Xem mã nguồn của Công quốc Spoleto

{{for|danh sách nhà cai trị Spoleto|Công tước Spoleto}} 
{{Infobox Former Country
|native_name = ''Ducatus Spolitanorum'' <small>(Latinh)</small><br>''Ducato di Spoleto'' <small>(Ý)</small> 
|conventional_long_name = Công quốc Spoleto 
|common_name = Spoleto
|
|continent = châu Âu 
|region = Ý
|country = Ý
|era = [[Trung Cổ]] 
|status = [[Chư hầu]] 
|empire = [[Đế quốc La Mã Thần thánh]]
|government_type = [[Công quốc]] 
|
|year_start = 570
|year_end = 1201
|
|event_pre = 
|date_pre = 
|event_start = Spoleto bị [[Vương quốc Lombard]] sáp nhập
|date_start = 
|event1 = Vương quốc bị [[Charlemagne]] sáp nhập rồi ban cho [[Giáo hội Công giáo|Giáo hội]]
|date_event1 = <br> <br>776
|event2 = Công quốc được hồi sinh như một [[bá tước biên cảnh]] của [[Đế quốc Frank|Frank]] 
|date_event2 = <br>842
|event3 = [[Berengar II của Ý|Berengar II]] giành lại Spoleto
|date_event3 = ''khoảng'' 949
|event4 = Tranh cãi lễ tấn phong
|date_event4 = 1075–1122
|event_end = [[Hoàng đế La Mã Thần thánh|Hoàng đế]] [[Otto IV, Hoàng đế La Mã Thần thánh|Otto IV]] đã ban cho [[Lãnh thổ Giáo hoàng]]
|date_end = 
|event_post = Công quốc được đặt dưới quyền kiểm soát trực tiếp của [[Giáo hoàng]] 
|date_post = <br>1213
|
|p1 = Vương quốc Lombard 
|flag_p1 = Byzantine imperial flag, 14th century, square.svg
|s1 = Lãnh thổ Giáo hoàng
|image_s1 = [[Hình:Emblem of the Papacy SE.svg|20px|Lãnh thổ Giáo hoàng]]
|
|image_flag = <!--- Default: Flag of {{{common_name}}}.svg --->
|image_coat = <!--- Default: Coat of arms of {{{common_name}}}.svg --->
|
|image_map = Italy 1000 AD alt1.svg
|image_map_caption = Công quốc Spoleto trên bản đồ Ý ''khoảng'' năm 1000
|
|capital = Spoleto
|footnotes = <!--- Accepts wikilinks --->
}}
'''Công quốc Spoleto''' là một lãnh thổ [[Người Lombard|Lombard]] do ''[[dux]]'' [[Faroald I xứ Spoleto|Faroald]] thành lập khoảng năm [[570]] ở miền trung nước [[Ý]].

==Thời Vương quốc Lombard==
Người Lombard nguyên là một giống dân [[Các dân tộc German|German]] đã xâm chiếm Ý vào năm [[568]] và chinh phục nhiều lãnh địa ở đây, thiết lập một [[Vương quốc Lombard|Vương quốc]] bị chia tách giữa một số [[công tước]] phụ thuộc vào nhà vua đóng đô ở [[Pavia]] vào năm [[572]]. Trong những năm sau họ cũng chinh phục được miền Nam và miền trung nước Ý, đoạt lấy trung tâm quan trọng của [[Spoleto]] ngày nay là [[Umbria]] vào năm 570.

