Xem mã nguồn của Chợ Đông Ba

{{otheruses|Đông Ba}}
{{Infobox building
| name = Chợ Đông Ba
| native_name = 
| former_names = 
| alternate_names = 
| image = Dong Ba Market (Hue) - Chợ Đông Ba Huế (July 2024) - img 03.jpg
| caption = Mặt tiền chợ vào năm 2024
| status = Đang sử dụng
| building_type = Chợ truyền thống
| architectural_style = 
| address = Đường Trần Hưng Đạo, phường [[Phú Xuân (phường)|Phú Xuân]], [[Thừa Thiên Huế]]
| location_city = [[Huế]]
| location_country = [[Việt Nam]]
| coordinates = {{coord| 16.472622| 107.588501| region:VN_type:landmark| format=dms| name=Chợ Đông Ba| display=inline,title}}
| mapframe-zoom = 14
| altitude = 
| groundbreaking_date = 
| start_date = 
| inauguration_date = {{start date and age|1899}}
| closing_date = 
| demolition_date = 
| cost = 
| height = 
| architectural = 
| tip = 
| roof = 
| top_floor = 
| structural_system = 
| material = 
| size = 
| floor_count = 
| floor_area = 
| elevator_count = 
| grounds_area = 
| architect = 
| main_contractor = 
| rooms = 
}}
'''Chợ Đông Ba''' là một ngôi [[chợ]] tại thành phố [[Huế]], [[Việt Nam]]. Đây là ngôi chợ truyền thống lâu đời, có lịch sử hơn 100 năm xây dựng và phát triển, được xem là một trong những biểu tượng của vùng đất cố đô Huế.<ref name=":0">{{Chú thích web|url=http://tuoitre.vn/hue-cho-dong-ba-ky-niem-110-nam-xay-dung-va-phat-trien-320632.htm|tựa đề=Huế: chợ Đông Ba kỷ niệm 110 năm xây dựng và phát triển|tác giả=Trần Nguyên, Triệu Phong|họ=|tên=|ngày=2009-06-09|website=Tuổi Trẻ Online|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20200608090210/https://tuoitre.vn/hue-cho-dong-ba-ky-niem-110-nam-xay-dung-va-phat-trien-320632.htm|ngày lưu trữ=2020-06-08|url-status=live|ngày truy cập=}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://congthuong.vn/thua-thien-hue-nang-cap-chinh-trang-cho-dong-ba-can-lay-tieu-thuong-lam-goc-217944.html|tựa đề=Thừa Thiên Huế: Nâng cấp, chỉnh trang chợ Đông Ba cần lấy tiểu thương làm gốc|tác giả=Nguyễn Tuấn|ngày=2022-08-23|website=Báo Công Thương|url-status=live|ngày truy cập=2023-02-21|archive-date=2023-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230221213200/https://congthuong.vn/thua-thien-hue-nang-cap-chinh-trang-cho-dong-ba-can-lay-tieu-thuong-lam-goc-217944.html}}</ref>

==Vị trí==
Chợ Đông Ba nằm bên bờ bắc [[sông Hương]], trên đường Trần Hưng Đạo thuộc phường [[Phú Xuân (phường)|Đông Ba]], quận [[Phú Xuân (quận)|Phú Xuân]], thành phố [[Huế]].<ref>{{Chú thích web|url=http://csdl.vietnamtourism.gov.vn/shop/?item=7|tựa đề=Chợ Đông Ba|website=Cơ sở dữ liệu Du lịch Việt Nam|url-status=live|ngày truy cập=2023-02-21|archive-date=2022-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20220715013221/http://csdl.vietnamtourism.gov.vn/shop/?item=7}}</ref> Mặt bằng chợ nằm trải dài từ chân [[cầu Trường Tiền]] đến cầu Gia Hội với tổng diện tích là 47.614 m²,<ref>{{Chú thích web|url=https://thuathienhue.gov.vn/vi-vn/Thong-tin-du-dia-chi/tid/Cho-Dong-Ba/newsid/8B14F6F4-E0D1-4701-BEC7-EEF913739E01/cid/B2D25314-6221-4D9F-A334-52ED47BDE698|tựa đề=Chợ Đông Ba|tác giả=|họ=|tên=|ngày=|website=Cổng thông tin điện tử tỉnh Thừa Thiên Huế|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20200608083859/https://thuathienhue.gov.vn/vi-vn/Thong-tin-du-dia-chi/tid/Cho-Dong-Ba/newsid/8B14F6F4-E0D1-4701-BEC7-EEF913739E01/cid/B2D25314-6221-4D9F-A334-52ED47BDE698|ngày lưu trữ=2020-06-08|ngày truy cập=|url-status=live}}</ref> bao gồm cả bến, bãi đỗ xe và khu hoa viên đường Chương Dương.<ref name=":4" />

