Xem mã nguồn của Dân chủ Kitô giáo

[[Tập_tin:Bundesarchiv_Bild_183-1990-0925-024,_Dessau,_CDU-Wahlkundgebung,_Publikum_(cropped).jpg|nhỏ|Một cuộc mít-tinh những người ủng hộ [[Liên minh Dân chủ Kitô giáo Đức]] tại [[Dessau]], Đức, 1990]]
'''Dân chủ Kitô giáo''' là một hệ tư tưởng chính trị xuất hiện ở châu Âu vào thế kỷ 19 dưới ảnh hưởng của [[giáo huấn xã hội Công giáo]],{{Sfn|Heywood|2012|p=83}} {{Sfn|Galetti|2011|p=28|loc=3.4}} cũng như [[chủ nghĩa tân Calvin]]. {{Refn|"This is the Christian Democratic tradition and the structural pluralist concepts that underlie it. The Roman Catholic social teaching of subsidiarity and its related concepts, as well as the parallel neo-Calvinist concept of sphere sovereignty, play major roles in structural pluralist thought."{{sfn|Monsma|2012|p=13}}<br/>"Concurrent with this missionary movement in Africa, both Protestant and Catholic political activists helped to restore democracy to war-torn Europe and extend it overseas. Protestant political activism emerged principally in England, the Lowlands, and Scandinavia under the inspiration of both social gospel movements and neo-Calvinism. Catholic political activism emerged principally in Italy, France, and Spain under the inspiration of both Rerum Novarum and its early progeny and of neo-Thomism. Both formed political parties, which now fall under the general aegis of the Christian Democratic Party movement. Both Protestant and Catholic parties inveighed against the reductionist extremes and social failures of liberal democracies and social democracies. Liberal democracies, they believed, had sacrificed the community for the individual; social democracies had sacrificed the individual for the community. Both parties returned to a traditional Christian teaching of "social pluralism" or "subsidiarity," which stressed the dependence and participation of the individual in family, church, school, business, and other associations. Both parties stressed the responsibility of the state to respect and protect the "individual in community."{{sfn|Witte|1993|p=9}}|group=nb}} Tư tưởng chính trị dân chủ Kitô giáo ủng hộ cam kết đối với [[Kinh tế thị trường xã hội|các]] nguyên tắc [[Kinh tế thị trường xã hội|thị trường xã hội]] và can thiệp đủ điều kiện. Nó được hình thành như một sự kết hợp giữa các ý tưởng [[dân chủ]] hiện đại và [[Giá trị Kitô giáo|các giá trị Kitô giáo truyền thống]], kết hợp các giáo lý xã hội được truyền bá bởi các truyền thống [[Giáo hội Công giáo Rôma|Công giáo]], [[Giáo hội Luther|Luther]], [[Thần học Calvin|Cải cách]] và [[Phong trào Ngũ tuần|Ngũ tuần]] ở nhiều nơi trên thế giới.{{sfn|Freeden|2004|p=82}} {{Refn|Pentecostals have also secured parliamentary representation, for example, in Australia, Colombia, Nicaragua, and Peru, and have helped form Christian political parties that have won parliamentary seats. A noteworthy case is Sweden's Christian Democrat Party, not only because it is in a continent where Pentecostals have struggled to make political headway but also because its Pentecostal founder, Lewi Pethrus, who challenged secularization by creating institutions to foster a Christian counterculture, was active at a time when Pentecostals in Sweden or the United States shunned politics.{{sfn|Robeck|Yong|2014|p=178 }}|group=nb}} Sau [[Chiến tranh thế giới thứ hai]], các phong trào [[Kháng Cách|Tin Lành]] và Công giáo của [[Phúc âm xã hội|Tin mừng xã hội]] và [[Chủ nghĩa Tân Thomas Aquinas|Tân Thomas]], đóng một vai trò trong việc hình thành nền dân chủ Kitô giáo.{{sfn|Witte|1993|p=9}} Nền dân chủ Kitô giáo tiếp tục có ảnh hưởng ở [[châu Âu]] và [[Mỹ Latinh|châu Mỹ Latinh]], mặc dù nó cũng có mặt ở các nơi khác trên thế giới.{{sfn|Müller|2014|p=}}

Trong thực tế, dân chủ Kitô giáo thường được coi là thiên hữu về các vấn đề văn hóa, xã hội và đạo đức, và là người ủng hộ [[chủ nghĩa bảo thủ xã hội]], nhưng nó được coi là thiên tả "đối với các vấn đề kinh tế và lao động, quyền công dân, và chính sách đối ngoại" cũng như môi trường.{{sfn|Vervliet|2009|pp=48–51}} {{Refn|The basic tenets of Christian Democracy call for applying Christian principles to public policy; Christian Democratic parties tend to be socially conservative but otherwise left of center with respect to economic and labor issues, civil rights, and foreign policy.{{sfn|Kte'pi|2009|p=131}}|group=nb}} Cụ thể liên quan đến lập trường tài chính của mình, nền dân chủ Kitô giáo chủ trương [[Kinh tế thị trường xã hội|nền kinh tế thị trường xã hội]].{{sfn|Vervliet|2009|pp=48–51}}

Trên toàn thế giới, nhiều đảng dân chủ Kitô giáo là thành viên của Chủ nghĩa trung dung Dân chủ Quốc tế và một số cũng thuộc Liên minh Dân chủ Quốc tế. Ví dụ về các đảng dân chủ Kitô giáo lớn bao gồm [[Liên minh Dân chủ Kitô giáo Đức]], [[Đảng Nhân dân Áo]], [[Fine Gael]] của Ireland, [[Đảng Dân chủ Kitô giáo Chile]], [[Đảng Nhân dân Aruban]], [[Đảng Dân chủ Kitô giáo (Hà Lan)|Đảng Dân chủ Kitô giáo]] Hà Lan, [[Đảng Dân chủ Kitô giáo (Thụy Sĩ)|Đảng Dân chủ Kitô giáo của Thụy Sĩ]] và [[Đảng Nhân dân Tây Ban Nha]].{{sfn|Van Hecke|Gerard|2004|p=}}

Ngày nay, nhiều đảng dân chủ Kitô giáo châu Âu có liên kết với [[Đảng nhân dân châu Âu|Đảng Nhân dân châu Âu]]. Những người có quan điểm [[Chủ nghĩa hoài nghi châu Âu|hoài nghi mềm]] so với quan điểm EPP thân châu Âu là thành viên của [[Liên minh bảo thủ và cải cách ở châu Âu]], hoặc [[Phong trào chính trị Kitô giáo châu Âu]] cánh hữu hơn. Nhiều đảng dân chủ Kitô giáo ở châu Mỹ có liên kết với [[Tổ chức Dân chủ Kitô giáo Hoa Kỳ]].

== Khái quát về quan điểm chính trị ==
Nói chung, các đảng phái dân chủ Kitô giáo tại châu Âu thường bảo thủ và đôi khi đóng vai trò chính đàng bảo thủ lớn tại quốc gia mà nó hoạt động (Đức, Tây Ban Nha, Bỉ, Thụy Sĩ, …), chẳng hạn như [[đảng Nhân dân Dân chủ Kitô giáo Thụy Sĩ]], [[Đảng Xã hội Kitô giáo (Thụy Sĩ)|đảng Xã hội Kitô giáo Thụy Sĩ]], [[đảng Nhân dân Phúc âm Thụy Sĩ]] và đảng [[Liên minh Dân chủ Liên bang Thụy Sĩ]]. Ngược lại, các đảng phái dân chủ Kitô giáo tại khu vực Mỹ Latinh thì lại có khuynh hướng chính trị phong phú hơn tùy thuộc vào quốc gia nơi nó hoạt động: chẳng hạn như [[Đảng Dân chủ Kitô giáo (Chile)|đảng Dân chủ Kitô giáo]] tại Chile nghiêng nhiều về cánh tả{{sfn|Invernizzi Accetti|2019|p=291-292}}{{sfn|Szulc|1965|p=102}} hay [[Đảng Hành động Quốc gia (Mexico)|đảng Hành động Quốc gia của Mexico]] nghiêng nhiều về cánh hữu. Geoffrey K. Roberts và Patricia Hogwood từng nhận định rằng: "hệ tư tưởng dân chủ Kitô giáo đã kết hợp nhiều quan điểm của các phái tự do chủ nghĩa, bảo thủ và xã hội chủ nghĩa với nhau dựa trên hệ thống luân lý và nguyên tắc Kitô giáo rộng lớn."{{sfn|Roberts|Hogwood|1997|p=}}

