Xem mã nguồn của Châu thổ Okavango

{{Use dmy dates|date=September 2015}}
{{Infobox UNESCO World Heritage Site
| WHS = Châu thổ Okavango
| Image = Okavango Delta map.png
| Caption = Bản đồ của Okavango với ranh giới lưu vực sông
| Location = Botswana
| Criteria = Thiên nhiên: vii, ix, x
| ID = 1432
| Year = 2014
| Area = 2.023.590 ha
| Buffer_zone = 2.286.630 ha
| Coordinates = {{coord|19|17|00|S|22|54|00|E}}
| locmapin = Botswana
|embedded = {{Designation list
 | embed = yes
 | designation1 = Ramsar
 | designation1_offname = Hệ thống châu thổ Okavango
 | designation1_date = 12 tháng 9 năm 1996
 | designation1_number = 879<ref>{{chú thích web|title=Okavango Delta System|website=[[Công ước Ramsar|Ramsar]] Sites Information Service|url=https://rsis.ramsar.org/ris/879|access-date =ngày 25 tháng 4 năm 2018}}</ref>}}
}}
[[Hình:DeltaOkawango.jpg|thumb|Hình ảnh vệ tinh của Okavango từ NASA.]]
[[Hình:Okavango11.jpg|thumb|Khu vực điển hình ở đồng bằng sông Okavango, với các con kênh, hồ, đầm lầy và đảo nổi.]]
'''Châu thổ Okavango''' hay '''Đồng cỏ Okavango''' (trước đây là ''Okovango'' hoặc ''Okovanggo'') ở [[Botswana]] là khu vực đầm lầy [[châu thổ]] nội địa rất lớn được hình thành bởi [[sông Okavango]] kiến tạo ở trung tâm của lưu vực [[lòng chảo nội lục|nội lục]] [[Hoang mạc Kalahari|Kalahari]]. Nước tại đây tự bốc hơi và [[thoát hơi nước]] chứ không chảy ra bất kỳ biển hoặc đại dương nào. Mỗi năm có khoảng {{Convert|11|km3|}} nước trải rộng trên diện tích {{Convert|6000-15000|km2||abbr=on|adj=on}}. Một lượng nước lũ chảy vào [[hồ Ngami]].<ref name="Keen">Cecil Keen. 1997</ref> Khu vực từng là một phần của [[hồ Makgadikgadi]], một hồ cổ xưa hầu hết đã bị khô cạn vào [[thế Toàn Tân]] sớm. [[Khu bảo tồn thú săn Moremi]] là một vườn quốc gia ở phía đông của đồng bằng. Châu thổ Okavango là một trong [[Bảy kỳ quan thiên nhiên châu Phi]], được chính thức tuyên bố vào ngày 11 tháng 2 năm 2013 tại [[Arusha]], [[Tanzania]].<ref>{{Chú thích web |url=http://sevennaturalwonders.org/africa |ngày truy cập=2014-07-02 |tựa đề=Seven Natural Wonders of Africa |archive-date=2015-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151221103510/http://sevennaturalwonders.org/africa/ |url-status=dead }}</ref> Vào ngày 22 tháng 6 năm 2014, châu thổ Okavango trở thành địa điểm thứ 1000 được ghi vào danh sách [[di sản thế giới]] của [[UNESCO]].<ref>{{chú thích web|url=http://whc.unesco.org/en/news/1159|title=World Heritage List reaches 1000 sites with inscription of Okavango Delta in Botswana|first=UNESCO World Heritage|last=Centre|date=|website=whc.unesco.org|access-date =ngày 4 tháng 4 năm 2018}}</ref><ref>{{chú thích web|url=http://whc.unesco.org/en/news/1162|title=Twenty six new properties added to World Heritage List at Doha meeting|first=UNESCO World Heritage|last=Centre|date=|website=whc.unesco.org|access-date =ngày 4 tháng 4 năm 2018}}</ref>