==Lịch sử==
Theo ''[[Đại Nam nhất thống chí]]'', chợ có tên là Đông Gia, nằm ở đông nam cầu Đông Gia thuộc huyện [[Hương Trà (thị xã)|Hương Trà]]. Dưới thời vua [[Gia Long]], chợ nằm ở ngay bên ngoài quách cửa Chính Đông của [[Kinh thành Huế|kinh thành]], giữa chợ có một ngôi đình ngói hai tầng tên là đình Quy Giả (nên chợ cũng được gọi là "Quy Giả thị").<ref name=":2">{{chú thích sách|tác giả=|tựa đề=Đại Nam nhất thống chí – Thừa Thiên phủ|nhà xuất bản=Nha Văn hóa|year=1961|nơi=|trang=135–136|url=https://www.google.com/books/edition/%C4%90%E1%BA%A1i_Nam_nh%C3%A1%CC%82t_th%C3%B3%CC%82ng_ch%C3%AD/ZDnRAAAAMAAJ|doi=|id=|isbn=|access-date=2023-02-21|archive-date=2023-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230221213210/https://www.google.com/books/edition/%C4%90%E1%BA%A1i_Nam_nh%C3%A1%CC%82t_th%C3%B3%CC%82ng_ch%C3%AD/ZDnRAAAAMAAJ}}</ref> Năm [[1885]], chợ bị đốt sạch khi [[Trận Kinh thành Huế 1885|Kinh đô Huế thất thủ]].<ref name=":1">{{Chú thích web|url=http://svhtt.thuathienhue.gov.vn/?gd=27&cn=114&tc=2596|tựa đề=Mấy chợ đượm chất Huế xưa|tác giả=|họ=|tên=|ngày=|website=Sở Văn hóa và Thể thao|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20200608090208/https://svhtt.thuathienhue.gov.vn/?gd=27&cn=114&tc=2596|ngày lưu trữ=2020-06-08|ngày truy cập=|url-status=live}}</ref> Năm [[Đồng Khánh]] thứ 2 ([[1887]]), sau khi lập phố Cửa Đông, vua cho xây dựng lại chợ, [[suất đội]] Nguyễn Đình Nên tình nguyện làm đình chợ và hai dãy quán lợp ngói hai bên tả hữu nên triều đình cho lĩnh trưng luôn thuế chợ trong 6 năm, mỗi năm 1.300 quan. Sau đó viên suất đội này lại được châm chước cho lĩnh trưng thêm 3 năm nữa.<ref name=":2" /><ref name=":3">{{chú thích tạp chí|title=Sự ra đời và sinh hoạt của chợ Đông Ba|journal=Huế xưa & nay|date=2009|url=https://www.google.com/books/edition/Hu%C3%A9%CC%82_x%C6%B0a_nay/XrSWU4LViNwC|publisher=Hội sử học Thừa Thiên Huế|access-date=2023-02-21|archive-date=2023-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230221213201/https://www.google.com/books/edition/Hu%C3%A9%CC%82_x%C6%B0a_nay/XrSWU4LViNwC}}</ref>