Người theo dân chủ Kitô giáo thường theo [[chủ nghĩa bảo thủ xã hội]]{{sfn|Comelli|2021}} và, nhìn chung, có quan điểm tương đối hoài nghi đối với vấn đề [[phá thai]] và [[hôn nhân cùng giới]]; dù vậy, một số đảng phái dân chủ Kitô giáo đã chấp nhận việc hợp pháp hóa có giới hạn các hành vi trên. Những người này ủng hộ một nền [[luân lý học nhất quán về sự sống]] ngang qua chủ trương phản đối [[tử hình]] và [[trợ tử]].{{sfn|Engeli|Varone|2012|p=109}}{{sfn|Cimmino|2017}} Họ cũng ủng hộ chính sách ngăn cấm [[ma túy]].{{refn|Conservatives, including the Christian democrats, favor an abstinence strategy that aims at a controlled use of legal drugs such as alcohol, nicotine, and medical drugs, on the one hand, and prohibiting the use of illegal drugs (whether soft or hard), on the other.{{sfn|Kerbo|Strasser|2000|p=101}}{{sfn|Coleman|Kerbo|Ramos|2001|p=413}}|group=nb}} Các đảng phái dân chủ Kitô giáo thường hay khẳng định di sản [[Kitô giáo]] của đất nước mình và công khai xác quyết nền [[luân lý học Kitô giáo]] hơn là thể hiện một lập trường mang tính tự do hay thế tục như một sự nhượng bộ;{{refn|The main ideological and integrative theme present from the start concerned an emphasis on general Christian values, both as a moral rejection of the atheist, immoral and materialist Nazism and as a manner of distinction vis à vis social democracy. The thrust of the Christian democratic argument was that politics had to be founded in Christianity and that a moral recovery was a prerequisite for social and economic recuperation. It was imperative to concede the importance of Christian ethics after an epoch of such inhuman and atheist cruelty.(Heidenheimer 1960:33-4; Mintzel 1982:133){{sfn|van Kersbergen|2003|p=63}}|group=nb}} đồng thời, các đảng phái dân chủ Kitô giáo hết sức ủng hộ [[Tự do tôn giáo|quyền tự do tôn giáo]].{{sfn|Heffernan Schindler|2008|p=144}} Bên cạnh đó, tư tưởng dân chủ Kitô giáo cổ vũ "sự thống nhất mang tính [[đại kết]] trên phương diện tôn giáo nhằm chống lại [[chủ nghĩa vô thần nhà nước]] – một chủ nghĩa được các quốc gia cộng sản chủ nghĩa theo đuổi."{{refn|European Christian democracy after the Second World War really represented a common political front against the People's Democracies, that is, Christian democracy was a kind of ecumenical unity achieved on the religious level against the atheism of the government in the Communist countries.{{sfn|Dussel|1981|p=217}}|group=nb}}

Hệ quan điểm của những người dân chủ Kitô giáo gồm có các giá trị luân lý (về hôn nhân, phá thai, ngăn cấm ma túy, …),{{sfn|Poppa|2010|p=12}} quan điểm phản đối quá trình [[thế tục hóa]], phản đối [[chủ nghĩa vô thần nhà nước]], quan điểm cho rằng xã hội phát triển thông qua tiến hóa (ngược lại với phát triển thông qua cách mạng), quan điểm coi trọng an ninh trật tự, và quan điểm bác bỏ [[Chủ nghĩa Marx–Lenin|chủ nghĩa cộng sản]].{{sfn|Dussel|1981|p=217}}{{sfn|Robeck|Yong|2014|p=178}} Người dân chủ Kitô giáo có thái độ cởi mở với sự thay đổi (chẳng hạn như thay đổi trong [[cơ cấu xã hội]]) và không phải lúc nào cũng ủng hộ nguyên trạng xã hội; có thái độ coi trọng quyền con người và sáng kiến của cá nhân; bác bỏ [[chủ nghĩa duy thế tục]] và nhấn mạnh rằng mỗi cá nhân là một bộ phận cấu thành của cộng đồng và có bổn phận đối với cộng đồng. Người dân chủ Kitô giáo tin rằng một số khu vực của xã hội (như giáo dục, gia đình, kinh tế và nhà nước) có quyền tự quản và chịu trách nhiệm đối với lĩnh vực của mình (xem [[Chủ quyền lĩnh vực]]).{{sfn|Monsma|2012|p=133}} Lĩnh vực của một khu vực này không được áp đặt các nghĩa vụ lên thực thể thuộc lĩnh vực của khu vực khác, chẳng hạn: khu vực nhà nước không được phép can thiệp vào việc nuôi dạy trẻ em, vì đây là lĩnh vực của khu vực gia đình.{{sfn|Monsma|2012|p=133}} Đối với lĩnh vực của khu vực nhà nước, người dân chủ Kitô giáo quả quyết rằng các vấn đề dân sự nên được giải quyết trước hết là ở cấp chính quyền thấp nhất, sau đó mới trình lên các cấp cao hơn để thẩm tra (xem [[Nguyên tắc phụ trợ tính]]).{{sfn|Vervliet|2009|pp=48–51}} Chủ quyền lĩnh vực và nguyên tắc phụ trợ tính, như được nhắc đến ở trên, được coi là nền tảng của hệ tư tưởng dân chủ Kitô giáo.{{sfn|Lamberts|1997|p=401}}

Người dân chủ Kitô giáo có xu hướng coi trọng cộng đồng, [[công bằng xã hội]] và sự đoàn kết; chủ trương ủng hộ việc thành lập và duy trì hệ thống phúc lợi xã hội, công đoàn và sự điều tiết các lực lượng thị trường.{{sfn|Matlary|Veiden|Hansen|2011|p=}} Phần đông những người dân chủ Kitô giáo tại châu Âu bác bỏ khái niệm [[đấu tranh giai cấp]] và đề cao khái niệm [[Đại diện của người lao động trong hội đồng quản trị|đồng quyết định]];{{Sfn|Fogarty|1957|p=66}}{{Sfn|Invernizzi Accetti|2019|p=163-165}} trong khi đó, người dân chủ Kitô giáo tại Hoa Kỳ thì chủ trương nền kinh tế [[Chủ nghĩa phân sản|phân sản chủ nghĩa]], tựu trung các tư liệu sản xuất được phân công rộng khắp cùng đặc biệt chủ trương nâng cao quyền làm chủ của công nhân ([[dân chủ tại nơi làm việc]]) cũng như [[quyền tự trị của công nhân]] đối với sản xuất.<ref>{{Cite web|url=https://www.pillarcatholic.com/p/the-american-solidarity-party-is|title=The American Solidarity Party is growing. Can it succeed?|last=Rosa|first=Michelle La|date=July 16, 2021|website=www.pillarcatholic.com|access-date=2021-12-14}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theamericanconservative.com/dreher/solidarity-america-american-solidarity-party/|title=Solidarity? In America|date=October 16, 2020|publisher=[[The American Conservative]]|access-date=21 December 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=L5i0DPkhA88&t=964s|title=Patrick Harris The state of American solidarity SDP Talks|date=28 March 2021|publisher=Social Democratic Party|via=[[YouTube]]|access-date=14 November 2021}}</ref> 

Hệ thống phúc lợi xã hội theo khuynh hướng Kitô giáo tập trung vào việc hỗ trợ các gia đình cũng như cung cấp các [[dịch vụ xã hội]] và [[bảo hiểm xã hội]] thông qua các tổ chức trung gian và thường nhờ đến sự bảo trợ của nhà nước.{{sfn|Esping-Andersen|1990|p=59-61}} 

Những người theo tư tưởng dân chủ Kitô giáo ủng hộ nguyên tắc [[Bổn phận quản gia (thần học)|bổn phận quản gia]] và cho rằng con người phải nên bảo vệ Trái Đất cho các thế hệ tương lai;{{sfn|Vervliet|2009|pp=48–51}} ngoài ra, họ cũng có cái nhìn mang tính hòa giải đối với vấn đề [[nhập cư]].{{sfn|Almeida|2012|pp=117-}}

