Xem mã nguồn của Di-lặc

{{redirect|Di Lặc}}{{Infobox Buddha|name=Maitreya|image=KushanMaitreya.JPG|caption=Bodhisattva Maitreya from the second-century Gandharan art period|sanskrit_name=मैत्रेय<br />(''Maitreya'')|devanagari_name=मैत्रिय <br />(''Maitreya'')|pali_name=मेत्तेय्य<br />(''Metteyya'')|bengali_name=মৈত্রেয় বুদ্ধ <br />(''Moitreyo Buddho'')|hindi_name=मैत्रेय बुद्ध <br />(''maitrey buddh'')|tamil_name=மைத்ரேய புத்த <br />(''Maitrēya putta'')|telegu_name=మైత్రేయ బుద్ధ <br />(''Maitrēya bud'dha'')|kannada_name=ಮೈತ್ರೇಯ ಬುದ್ಧ <br />(''Maitrēya bud'dha'')|odia_name=ମ it ତ୍ରେୟ ବୁଦ୍ଧ|sinhala_name=මෛත්‍රී බුදුන්
<br />(''Maithri Budun'')|chinese_name=彌勒菩薩<br />弥勒菩萨<br />([[Pinyin]]: ''Mílè Púsa'')|cyrillic_name=Майдар, Асралт<br />(''Mayidar'', ''Asaraltu'')|english_name=Buddha Mitry|japanese_name={{ruby-ja|弥勒如来|みろくにょらい}}
<br />([[romaji]]: ''Miroku Nyorai'')|tibetan_name=<big><big>བྱམས་པ་</big></big><br /><small text>([[Wylie transliteration|Wylie]]: ''byams pa'')<br />([[THL Simplified Phonetic Transcription|THL]]: ''Jampa'')</small text>
<br /><big><big>བྱམས་པ་མགོན་པོ་</big></big><br /><small text>([[Wylie transliteration|Wylie]]: ''byams pa'i mgon po'')<br />([[THL Simplified Phonetic Transcription|THL]]: ''Jampé Gönpo'')</small text>|khmer_name=សិអារ្យមេត្រី, អរិយមេត្តយ្យ|khmer-Latn=se-aa-meetrei, a-ri-yeak-meet-tai|korean_name=미륵보살<br />彌勒菩薩<br />([[Revised Romanization of Korean|RR]]: ''Mireuk Bosal'')|thai_name=พระศรีอริยเมตไตรย<br />({{RTGS|''Phra Si Ariya Mettrai''}})|lao_name=ມັນເຮັດໃຫ້ພຣະພຸດທະເຈົ້າ|malay_name=Buddha Maitreya|indonesian_name=Buddha Maitreya|vietnamese_name=Di lặc Bồ Tát|mongolian_name={{MongolUnicode|ᠮᠠᠢᠢᠳᠠᠷᠢ<br />ᠠᠰᠠᠷᠠᠯᠲᠤ}}|Mon_name=ကျာ်မေတ္တေယျ <br />([[MLCTS]]: ''a.ri. metteyya bhu.ra:'')<br />([[International Phonetic Alphabet|IPA]]: ''ʔəjḭmjɪʔtèja̰ pʰəjá'')|shan_name={{lang|my|ဢရီႉမိတ်ႈတေႇယႃႉ}}|karen_name=မဲၣ်တယါ ဘူးဒး<br />(''Mehtuhyah Boodah'')|tagalog_name=ᜋᜌ᜕ᜆ᜕ᜍᜒᜌ<br />(''Maytreya'')|veneration=[[Đại thừa]], [[Thượng tọa bộ]], [[Kim cương thừa]]|attributes=[[Tâm từ]]|preceded_by=[[Thích-ca Mâu-ni]]|succeeded_by=[[10 vị Bồ Tát|Uttarāma]]<ref>Anāgatavamsa</ref>|burmese_name=အရိမေတ္တေယျမြတ်စွာဘုရား|image_size=150px}}{{buddhism}}
'''Di Lặc''' là một [[Bồ tát]] sẽ chứng ngộ thành [[Phật]] trong tương lai.<ref name=":6">{{Cite web |last=Dharmachakra Translation Committee |date=2021 |title=Maitreya's Setting Out {{!}} Introduction |url=https://read.84000.co/translation/toh198.html |access-date=2024-02-08 |website=84000 Translating The Words of The Buddha |language=en}}</ref><ref name=":9">Williams, Paul. ''Mahayana Buddhism: The Doctrinal Foundations 2nd edition.'' Routledge, 2009, p. 218.</ref> Trong một số [[kinh điển Phật giáo]] như [[A-di-đà kinh]] và [[Pháp hoa kinh]], Di Lặc cũng được gọi là '''Vô Năng Thắng''' ({{Lang-zh|c=無能勝}}, sa. ''ajita'', phiên âm Hán-Việt là '''A-dật-đa'''), Trong [[Phật giáo Tây Tạng]], Di Lặc được gọi là '''Pakpa Jampa'''.<ref>{{Cite web |title=Maitreya - Buddha-Nature |url=https://buddhanature.tsadra.org/index.php/People/Maitreya |access-date=2024-02-07 |website=buddhanature.tsadra.org}}</ref>

