Xem mã nguồn của Chùa Xiêm Cán

{{Thông tin chùa
| name = Chùa Xiêm Cán <br> Chùa Kom Phir Sa Kor Prêk Chru <br> (Gambhīrasāgara – Preaek Chrov) <br> វត្តគម្ពីរសាគរ ព្រែកជ្រៅ
| img = Chùa Xiêm Cán Bạc Liêu.jpg
| img_size = 250
| img_capt = Chùa Xiêm Cán nhìn từ trên cao
| denomination = Phật giáo Nam Tông
| founded = 1887
| closed = 
| founder = Hoà thượng Thạch Nam
| teacher = 
| director = Thượng tọa Dương Quân
| roshi = 
| abbot = Thượng tọa Dương Quân<ref name=DV>{{Chú thích web|url=https://danviet.vn/ngoi-chua-khmer-rong-5ha-ven-bien-tinh-bac-lieu-dang-cat-chua-bau-vat-vo-gia-hon-100-nam-tuoi-20210929232245543.htm|tựa đề=Ngôi chùa Khmer rộng 5ha ven biển tỉnh Bạc Liêu đang cất chứa báu vật vô giá hơn 100 năm tuổi|ngày=4 tháng 10 năm 2021|tác giả=Chúc Ly – Mai Anh|website=Dân Việt|url-status=live}}</ref>
| priest = 
| rinpoche = 
| reverend = Thượng tọa Dương Quân
| address = Đường Huyện 31, khóm Biển Đông B, phường [[Hiệp Thành]], tỉnh [[Cà Mau]]
| country = {{VIE}}
| website = 
| cấp di tích = tỉnh
| loại di tích = kiến trúc nghệ thuật
| ngày nhận = 2001
| quyết định = 
}}
'''Chùa Xiêm Cán''' nằm tại đường Huyện 31, khóm Biển Đông B, phường [[Hiệp Thành]], tỉnh [[Cà Mau]], là công trình kiến trúc nổi bật và là nơi tổ chức các lễ hội hàng năm của [[người Khmer]].<ref name="Lễ hội Dâng Y Kathina">{{Chú thích web|url=http://phatgiaobaclieu.com/bac-lieu-le-hoi-dang-y-kathina-tai-chua-xiem-can/|tiêu đề=Bạc Liêu: Lễ hội Dâng Y Kathina tại chùa Xiêm Cán|ngày=|tác giả=|website=phatgiaobaclieu.com|ngày truy cập=ngày 1 tháng 7 năm 2021}}</ref> Chùa có khuôn viên rộng 4 [[Hecta|ha]],<ref name="Độc đáo kiến trúc"/> là quần thể kiến trúc [[tôn giáo]] lớn bậc nhất khu vực [[Đồng bằng sông Cửu Long]].<ref name="lớn và lộng lẫy nhất"/><ref>Văn hóa nghệ thuật, Số phát hành 301-306, Bộ Văn hóa thông tin, năm 2009, [https://books.google.com.vn/books?id=hbK5zGP0j-wC&q=Ch%C3%B9a+Xi%C3%AAm+C%C3%A1n&dq=Ch%C3%B9a+Xi%C3%AAm+C%C3%A1n&hl=vi&sa=X&ved=2ahUKEwiHnLmqxuryAhUKw4sBHUmtAbI4ChDoATAAegQIBRAC tr. 30]</ref>

==Tên gọi và vị trí==
Chùa Xiêm Cán ban đầu có tên [[tiếng Khmer]] là Komphisako, khi [[người Hoa]] đến định cư<ref name="Ngôi chùa tráng lệ bậc nhất xứ Bạc Liêu"/> chủ yếu là người Triều Châu<ref name="kiến trúc Angkor"/> họ đã gọi chùa là Xiêm Cán,<ref name="Ngôi chùa tráng lệ bậc nhất xứ Bạc Liêu"/> trong tiếng Tiều<ref name="kiến trúc Angkor"/> của họ có nghĩa là "giáp nước" dùng để chỉ ngôi chùa nằm cạnh bờ biển.<ref name="Ngôi chùa tráng lệ bậc nhất xứ Bạc Liêu"/>