== Triết học chính trị ==
Chưa có một tác giả nào được coi là nhà tư tưởng hàng đầu của hệ tư tưởng dân chủ Kitô giáo; tuy vậy, nhà tư tưởng được nhiều người dân chủ Kitô giáo tán thành nhất là ông [[Jacques Maritain]].{{sfn|Invernizzi Accetti|2019|p=23}} Cũng vì thế mà tầm ảnh hưởng của ông đối với dân chủ Kitô giáo không thể nào sánh bằng ảnh hưởng của [[John Locke]] đối với [[chủ nghĩa tự do]], [[Edmund Burke]] với [[chủ nghĩa bảo thủ]] hay [[Karl Marx]] với [[chủ nghĩa xã hội]].{{sfn|Invernizzi Accetti|2019|p=23}} Các tác giả góp phần quan trọng đối với sự hình thành của tư tưởng dân chủ Kitô giáo có thể kể đến [[Leo XIII|Giáo tông Leo XIII]],{{sfn|Kselman|Buttigieg|2003|p=4}} [[Pius XI|Giáo tông Pius XI]],{{sfn|Kselman|Buttigieg|2003|p=69}} [[Emmanuel Mounier]],{{sfn|Pombeni|2000}} [[Heinrich Pesch]] {{Post-nominals|post-noms=[[Dòng Tên|S.J.]]}},{{sfn|Fogarty|1957|p=427}} [[Abraham Kuyper]]{{sfn|Fogarty|1957|p=172}} và [[Luigi Sturzo]].{{sfn|Kselman|Buttigieg|2003|p=6-7}}

=== Nguồn cảm hứng ===

==== Triết học tân kinh viện hay thần học tân Thomas ====
{{Bài chính|Triết học tân kinh viện}}
Có thể nói, tư tưởng dân chủ Kitô giáo, về mặt triết học, bắt nguồn từ suy tư của thánh [[Thomas Aquinas]] {{Post-nominals|post-noms=[[Dòng Anh Em Giảng Thuyết|O.P.]]}} về [[bản thể luận]] của [[Aristoteles]] và về truyền thống [[Kitô giáo]].{{sfn|Witte|1993|p=9}} Theo vị này, quyền con người phát xuất từ [[luật tự nhiên]] và được miêu tả là những thứ mà con người cần đến để thực hiện các chức năng của mình cách đúng đắn, chẳng hạn như thức ăn: thức ăn là quyền của con người vì nếu không có thức ăn thì con người khó có thể thực hiện các chức năng của mình cách đúng đắn. Ông cũng khẳng định rằng con người là hình ảnh của Thiên Chúa (đấng [[Thần]]), và nhờ đặc điểm này mà con người có phẩm giá cũng như quyền bình đẳng; nói cách khác, tất cả mọi người đều bình đẳng vì họ đều được tạo ra theo hình ảnh của Thiên Chúa.{{sfn|Bradley|Brugger|2019|p=13}} Ông cũng xác nhận tính hiện thực tự nhiên của gia đình và gia tộc – là cộng đồng  có quyền ưu tiên trên các cộng đồng khác,{{sfn|Bradley|Brugger|2019|p=13-14}} được thiết lập dựa trên sự cam kết thủy chung giữa người chồng và người vợ và đạt tới sự viên mãn khi đôi vợ chồng sinh con đẻ cái. Thánh Thomas cũng chỉ rõ rằng quyền lực nhà nước có thể chiếm đoạt cách chính đáng nguồn lực của các chủ sở hữu tư nhân để phục vụ những người thực sự cần nó, tức là vì lợi ích chung.{{sfn|Bradley|Brugger|2019|p=14}} Sau khi được bầu làm Giáo tông, Đức [[Leo XIII]] đã công bố thông điệp {{Lang|la|[[Aeterni Patris]]}} – được coi là văn kiện đã làm sống lại nền triết học kinh viện vốn bị quên lãng trong một khoảng thời gian dài.{{sfn|Bradley|Brugger|2019|p=47}} Trong thông điệp này, vị giáo tông đã nêu bật một số quan điểm của thánh Thomas về [[tự do]], quyền lực, về pháp luật, công lý và [[Bác ái|lòng bác ái]].{{sfn|Bradley|Brugger|2019|p=15}}

Các suy tư của thánh Thomas, cùng với những suy tư cho rằng bổn phận của nhà nước là phục vụ quốc dân và rằng loài người được ràng buộc bởi tình đoàn kết phổ quát, về sau đã trở thành nền tảng của [[Nguyên tắc phụ trợ tính (Công giáo)|nguyên tắc phụ trợ tính]].{{sfn|Bradley|Brugger|2019|p=26-33}} [[Jacques Maritain]], một nhà tư tưởng lớn của  triết học tân kinh viện, đã dung hòa hai khái niệm dân chủ và quyền con người với [[luật tự nhiên]] mà thánh Thomas đề xuất.{{sfn|Heynickx|2018|p=40}} Ông chỉ ra rằng quyền con người phát xuất từ luật tự nhiên và rằng nếu không có Kitô giáo thì một nền dân chủ khó có thể đạt được các mục tiêu của mình.{{sfn|Heynickx|2018|p=41}} Jacques Maritain đã đề xuất việc ứng dụng suy tư của thánh Thomas về tài sản để giảm bớt sự bất bình đẳng; ông lập luận rằng nhà nước phải nên vào cuộc khi con người sử dụng tài sản của mình không đúng cách.{{sfn|Heynickx|2018|p=27}} Jacques Maritain và [[Emmanuel Mounier]] đã sử dụng nhiều suy tư của thánh Thomas để phát triển [[chủ nghĩa nhân vị]].{{sfn|Gehler|Kaiser|2004a|p=88}}

==== Thần học tân Calvin ====
{{Bài chính|Thần học tân Calvin}}
Một trong những yếu tố trí tuệ cốt yếu của dân chủ Kitô giáo là thần học tân Calvin.{{sfn|Nijhoff|2011|p=18-22}} Các tư tưởng chính trị theo chủ nghĩa tân Calvin được hình thành trên cơ sở hai khái niệm [[quyền chủ tể của Thiên Chúa]] và [[ân sủng phổ quát]] do mục sư [[Jean Calvin]] đề xướng.{{sfn|Geest|2007|p=50}} Khái niệm quyền chủ tể của Thiên Chúa đã trở nên đặc biệt hữu ích nhờ cuộc [[cách mạng Pháp]] cũng như nhờ sự xuất hiện của các khái niệm về chủ quyền cá nhân và chủ quyền nhà nước.{{sfn|Geest|2007|p=50}} Phát xuất từ quyền chủ tể của Thiên Chúa là khái niệm [[chủ quyền lĩnh vực]] – một khái niệm rất hữu ích đối với những tín đồ theo [[Thần học Calvin|chủ nghĩa Calvin]] vốn từng chỉ là nhóm thiểu số trong cộng đồng Kitô hữu. Theo thuyết chủ quyền lĩnh vực, các hoạt động của mỗi một khu vực xã hội đều có mối tương quan với Thiên Chúa.{{sfn|Geest|2007|p=50}} Thuyết này cũng xác quyết rằng một trong những vai trò của nhà nước là bảo đảm [[công bằng xã hội]].{{sfn|Geest|2007|p=51}} Thần học tân Calvin cũng chỉ ra rằng cuộc sống con người có tính tôn giáo, và rằng chính trị phải phản ánh được đặc điểm này của cuộc sống.{{sfn|Geest|2007|p=52}}

==== Chính thống giáo ====
Dân chủ Kitô giáo theo Chính thống giáo không thể triển nở vì nền chính trị Chính thống giáo không được giáo hội sở tại ủng hộ; điều này là trái ngược với sự ủng hộ của Giáo hội Công giáo đối với dân chủ Kitô giáo ngang qua thông điệp ''[[Rerum novarum]]'', cũng như sự ủng hộ ngấm ngầm của Giáo hội Công giáo đối với các hoạt động chính trị của những người dân chủ Kitô giáo đời đầu, chẳng hạn như Linh mục [[Luigi Sturzo]].{{sfn|Shchipkov|1994a|p=306}} Cùng vì vậy mà các nhà hoạt động dân chủ Kitô giáo tại Nga phải tự mình phát triển học thuyết về dân chủ.{{sfn|Shchipkov|1994a|p=307}}