Các trường phái Phật giáo coi Di Lặc là vị Phật kế thừa [[Thích-ca Mâu-ni]]. Là vị Phật thứ năm và cuối cùng của kiếp hiện tại, Di Lặc sẽ thuyết lại [[Pháp (tôn giáo)|pháp]] cho chúng sinh, tương tự như Thích-ca Mâu-ni.<ref name="Horner97">[[#refHorner1975|Horner (1975)]], ''The minor anthologies of the Pali canon'', p. 97. Regarding Metteyya, Bv XXVII, 19: "I [Gautama Buddha] at the present time am the Self-Awakened One, and there will be Metteyya...."</ref><ref name="BDEA">{{cite web |author=Buddha Dharma Education Association |year=2014 |title=Suttanta Pitaka: Khuddaka Nikāya: 14.Buddhavamsa-History of the Buddhas |url=http://www.buddhanet.net/budvamsa.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141221214912/http://www.buddhanet.net/budvamsa.htm |archive-date=2014-12-21 |access-date=2014-12-21 |work=Guide to Tipiṭaka |publisher=Buddha Dharma Education Association |location=Tullera, NSW, Australia}}</ref> Sự kiện Di Lặc chứng ngộ thành Phật sẽ diễn ra trong thời kỳ [[mạt pháp]] khi Phật pháp đã bị lãng quên. 
[[Tập tin:TheFutureBuddhaGandhara3rdCentury.jpg|nhỏ|250px|Bụt tương lai Di Lặc (ở giữa), [[Gandhara]], thế kỷ thứ 3]]
[[Hình:Tượng Di Lặc trên núi Cấm.jpg| nhỏ|phải|[[Tượng Phật Di Lặc trên đỉnh núi Cấm]], An Giang]]
[[Tập tin:Statue of Maitreya Buddha in Patan Museum.jpg|nhỏ|200px|Tượng Di Lặc trong Mật tông, Viện bảo tàng Patan, [[Kathmandu]]]][[Tập tin:Pensive Bodhisattva 02.jpg|200px|nhỏ|Tượng đồng [[Bồ tát]] [[Di Lặc|Bụt Di lặc]] trầm ngâm, khoảng thế kỷ thứ 7. Hiện vật nằm trong danh sách [[quốc bảo của Hàn Quốc]].]]

== Cơ sở ==

=== Kinh điển Đại Thừa ===
Có nhiều kinh điển Đại Thừa đề cập đến Bồ Tát Di Lặc. Di Lặc là một nhân vật phụ trong nhiều kinh Đại Thừa quan trọng như [[Pháp hoa kinh]], [[Duy-ma-cật sở thuyết kinh]], [[Kim quang minh kinh]], [[Kinh Vua của Định]] và [[Tiểu phẩm bát-nhã kinh]]''.<ref name=":6" />''