Chùa Xiêm Cán nằm tại ấp Biển Đông B, xã Vĩnh Trạch Đông cũ, thành phố [[Bạc Liêu (thành phố)|Bạc Liêu]] cũ, tỉnh [[Bạc Liêu (tỉnh)|Bạc Liêu]] cũ (nay là Đường Huyện 31, khóm Biển Đông B, phường [[Hiệp Thành]], tỉnh [[Cà Mau]]) và cách trung tâm thành phố Bạc Liêu cũ 7&nbsp;km về phía đông<ref name="Độc đáo kiến trúc">{{Chú thích web|url=http://www.vtr.org.vn/doc-dao-kien-truc-chua-xiem-can.html|tiêu đề=Độc đáo kiến trúc chùa Xiêm Cán|ngày=ngày 2 tháng 11 năm 2019|tác giả=Thanh Hiền|website=vtr.org.vn|ngày truy cập=ngày 1 tháng 7 năm 2021|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182657/http://www.vtr.org.vn/doc-dao-kien-truc-chua-xiem-can.html|url-status=dead}}</ref><ref name=DLBL>{{Chú thích web|url=https://hitour.vn/tin-tuc/diem-den-bac-lieu/chua-xiem-can-bac-lieu-300237|tựa đề=CHÙA XIÊM CÁN BẠC LIÊU|ngày=13 tháng 6 năm 2021|website=CÔNG TY TNHH DU LỊCH BIỂN ĐẢO HITOUR|url-status=live}}</ref> và cách biển 2&nbsp;km.<ref name="Chùa Khmer lớn nhất miền Tây">{{Chú thích web|url=https://vnexpress.net/chua-khmer-lon-nhat-mien-tay-4103913.html|tiêu đề=Chùa Khmer lớn nhất miền Tây|ngày=ngày 30 tháng 5 năm 2020|tác giả=Nguyệt Nhi|website=Báo điện tử VnExpress|ngày truy cập=ngày 1 tháng 7 năm 2021}}</ref>

==Lịch sử==
Chùa xây dựng vào tháng 4<ref name="TNT 114115"/> năm 1887,<ref name="lớn và lộng lẫy nhất"/><ref name="Ngôi chùa tráng lệ bậc nhất xứ Bạc Liêu"/> Phật lịch năm 2430, trụ trì đầu tiên là Hòa thượng Thạch Nam, và là người đã cho khởi công xây dựng chùa.<ref name="TNT 114115"/> Chùa có diện tích ban đầu là 4.500 m²,<ref name="Ngôi chùa tráng lệ bậc nhất xứ Bạc Liêu"/><ref name="Chùa Khmer lớn nhất miền Tây"/> khuôn viên hiện nay là 4 ha.<ref name="Độc đáo kiến trúc"/> Đây là ngôi chùa cổ đã trải qua 9 đời trụ trì.<ref name="Ngôi chùa tráng lệ bậc nhất xứ Bạc Liêu"/> Hơn một thế kỷ hình thành và phát triển, chùa Xiêm Cán là trung tâm sinh hoạt văn hóa tâm linh, văn hóa nghệ thuật của [[người Khmer]].<ref name="lớn và lộng lẫy nhất"/><ref name="Nét đẹp văn hóa">{{Chú thích web|url=https://congthuong.vn/chua-xiem-can-net-dep-van-hoa-khmer-127416.html|tiêu đề=Chùa Xiêm Cán - Nét đẹp văn hóa Khmer|ngày=ngày 1 tháng 11 năm 2019|tác giả=Hoa Quỳnh|nhà xuất bản=báo Công thương|ngày truy cập=ngày 6 tháng 9 năm 2021}}</ref>

Chùa là nơi lưu giữ bộ sách Khmer cổ được viết trên lá cây dày đến 70 trang.<ref name="Độc đáo kiến trúc"/><ref name="lớn và lộng lẫy nhất"/>