=== Tư tưởng chính trị ===
Giới học giả đã ghi nhận một số tư tưởng chính của dân chủ Kito giáo, tựu trung có [[chủ nghĩa nhân vị]],{{sfn|Almond|1948|p=753-754}}{{sfn|Invernizzi Accetti|2019|p=53-79}}{{sfn|Fogarty|1957|p=27-40}}{{sfn|Kalyvas|van Kersbergen|2010|p=196}} [[Chủ nghĩa đoàn kết#Giáo huấn xã hội Công giáo|chủ nghĩa đoàn kết]]{{sfn|Almond|1948|p=753-754}}{{sfn|Kalyvas|van Kersbergen|2010|p=196-200}} (hay một dạng biến thể nào đó của [[Kinh tế thị trường xã hội|chủ nghĩa tư bản xã hội]]{{Sfn|Invernizzi Accetti|2019|p=139-168}}{{sfn|Fogarty|1957|p=59-82}}), [[chủ nghĩa bình dân]]{{sfn|Invernizzi Accetti|2019|p=80-110}}{{sfn|Witte|1993|p=55-56}} (hay một dạng biến thể nào đó của [[chính đảng bao quát]]{{sfn|Fogarty|1957|p=27-40}}{{sfn|Kalyvas|van Kersbergen|2010|p=186-191}}), một vài ý niệm về chủ nghĩa đa nguyên{{sfn|Almond|1948|p=753-754}}{{sfn|Fogarty|1957|p=48-58}}{{sfn|Fogarty|1957|p=41-47}} (có liên quan tới [[Nguyên tắc phụ trợ tính (Công giáo)|nguyên tắc phụ trợ tính]]{{sfn|Invernizzi Accetti|2019|p=111-138}}{{sfn|Kalyvas|van Kersbergen|2010|p=187}} và [[chủ quyền lĩnh vực]]){{Sfn|Evans|Zimmermann|2014|p=57-58}}{{sfn|Nijhoff|2011|p=21}} và [[Bổn phận quản gia (thần học)|bổn phận quản gia]].{{sfn|Fogarty|1995|p=145}}{{sfn|Invernizzi Accetti|2019|p=243-244}}{{sfn|Hanley|1994|p=23}}

==== Chủ nghĩa nhân vị ====
[[Chủ nghĩa nhân vị]] là một học thuyết gắn liền với tên tuổi của [[Emmanuel Mounier]],{{Sfn|Invernizzi Accetti|2019|p=59}} chú trọng vào nhân vị cùng trí tuệ, bổn phận và giá trị của nhân vị.{{sfn|Fogarty|1957|p=28-29}} Chủ nghĩa nhân vị nhấn mạnh rằng con người là hữu thể [[tự do]], có phẩm giá và quyền chính trị, tuy vậy các quyền chính trị này phải được sử dụng cho ích chung;{{sfn|Almond|1948|p=753-754}} và rằng con người sống tự do cách đích thực khi họ thực thi thánh ý Thiên Chúa.{{sfn|Invernizzi Accetti|2019|p=68}} Chủ nghĩa nhân vị phản đối những ý niệm về nhân tính của [[chủ nghĩa cá nhân]] và [[chủ nghĩa tập thể]].{{Sfn|Almond|1948|p=753-754}} Thêm vào đó, chủ nghĩa nhân vị còn nhấn mạnh rằng mỗi cá nhân trở nên một "nhân vị hoàn chỉnh" khi họ là thành viên của một cộng đồng tương ứng với bối cảnh của họ, chẳng hạn như là một [[quốc gia dân tộc]] có [[Quốc gia có chủ quyền|chủ quyền]].{{sfn|Kalyvas|van Kersbergen|2010|p=196}} Ta có thể tổng kết lối hành xử thực tế theo chủ nghĩa nhân vị là như sau:

* Chủ nghĩa nhân vị quả quyết rằng sự sống con người là thiêng liêng và tự nó đã là một cứu cánh. Chính vì thế, chủ nghĩa này phản đối sự [[phá thai]] và [[an tử]].{{sfn|Invernizzi Accetti|2019|p=69}}
* [[Gia đình]] là một bộ phận quan trọng của xã hội và nhất thiết phải được bảo hộ.{{sfn|Invernizzi Accetti|2019|p=69-70}}
* Nhất thiết phải tôn trọng [[Thể hiện giới tính|thể hiện giới]] theo định nghĩa truyền thống; do đó, chủ nghĩa nhân vị không chấp nhận [[hôn nhân cùng giới]].{{sfn|Invernizzi Accetti|2019|p=70}}
* Tự do không phải là cái cớ để con người buông thả luân thường đạo lý ({{lang|en|moral permissiveness}}).{{sfn|Invernizzi Accetti|2019|p=70-1}}

Chủ nghĩa nhân vị thường được phái dân chủ Kitô giáo dùng làm nền tảng để ủng hộ [[quyền con người]], đặc biệt trong mối tương quan với [[quyền sống]], quyền liên quan đến gia đình, quyền được nhận trợ cấp nhân đạo và pháp lý, [[quyền bầu cử]], quyền [[tự do lương tâm]] và quyền [[tự do tôn giáo]].{{sfn|Invernizzi Accetti|2019|p=72-79}}

Một số góc nhìn theo chủ nghĩa nhân vị thời kỳ hiện đại còn lấy cảm hứng từ những giá trị [[sinh thái học]]. [[Rowan Williams]] từng nhận xét sự tương phản giữa chủ nghĩa nhân vị với [[chủ nghĩa tư bản]] hiện đại mà theo ông: một bên thì mô tả mối tương quan giữa con người với Thiên Chúa còn một bên thì chỉ chăm chăm vào việc phát triển kinh tế cách vô độ và làm tổn hại đến [[môi trường tự nhiên]].<ref>{{Cite web|url=https://www.kas.de/documents/272774/272823/Christian+Democracy+addendum+by+Eilev+Hegstad.pdf/f86486b2-bab4-6179-f0dc-6ab39153bca9?version=1.0&t=1695385049492|title=Christian Democracy. English addendum to the Norwegian edited volume: Kristendemokrati1F|last=Baumann|first=Gabriele|date=2023|website=www.kas.de|access-date=4 June 2024}}</ref>
==== Chủ nghĩa đoàn kết và chủ nghĩa tư bản xã hội ====
Kinh tế chính trị dân chủ Kitô giáo không tự trói buộc mình vào một "con đường thứ ba" ở giữa chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa xã hội, mà là nhiều con đường giữa chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa xã hội.{{sfn|Invernizzi Accetti|2019|p=150}} Qua thời gian, phái dân chủ Kitô giáo chuyển dần sự ủng hộ từ chủ nghĩa đoàn kết sang chủ nghĩa tư bản xã hội (ủng hộ một nền [[kinh tế thị trường xã hội]]).{{sfn|Invernizzi Accetti|2019|p=149, 153–155}}

Ban đầu, nhiều phong trào chính trị theo khuynh hướng Công giáo vào thế kỷ 19 phản đối chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa cộng sản như nhau vì cả hai chủ thuyết này đều đặt nền tảng trên [[chủ nghĩa duy vật]] và [[Xung đột xã hội#Lý thuyết xung đột|xung đột xã hội]].{{sfn|Adams|2001|p=60}} Thực vậy, vào thời điểm đó, các nhà hoạt động Công giáo ủng hộ một nền kinh tế [[Chủ nghĩa nghiệp đoàn|nghiệp đoàn chủ nghĩa]], tức là một nền kinh được cấu thành bởi nhiều nghiệp đoàn.{{sfn|Adams|2001|p=60}}{{sfn|Pollard|2017|p=42}} Chủ nghĩa nghiệp đoàn chủ trương thiết lập một xã hội trong đó các cá nhân được nhóm lại theo nghề nghiệp hay lĩnh vực hoạt động của mình dưới một hiệp hội.{{sfn|Pollard|2017|p=43}} Trong các thể chế nghiệp đoàn chủ nghĩa, những người làm cha sẽ đảm nhiệm vai trò gia trưởng (người đứng đầu gia đình).{{sfn|Pollard|2017|p=43}} Nhà triết học Công giáo [[Franz Xaver von Baader|Franz von Baader]] là người phát biểu một trong những quan niệm trên (vị này từng chủ trương trao quyền bầu cử cho giai cấp vô sản).{{sfn|Swan|2013|pp=154–155}} Ông Baader được công nhận là người đầu tiên ủng hộ chế độ [[Đại diện của người lao động trong hội đồng quản trị|đồng quyết định]] tại nơi làm việc.{{sfn|McGaughey|2015|p=13}} Về sau, thuyết đồng quyết định đã trở thành nhân tố quan trọng góp phần củng cố sự hiệp nhất của các nghiệp đoàn theo phái dân chủ Kitô giáo.{{sfn|Employers' and Workers' Organisations|1948|p=97}} Suốt thế kỷ 19 cũng như đầu thế kỷ 20, giới tín hữu Tin Lành Lutheran theo chủ nghĩa xã hội Kitô giáo lại ủng hộ một quan điểm mang tính độc đoán hơn về chủ nghĩa nghiệp đoàn.{{sfn|Swan|2013|pp=160–161}}