Mặc dù châu thổ Okavango được cho là đồng bằng nội địa lớn nhất thế giới nhưng thực tế lại không phải vậy. Ngay ở châu Phi đã có hai vùng đồng bằng có đặc điểm địa chất tương tự lớn hơn đó là [[Sudd]] trên [[sông Nin]] ở [[Nam Sudan]], và [[đồng bằng nội địa sông Niger]] ở [[Mali]].<ref name="McCarthy1">T.S. McCarthy. 1993. The great inland deltas of Africa, Journal of African Earth Sciences, vol. 17, no. 3, pp. 275-291</ref>

==Địa lý==
===Vùng đồng bằng ngập lụt===
Okavango được nuôi dưỡng bởi lũ lụt theo mùa. Sông Okavango chảy vào mùa hè (tháng 1-2) nhận lượng mưa lớn từ [[cao nguyên Angola]] và tạo thành dòng chảy 1.200&nbsp;km trong khoảng một tháng. Vùng nước ngập lụt sau đó lan rộng ra trên {{Convert|250|by|150|km|abbr=on|adj=on}} diện tích vùng đồng bằng trong bốn tháng tiếp theo (từ tháng 3 đến 6). Nhiệt độ cao của vùng đồng bằng gây ra hiện tượng bốc hơi nước nhanh, dẫn đến một chu kỳ tăng và giảm mực nước thường niên cao. Đỉnh điểm lũ là vào giữa tháng 6 đến tháng 8 sau suốt thời gian khô hạn trước đó, khi đồng bằng sông mở rộng ra gấp ba lần kích thước bình thường của nó, thu hút các loài động vật từ các vùng đất xung quanh và tạo thành một trong những cảnh tượng động vật hoang dã lớn nhất ở châu Phi.

Vùng châu thổ rất bằng phẳng, với sự thay đổi ít hơn {{Convert|2|m||abbr=on}} trong một khu vực diện tích rộng {{Convert|15.000|km2||abbr=on}}.<ref name="Africa bespoke">http://blog.africabespoke.com/okavango-delta-part-2/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090719112055/http://blog.africabespoke.com/okavango-delta-part-2/ |date = ngày 19 tháng 7 năm 2009}} Okavango Delta</ref>
===Lưu lượng nước===
Mỗi năm có khoảng 11&nbsp;km khối (tức là khoảng 11.000 tỷ lít) nước đổ vào vùng châu thổ. Khoảng 60% sau đó bị thoát hơi nước bởi các loài thực vật, 36% bị bốc hơi, 2% thấm vào hệ thống tầng nước ngầm, và 2% chảy vào [[hồ Ngami]]. Điều này có nghĩa là dòng sông không thể đưa các khoáng chất vào và khiến cho khu vực ngày càng trở nên mặn, nhưng hiệu ứng này làm giảm hàm lượng muối, tích tụ xung quanh rễ cây. Độ mặn thấp của nước cũng có nghĩa là lũ lụt không làm giàu cho các vùng đồng bằng bằng các chất dinh dưỡng.<ref name="Africa_bespoke_2">{{Chú thích web |url=http://blog.africabespoke.com/okavango-delta-part-2/ |ngày truy cập=2014-07-02 |tựa đề=Bản sao đã lưu trữ |archive-date = ngày 19 tháng 7 năm 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090719112055/http://blog.africabespoke.com/okavango-delta-part-2/ |url-status=dead }}</ref>

===Đảo muối===
Tích tụ muối xung quanh rễ cây tạo ra các mảng trắng cằn cỗi ở trung tâm đồng bằng với hàng ngàn đảo vốn đã quá mặn để cây cối hấp thụ được, ngoại trừ một số cây kháng muối như [[Họ Cau|cau]]. Cây cỏ phát triển trên nền đất quanh các cạnh của đảo, nơi mà nồng độ muối vẫn chưa quá mặn.
===Đảo Chief===
Hòn đảo lớn nhất trong vùng châu thổ được hình thành bởi đường đứt gãy nâng lên trên một khu vực dài hơn {{Convert|70|km||long|abbr=on|adj=mid}} và rộng {{Convert|15|km||wide|abbr=on|adj=mid}}. Trong quá khứ, nó từng là khu vực săn bắn riêng cho người đứng đầu lãnh địa, giờ là khu vực lõi cho nhiều loài động vật hoang dã trú ẩn khi nước dâng lên cao.
==Khí hậu==
Vùng châu thổ với nhiều cây xanh không phải là bởi khí hậu ẩm ướt; đúng hơn, nó là một ốc đảo trong một đất nước khô cằn. Lượng mưa trung bình hàng năm là {{Convert|450|mm||abbr=on}} (bằng khoảng một phần ba lưu vực của nó ở Angola) và hầu hết là vào giữa tháng 12 đến tháng 3 bằng các trận mưa giông lớn.