Năm [[2001]], Ủy ban nhân dân tỉnh Bạc Liêu đã xếp chùa Xiêm Cán là Di tích kiến trúc nghệ thuật.<ref name="TNT 114115">Thích Nhật Từ (2020), tr. [https://books.google.com.vn/books?id=eREfEAAAQBAJ&pg=PA114&lpg=PA114&dq=x%C3%A3+Hi%E1%BB%87p+Th%C3%A0nh,+B%E1%BA%A1c+Li%C3%AAu&source=bl&ots=d3IvunT93S&sig=ACfU3U30VWRKs0tfqxmwqGjBdIw-idvzTw&hl=vi&sa=X&ved=2ahUKEwjZ6OKQtd3yAhUVfnAKHfYUCYk4eBDoAXoECAoQAw#v=onepage&q=x%C3%A3%20Hi%E1%BB%87p%20Th%C3%A0nh%2C%20B%E1%BA%A1c%20Li%C3%AAu&f=false 114 - 115]</ref>

Năm [[2009]], chùa Xiêm Cán thỉnh nhận xá lợi Phật, xây Bảo tháp Ngọc Xá Lợi tôn nghiêm đối diện với giảng đường.<ref name="đậm sắc thái Khmer"/>

Ngày [[29 tháng 6]] năm [[2022]], UBND tỉnh Bạc Liêu ban hành Quyết định số 247/QĐ-UBND công nhận di tích lịch sử văn hóa Chùa Xiêm Cán là điểm du lịch tiêu biểu của khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.<ref>{{Chú thích web |url= https://svhttttdl.baclieu.gov.vn/vi/-/di-t%C3%ADch-l%E1%BB%8Bch-s%E1%BB%AD-v%C4%83n-h%C3%B3a-ch%C3%B9a-xi%C3%AAm-c%C3%A1n-%C4%91%C6%B0%E1%BB%A3c-c%C3%B4ng-nh%E1%BA%ADn-l%C3%A0-%C4%91i%E1%BB%83m-du-l%E1%BB%8Bch |tựa đề= Di tích lịch sử văn hóa Chùa Xiêm Cán được công nhận là điểm du lịch |ngày= 29 tháng 6 năm 2022 |tác giả= Thy Kha |website= Cổng thông tin điện tử Sở Văn hóa, Thông tin, Thể thao và Du lịch tỉnh Bạc Liêu |ngày truy cập= 11 tháng 7 năm 2022 |url-status= dead |archive-date= 2023-03-02 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230302094344/https://svhttttdl.baclieu.gov.vn/vi/-/di-t%C3%ADch-l%E1%BB%8Bch-s%E1%BB%AD-v%C4%83n-h%C3%B3a-ch%C3%B9a-xi%C3%AAm-c%C3%A1n-%C4%91%C6%B0%E1%BB%A3c-c%C3%B4ng-nh%E1%BA%ADn-l%C3%A0-%C4%91i%E1%BB%83m-du-l%E1%BB%8Bch }}</ref>

==Kiến trúc==
Quần thể kiến trúc chùa quay mặt về hướng đông<ref name="Ngôi chùa tráng lệ bậc nhất xứ Bạc Liêu"/><ref name="Chùa Khmer lớn nhất miền Tây"/><ref name="đậm sắc thái Khmer">{{Chú thích web|url=https://www.bienphong.com.vn/xiem-can-ngoi-chua-mang-dam-sac-thai-khmer-post335732.html|tiêu đề=Xiêm Cán - ngôi chùa mang đậm sắc thái Khmer|ngày=ngày 14 tháng 6 năm 2019|tác giả=Phương Nghi|website=bienphong.com.vn|ngày truy cập=ngày 6 tháng 9 năm 2021}}</ref> và được xây dựng theo kiến trúc trường phái [[Phật giáo Nam Tông]]. [[Màu sắc|Màu]] xây dựng phổ biến của chùa giống như bao chùa Khmer khác là màu vàng và màu đỏ vàng. Kiến trúc xây dựng có rất nhiều [[phù điêu]].<ref name="Ngôi chùa tráng lệ bậc nhất xứ Bạc Liêu">{{Chú thích web|url=https://baclieu.gov.vn/vi/-/xi%C3%AAm-c%C3%A1n-ng%C3%B4i-ch%C3%B9a-tr%C3%A1ng-l%E1%BB%87-b%E1%BA%ADc-nh%E1%BA%A5t-x%E1%BB%A9-b%E1%BA%A1c-li%C3%AAu|tiêu đề=Xiêm Cán - Ngôi chùa tráng lệ bậc nhất xứ Bạc Liêu|ngày=ngày 14 tháng 3 năm 2021|tác giả=|website=baclieu.gov.vn|ngày truy cập=ngày 1 tháng 7 năm 2021|archive-date=2022-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127173006/https://baclieu.gov.vn/vi/-/xi%C3%AAm-c%C3%A1n-ng%C3%B4i-ch%C3%B9a-tr%C3%A1ng-l%E1%BB%87-b%E1%BA%ADc-nh%E1%BA%A5t-x%E1%BB%A9-b%E1%BA%A1c-li%C3%AAu|url-status=dead}}</ref>