== Xem thêm ==
{{Portal|Kitô giáo|Chủ nghĩa bảo thủ|Chính trị|Tôn giáo|Kinh tế
}}

* [[Danh sách đảng phái dân chủ Kitô giáo]]

=== Các tổ chức dân chủ Kitô giáo quốc tế ===

* [[Quốc tế Dân chủ Trung gian]] – trước đây là Quốc tế Dân chủ Kitô giáo
* [[Tổ chức Dân chủ Kitô giáo châu Mỹ]] – tổ chức cấp khu vực của Quốc tế Dân chủ Trung gian tại châu Mỹ
* [[Phong trào chính trị Kitô giáo châu Âu]] – một [[chính đảng châu Âu]] (không thuộc Quốc tế Dân chủ Trung gian)
* [[Đảng Dân chủ châu Âu]] – một chính đảng châu Âu (không thuộc Quốc tế Dân chủ Trung gian)
* [[Đảng Nhân dân châu Âu]] – chính đảng châu Âu với quy mô lớn nhất khu vực, quy tụ các đảng dân chủ Kitô giáo và các đảng bảo thủ (tổ chức cấp khu vực của Quốc tế Dân chủ Trung gian và [[Liên minh Dân chủ Quốc tế]] tại châu Âu)

=== Các khái niệm có liên quan ===
{{div col|colwidth=22em}}
* [[Chính trị cánh hữu Kitô giáo]]
* [[Chính trị cánh tả Kitô giáo]]
* [[Chính trị Công giáo]]
* [[Chính trị Kitô giáo]]
* [[Chính trị trung gian]]
* [[Chính trị trung gian cấp tiến]]
* [[Chủ nghĩa bảo thủ một quốc gia]]
* [[Chủ nghĩa bảo thủ nhân hậu]]
* [[Chủ nghĩa bảo thủ văn hóa]]
* [[Chủ nghĩa bảo thủ xã hội]]
* [[Chủ nghĩa cổ tự do]]
* [[Chủ nghĩa cộng đồng]]
* [[Chủ nghĩa dân tộc Kitô giáo]]
* [[Chủ nghĩa George]]
* [[Chủ nghĩa nghiệp đoàn]]
* [[Chủ nghĩa nghiệp đoàn Kitô giáo]]
* [[Chủ nghĩa phân sản]]
* [[Chủ nghĩa tái thiết Kitô giáo]]
* [[Chủ nghĩa tân Calvin]]
* [[Chủ nghĩa tự do Kitô giáo]]
* [[Chủ nghĩa tự do trật tự]]
* [[Chủ nghĩa xã hội Kitô giáo]]
* [[Con đường thứ ba]]
* [[Cộng hòa Kitô giáo]]
* [[Dân chủ Islam giáo]]
* [[Dân chủ thần quyền]]
* [[Dân chủ xã hội]]
* [[Giá trị Kitô giáo]]
* [[Giáo huấn xã hội Công giáo]]
* [[Kinh tế thị trường xã hội]]
* [[Lý thuyết điều độ]]
* [[Nhà nước Kitô giáo]]
* [[Thần học giải phóng]]
* [[Thần học thống trị]]
* [[Thuyết trái quyền xã hội]]
{{div col end}}