Một [[Thời kỳ các công tước|thập kỷ không vua]] sau khi người kế nhiệm của [[Alboin]] mất vào năm [[574]],<ref>Jörg Jarnut, ''Storia dei Longobardi'', p.34.</ref> để lại các vị công tước Lombard (đặc biệt là những người miền Nam) được định cư ở vùng đất mới của họ và hoàn toàn độc lập so với các vị vua Lombard tại Pavia.<ref name="Rovagnati114">Sergio Rovagnati, ''I Longobardi'', p. 114.</ref> Đến năm [[575]] hoặc [[576]] Faroald đã đánh chiếm [[Nursia]] và Spoleto, thiết lập công quốc của riêng mình và tài trợ cho một giám mục theo tà thuyết [[Arian]]. Tại Spoleto, ''[[capitolium]]'' của La Mã dành riêng cho các thần [[Jupiter]], [[Juno]] và [[Minerva]] đã bị [[nhà thờ chính tòa]] của giám mục chiếm giữ (có thể được thành lập vào thế kỷ 4) thì nay được hợp nhất thành một công trình kiến trúc ngoại giáo (nay là nhà thờ San Ansano). Các công tước Lombard đã góp phần khôi phục các công sự của ''sơn thành'' trên cao mà dãy tường thành đã bị [[Totila]] triệt phá trong [[Chiến tranh Goth (535–554)|chiến tranh Goth]].

Các công tước Spoleto cũng tiến hành chiến tranh gián đoạn với [[Trấn khu Ravenna]] của [[Đế quốc Đông La Mã|Đông La Mã]], và vùng lãnh thổ của Spoleto thường hay dao động với vận mệnh của thời kỳ này lên các xứ [[Umbria]], [[Lazio]], [[Marche]] và [[Abruzzi]]. Tuy vậy nó chẳng bao giờ đóng vai trò quan trọng như [[Công quốc Benevento]], Spoleto có một điểm khá vô danh trong lịch sử Lombard. Công tước thứ hai [[Ariulf xứ Spoleto|Ariulf]] đã tiến hành viễn chinh liên miên nhằm chống lại ách thống trị của Đông La Mã (579–592 đánh [[Ravenna]]; 592 đánh [[Roma]]). Ariulf được kế tục bởi [[Theudelapius xứ Spoleto|Theudelapius]], con trai của Faroald mà ''[[Bách khoa toàn thư Công giáo]]'' công nhận là người đầu tiên xây dựng nên nhà thờ chính tòa hiện nay. Sau đó trải qua các đời công tước [[Atto xứ Spoleto|Atto]] (653), [[Thrasimund I xứ Spoleto|Thrasimund I]] (663) và [[Faroald II xứ Spoleto|Faroald II]] (703),<ref>Grasselli-Tarallo, ''Guida ai monasteri D'Italia'', p. 355.</ref> đều đồng trị vì với người anh Wachilap. Faroald II chiếm được [[Classis]],<ref>John N.D. Kelly, ''Vite dei Papi'', p. 117.</ref> hải cảng của Ravenna mà theo quyển ''Lịch sử người Lombard'' của [[Paulus Diaconus]]: "Vào thời bấy giờ Faroald, ''dux'' đầu tiên của người Spoletan đã xâm chiếm Classis với một đạo quân Lombard để lại một thành phố giàu có bị cướp đoạt và bóc trần tất cả sự giàu sang phú quý của nó."

Về sau ông bị [[Liutprand, Vua của người Lombard]] buộc phải khôi phục lại nó, một biện pháp kiểm soát trung tâm lỏng lẻo dưới sự thống trị của Lombard mà Liutprand vừa chiếm đóng nhằm giữ chặt lấy công quốc này, ít nhất là Paulus đã đưa ra lời giải thích các sự kiện cho người bảo trợ gốc Frank của ông. Ít lâu sau Faroald đã bị con mình là [[Transemund II xứ Spoleto|Transemund II]] phế truất ở Spoleto vào năm [[724]], rồi ông này lại nổi dậy chống lại Liutprand và thành lập một liên minh với [[Giáo hoàng Gregory III]], người đã che chở ông ở Roma vào năm [[738]].<ref>''La storia'' Mondadori, p. 625.</ref> [[Hilderic xứ Spoleto|Hilderic]] là kẻ thay thế ông làm công tước lại bị Transemund giết vào năm [[740]], nhưng đến năm [[742]] thì chính ông cũng bị Liutprand buộc phải xuất gia đi tu mà nhà vua vừa được ban cho công quốc này nhờ tái chiếm bằng vũ lực với [[Agiprand]] cùng năm đó.<ref>O. Bertolini, ''Roma di fronte a Bisanzio e ai Longobardi'', p. 481.</ref> Tới khi Liutprand mất vào năm [[744]], Spoleto đã được củng cố vững chắc trong việc kiểm soát trung tâm từ Pavia và [[Theodicus]] kế vị một cách hòa bình. Ba công tước trong thế kỷ 8 đều là Vua của người Lombard, một dấu hiệu cho thấy trong khoảng thời gian đó Spoleto có mối liên kết mật thiết với vương quốc còn hơn cả Benevento.<ref>P.M. Conti, ''Il ducato di Spoleto e la storia istituzionale dei Longobardi'',p. 315.</ref>