== Quan niệm trong Phật giáo ==

=== Đâu Suất ===
[[Tập_tin:MET_1991_384.jpg|nhỏ|Maitreya depicted as the founder of the [[East Asian Yogācāra|Hosso]] (Japanese Yogacara) school, c. 16th century]]
Theo Phật giáo, Di Lặc là một [[Bồ tát]] đang ở [[Đâu Suất]], đợi đến khi thích hợp sẽ hóa thân xuống cõi trần để chứng ngộ thành Phật.<ref name=":9"/><ref name="Sponberg, Alan p. 28">Sponberg, Alan; Hardacre, Helen (eds.). ''Maitreya, the Future Buddha''. p. 28. Cambridge University Press, 1988.</ref>

== Chân ngôn và đà la ni ==
[[Tập_tin:MET_DP238215.jpg|nhỏ|Maitreya in a leaf from a [[Aṣṭasāhasrikā Prajñāpāramitā Sūtra]] Manuscript, Bengal, early 12th century]]
[[Tập_tin:Maitreya_Buddha_the_next_Buddha.jpg|nhỏ|Close-up of a statue depicting Maitreya Bodhisattva at the [[Thikse Monastery]] in [[Ladakh]], India]]
[[Tập_tin:2016_Singapur,_Chinatown,_Świątynia_i_Muzeum_Relikwi_Zęba_Buddy_(09).jpg|nhỏ|Maitreya centered altar, [[Buddha Tooth Relic Temple and Museum]], [[Chinatown, Singapore|Chinatown]], [[Singapore]].]]
Kinh điển Đại Thừa có nhiều [[chân ngôn]] và [[đà la ni]] về Di Lặc.

Chân ngôn Di Lặc phổ biến trong [[Chân ngôn tông]] là:<ref>Hastings, James et al. ''Encyclopaedia of Religion and Ethics, Volume 4,'' Scribner, 1912, p. 491.</ref><blockquote>oṃ maitreya svāhā</blockquote>Một chân ngôn Di Lặc trong [[Phật giáo Tây Tạng]] là:<ref>Lama Yeshe. ''Universal Love: The Yoga Method of Buddha Maitreya,'' p. 108. Lama Yeshe Wisdom Archive. 2008.</ref><blockquote>oṃ āḥ maitrī sarva siddhi hūṃ</blockquote>Hai chân ngôn khác trong [[Đại tạng kinh]] (do [[Không Hải]] phiên dịch) bao gồm:<ref>[https://core.ac.uk/download/pdf/56652699.pdf 呉音から西洋古典語へ : 第1部 印欧語文献とし ての弘法大師請来密教経典], p. 51.</ref><blockquote>Namaḥ samanta-buddhānāṃ aparājite jayanti svāhā</blockquote><blockquote>Namaḥ samanta-buddhānāṃ ajitaṃjaya sarva-sattva-āśaya-anugata svāhā</blockquote>

== Di Lặc tại Đông Á ==
[[Tập_tin:Leshan_Buddha_Statue_View.JPG|phải|nhỏ|Seated stone-carved Maitreya, [[Leshan Giant Buddha]] in [[Sichuan]], China]]
[[Tập_tin:Statue_of_Maitreya_(彌勒菩薩_Mile_Pusa)_with_the_Four_Heavenly_Kings_(四大天王_Sida_Tianwang)_at_his_side_and_Skanda_(韋馱_Wei_Tuo)_at_the_rear_in_Baoshan_Temple_(上海寶山淨寺_or_上海寶山寺)_in_Shanghai,_China_Pic_1.jpg|nhỏ|Statue of Maitreya (Mile Pusa) with the [[Four Heavenly Kings]], [[Baoshan Temple (Shanghai)|Baoshan Temple]], [[Shanghai]].]]
[[Tập_tin:Yulin_Cave_25_n_wall_Maitreya_Sutra_2_(Tang).jpg|nhỏ|Illustration of the Maitreya Sutra, [[Yulin Caves]], Gansu, China]]