==Chú thích==
{{tham khảo|group=nb}}
==Tham khảo==
{{tham khảo|3}}

===Sách tham khảo===
{{refbegin|30em|indent=yes}}
* {{cite book|last=Adams|first=Ian|title=Political Ideology Today|url=https://archive.org/details/politicalideolog0000adam|year=2001|publisher=Manchester University Press|isbn=978-0-7190-6020-5}}
* {{Cite journal|last=Adina-Elena|first=Cincu|date=2012|title=Christian-Democracy and Orthodoxism: The case of Romania|journal=Perspective Politice|volume=5|issue=1|pages=51–58}}
* {{Cite book|last=Alexakis|first=Manolis|title=The Oxford Handbook of Modern Greek Politics|publisher=Oxford Academic|year=2020|editor-last=Featherstone|editor-first=Kevin|chapter=16 The Conservatives|editor-last2=Sotiropoulos|editor-first2=Dimitri A.}}
* {{cite book|last=Almeida|first=Dimitri|title=The Impact of European Integration on Political Parties: Beyond the Permissive Consensus|url=https://books.google.com/books?id=oD7bKbo0FYEC|year=2012|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-136-34039-0}}
* {{cite journal|last=Almond|first=Gabriel A|date=1948|title=The Political Ideas of Christian Democracy|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-politics_1948-11_10_4/page/n137|journal=[[The Journal of Politics]]|volume=10|issue=4|pages=734–763|doi=10.2307/2126252|jstor=2126252|s2cid=154784570}}
* {{cite book|last1=Bak|first1=Hans|last2=van Holthoon|first2=F. L.|last3=Krabbendam|first3=Hans|first4=Edward L.|last4=Ayers|title=Social and Secure?: Politics and Culture of the Welfare State : a Comparative Inquiry|url=https://books.google.com/books?id=Z-C6AAAAIAAJ|year=1996|publisher=VU University Press|isbn=978-90-5383-458-9}}
* {{cite journal|last1=Bale|first1=Tim|last2=Krouwel|first2=André|date=2013|title=Down but Not Out: A Comparison of Germany's CDU/CSU with Christian Democratic Parties in Austria, Belgium, Italy and the Netherlands|journal=German Politics|volume=22|issue=1–2|pages=16–45|doi=10.1080/09644008.2013.794452|s2cid=154228192}}
* {{cite journal|last=Barclay Carter|first=Barbara|date=1943|title=The World of Ideas of Don Luigi Sturzo|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1741-2005.1943.tb05464.x|journal=Blackfriars|volume=24|issue=285|pages=460–465|doi=10.1111/j.1741-2005.1943.tb05464.x|via=Wiley Online Library}}
* {{cite book|url=http://worldcat.org/oclc/920466931|title=The Kuyper Center review, volume 4: Calvinism and Democracy|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing Co|year=2014|isbn=9781467440332|oclc=920466931|editor-last=Bowlin|editor-first=John R}}
* {{cite book|title=Catholic Social Teaching: A Volume of Scholarly Essays|publisher=Cambridge University Press|year=2019|editor-last=Bradley|editor-first=Gerard V|editor-last2=Brugger|editor-first2=E. Christian}}
* {{cite book|title=Political Catholicism in Europe, 1918–1965|publisher=Oxford University Press|year=1996|editor-last=Buchanan|editor-first=Tom|editor-last2=Conway|editor-first2=Martin}}
* {{cite book|last1=Caciagli|first1=Mario|title=The Cambridge History of Twentieth-Century Political Thought|last2=Robeck|first2=Cecil M|last3=Yong|first3=Amos|publisher=Cambridge University Press|year=2008|isbn=9781139053600|pages=165–180|chapter=Christian democracy}}
* {{cite book|last=Cary|first=Noel D|url=https://archive.org/details/pathtochristiand0000cary|title=The path to Christian democracy : German Catholics and the party system from Windthorst to Adenauer|publisher=Library of Congress Cataloging-in-Publication Data|year=1996|isbn=9780674657830}}
* {{cite web|date=2022|title=History - IDC-CDI|url=https://idc-cdi.com/history/|access-date=|website=IDC-CDI|ref={{harvid|IDC-CDI|2022}}}}
* {{cite journal|last=Chmielewski|first=Phillip J|date=1997|title=Workers' participation in the United States: Catholic social teaching and democratic theory|url=https://archive.org/details/sim_review-of-social-economy_winter-1997_55_4/page/n83|journal=Review of Social Economy|volume=55|issue=4|pages=487–508|doi=10.1080/00346769700000019}}
* {{cite web|last1=Cimmino|first1=Jeff|title=The American Solidarity Party Charts Its Own Path|url=https://www.nationalreview.com/2017/08/american-solidarity-party-catholic-social-teaching-third-parties-christian-democratic-parties-europe/|publisher=[[National Review]]|access-date=31 August 2020|date=7 August 2017}}
* {{cite book|last1=Coleman|first1=James William|last2=Kerbo|first2=Harold R.|last3=Ramos|first3=Linda L.|title=Social Problems|url=https://books.google.com/books?id=MDCHLAIbMy8C|year=2001|publisher=Prentice Hall|isbn=978-0-13-041373-4}}
* {{cite journal|last1=Comelli|first1=Martino|title=Paradoxes of (il)liberal democracy: the role of Christian Democracy|journal=[[Innovation: The European Journal of Social Science Research]]|date=December 2021|pages=1–24|doi=10.1080/13511610.2021.2016377|s2cid=245587232}}
* {{cite web|last1=Döring|first1=Holger|last2=Huber|first2=Constantin|last3=Manow|first3=Philip|date=2022|title=Parliaments and governments database (ParlGov): Information on parties, elections and cabinets in established democracies.|url=https://www.parlgov.org/data-info/|access-date=25 September 2022}}
* {{cite book|url=https://archive.org/details/newdictionaryofc0000unse_a7j7/|title=The new dictionary of Catholic social thought|publisher=Liturgical Press|year=1994|isbn=9780814655269|editor-last=Dwyer|editor-first=Judith A.|editor-last2=Montgomery|editor-first2=Elizabeth L.}}
* {{cite book|last=Dussel|first=Enrique|title=A History of the Church in Latin America|url=https://books.google.com/books?id=z-ZBHzHzm7gC|year=1981|publisher=Wm. B. Eerdmans|isbn=978-0-8028-2131-7}}
* {{cite journal|last=Ederer|first=Rupert J|date=1991|title=Heinrich Pesch, solidarity, and social encyclicals|journal=Review of Social Economy|volume=49|issue=4|pages=596–610|doi=10.1080/00346769100000050}}
* {{cite book|last=Einaudi|first=Mario|url=https://archive.org/details/christiandemocra0000eina/mode/2up|title=Christian democracy in Italy and France|publisher=Archon Books|year=1969|location=Hamden, CT|isbn=9780208008015}}
* {{cite journal|date=1948|title=Employers' and Workers' Organisations|journal=[[International Labour Review]]|volume=57|issue=1–2|pages=95–106|ref={{harvid|Employers' and Workers' Organisations|1948}}}}
* {{cite book|last1=Engeli|first1=Isabelle|last2=Varone|first2=Frederic|editor=Isabelle Engeli|editor2=Christoffer Green-Pedersen|editor3=Lars Thorup Larsen|title=Morality Politics in Western Europe: Parties, Agendas and Policy Choices|chapter-url=https://books.google.com/books?id=gWhKffLMUhUC&pg=PA109|year=2012|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|isbn=978-0-230-30933-3|chapter=Morality Politics in Switzerland: Politicization through Direct Democracy}}
* {{cite web|last=EPCM|title=Declaration of Lakitelek II 2003|url=http://staff.um.edu.mt/aabe2/Laki2.htm|access-date=24 September 2022|website=staff.um.edu.mt|ref={{harvid|ECPM|2003}}|archive-date=2023-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306235122/http://staff.um.edu.mt/aabe2/Laki2.htm|url-status=dead}}
* {{cite book|last=Esping-Andersen|first=Gøsta|title=The three worlds of welfare capitalism|url=https://archive.org/details/threeworldsofwel0000espi|publisher=[[Princeton University Press]]|location=Princeton, NJ|year=1990}}
* {{cite book|last1=Evans|first1=Michelle|last2=Zimmermann|first2=Augusto|title=Global Perspectives on Subsidiarity|publisher=Springer|year=2014|isbn=978-94-017-8809-0}}
* {{cite journal|last=Felice|first=Flavio|date=2001|title=The Ethical Foundation of the Market Economy: A Reflection on Economic Personalism in the Thought of Luigi Sturzo|url=https://www.marketsandmorality.com/index.php/mandm/article/viewFile/576/567|journal=[[Journal of Markets and Morality]]|volume=4|issue=2|pages=217–239}}
* {{cite book|last=Fogarty|first=Michael P.|url=https://archive.org/details/christiandemocra0000foga_v3z5/page/n5/mode/2up|title=Christian democracy in Western Europe, 1820–1953|publisher=Routledge & Paul|location=London|year=1957|isbn=9780837171142}}
* {{cite journal|last=Fogarty|first=Michael P|title=How Dutch Christian Democracy Made a New Start|date=1995|journal=[[The Political Quarterly]]|volume=66|issue=3|pages=138–155|doi=10.1111/j.1467-923X.1995.tb00472.x}}
* {{cite book|last=Freeden|first=Michael|title=Reassessing Political Ideologies: The Durability of Dissent|date=2 August 2004|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-52146-3}}
* {{cite book|last=Freston|first=Paul|title=Protestant Political Parties: A Global Survey|publisher=Routledge|year=2016|isbn=978-0-7546-4062-2|location=New York}}
* {{citation |last=Galetti |first=Nino |title=Christian Democracy: Principles and Policy Making |location=Berlin |publisher=Konrad Adeneaur Stiftung |date=2011 |editor-first=Karsten |editor-last=Grabow |chapter=3.4 Environment Policy |chapter-url=https://www.kas.de/c/document_library/get_file?uuid=55536daf-5505-e7f2-cbf5-b484578b31b8&groupId=252038 }}
* {{cite journal|last=Geest|first=Fred Van|date=2007|title=Democracy and the Neo-Calvinist Tradition|journal=Christian Scholar's Review|volume=37|issue=1|pages=47–76}}
* {{cite journal|last=Gootjes|first=Nicolaas H|date=2013|title=Man as God's Steward|journal=Journal of Markets & Morality|volume=16|issue=2|pages=705–711}}
* {{cite journal|last=Gordon|first=Frank J|date=1998|title=Protestantism and Socialism in the Weimar Republic|journal=German Studies Review|volume=11|issue=3}}
* {{cite book|last=Grabow|first=Karsten|year=2011|editor-last=Agethen|editor-first=Karsten|url=http://www.kas.de/wf/doc/kas_21408-1522-2-30.pdf?110620094744|title=Christian Democracy: Principles and Policy-Making|publisher=Konrad-Adenauer-Stiftung e.V., Sankt Augustin|location=Berlin|website=www.kas.de|isbn=978-3-942775-30-4|access-date=20 January 2018}}
* {{cite journal|last=Grzonka|first=Michael T|date=2018|title=The Freiburg "Bonhoeffer Circle" (1943) on Theology and Germany's Economic Order|journal=[[Lutheran Quarterly]]|volume=32|issue=4|pages=371–397|doi=10.1353/lut.2018.0060|s2cid=171789717}}
* {{cite journal|last1=Hale|first1=William|title=Christian Democracy and the AKP: Parallels and Contrasts|journal=Turkish Studies|date=January 2005|volume=6|issue=2|pages=293–310|doi=10.1080/14683840500119601|s2cid=127571297}}
* {{cite book|url=https://archive.org/details/christiandemocra0000unse_p1x7/mode/2up|title=Christian democracy in Europe : a comparative perspective|publisher=Pinter Publishers|year=1994|editor-last=Hanley|editor-first=David|location=London|isbn=9781855670860}}
* {{cite book|last=Kuyper|first=Abraham|title=On Business & Economics|publisher=Lexham Press|year=2021|editor-last=Heslam|editor-first=Peter S}}
* {{cite book|last=Heynickx|first=Rajesh|title=So What's New about Scholasticism?: How Neo-Thomism Helped Shape the Twentieth Century|publisher=Walter de Gruyter GmbH|year=2018}}
* {{cite book|last=Heywood|first=Andrew|year=2012|title=Political Ideologies: An Introduction|url=https://archive.org/details/politicalideolog0000heyw_r1d6|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-0-230-36994-8}}
* {{cite book|last=Irving|first=Ronald E.M.|url=https://archive.org/details/christiandemocra0000irvi/page/46/mode/2up|title=Christian democracy in France|publisher=Allen and Unwin|year=1973|location=London|isbn=9780043200858}}
