Xem mã nguồn của Deodato Arellano

{{Thông tin nhân vật
| tên = Deodato Arellano
| hình = Deodato Arellano.jpg
| tên khai sinh = Deodato de la Cruz Arellano 
| tên khác = Buan
| ngày sinh = {{birth date|1844|7|26}}
| nơi sinh = [[Bulacan]], [[Philippines]]
| ngày mất =  {{birth date|1899|10|7}} (55 tuổi)
| nguyên nhân cái chết = [[Lao|Bệnh lao]]
| an táng = Nghĩa trang thị trấn La Trinidad, [[Benguet]]
| công việc = Nhà tuyên truyền <br> Chủ tịch của [[Katipunan]] ([[1892]]–[[1893]])
| spouse = Paula Rivera <br> Hilaria G.H. del Pilar 
| học vấn = Đại học Ateneo De Manila
| cha =  Juan de la Cruz 
| mẹ = Mamerta de la Cruz 
}}
'''Deodato de la Cruz Arellano''' ([[26 tháng 7]] năm [[1844]] - [[7 tháng 10]] năm [[1899]]) là một nhà tuyên truyền người [[Philippines]] và là Chủ tịch đầu tiên của tổ chức [[Katipunan]]. Ông sinh ra tại tỉnh [[Bulacan]] là con của Juan de la Cruz và Mamerta de la Cruz. Gia đình đổi tên họ của ông thành ''Arellano'' theo đúng nghị định Claveria năm [[1849]]. Arellano học kế toán tại Đại học Ateneo de Manila (nay là Đại học Ateneo de Manila). Ông cũng làm việc như một trợ lý thư ký tại kho vũ khí của quân đội binh đoàn pháo. Ông kết hôn với em gái của Marcelo H. del Pilar, Hilaria G.H. del Pilar vào ngày 22 tháng 4 năm 1877, sau khi người vợ đầu tiên của ông là Paula Rivera đã qua đời.

Cùng với Marcelo H. del Pilar, Arellano là một hội viên [[Hội Tam Điểm]] tích cực. Ông kêu gọi người [[Philippines]] đang sinh sống ở [[Đế quốc Tây Ban Nha|Tây Ban Nha]] góp quỹ cho del Pilar chạy trốn đến [[Đế quốc Tây Ban Nha|Tây Ban Nha]], vì những bài báo có nội dung chống phá Chính quyền [[Đế quốc Tây Ban Nha|Thực dân Tây Ban Nha]] đã xuất hiện trong tờ báo [[Philippines]] mà Del Pilar xuất bản, ''Diariong Tagalog'' (Báo [[tiếng Tagalog]]).

Năm [[1892]], Arellano và những hội viên [[Hội Tam Điểm|Tam Điểm]] khác, như [[Andrés Bonifacio]], gia nhập [[La Liga Filipina]] (Liên minh Philippines), được thành lập bởi [[José Rizal]] khi ông trở về nước. Arellano được bầu làm thư ký của tổ chức, nhưng [[José Rizal|Rizal]] đã bị trục xuất đến đảo Dapitan tại Mindanao vài ngày sau đó. Vào ngày [[7 tháng 7]] năm [[1892]], Thống đốc người [[Tây Ban Nha]] Eulogio Despujol ngay lập tức thông báo việc trục xuất [[José Rizal|Rizal]] đến Dapitan. Cùng ngày đó, tại nhà của Deodato Arellano ở 72 phố Azcarraga, [[Andrés Bonifacio]] - một thành viên của [[La Liga Filipina|La Liga]] - đã tập hợp [[Teodoro Plata]], Valentin Diaz, [[Ladislao Diwa]], Jose Dizon và Arellano và thành lập hội kín [[Katipunan]]. Mục tiêu chính của [[Katipunan]] không chỉ là cải cách đất nước, mà là đánh đổ Chính quyền [[Đế quốc Tây Ban Nha|Thực dân Tây Ban Nha]], giành lại độc lập cho [[Philippines]]

Ông được bầu làm chủ tịch đầu tiên của Hội đồng Tối cao [[Katipunan]]. Trong một cuộc họp bí mật vào [[tháng 10]] năm [[1892]], Arellano được bầu làm Chủ tịch đầu tiên của tổ chức. Với cương vị Chủ tịch, ông đã đề ra bộ luật của [[Katipunan]] với sự trợ giúp của [[Teodoro Plata]] và [[Ladislao Diwa]]. Arellano rất cẩn thận khi chọn thành viên mới vì đã có quá nhiều gián điệp. Tuy nhiên, chức Chủ tịch không nằm trong tay ông lâu. Vài tháng sau đó, vào [[tháng 2]] năm [[1893]], [[Andrés Bonifacio]] chỉ đạo cho Roman Basa thay thế ông làm Chủ tịch của [[Katipunan]]. Theo đánh giá của [[Andrés Bonifacio|Bonifacio]], Arellano là một nhà lãnh đạo làm việc không có hiệu quả. Đây là một sai lầm lớn đối với [[Andrés Bonifacio|Bonifacio]], vì Arellano rất thận trọng khi chọn các thành viên tham gia [[Katipunan]]. Mặc dù thất bại, Arellano vẫn hoạt động tích cực trong tổ chức. Trong khi [[Andrés Bonifacio|Bonifacio]] và các thành viên khác đang tổ chức các hội nghị lớn tại [[Manila]], ông tự tổ chức các hội nghị tại tỉnh [[Bulacan]].

Khi cuộc cách mạng nổ ra vào [[tháng 8]] năm [[1896]], Arellano tham gia vào lữ đoàn của Gregorio del Pilar, trở thành viên chức ủy nhiệm của lữ đoàn.

Ông đã chiến đấu trong các trận đánh ở [[Bulacan]] trong [[Chiến tranh Hoa Kỳ-Philippines|Chiến tranh Philippines - Mỹ]], nhưng ông đã mắc bệnh lao trong quá trình chiến tranh và mất vì căn bệnh này trong khi ông và những người đồng đội của ông đang chiến đấu ở dãy núi [[Vùng Hành chính Cordillera|Cordillera]]. Các đồng chí của ông đã chôn ông trong nghĩa trang của thị trấn La Trinidad, [[Benguet]].

==Trong văn hoá đại chúng==
* Được đóng bởi Julio Diaz trong bộ phim năm [[1997]]: ''Tirad Pass: The Story of Gen. Gregorio del Pilar''
* Được đóng bởi John Prinz Strachan trong bộ phim truyền hình năm 2013: ''Katipunan''

==Tham khảo==
{{tham khảo}}
* National Historical Institute, Filipinos in History 5 vols. (Manila: National Historical Institute, 1995)
{{Sơ khai tiểu sử}}

[[Thể loại:Sinh năm 1844]]
[[Thể loại:Mất năm 1899]]