022-11-09}}</ref><ref>{{Chú thích web| url = https://dangcongsan.vn/kinh-te/san-bay-con-dao-se-dong-cua-9-thang-de-nang-cap-617037.html| tựa đề = Sân bay Côn đảo sẽ đóng cửa 9 tháng để nâng cấp| website = https://dangcongsan.vn| ngôn ngữ = en-US| ngày truy cập = 2022-11-09}}</ref>

== Chú thích==

=== Ghi chú ===
{{tham khảo| group = "Ghi chú"}}

=== Chú thích ===
{{tham khảo| 30em}}
=== Thư mục=== 
{{refbegin}}
* {{chú thích | title = Côn Đảo: Từ góc nhìn lịch sử | last = Nguyễn | first = Đình Thống | year = 2012 | publisher = Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh | location = Thành phố Hồ Chí Minh | isbn = 978-604-58-0429-2 | ref = CITEREFNguyễn2012}}
* {{chú thích | title = Toàn cảnh kinh tế Việt Nam | last = Nguyễn | first = Quang Thái | year = 2004 | publisher = Nhà xuất bản Chính trị quốc gia | location = Hà Nội | ref = CITEREFNguyễn2004}}
* {{chú thích | title = Biển đảo Việt Nam - Tài nguyên vị thế và những kì quan địa chất, sinh thái tiêu biểu | author = Trần Đức Thạnh (chủ biên); Lê Đức An; Nguyễn Hữu Cử; Trần Đình Lân; Nguyễn Văn Quân; Tạ Hoà Phương | year = 2012 | publisher = Nhà xuất bản Khoa học tự nhiên và Công nghệ | location = Hà Nội | isbn = 978-604-913-063-2 | ref = CITEREFTrần_&amp;_ctg2012}} [https://www.researchgate.net/publication/258698786_Bin_o_Vit_Nam_-_Ti_nguyn_v_th_v_nhng_k_quan_a_cht_sinh_thi_tiu_biu_%28Vietnamese_sea_and_islands__position_resources_and_typical_geological_and_ecological_wonders%29]
* {{chú thích | title = Ser Marco Polo: Notes and Addenda to Sir Henry Yule's Edition, Containing the Results of Recent Research and Discovery | last = Cordier | first = Henri | year = 1920 | publisher = John Murray | location = Luân Đôn}}. [http://archive.org/stream/sermarcopolonote00cord#page/n7/mode/2up Xem nội dung] {{in lang| en}}
{{refend}}

== Tham khảo ==
{{Sơ khai Thành phố Hồ Chí Minh}}{{Đơn vị hành chính thuộc Thành phố Hồ Chí Minh}}{{Đơn vị hành chính hải đảo Việt Nam}}
{{Du lịch Việt Nam}}

[[Thể loại:Quần đảo Việt Nam]]
[[Thể loại:Cựu thuộc địa và xứ bảo hộ Anh tại châu Á]]
[[Thể loại:Đảo Biển Đông]]
[[Thể loại:Xứ lưu đày cũ]]
[[Thể loại:Côn Đảo]]
[[Thể loại:Đặc khu Việt Nam]]