==Thời Carolingien và Thánh chế La Mã==
Năm [[776]], hai năm sau khi Pavia thất thủ, Spoleto cũng rơi vào tay [[Charlemagne]] và [[Đế quốc Carolingien]] của ông, rồi tự mình nhận lấy tước hiệu Vua của người Lombard.<ref>E. Saracco Previdi,''Tra Roa Farfa e Fermo'', p. 26.</ref> Dù Charlemagne đã ban lãnh địa này cho [[Giáo hội]] nhưng ông vẫn giữ quyền chỉ định công tước xứ này, một sự nhượng bộ quan trọng có thể được so sánh với quyền lợi triều đình vẫn chưa đâu vào đâu để trao cho lãnh địa của giám mục, có lẽ vào thời điểm này thì đây vẫn là một vấn đề gây tranh cãi giữa Hoàng đế và Giáo hoàng, vì [[Giáo hoàng Adrian I]] mới đây đã bổ nhiệm một công tước Spoleto.

Năm [[842]] công quốc cũ được [[người Frank]] hồi sinh để tổ chức thành một vùng biên giới Frank do một [[biên tước]] phụ thuộc triều đình trấn giữ. Là một trong số công tước Frank kiệt xuất, Guido I phân chia công quốc cho hai người con trai của ông là Lambert và [[Guido III xứ Spoleto|Guido II]], người nhận được phần mình là Huân tước [[Camerino]] sau lập làm công quốc. Lambert là một chiến binh can trường đã chống chọi lại những toán cướp [[Saracen]] nhưng cũng tàn sát thảm khốc người Đông La Mã (như vào năm [[867]]) để đến nỗi bị phế truất vào năm [[871]] và lại phục vị vào năm [[876]], rồi cuối cùng bị [[Giáo hoàng John VIII]] [[rút phép thông công]]. Năm [[883]] Guido II quyết định hợp nhất lãnh địa công tước, từ nay về sau gọi là Công quốc Spoleto và Camerino. Sau cái chết của [[Charles Béo]] vào năm 888, Guido được sự trợ giúp của [[Giáo hoàng Stephen V]] đã tự mình lên ngôi Hoàng đế La Mã và [[Vua của Ý|Vua nước Ý]] vào năm [[891]]. Một năm sau đích thân [[Giáo hoàng Formosus]] đã làm lễ đăng quang cho con trai của Guido là [[Lambert II xứ Spoleto|Lambert II]] làm công tước, vua và hoàng đế.

Các công tước Spoleto vẫn tiếp tục can thiệp vào nền chính trị bạo lực của Roma.<ref>H. Keller,"La Marca di Tuscia fino all'anno Mille",p. 119.</ref> Alberico I, Công tước xứ [[Camerino]] (897), và sau đó là xứ Spoleto đã kết hôn với một nữ quý tộc La Mã nổi tiếng [[Marozia]], tình nhân của [[Giáo hoàng Sergius III]] (904–911), về sau bị người La Mã giết vào năm [[924]]. Con trai của ông là Alberico II tiến hành lật đổ ''senatrix'' vào năm [[932]] nhờ người em họ là [[Giáo hoàng John XII]]. Khoảng năm [[949]] Vua Frank là [[Berengar II của Ý]] đã tái chiếm Spoleto từ vị biên tước cuối cùng của nó.