Tháng 12 đến tháng 2 là khoảng thời gian nóng ẩm với nhiệt độ ban ngày có thể lên tới {{Convert|40|C|}}, ban đêm ấm, và độ ẩm dao động từ 50% đến 80%. Từ tháng 3 đến tháng 5, nhiệt độ trở nên dễ chịu hơn với mức nền nhiệt tối đa là {{Convert|30|C|}} vào ban ngày và mát mẻ về đêm. Nước của những cơn mưa nhanh chóng bị khô đi vào những tháng mùa đông có khí hậu lạnh và khô vào tháng 6 đến tháng 8. Nhiệt độ ban ngày tại thời điểm này của năm đều ấm nhẹ, nhưng nhiệt độ bắt đầu giảm đi sau khi mặt trời lặn. Đêm có thể lạnh một cách đáng ngạc nhiên ở vùng châu thổ này, với nhiệt độ chỉ ở trên ngưỡng đóng băng. Từ tháng 9 - 11 là giai đoạn nóng đỉnh điểm. Tháng 10 là tháng khó khăn nhất cho du khách, nhiệt độ ban ngày thường vượt ngưỡng {{Convert|40|C|}} và khô, chỉ thỉnh thoảng dịu bớt bởi một trận mưa đột ngột.
==Động vật hoang dã==
[[Tập tin:Flying-Lechwe-Okavango.jpg|right|thumb|Một con [[Linh dương đồng cỏ]] cái tại đồng bằng.]]
Châu thổ Okavango là nơi trú ẩn và trú ẩn theo mùa cho một loạt các loài động vật hoang dã, khiến nó trở thành một điểm thu hút du lịch nổi tiếng.<ref name="jhbradley2">{{chú thích web|url=http://www.capetowntocairo.com/travelogue/gliding-in-a-mokoro-through-the-okavango-delta.htm|title=Gliding in a Mokoro Through the Okavango Delta, Botswana|last=Bradley|first=John H. |date=October 2009|work=Cape Town to Cairo Website|publisher=CapeTowntoCairo.com|access-date = ngày 10 tháng 11 năm 2009}}</ref>

Các loài đáng chú ý bao gồm [[Voi bụi rậm châu Phi]], [[Trâu rừng châu Phi]], [[Hà mã]], [[Linh dương đồng cỏ]], [[Damaliscus lunatus|Quyến linh]], [[Linh dương Sitatunga]], [[Linh dương đầu bò xanh]], [[hươu cao cổ]], [[cá sấu sông Nin]], [[Sư tử]], [[Báo săn]], [[Báo hoa mai]], [[Linh cẩu nâu]], [[Linh cẩu đốm]], [[Linh dương nhảy]], [[Linh dương Kudu lớn]], [[Linh dương đen Đông Phi]], [[Tê giác đen]], [[Tê giác trắng]], [[Ngựa vằn đồng bằng]], [[Lợn bướu thông thường]] và [[Khỉ đầu chó Chacma]]. Đáng chú ý nhất là loài có nguy cơ tuyệt chủng tự nhiên, [[Chó hoang châu Phi]] vẫn tồn tại trong vùng đồng bằng sông Okavango,<ref name="Hogan 2009">C. Michael Hogan. 2009</ref> khiến nó là một trong những khu vực có mật độ động vật hoang dã lớn nhất châu Phi. Vùng đồng bằng cũng bao gồm hơn 400 loài chim, gồm [[Đại bàng cá châu Phi]], [[Scotopelia peli|Cú ăn cá Pel]], [[Sếu vương miện xám]], [[Sả ngực hoa cà]], [[Cò đầu búa]], [[Đà điểu châu Phi]] và [[Cò quăm trắng châu Phi]].