* {{cite book|last=Kalyvas|first=Stathis N|title=The Rise of Christian Democracy in Europe|url=https://archive.org/details/riseofchristiand0000kaly|publisher=Cornell University Press|year=1996|isbn=978-0-8014-8320-2|location=New York}}
* {{cite journal|last1=Kalyvas|first1=Stathis N|last2=van Kersbergen|first2=Kees|date=2010|title=Christian Democracy|journal=[[Annual Review of Political Science]]|volume=13|pages=183–209|doi=10.1146/annurev.polisci.11.021406.172506|doi-access=free}}
* {{cite web|last=Kandur|first=Jane-Louise|date=2016|title=Christian Democrats and Muslim Democrats|url=https://www.dailysabah.com/feature/2016/10/08/christian-democrats-and-muslim-democrats|access-date=24 September 2022|website=Daily Sabah}}
* {{cite book|last1=Kerbo|first1=Harold R.|last2=Strasser|first2=Hermann|title=Modern Germany|url=https://archive.org/details/moderngermany00kerb|url-access=registration|year=2000|publisher=McGraw Hill|isbn=978-0-07-292819-8}}
* {{cite journal|last=Krarup|first=Troels|date=2019a|title='Ordo' versus 'Ordnung': Catholic or Lutheran roots of German ordoliberal economic theory?|journal=[[International Review of Economics]]|volume=66|issue=3|pages=305–323|doi=10.1007/s12232-019-00323-y|s2cid=159196045|url=https://curis.ku.dk/ws/files/239513043/Krarup_2019_Ordo_versus_Ordnung_IREW_POSTPRINT.pdf}}
* {{cite journal|last=Krarup|first=Troels|date=2019b|title=German political and economic ideology in the twentieth century and its theological problems: The Lutheran genealogy of ordoliberalism|journal=[[European Journal of Cultural and Political Sociology]]|volume=6|issue=3|pages=317–342|doi=10.1080/23254823.2018.1559745|s2cid=159307359|url=https://spire.sciencespo.fr/hdl:/2441/1p4u0res30997bsgjhr02kdu6i}}
* {{cite journal|last=Krason|first=Stephen M|title=Principles of Heinrich Pesch's Solidarism|date=2009|journal=[[The Catholic Social Science Review]]|volume=14|pages=477–483|doi=10.5840/cssr20091435}}
* {{cite book|url=https://archive.org/details/europeanchristia0000unse|title=European Christian democracy: historical legacies and comparative perspectives|publisher=University of Notre Dame Press|year=2003|editor-last=Kselman|editor-first=Thomas|location=Notre Dame|editor-last2=Buttigieg|editor-first2=Thomas}}
* {{cite book|last=Kte'pi|first=Bill|editor-first=Charles|editor-last=Wankel|title=Encyclopedia of Business in Today's World: A – C|chapter-url=https://books.google.com/books?id=kGQ7N26vJSQC&pg=PA131|year=2009|publisher=Sage|isbn=978-1-4129-6427-2|chapter=Belgium}}
* {{cite book|last=Lamberts|first=Emiel|title=Christian Democracy in the European Union, 1945/1995: Proceedings of the Leuven Colloquium, 15-18 November 1995|year=1997|publisher=Leuven University Press|isbn=9789061868088}}
* {{cite book|url=https://archive.org/details/conservativepoli0000unse/mode/2up|title=Conservative Politics in Western Europe|publisher=St. Martin's Press|year=1982|editor-last=Layton-Henry|editor-first=Zig|location=New York|isbn=9780312164188}}
* {{cite web|url=http://aleteia.org/2016/05/12/is-it-time-for-an-american-christian-democracy-party/|title=Is It Time for a US Christian Democracy Party?|last=Longenecker|first=Dwight|date=12 May 2016|publisher=Aleteia|language=en|access-date=5 July 2016}}
* {{cite book|last=Maier|first=Hans|url=https://archive.org/details/revolutionchurch0000maie_x8j2/mode/2up|title=Revolution and church; the early history of Christian democracy, 1789–1901|publisher=University of Notre Dame Press|year=1969|location=Notre Dame}}
* {{cite book|last=Mainwaring|first=Scott|title=Christian Democracy in Latin America: Electoral Competition and Regime Conflicts|url=https://books.google.com/books?id=Ppe20kevrzgC&pg=PA181|year=2003|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-4598-7}}
* {{cite journal|last1=Marinescu|first1=Cristian|last2=Bodislav|first2=Dumitru-Alexandru|last3=Belingher|first3=Daniel|date=2013|title=THE SOCIAL MARKET ECONOMY – THE ORDOLIBERAL DOCTRINE SITUATED BETWEEN CLASSIC LIBERALISM AND SOCIAL ECONOMY|journal=Calitatea|volume=14|pages=519–522}}
* {{citation |url=https://www.civita.no/assets/2011/04/pdf-100-Tre-essays-om-kristendemokrati-001.pdf |title=Tre essays om Kristendemokrati |trans-title=Three essays about Christian democracy |first1=Janne Haaland |last1=Matlary |first2=Pål |last2=Veiden |first3=David |last3=Hansen |date=2011 |access-date=23 February 2017 |archive-date=11 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210311204251/https://www.civita.no/assets/2011/04/pdf-100-Tre-essays-om-kristendemokrati-001.pdf |url-status=dead }}
* {{cite journal|last=McGaughey|first=Ewan|date=2015|title=The Codetermination Bargains: The History of German Corporate and Labour Law|journal=LSE Law, Society and Economy Working Papers|volume=10}}
* {{cite journal|last=Minnema|first=Alike|date=2011|title=European Christian Political Movement: For Christian Politics in Europe|journal=[[Sfera Politicii]]|volume=19|issue=3|pages=82–83, 95}}
* {{cite book|last=Monsma|first=Stephen V.|title=Pluralism and Freedom: Faith-based Organizations in a Democratic Society|url=https://books.google.com/books?id=Tuy97nvRJXYC&pg=PA133|year=2012|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-1430-9}}
* {{cite book|last=Moody|first=Joseph N|title=Church and society: Catholic social and political thought and movements, 1789-1950|publisher=Arts, Inc|year=1953|location=New York}}
* {{citation |last=Müller |first=Jan-Werner |date=15 July 2014 |title=The End of Christian Democracy |journal=Foreign Affairs |url=https://www.foreignaffairs.com/articles/western-europe/2014-07-15/end-christian-democracy }}
* {{cite book|last=Sorin Muresan|first=Stefan|title=Social Market Economy: The Case of Germany|publisher=Springer International Publishing AG|year=2014}}
* {{cite journal|last=Nijhoff|first=Rob A|date=2011|title=Christian Democracy in neo-Calvinist perspective|journal=Sfera Politicii|volume=3|issue=157|pages=18–22}}
* {{cite journal|last=Pombeni|first=Paolo|title=The ideology of Christian Democracy|journal=[[Journal of Political Ideologies]]|volume=5|issue=3|year=2000|pages=289–300|issn=1356-9317|doi=10.1080/713682945|s2cid=144188750}}
* {{cite book|last=Patch|first=William L|title=Christian Democratic Workers and the Forging of German Democracy, 1920–1980|publisher=Cambridge University Press|year=2018|isbn=9781108539753}}
* {{cite book|last=Poppa|first=Terrence E.|title=Drug Lord: A True Story: The Life and Death of a Mexican Kingpin|url=https://books.google.com/books?id=K6uY3F5Gv3AC&pg=PA12|year=2010|publisher=Cinco Puntos Press|isbn=978-1-935955-00-9}}
* {{cite book|last=Pollard|first=John|title=Corporatism and Fascism|publisher=Routledge|year=2017}}
* {{cite book|last1=Robeck|first1=Cecil M.|year=2014|last2=Yong|first2=Amos|title=The Cambridge Companion to Pentecostalism|publisher=[[Cambridge University Press]]|volume=Cambridge Companions to Religion|isbn=978-1-3160-6064-3}}
* {{cite book|last1=Roberts|first1=Geoffrey K.|last2=Hogwood|first2=Patricia|title=European Politics Today|url=https://books.google.com/books?id=ZCANAQAAIAAJ|year=1997|publisher=Manchester University Press|isbn=978-0-7190-4363-5}}
* {{Cite journal|last=Sakwa|first=Richard|date=1994|title=Christian Democracy and Civil Society in Russia|url=https://biblicalstudies.org.uk/pdf/rss/22-3_273.pdf|journal=Religion, State and Society|volume=22|issue=3|pages=273–303|doi=10.1080/09637499408431649}}
* {{cite journal|last1=Schiffino|first1=Nathalie|last2=Ramjoué|first2=Celina|last3=Varone|first3=Frédéric|date=2009|title=Biomedical Policies in Belgium and Italy: From Regulatory Reluctance to Policy Changes|journal=West European Politics|volume=32|issue=3|pages=559–585|doi=10.1080/01402380902779097|s2cid=144580727}}
* {{cite book|last=Heffernan Schindler|first=Jeanne|title=Christianity and Civil Society: Catholic and Neo-Calvinist Perspectives|url=https://books.google.com/books?id=E1P7aTXJkRkC|year=2008|publisher=Lexington Books|isbn=978-0-7391-0884-0}}
* {{Cite journal|last=Shchipkov|first=Aleksandr|date=1994a|title=Some Observations on Orthodoxy and Christian Democracy|url=https://biblicalstudies.org.uk/pdf/rss/22-3_305.pdf|journal=Religion, State and Society|volume=22|issue=3|pages=305–208|doi=10.1080/09637499408431650}}
* {{Cite journal|last=Shchipkov|first=Aleksandr|date=1994b|title=The Evolution of our Christian Democracy|journal=Russian Studies in Philosophy|volume=33|issue=1|pages=67–77|doi=10.2753/RSP1061-1967330167}}
* {{cite book|last=Sturzo|first=Luigi|url=https://archive.org/details/churchstate0000stur|title=Church and State|publisher=Longmans, Green and Co|year=1939|location=New York}}
* {{cite journal|last=Sturzo|first=Luigi|title=The Philosophic Background of Christian Democracy|url=https://archive.org/details/sim_review-of-politics_1947-01_9_1/page/n4|journal=The Review of Politics|volume=9|issue=1|year=1947|pages=3–15|issn=0034-6705|s2cid=145618036|doi=10.1017/S0034670500037918}}
* {{cite book|last=Sturzo|first=Luigi|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.178423/mode/2up|title=Italy and Fascismo|publisher=Raber and Gwyer Limited|year=1926|translator-last=Carter|translator-first=Barbara}}
* {{cite journal|last=Swan|first=Donald A|date=2013|title=The Ideological Background to the German Corporate Tradition|journal=[[The Journal of Social, Political, and Economic Studies]]|volume=38|issue=2|pages=148–173}}
* {{cite journal|last=Szulc|first=Tad|title=Communists, Socialists, and Christian Democrats|journal=The Annals of the American Academy of Political and Social Science|volume=360|issue=1|year=1965|pages=99–109|issn=0002-7162|doi=10.1177/000271626536000109|s2cid=145198515}}
* {{cite book|last=Turner|first=Rachel S.|year=2008|title=Neo-Liberal Ideology: History, Concepts and Policies|publisher=Edinburgh University Press|isbn=978-0-748-68868-5}}
* {{cite book|last1=Van Hecke|first1=Steven|last2=Gerard|first2=Emmanuel|title=Christian Democratic Parties in Europe Since the End of the Cold War|url=https://books.google.com/books?id=QJ6x8zmRAaEC|year=2004|publisher=Leuven University Press|isbn=978-90-5867-377-0}}
* {{cite book|last=van Kersbergen|first=Kees|title=Social Capitalism: A Study of Christian Democracy and the Welfare State|url=https://books.google.com/books?id=2aaIAgAAQBAJ&pg=PA63|year=2003|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-81834-1}}
*{{cite book|last=Vervliet|first=Chris|title=Human Person|url=https://books.google.com/books?id=znYoDwAAQBAJ&pg=PA48|year=2009|publisher=Adonis & Abbey|isbn=978-1-912234-19-6}}
* {{cite book|last=Wankel|first=Charles|year=2009|title=Encyclopedia of Business in Today's World|publisher=SAGE Publications|isbn=978-1-4129-6427-2|page=131}}
* {{cite book|last1=Witte|first1=Els|last2=Craeybeckx|first2=Jan|last3=Meynen|first3=Alain|title=Political History of Belgium: From 1830 Onwards|url=https://books.google.com/books?id=n4Em8G76kbkC&pg=PA119|year=2009|publisher=Asp / Vubpress / Upa|isbn=978-90-5487-517-8}}
* {{cite book|title=Christianity and Democracy in Global Context|url=https://archive.org/details/christianitydemo0000unse_t9c9|year=1993|publisher=Westview Press|isbn=978-0-8133-1843-1|editor-last=Witte|editor-first=John}}
{{refend}}