===Cổng, tường rào và khuôn viên===
Cổng chùa xây theo kiến trúc Angkor, phía trên có tượng rắn nhiều đầu và nhiều hình ảnh những thiếu nữ nhảy múa,<ref name="kiến trúc Angkor">{{Chú thích web|url=https://vnexpress.net/ngoi-chua-co-kien-truc-angkor-o-bac-lieu-3782248.html|tiêu đề=Ngôi chùa có kiến trúc Angkor ở Bạc Liêu|ngày=ngày 24 tháng 7 năm 2018|tác giả=|website=Báo điện tử VnExpress|ngày truy cập=ngày 6 tháng 9 năm 2021}}</ref> bên dưới bảng tên cổng có hai chim thần Krut và hai con rắn năm đầu uốn lượn.<ref name="Ngôi chùa tráng lệ bậc nhất xứ Bạc Liêu"/> Bức tường rào bao bọc xung quanh chùa chạm trổ nhiều hoa văn. Khuôn viên chùa rất rộng với nhiều cây sao, cây dầu cao vút và xếp thẳng hàng.<ref name="kiến trúc Angkor"/><ref name="đậm sắc thái Khmer"/>

===Chánh điện===
Chánh điện nằm tại trung tâm khuôn viên chùa, trên nền gạch cao 1,5m với 3 bậc cấp cùng một hành lang bao quanh,<ref name="lớn và lộng lẫy nhất"/><ref name="kiến trúc Angkor"/><ref name="đậm sắc thái Khmer"/> được xây theo hình chữ nhật, rộng 18 m và chiều dài 36 m.<ref name="Ngôi chùa tráng lệ bậc nhất xứ Bạc Liêu"/> Có 100 cây cột bê tông tròn tất cả, được chạm trổ tinh xảo.<ref name="lớn và lộng lẫy nhất"/><ref name="Ngôi chùa tráng lệ bậc nhất xứ Bạc Liêu"/>

Mái chùa gồm 3 lớp so le hình tháp chồng lên nhau,<ref name="lớn và lộng lẫy nhất"/><ref name="đậm sắc thái Khmer"/> góc mái của mỗi đỉnh đều được đắp khúc đuôi rắn dài và uốn cong.<ref name="Ngôi chùa tráng lệ bậc nhất xứ Bạc Liêu"/> Hai khoảng trống ở hai đầu hồi bịt bằng hai tấm gỗ hình tam giác và được chạm khắc, [[Người Khmer (Việt Nam)|người Khmer]] gọi là "hô cheang". Trên các bờ dãy giáp mi của các nếp mái đắp các tượng rồng Khmer, đầu rồng dạng kép nằm ngay các góc đao của mái, thân rồng nằm xoãi dài theo bờ dãy với hàng vi lưng tỉa rõ, uốn cong ngược lên như những ngọn lửa. Đầu, thân và đuôi rồng kết hợp với nhau tạo nên hình ảnh những chiếc ghe ngo.<ref name="lớn và lộng lẫy nhất"/><ref name="đậm sắc thái Khmer"/> Ở mỗi điểm tiếp giáp giữa các đầu cột và mái đều là đầu rắn thần Nagar, rắn là linh vật bảo vệ cho chùa.<ref name="Ngôi chùa tráng lệ bậc nhất xứ Bạc Liêu"/>