Ước tính có 200.000 động vật có vú lớn trong và xung quanh vùng châu thổ cư trú theo mùa. Chúng di cư khi những cơn mưa mùa hè xuất hiện để tìm các vùng đồng cỏ mới, sau đó trở lại vùng đất này vào mùa đông. Số lượng các loài di cư lớn nhất phải kể đến linh dương đầu bò, trâu rừng châu Phi và voi.

Okavango là nhà của 71 loài cá bao gồm [[Hydrocynus vittatus|cá hổ châu Phi]], [[cá rô phi]] và [[cá da trơn]]. Cá ở đây có kích thước từ {{Convert|1,4|m|ft|abbr=on|adj=on}} của [[Cá trê phi]] cho đến những loài có kích thước chỉ {{Convert|3,2|cm||abbr=on|adj=on}}. Một số loài có mặt ở đây cũng được tìm thấy ở [[zambezi|sông Zambezi]], cho thấy một liên kết trong quá khứ giữa hai hệ thống sông này.<ref>{{Chú thích web |url=http://www.orc.ub.bw/downloads/FS3_fish.pdf |ngày truy cập=2014-07-02 |tựa đề=Bản sao đã lưu trữ |archive-date = ngày 6 tháng 7 năm 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706162829/http://www.orc.ub.bw/downloads/FS3_fish.pdf |url-status=dead }}</ref>

Động vật có vú lớn và có số lượng đông nhất tại đây là [[Linh dương đồng cỏ]], với hơn 60.000 con. Chúng lớn hơn một chút lớn so với [[Linh dương Impala]]. Với bộ móng dài và có chất chống thấm nước trên các chân cho phép di chuyển nhanh chóng qua các khu vực nước sâu. Thức ăn của chúng là cỏ và thực vật thủy sinh gần các khu vực có nước giống như [[Linh dương nước]].

==Mối đe dọa==
Chính phủ [[Namibia]] đã đưa ra kế hoạch xây dựng một nhà máy thủy điện trong khu vực Zambezi, điều này sẽ làm thay đổi dòng chảy của sông Okavango ở một mức độ nhất định. Trong khi những người ủng hộ cho rằng ảnh hưởng chỉ ở mức tối thiểu, thì các nhà môi trường cho rằng dự án này có thể phá hủy hầu hết môi trường sống của các loài động thực vật phong phú ở đồng bằng.<ref name="Namibia">[http://findarticles.com/p/articles/mi_qa5327/is_200304/ai_n21327838 Namibia: Power plans face wall of objections]</ref> Các mối đe dọa khác bao gồm sự xâm lấn của con người địa phương và khai thác tài nguyên nước trong khu vực ở cả Angola và Namibia.<ref>{{Chú thích web |url=http://www.okavangodelta.com/about/threats/ |ngày truy cập=2014-07-02 |tựa đề=threats |archive-date = ngày 22 tháng 2 năm 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200222105527/https://www.okavangodelta.com/general-information/threats/ |url-status=dead }}</ref>