== Đọc thêm ==
{{refbegin}}
* {{citation |last1=Gehler |first1=Michael |title=Political Catholicism in Europe 1918–1945 |year=2004a |publisher=Routledge |isbn=0-7146-5650-X |last2=Kaiser |first2=Wolfram |author2-link=Wolfram Kaiser}}
* {{citation |last1=Gehler |first1=Michael |title=Christian Democracy in Europe since 1945 |year=2004b |publisher=Routledge |isbn=0-7146-5662-3 |last2=Kaiser |first2=Wolfram}}
* {{citation |title=Christdemokratie in Europa im 20. Jahrhundert / Christian Democracy in 20th Century Europe |year=2001 |editor-last1=Gehler |editor-first1=Michael |publisher=Böhlau Verlag |isbn=3-205-99360-8 |editor-first2=Wolfram |editor-last2=Kaiser |editor-first3=Helmut |editor-last3=Wohnout}}
* {{cite book |title=What is Christian Democracy?: Politics, Religion and Ideology |url=https://archive.org/details/whatischristiand0000acce |last=Invernizzi Accetti |first=Carlo |publisher=Cambridge University Press |year=2019 |location=New York}}
* {{citation |last=Kaiser |first=Wolfram |title=Christian Democracy and the Origins of European Union |year=2007 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-88310-8}}
* {{cite book |title=Political Exile in the Global Twentieth Century: Catholic Christian Democrats in Europe and the Americas |last1=Kaiser |first1=Wolfram |last2=Kosicki |first2=Piotr |date=2021 |publisher=S.l.: Leuven University Press |isbn=978-946-27030-70 |location=Belgium |page=21}}
{{refend}}

==Liên kết ngoài==
{{Thể loại Commons|Christian Democracy}}
* [http://www.solidarity-party.org/ American Solidarity Party] – Christian democratic party in the United States
* [http://www.christiandemocracymagazine.com/ ''Christian Democracy Magazine''] – Online magazine exploring policy solutions in line with Catholic Social Teaching
* [http://www.newadvent.org/cathen/04708a.htm ''New Advent Catholic Encyclopedia''] – an article on Christian Democracy
* [https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=22115363 ''Christian Democracy in Western Europe: 1820–1953''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224211107/https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=22115363 |date=2012-02-24 }} – a book by Michael Fogarty
* [https://web.archive.org/web/20050313092229/http://www.davidwilletts.org.uk/ccoarticle.jsp?type=speech&sectionID=2&objectID=81937 'Conservativism and Christian Democracy'] – an essay by former (1992–2015) UK Conservative MP [[David Willetts]]
* [https://web.archive.org/web/20160304040033/http://klice.co.uk/uploads/Ethics%20in%20Brief/EiB_Townsend_E2015_7_WEB.pdf 'Blue Labour + Red Tory = Christian Democracy?'] – an article by Nicholas Townsend, April 2015
* [https://web.archive.org/web/20090227084014/http://thecommoner.us/ ''The Commoner'' – a Christian Democratic blog]

[[Thể loại:Chủ nghĩa bảo thủ]]
[[Thể loại:Phong trào Kitô giáo]]
[[Thể loại:Hệ tư tưởng chính trị]]
[[Thể loại:Dân chủ Kitô giáo]]