Bàn thờ chánh điện trang trí hoa văn, họa tiết điêu khắc phong phú và tinh xảo. Trên bệ đặt nhiều tượng Phật, gồm một tượng [[Thích-ca Mâu-ni|Phật Thích Ca]] lớn nhất ở giữa. Các tượng Phật khác diễn tả các thời kỳ hóa thân của Phật. Vách và trần được trang trí phù điêu, bích họa cầu kỳ, công phu và nhiều màu sắc. Các bích họa kể lại cuộc đời Đức Phật và trường ca [[Ramayana]].<ref name="lớn và lộng lẫy nhất">{{Chú thích web|url=https://truyenhinhdulich.vn/diem-den/xiem-can-ngoi-chua-khmer-lon-va-long-lay-nhat-o-nam-bo-10646.html|tiêu đề=Xiêm Cán: Ngôi chùa Khmer lớn và lộng lẫy nhất ở Nam Bộ|ngày=ngày 26 tháng 9 năm 2019|tác giả=|website=truyenhinhdulich.vn|ngày truy cập=ngày 6 tháng 9 năm 2021|archive-date=2021-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20210906114230/https://truyenhinhdulich.vn/diem-den/xiem-can-ngoi-chua-khmer-lon-va-long-lay-nhat-o-nam-bo-10646.html|url-status=dead}}</ref>

Tòa chánh điện có chiều cao 36,3 m được xem là cao nhất trong quần thể chùa Khmer Nam Bộ tại Việt Nam.<ref name="Ngôi chùa tráng lệ bậc nhất xứ Bạc Liêu"/>

===Cột trụ biểu===
Đối diện chánh điện là cột trụ biểu với hình tượng rắn thần Nagar 5 đầu,<ref name="lớn và lộng lẫy nhất"/> cột dùng để thắp nến vào những ngày lễ.<ref name="Ngôi chùa tráng lệ bậc nhất xứ Bạc Liêu"/><ref name="đậm sắc thái Khmer"/>

===Tăng xá===
Phía sau cột trụ biểu là tăng xá, tăng xá trụ trì được xây bằng gạch kiên cố, chạm trổ nhiều hoa văn, họa tiết với màu sắc sặc sỡ. Bên cạnh đó là tăng xá cổ và tăng xá trụ trì cổ, kiến trúc hoàn toàn bằng gỗ quý, gồm sao, căm xe, qua thời gian dài sắc gỗ vẫn đen ngời, mái bằng ngói.<ref name="lớn và lộng lẫy nhất"/>

===Khu nhà truyền thống sala===
Khu nhà truyền thống sala có chức năng là giảng đường và nhà hội,<ref name="lớn và lộng lẫy nhất"/> được xây dựng hoàn toàn bằng [[gỗ]], trang trí khá công phu với các họa tiết độc đáo.<ref name="Ngôi chùa tráng lệ bậc nhất xứ Bạc Liêu"/> Nội thất bên trong có bàn thờ Phật và bàn ghế, sàn ván để tín đồ ngồi trước khi lên chánh điện. Vách và trần khu nhà được trang trí các họa tiết, bích họa công phu.<ref name="lớn và lộng lẫy nhất"/> Ở hành lang có chiếc chuông lớn màu đen nổi.<ref name="Ngôi chùa tráng lệ bậc nhất xứ Bạc Liêu"/>

===Công trình khác===
Chùa Xiêm Cán có nhiều bức tượng thái tử Sidatta cưỡi trên lưng [[ngựa trắng]] được Xanac đưa qua sông để đi tìm đường [[giác ngộ]].<ref name="Ngôi chùa tráng lệ bậc nhất xứ Bạc Liêu"/> Hai bên chánh điện có nhiều tháp cốt và một nhà hỏa thiêu.<ref name="lớn và lộng lẫy nhất"/> Trong khuôn viên có trường dạy chữ Khmer, chữ Pali, dạy kinh,... là nơi lưu giữ các tập truyện kể dân gian.<ref name="lớn và lộng lẫy nhất"/><ref name="Nét đẹp văn hóa"/>