Vào lúc này Hoàng đế [[Otto I, Hoàng đế La Mã Thần thánh|Otto I]] đã tách khỏi Công quốc Spoleto các vùng đất được gọi là Sabina Langobardica và tặng cho Tòa Thánh. Giờ đây quyền kiểm soát của Spoleto ngày càng trở thành một món quà của các Hoàng đế. Năm [[967]], [[Otto II, Hoàng đế La Mã Thần thánh|Otto II]] chỉ trong một thời gian ngắn đã thống nhất Công quốc Spoleto với cả [[Thân vương quốc Capua|Capua]] và Benevento, mà sau này nằm dưới sự cai trị của [[Pandulf Đầu sắt]]; nhưng sau khi cái chết của Pandulf thì ông đã tách Spoleto, để rồi ban cho [[Hugh, Biên tước Toscana]] vào năm [[989]]. Công quốc được hợp nhất với [[Toscana]] một lần thứ hai vào năm [[1057]] và nó vẫn như vậy cho đến khi [[Matilda xứ Toscana|nữ bá tước Matilda]] qua đời.

Trong suốt cuộc [[tranh cãi lễ tấn phong]] với Giáo hoàng, đích thân Hoàng đế [[Henry IV]] đã bổ nhiệm một công tước Spoleto khác. Sau khi lãnh địa công tước này nằm trong gia đình của Werner (Guarnieri) xứ [[Urslingen]], [[Hầu tước]] [[Ancona]]. Thành phố đã bị Hoàng đế [[Frederick I, Hoàng đế La Mã Thần thánh|Frederick Barbarossa]] phá hủy vào năm [[1155]],<ref>L. Bonazzi, ''Storia di Perugia'' (1875), p. 196.</ref> nhưng đã sớm được xây dựng lại. Năm [[1158]], Hoàng đế đã giao công quốc này lại cho [[Guelf VI]] xứ Este; đến thời Henry VI lại trao cho Conrad xứ Urslingen và sau khi ông này mất vào năm [[1198]] thì mới nhường lại cho [[Giáo hoàng Innocent III]], nhưng sau đó đã bị [[Otto IV, Hoàng đế La Mã Thần thánh|Otto xứ Brunswick]] chiếm vào năm [[1209]] rồi lập Dipold von Vohburg lên làm công tước Spoleto.<ref>Atti del IV Convegno di Studio ''Dal Patrimonio di San Pietro allo Stato Pontificio'', pp. 72-73.</ref>

==Trực thuộc Giáo hoàng==
Otto đã tạo ra món quà tặng quyền lợi Hoàng gia ở Spoleto cho [[Lãnh thổ Giáo hoàng]] vào năm [[1201]] và ngay sau đó vào năm [[1213]], công quốc được đặt dưới sự cai trị trực tiếp của Giáo hoàng với một [[thống đốc]], thường là một [[hồng y]], mặc dù nó vẫn là một con tốt trong cuộc đấu tranh của [[Frederick II, Hoàng đế La Mã Thần thánh|Frederick II]] cho đến khi [[Nhà Hohenstaufen]] tuyệt tự. Lãnh thổ của Spoleto được sáp nhập vào Lãnh thổ Giáo hoàng và [[Vương quốc Napoli]]. Danh hiệu của Công quốc Spoleto về sau vẫn được các thành viên của [[Nhà Savoy]] sử dụng.<ref>Archivio di Stato di Spoleto, ''Reformationes'', anno 1499, p. 93.</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo|4}}

==Tham khảo==
{{tham khảo}}
===Chính yếu===
* [[Paulus Diaconus]], ''[[Historia Langobardorum]]''
*{{chú thích sách|last=Gregorio di Catino |first=|title=Il regesto di Farfa compilato da Gregorio di Catino |year=1914 |publisher=Soc. romana di storia patria |location=Roma |chapter=Regestum Farfense (1128)}} 
*Atti del V Congresso internazionale di studi sull'Alto Medioevo, ''Ducato di Spoleto - periodo 774-1198''. Spoleto 1973.
*Atti del IV Convegno di studio ''Dal Patrimonio di San Pietro allo Stato Pontificio''. Ascoli Piceno 1990.

