Xem mã nguồn của Dinh cơ trang viên

[[Tập tin:Palmse manor house at summer.jpg|300px|nhỏ|phải|Một trang viên mùa hè bề thế cho thấy cơ ngơi của vị chủ nhân]]
[[Tập tin:Front Elevation.NK.jpg|300px|nhỏ|phải|Một trang điền khang trang đường bệ]]
'''Dinh cơ trang viên''' (''Manor house'') trong lịch sử là nơi cư ngụ chính của một [[lãnh chúa]] địa chủ. [[Ngôi nhà]] này đóng vai trò là trung tâm hành chính của một [[Chế độ điền trang|điền trang]] trong [[Phong kiến|hệ thống phong kiến]] [[châu Âu]]; bên trong [[đại sảnh]] của nó thường diễn ra các phiên [[Tòa án trang viên|tòa án trang viên]] của lãnh chúa, các [[bữa ăn]] chung với những người [[tá điền]] và các buổi thiết đãi [[yến tiệc]] hoành tráng, linh đình. Ngày nay, thuật ngữ này được sử dụng một cách khá lỏng lẻo (mặc dù không hoàn toàn chính xác) để chỉ các dinh thự đồng quê Anh khác nhau, chủ yếu là ở phân khúc quy mô nhỏ, đôi khi có niên đại từ [[Hậu kỳ Trung Cổ]], hiện đang hoặc trước đây từng là nơi ở của giới [[Tầng lớp quý tộc địa chủ|quý tộc địa chủ]]. Các trang viên đôi khi cũng được [[Nhà kiên cố|củng cố phòng thủ]], mặc dù không kiên cố bằng các lâu đài, nhưng điều này thường mang tính chất phô trương thanh thế hơn là phục vụ cho mục đích phòng thủ quân sự. Chúng tồn tại ở hầu hết các quốc gia châu Âu nơi chế độ phong kiến từng hiện diện. Về quy ước đặt tên thì dù các hậu tố được gán cho các ngôi nhà trang viên trong những thế kỷ gần đây không còn mang nhiều ý nghĩa thực chất, và nhiều tên gọi đã bị thay đổi theo thời gian như ''Court'' là hậu tố đầu được đưa vào sử dụng rộng rãi trong thế kỷ XVI<ref>{{cite book |last1=Risdon |first1=Tristram |author1-link=Tristram Risdon |title=Survey of Devon |pages=336 |edition=1811 |quote=This now lord of these lands Sir Robert Basset hath his dwelling at [[Heanton Punchardon|Heanton-Court]], in this parish, an adjunct importing a manor-house in the lord's signiory}}</ref><ref>{{cite book |last1=Risdon |first1=Tristram |title=Survey of Devon |pages=56 |edition=1811 |quote=This [[Nutwell|Nutwell ''Court'']], which signifies a [[mansion]]-house in a signiory, came to the family of Prideaux}}</ref><ref>{{cite book |last1=Risdon |first1=Tristram |title=Survey of Devon |pages=319 |edition=1811 |quote=Their house <nowiki>[</nowiki>[[Yarnscombe]]<nowiki>]</nowiki> is called ''"Court"'', which implieth a manor house, or chief dwelling in a lordship.}}</ref> và được áp dụng cho các tòa nhà nơi các lãnh chúa sẽ chính thức tiếp đón các tá điền của họ (nói cách khác, là nơi "''tổ chức tòa án''" - "''hold cour''t").<ref>{{cite book |last1=Prince |first1=John |author1-link=John Prince (biographer) |title=Hill, Sir John, Knight |year=1810 |location=London |pages=494–497 |edition=1810 |url=https://archive.org/details/danmoniioriental00prin |quote=The word ''court'' annex'd unto the name of the lord, may imply, that Hill had a lordship here; and that the court of his mannor, where the tenants were to pay their suit and service, was usually kept (according to antient custom) at this his mansion-house: this is the reason why many gentlemens seats, in this county, and elsewhere, are distinguished by the title of court, or court-house, because the court of the mannor was wont to be held there}}</ref> Tại [[Úc]], thuật ngữ "manor" thỉnh thoảng vẫn được sử dụng, thường là trong các ngữ cảnh không chính thức, thay thế cho từ "''[[dinh thự]]''" (''mansion'') để mô tả những biệt phủ, dinh thự lịch sử bề thế, đặc biệt là những [[trang trại]] nổi bật được xây dựng trong thời kỳ bùng nổ của ngành chăn nuôi gia súc vào thế kỷ XIX.