Nhà làm phim tài liệu và bảo tồn người Nam Phi [[Rick Lomba]] đã từng đoạt giải thưởng với những thước phim của trong những năm 1980 đã cảnh báo về mối đe dọa của những đàn gia súc đến khu vực. Bộ phim tài liệu của ông có tựa đề ''[[The End of Eden]]'' đã miêu tả sinh động và chân thực bộ mặt của vùng đồng bằng, điều này đã có tiếng nói giúp duy trì tính toàn vẹn của nó trong suốt thời gian qua.
==Hình ảnh==
<gallery>
Image:Okavango Delta SPOT 1133.jpg|Đồng bằng Okavango nhìn thấy từ vệ tinh
Image:Thap_okavango_delta.JPG|Voi ở đồng bằng sông Okavango nhìn thấy từ một chiếc thuyền [[Makoro]].
Image:Buffalo herd.jpg|Một đàn trâu ở phần phía Nam của đồng bằng sông Okavango.
Image:The Okavango Delta from 1,200 ft.jpg|Okavango nhìn từ một chiếc Cessna ở độ cao 1.200&nbsp;ft.
Image:Okavango Water Lillies.jpg|Hoa súng trong vùng đồng bằng.
Image:BotswanaOkavangoHippos.jpg|Hà mã nhìn từ một chiếc thuyền nhỏ ở Okavango
File:Reed frog-Botswana.jpg|[[Hyperolius argus|Ếch lau sậy]] tại đồng bằng sông Okavango
Image:Sunset in the Okavango Delta, Botswana.jpg|Hoàng hôn ở Okavango
</gallery>
==Xem thêm==
* [[Lưu vực sông Okavango]]
==Tham khảo==
{{tham khảo}}
* P. Allison. 2007. ''Whatever You Do, Don't Run: True Tales Of A Botswana Safari Guide''
* J. Bock. 2002. ''Learning, Life History, and Productivity: Children's lives in the Okavango Delta of Botswana''. Human Nature 13(2). 161-198. [http://anthro.fullerton.edu/jbock/Bock%20HN%202002.pdf Full text] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070325113604/http://anthro.fullerton.edu/jbock/Bock%20HN%202002.pdf |date=2007-03-25 }}
* C. Michael Hogan. 2009. [http://globaltwitcher.auderis.se/artspec_information.asp?thingid=35993 ''Painted Hunting Dog: Lycaon pictus'', GlobalTwitcher.com, ed. N. Stromberg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101209234758/http://globaltwitcher.auderis.se/artspec_information.asp?thingid=35993 |date = ngày 9 tháng 12 năm 2010}}
* Cecil Keen. 1997. [http://www.greatestplaces.org/notes/okavango.htm ''Okavango Delta'']

==Liên kết ngoài==
{{thể loại Commons}}
{{Wikivoyage}}
* [http://www.conservation.org/xp/CIWEB/regions/africa/safrica.xml Conservation International] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070408083625/http://www.conservation.org/xp/CIWEB/regions/africa/safrica.xml |date=2007-04-08 }}
* [http://www.earth-touch.com/search.php?query=Okavango%20Delta&type=1&time=0&detail=0 Earth-Touch.com Okavango Delta HD Videos]
* [http://flowhoorc.blogspot.com/ Flow: information for Okavango Delta planning is the weblog of the Library of the Harry Oppenheimer Okavango Research Institute]
* [http://www.ngamitimes.com/ The Ngami Times is Ngamiland's weekly newspaper] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100410145852/http://www.ngamitimes.com/ |date = ngày 10 tháng 4 năm 2010}}
* [http://www.botswana-tourism.gov.bw/attractions/moremi.html Official Botswana Government site on Moremi Game Reserve, inside the Okavango Delta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061006083431/http://www.botswana-tourism.gov.bw/attractions/moremi.html |date = ngày 6 tháng 10 năm 2006}}
* [http://www.okavango-delta.net/ Information Website on the Okavango Delta - maps, photos, blogs]
* [http://okavango.ifp3.com/ Picture gallery of wildlife in the Okavango Delta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120218152020/http://okavango.ifp3.com/ |date=2012-02-18 }}
* [http://www.wildentrust.org Wild Entrust International]
* [http://sevennaturalwonders.org/africa Seven Natural Wonders of Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151221103510/http://sevennaturalwonders.org/africa/ |date=2015-12-21 }}
* [http://dsc.discovery.com/tv/natures-most-amazing-events/how-stuff-works/kalahari-elephants.html Discovery Channel - Kalahari Flood]
* [http://www.waterlog.info/pdf/molapos.pdf Flood-recession cropping in the molapos of the Okavango Delta]
* [http://www.orc.ub.bw Okavango Research Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150401231635/http://www.orc.ub.bw/ |date = ngày 1 tháng 4 năm 2015}}
* [http://168.167.30.198/ori/ Current Okavango water levels, weather data and satellite images] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120807161048/http://168.167.30.198/ori/ |date=2012-08-07 }}
* [http://www.youtube.com/watch?v=_J-ODVl9Omg&hd=1/ 1986 Documentary The End of Eden by Rick Lomba]

{{Coord|19|15|S|22|45|E|display=title}}

[[Thể loại:Châu thổ]]
[[Thể loại:Đồng bằng ngập lũ]]
[[Thể loại:Di sản thế giới tại Botswana|Okavango]]
[[Thể loại:Khu Ramsar tại Botswana|Okavango]]
[[Thể loại:Châu thổ châu Phi]]