===Thứ yếu===
*{{chú thích sách|last= AA.VV.|first= |title=La storia|year= 2007|publisher= Mondadori|location= Novara|page=Vol. IV}} 
*{{chú thích sách|last= Bertolini|first= O.|title=Storia di Roma|year= 1941|publisher= |location= Bologna|page= V, IX.|chapter= Roma di fronte a Bisanzio e ai Longobardi}}
*{{chú thích sách|last= Bognetti|first= G.|title=L'età longobarda|year= 1967|publisher= |location= Milano|page= III, pp. 441 sgg.}} 
*{{chú thích sách|last= Conti|first= P.M.|title=Il Ducato di Spoleto e la storia istituzionale dei Longobardi|year= 1982|publisher= |location= Spoleto}} 
* Lidia Capo. ''Commento'' a {{chú thích sách|last= Paulus Diaconus|first=|editor= Lidia Capo|title=[[Historia Langobardorum|Storia dei Longobardi]]|year= 1992|publisher= Lorenzo Valla/Mondadori|location= Milano|isbn= 88-04-33010-4}}
*{{chú thích sách|last= Falce|first= A.|title=La formazione della Marca Tuscia|year= 1930|publisher= |location= Firenze}}
*{{chú thích sách|last= Ignazio Giorgi; Ugo Balzani|title= Il regesto di Farfa compilato da Gregorio di Catino |year=1914 |publisher=Soc. romana di storia patria |location=Roma |page= Vol. I-V}} 
*{{chú thích sách|last= Grasselli|first= |title= Guida ai monasteri d'Italia|year= 2007|publisher= |location= Asti}}
*{{chú thích sách|last= Jarnut|first= Jörg|title=Storia dei Longobardi|year= 2002|publisher= Einaudi|location= Torino|isbn= 88-464-4085-4}}
*{{chú thích sách|last= Kelly|first= John N.D.|title=Vite dei Papi|year= 2000|publisher= Piemme|location= Casale Monferrato}}
*{{chú thích sách|last= Rovagnati|first= Sergio|title=I Longobardi|year= 2002|publisher= Xenia|location= Milano|isbn= 88-7273-484-3}}
*{{chú thích sách|last= Saracco Previdi|first= E.|title=Tra Roma Farfa e Fermo|year= 1990|publisher= |location= Ascoli Piceno}}

==Liên kết ngoài==
* Tài liệu Lịch sử: [http://www.historyfiles.co.uk/KingListsEurope/ItalySpoleto.htm Công tước Spoleto của Lombard].
* [http://www.newadvent.org/cathen/14232b.htm Spoleto] trên ''[[Bách khoa toàn thư Công giáo]]'', một bản danh sách công tước hơi khác nhau, chẳng có nghi ngờ nào từ ''[[Liber Pontificalis]]''

{{coord missing|Italy}}

{{DEFAULTSORT:Spoleto, Duchy}}
[[Thể loại:Bãi bỏ năm 1201]]
[[Thể loại:Cựu công quốc|Spoleto]]
[[Thể loại:Ý thời Trung cổ]]
[[Thể loại:Lịch sử Công giáo tại Ý]]
[[Thể loại:Quốc gia và vùng lãnh thổ khởi đầu năm 570]]
[[Thể loại:Spoleto]]
[[Thể loại:Quốc gia và vùng lãnh thổ khởi đầu năm 776]]