==Hoạt động==
Chùa Xiêm Cán là địa điểm hoạt động văn hóa tâm linh,<ref name="lớn và lộng lẫy nhất"/><ref name="Nét đẹp văn hóa"/> là nơi tổ chức các lễ hội hàng năm của [[người Khmer]].<ref name="Lễ hội Dâng Y Kathina"/> Chùa cũng là địa điểm hoạt động văn hóa nghệ thuật của người Khmer, Đội Văn hóa - Văn nghệ Khmer chùa Xiêm Cán được ban quản trị chùa thành lập và hoạt động nhằm lưu giữ những giá trị văn hóa vốn có của người Khmer, phục vụ người dân địa phương và du khách gần xa các điệu múa Apsara, Rom vong, Sarawan, trống sa săm, múa gáo mang đậm bản sắc dân tộc [[Người Khmer (Việt Nam)|Khmer]].<ref name="lớn và lộng lẫy nhất"/><ref name="Nét đẹp văn hóa"/><ref>{{Chú thích web|url=https://baodantoc.vn/doi-van-nghe-chua-xiem-can-1595518031902.htm|tiêu đề=Đội văn nghệ chùa Xiêm Cán|ngày=ngày 27 tháng 7 năm 2020|tác giả=Phương Nghi|nhà xuất bản=báo Dân tộc|ngày truy cập=ngày 6 tháng 9 năm 2021}}</ref>

Chùa cũng là nơi học tập của các [[Tì-kheo|sư sãi]], hiện chùa có 3 lớp học, mở từ thứ 2 đến thứ 7, được nghỉ 3 tháng trong năm, thời gian nghỉ do nhà chùa quy định. Hiện thường xuyên có 50 sư theo học với đủ lứa tuổi, chương trình học từ lớp 1 đến lớp 8. Nội dung giảng dạy là chữ Khmer, các môn toán, tiếng Việt và giáo lý phật giáo Khmer.

== Xem thêm ==
*[[Nhà máy điện gió Bạc Liêu]]
*[[Quán Âm Phật Đài (Bạc Liêu)|Quan Âm Phật Đài]]

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

===Sách===
*Thích Nhật Từ (2020), ''Phật giáo Nam tông cái vùng Nam bộ'', NXB Hồng Đức.

==Liên kết ngoài==
*{{Chú thích web|url=http://baobaclieu.vn/van-hoa-nghe-thuat/chua-xiem-can-cho-don-niem-vui-moi-70782.html|tiêu đề=Chùa Xiêm Cán chờ đón niềm vui mới|ngày=ngày 10 tháng 5 năm 2021|tác giả=Hữu Thọ|nhà xuất bản=báo Bạc Liêu|ngày truy cập=ngày 6 tháng 9 năm 2021}}
*{{Chú thích web|url=https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-lay-xiem-can/101422.html|tiêu đề=Lộng lẫy Xiêm Cán|ngày=ngày 26 tháng 9 năm 2014|tác giả=Nguyễn Vũ Thành Đạt|website=vietnam.vnanet.vn|ngày truy cập=ngày 6 tháng 9 năm 2021}}
*{{Chú thích web|url=https://tienphong.vn/long-lay-chua-xiem-can-post783469.tpo|tiêu đề=Video Lộng lẫy Xiêm Cán|ngày=ngày 22 tháng 5 năm 2015|tác giả=|nhà xuất bản=báo Tiền phong|ngày truy cập=ngày 6 tháng 9 năm 2021}}

{{Sơ khai Cà Mau}}
{{Chùa tại Việt Nam}}
{{Chùa Khmer ở Nam Bộ}}

[[Thể loại:Bạc Liêu (thành phố)]]
[[Thể loại:Chùa tại Bạc Liêu]]
[[Thể loại:Du lịch Bạc Liêu]]
[[Thể loại:Di tích tại Bạc Liêu]]
[[Thể loại:Chùa tại Cà Mau]]
[[Thể loại:Du lịch Cà Mau]]
[[Thể loại:Di tích tại Cà Mau]]