[[Tập tin:Annam - Hué - Le Marché aux Poulets.jpg|220px|trái|nhỏ|Khu bán gà tại chợ Đông Ba trên một tấm [[bưu thiếp]] thời [[Pháp thuộc]] ]]
Năm [[1899]], khi chỉnh trang đô thị Huế, vua [[Thành Thái]] cho dời chợ đến phố Trường Tiền (tức vị trí hiện nay), còn đình chợ cũ ở ngoài cửa Chính Đông sau trở thành [[trường tiểu học Pháp – Việt Đông Ba]].<ref>{{Chú thích web|url=https://thuathienhue.gov.vn/vi-vn/Du-kh%C3%A1ch/Du-l%E1%BB%8Bch/Th%C3%B4ng-tin-chi-ti%E1%BA%BFt/tid/Dia-diem-di-tich-Truong-Tieu-hoc-Phap-Viet-Dong-Ba-Di-tich-lich-su-cap-tinh/newsid/19CDD53C-6D38-45C2-9CF2-766D54A6C612?cid=9B74C4A9-4BF5-4B30-889E-4CA343944E31,763CADD8-44F7-44A4-895C-44988C3C9A93,17CA19EF-5FE0-4556-BB17-8235DFD093E8,2307076E-60C2-43EE-93A1-B7C8C3A475A9,B9FF3533-F4F4-44C4-BF7E-9AF1A1196188|tựa đề=Địa điểm di tích trường tiểu học Pháp - Việt Đông Ba|tác giả=|họ=|tên=|ngày=|website=Cổng thông tin điện tử tỉnh Thừa Thiên Huế|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20230221213254/https://thuathienhue.gov.vn/vi-vn/Du-kh%C3%A1ch/Du-l%E1%BB%8Bch/Th%C3%B4ng-tin-chi-ti%E1%BA%BFt/tid/Dia-diem-di-tich-Truong-Tieu-hoc-Phap-Viet-Dong-Ba-Di-tich-lich-su-cap-tinh/newsid/19CDD53C-6D38-45C2-9CF2-766D54A6C612?cid=9B74C4A9-4BF5-4B30-889E-4CA343944E31,763CADD8-44F7-44A4-895C-44988C3C9A93,17CA19EF-5FE0-4556-BB17-8235DFD093E8,2307076E-60C2-43EE-93A1-B7C8C3A475A9,B9FF3533-F4F4-44C4-BF7E-9AF1A1196188|ngày lưu trữ=2023-02-21|url-status=live|ngày truy cập=}}</ref> Chợ được xây dựng bốn dãy quán: tả, hữu, tiền, hậu với tổng cộng 48 gian ngói, ở giữa là một lầu chuông ba tầng có đồng hồ. Bên cạnh đó trong chợ còn xây một giếng nước đá, khi lấy nước thì dùng tay quay máy.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Để nhắc lại sự kiện vua Thành Thái cho di dời chợ, người Huế xưa đã có câu ca dao:
{{cquote|Chợ Đông Ba đem ra ngoài giại<br>[[Cầu Trường Tiền]] đúc lại xi-moong.}}

[[Tập tin:Dong Ba Market, 1969 (16240516948).jpg|220px|phải|nhỏ|Không ảnh khu vực chợ vào năm 1969]]
Năm [[1967]], chính quyền [[Việt Nam Cộng hòa]] cho phá dỡ chợ và xây mới, tuy nhiên công trình đang xây dựng dang dở thì bị trúng bom trong [[Sự kiện Tết Mậu Thân]] năm [[1968]].<ref name=":3" /> Sau chợ được sửa chữa tạm cho tiểu thương buôn bán. Đến năm [[1987]], chợ Đông Ba được chính quyền tỉnh [[Bình Trị Thiên]] cho đại trùng tu. Công trình gồm nâng cấp lầu chuông, xây thêm bốn khu nhà hai tầng ở bốn góc chợ, năm dãy nhà kiốt với nhiều khu hàng mới khang trang, diện tích mặt bằng xây dựng là 15.600 m².<ref name=":4">{{chú thích sách|tác giả=Ngô Minh Khôi|tựa đề=Văn hóa kinh doanh thời đổi mới: Những bài báo và phóng sự chọn lọc|nhà xuất bản=Nhà xuất bản Thuận Hóa|year=2000|nơi=|trang=89|url=https://www.google.com/books/edition/V%C4%83n_h%C3%B3a_kinh_doanh_th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BB%95i_m%E1%BB%9Bi/0xLtAAAAMAAJ|doi=|id=|isbn=|access-date=2023-02-21|archive-date=2023-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230221213149/https://www.google.com/books/edition/V%C4%83n_h%C3%B3a_kinh_doanh_th%E1%BB%9Di_%C4%91%E1%BB%95i_m%E1%BB%9Bi/0xLtAAAAMAAJ}}</ref>

==Hoạt động buôn bán==
[[Tập tin:Inside Dong Ba market (7166001995).jpg|220px|phải|nhỏ|Một góc chợ vào năm 2012]]
Chợ Đông Ba có đủ loại [[hàng hóa]] nông, lâm, thủy hải sản, chăn nuôi, thủ công mỹ nghệ của Huế và các vùng phụ cận cũng như các mặt hàng thị trường tại Việt Nam. Trước năm [[1975]], chợ có 56 mặt hàng được bày bán, đến năm [[1985]] thì có thêm 8 mặt hàng mới như: hạt giống, sửa đồng hồ, củi bó, dép cao su, phụ tùng xe đạp, xay xát, sơn, gác lưới...<ref name=":3" />