=== Thờ phụng Di Lặc ===
[[Phật giáo ở Đông Á]] bắt đầu thờ phụng Di Lặc từ khi [[Đạo An]] (312–85) thành lập tín ngưỡng Di Lặc tại Trung Quốc.<ref name=":18">Sponberg, Alan; Hardacre, Helen (eds.). ''Maitreya, the Future Buddha''. p. 29. Cambridge University Press, 1988.</ref> Thờ phụng Di Lặc phổ biến vào đời [[Bắc Ngụy]] (386–534). Vào đời [[nhà Tùy]] có ba người tự xưng là Bồ Tát Di Lặc và phát động nổi loạn nhằm lật đổ nhà Tùy.<ref>Sponberg, Alan; Hardacre, Helen (eds.). ''Maitreya, the Future Buddha''. p. 31. Cambridge University Press, 1988.</ref>

Tại [[Trung Quốc]] và các nước Đông Á khác, Bồ Tát Di-lặc hay được trình bày với tướng mập tròn, vui vẻ, trẻ con quấn quýt xung quanh. Người ta tin rằng, đó chính là hình ảnh của [[Bố Đại]], được xem là một hóa thân của Di-lặc ở [[thế kỷ 10]].

==Hình ảnh==
=== Theo Phật giáo Nguyên thủy và Nam Tông ===
Theo [[Phật giáo Nguyên thủy]], [[Phật giáo Nam truyền|Nam truyền]] và [[Phật giáo Bắc truyền|Bắc truyền]] (đến thế kỷ 10)
<gallery>
Tập tin:MathuraMaitreya.JPG|[[Bồ Tát]] Di Lặc, nghệ thuật [[Mathura]], thế kỷ thứ 2
Tập tin:MaitreyaSeated.JPG|Di Lặc theo nghệ thuật [[Gandhara]], thế kỷ thứ 2
Tập tin:Maitreya Komering Srivijaya Front.JPG|Tượng đồng Di Lặc thế kỷ 9, nghệ thuật [[Srivijaya]], từ [[Nam Sumatra]], trang trí trên đỉnh 1 [[stupa]]
Tập tin:Buddha.BinglingSi.jpg|Phật Di Lặc khắc trong núi đá, cao 27 m, khoảng thế kỷ thứ 5, tại [[Chùa Bình Linh|Bình Linh tự]] ([[Bingling Temple]]), [[Vĩnh Tĩnh]], Trung Quốc
Tập tin:Nepal Kathmandu Boudhanath 2.jpg|Một bức tượng Phật Di Lặc trong tu viện Jamchen Lhakhang tại stupa [[Bouddhanath]], [[Kathmandu]], Nepal.
Tập tin:SeatedMaitreyaKoreaMuseeGuimet.jpg|Tượng Di Lặc ngồi, nghệ thuật Hàn Quốc, thế kỷ 4-5. Hiện vật [[Bảo tàng Guimet]]
Tập tin:Leshan da fo Flickr feet-head modified.jpg|Tượng Phật Di Lặc tạc vào vách núi [[Lạc Sơn, Tứ Xuyên|Lạc Sơn]] ([[Lạc Sơn Đại Phật]]) ở Trung Quốc, khởi xây vào năm 713
Tập tin:National Museum of Cambodia (12105737664)-2.jpg|Nam thần tám tay Di Lặc (Maitreya). Tượng đồng thế kỷ thứ 10. Bảo tàng Quốc gia Campuchia. Phnom Penh.
Tập tin:Bodhisattva Maitreya, Tibet, 18th century - Royal Ontario Museum - DSC09671.JPG|Bồ tát Di Lặc, nghệ thuật Tây Tạng, thế kỷ 18
Tập tin:Wat Intharawihan 01.jpg|Tại chùa Wat Intharawihan, quận [[Phra Nakhon]], [[Bangkok]], Thái Lan
Tập tin:Likir (224).jpg|bức tượng Phật Di Lặc cao 23 mét (75&nbsp;ft) ở thung lũng Nubra, [[Ladakh]], Ấn Độ, dựng năm 1999
Tập tin:Maitreya Buddha - Nubra.jpg|bức tượng Phật Di Lặc cao 32 mét (110&nbsp;ft) ở thung lũng Nubra, [[Ladakh]], bang [[Jammu và Kashmir]], Ấn Độ, dựng năm 2010
Tập tin:Beopjusa-TempleStay-Korea 1765.jpg|Tượng Di Lặc cao 33m mạ vàng tại chùa [[Beopjusa]], [[Chungcheong Bắc]], [[Hàn Quốc]], dựng năm 1990
Tập tin:Thiksey Monastery, Ladakh 16.jpg|Tượng Di Lặc trong [[Thikse Monastery|Tu viện Thikse]], [[Ladakh]], Ấn Độ
</gallery>

=== Theo [[Phật giáo Bắc truyền]] và ảnh hưởng của [[Phật giáo Trung Hoa]] ===

Hình tượng Di Lặc này là dựa theo tính cách của hòa thượng [[Bố Đại]], được xem là một hiện thân của Di-lặc trong [[Phật giáo Trung Hoa]], khoảng từ thế kỷ 10
<gallery>
Tập tin:Budai Statue flipped.jpg|Nhà sư [[Bố Đại]] như là một hóa thân của Phật Di Lặc
Tập tin:Maitreya and discilples carving in Feilai Feng Caves.jpg|Tượng [[Di Lặc|Phật Di lặc]] khắc vào khoảng thế kỷ 11 trong hang núi của chùa [[Linh Ẩn Tự]] tại [[Hàng Châu]], [[Chiết Giang]].
Tập tin:Budai, British Museum.jpg|Hiện vật thời [[nhà Minh]], [[Hà Nam|Hà Nam (Trung Quốc)]], khoảng năm 1486 
Tập tin:QianFoShan.jpg|Tượng Di Lặc tại núi Thiên Phật, [[Lịch Hạ]], [[Tế Nam]], Trung Quốc
Tập tin:20090905 Suzhou Buddha North Temple Pagoda 4613.jpg|Tại chùa Bắc Tự, [[Tô Châu]]
Tập tin:天恩彌勒佛院_Nature_Loving_Wonderland_-_panoramio.jpg|Tượng Di Lặc cao 57,6 m gần [[Bắc Phố, Tân Trúc|Bắc Phố]], [[Tân Trúc (huyện)|huyện Tân Trúc]], Đài Loan
Tập tin:Budai.jpg|Tượng Phật Di Lặc (Bố Đại) tại [[Chùa Vĩnh Tràng]], Mỹ Tho.
Tập tin:Daituongphat.jpg|Tượng Phật Di Lặc bằng [[đồng]] trên đỉnh núi thuộc [[chùa Bái Đính]], [[Ninh Bình]], [[Việt Nam]].
Hình:Tượng Di Lặc trên núi Cấm.jpg| [[Tượng Phật Di Lặc trên đỉnh núi Cấm]], An Giang
</gallery>

== Xem thêm ==
* [[Hội Long Hoa]]
* [[Bố Đại]]
* [[Di-lặc hạ sinh kinh]]
* [[Phật Tỳ-bà-thi]]
* [[Phật Thi-khí]]
* [[Phật Tỳ Xá Phù]] (hay Phật Tỳ Xá Bà, Visvabhu)
* [[Phật Câu Lưu Tôn]] (hay Phật Câu Lâu Tôn, Krakucchanda)
* [[Phật Câu-na-hàm]]
* [[Phật Ca Diếp]] (Kasyapa)
* [[Thích-ca Mâu-ni]]
* [[Nhiên Đăng Cổ Phật]]

==Tham khảo==
{{tham khảo}}
== Liên kết ngoài ==
{{Wikisource|Biên dịch:Phật Thuyết Di Lặc Hạ Sinh Thành Phật Kinh|Phật Thuyết Di Lặc Hạ Sinh Thành Phật Kinh}}
{{Wikisource|Biên dịch:Phật Thuyết Di Lặc Đại Thành Phật Kinh|Phật Thuyết Di Lặc Đại Thành Phật Kinh}}
{{Commonscat|Maitreya}}
{{Commonscat|Budai|Bố Đại-hiện thân của Di-lặc}}

{{Viết tắt Phật học}}
{{Bồ tát}}
{{Tín ngưỡng Phật giáo}}
{{Kiểm soát tính nhất quán}}

[[Thể loại:Bồ Tát]]
[[Thể loại:Thuật ngữ và khái niệm Phật giáo]]