Từ khi thành lập, chợ Đông Ba đã có số lượng tiểu thương người Việt đông đảo. Các tiểu thương kinh doanh nhiều loại mặt hàng, bày bán ở các quầy trong chợ. Theo Ban Quản lý chợ, trước năm 1975 có 2.614 lô hàng chính có đăng ký kinh doanh, 300 lô hàng bạ (không đăng ký) và trên 400 lỗ chợ trời. Năm 1977, gần 400 lô chợ trời ở múi bắc cầu Trường Tiền được dời sang chợ Tây Lộc. Năm 1985, số hộ đăng ký kinh doanh là 3.122 hộ từ 54 phường xã trong tỉnh.<ref name=":3" />

Tính đến năm 2020, toàn chợ có hơn 2.700 lô và hơn 1.800 hộ kinh doanh được phân bổ tại 6 khu vực trên diện tích 22.749 m². Chợ kinh doanh khoảng 60 ngành hàng, buôn bán các mặt hàng từ cao cấp đến bình dân, góp phần tạo công ăn việc làm cho hàng nghìn lao động. Mỗi ngày số lượng người đến chợ khoảng 7.000–10.000, gồm du khách và người mua bán.<ref>{{Chú thích web|url=https://tinhuytthue.vn/tin-tuc-trong-tinh/chinh-tri-xa-hoi/chu-tich-ubnd-phan-ngoc-tho-lang-nghe-tam-tu-cua-nhung-tieu-thuong-cho-dong-ba.html|tựa đề=Chủ tịch UBND Phan Ngọc Thọ lắng nghe tâm tư của những tiểu thương chợ Đông Ba|tác giả=Ngọc Minh|ngày=2020-10-06|website=Cổng thông tin điện tử Tỉnh ủy Thừa Thiên Huế|url-status=live|ngày truy cập=2023-02-21|archive-date=2023-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230221235250/https://tinhuytthue.vn/tin-tuc-trong-tinh/chinh-tri-xa-hoi/chu-tich-ubnd-phan-ngoc-tho-lang-nghe-tam-tu-cua-nhung-tieu-thuong-cho-dong-ba.html}}</ref>

==Trong thơ ca==
Do đã trở thành biểu tượng, gắn bó với người dân Huế hơn một thế kỷ nên chợ Đông Ba được nhắc đến trong nhiều tác phẩm thơ ca. Chợ được nhắc đến trong câu hát "Phiên Đông Ba buồn qua cửa chợ/[[Phu Văn lâu|Bến Văn Lâu]] thuyền vó đơm sầu" trong ca khúc "Tiếng Sông Hương" của nhạc sĩ [[Phạm Đình Chương]]. Nhạc phẩm "Mưa trên phố Huế" ([[Minh Kỳ]] – [[Lê Minh Bằng|Tôn Nữ Thụy Khương]]) có câu "Chợ Đông Ba khi mình qua/Lá me bay bay là đà".<ref>{{Chú thích web|url=https://baothuathienhue.vn/dem-dong-ba-a117160.html|tựa đề=Đêm Đông Ba|tác giả=Đan Duy|ngày=2022-09-03|website=Báo điện tử Thừa Thiên Huế|url-status=live|ngày truy cập=2023-02-26|archive-date=2023-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230226013330/https://baothuathienhue.vn/dem-dong-ba-a117160.html}}</ref> Trong một bài hò mái nhì Huế có câu "Đò từ Đông Ba, đò qua Đập Đá/Đò về [[Vỹ Dạ|Vĩ Dạ]], thẳng ngã ba Sình".<ref>{{Chú thích web|url=http://tapchisonghuong.com.vn/tin-tuc/p2/c15/n2682/Cau-truc-dieu-ho-mai-nhi.html|tựa đề=Cấu trúc điệu hò mái nhì|tác giả=P.T.T|ngày=2009-06-17|website=Tạp chí Sông Hương|url-status=live|ngày truy cập=2023-02-26|archive-date=2019-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190808073934/http://tapchisonghuong.com.vn/tin-tuc/p2/c15/n2682/Cau-truc-dieu-ho-mai-nhi.html}}</ref>

==Xem thêm==
*[[Cầu Trường Tiền]]

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

==Liên kết ngoài==
{{Commonscat|Dong Ba Market}}
*[http://chodongba.com.vn/ Ban Quản lý Chợ Đông Ba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230223082908/http://chodongba.com.vn/ |date=2023-02-23 }}

[[Thể loại:Chợ tại Huế|Đông Ba]]
[[Thể loại:Du lịch Huế]]
[[Thể loại:Kinh tế Huế]]
[[Thể loại:Công trình xây dựng ở Huế]]
[[Thể loại:Chợ tại Việt Nam]]