==Tổng quan==
[[Tập tin:Tokai Manor House HC 1902.jpg|300px|nhỏ|phải|Trang viên Tokai với lối kiến trúc nhỏ gọn]]
Mặc dù thông thường không được xây dựng với hệ thống công sự phòng thủ kiên cố như các [[lâu đài]], rất nhiều ngôi nhà trang viên vẫn được [[Nhà kiên cố|củng cố phòng thủ]], một hành động đòi hỏi phải có giấy phép thiết kế tường lỗ châu mai do hoàng gia cấp. Chúng thường được bao bọc bên trong các bức tường thành hoặc các hào rãnh (''ditches''), không gian này thường bao trùm cả các công trình kiến trúc phục vụ sản xuất nông nghiệp. Được bố trí nhằm mục đích tự vệ trước các toán cướp bóc và những kẻ du thủ du thực,<ref name=EB1911>{{cite EB1911 |wstitle=Manor-house |volume=17 |pages=597–598 |first=Richard Phené |last=Spiers}}</ref> trong những ngày tháng xa xưa trước khi lực lượng cảnh sát chính quy được thành lập, các trang viên thường được bao quanh bởi một [[Hào nước|hào nước]] kết hợp với một cây [[cầu kéo]] (''drawbridge''),<ref name=EB1911/> và được trang bị các cấu trúc [[cổng thành]] (''Gatehouses'') cùng các [[tháp canh]] (''Watchtowers''). Tuy nhiên, khác biệt hoàn toàn với lâu đài, chúng không sở hữu [[tháp chính]] (''keep''), các tháp phòng thủ đồ sộ hay các [[bức tường bao]] (''curtain walls'') cao chót vót vốn được thiết kế để chống lại một cuộc bao vây quân sự quy mô lớn. Yếu tố không gian cốt lõi và quan trọng nhất của ngôi nhà trang viên là [[đại sảnh]], từ không gian trung tâm này, các phòng ốc phụ trợ khác dần dần được bổ sung khi sự suy giảm của các cuộc chiến tranh phong kiến cho phép một cuộc sống gia đình yên bình và tiện nghi hơn. 
==Trên thế giới==
Trong suốt thế kỷ XVI ở [[Anh]], một hiện tượng dịch chuyển diễn ra phổ biến khi nhiều lãnh chúa trang viên đã quyết định dời nơi ở của họ từ những ngôi nhà trang viên cổ kính — vốn thường tọa lạc ngay sát nhà thờ giáo xứ và nằm gần hoặc ngay trong trung tâm làng — để tiến hành xây dựng một ngôi nhà trang viên hoàn toàn mới nằm lọt thỏm bên trong những bức tường bao quanh của các công viên hươu cổ đại liền kề. Quyết định này đã mang lại cho họ một không gian sống rộng lớn hơn và mức độ riêng tư cao hơn đáng kể.<ref>{{Cite book |last=Prince |first=Hugh C. |url=https://books.google.com/books?id=mOYyyPCRbuYC&dq=licence+to+empark&pg=PA7 |title=Parks in Hertfordshire Since 1500 |date=2008 |publisher=Univ of Hertfordshire Press |isbn=978-0-9542189-9-7 |pages=8 |language=en}}</ref>  Các ví dụ điển hình bao gồm công trình ''[[Château Kolor]]'', nơi danh xưng mang hơi hướng tiếng Pháp của nó phản ánh rõ nét khát vọng rộng lớn hơn hướng tới các phong cách kiến trúc quý tộc châu Âu, và công trình ''[[Leslie Manor]]'', một dinh thự đồ sộ tọa lạc tại [[Vùng Western (Victoria)|Vùng Western]], nổi tiếng với quy mô hoành tráng và bố cục hình thức vô cùng chuẩn mực.<ref name="Victorian Heritage Database Chateau Kolor">{{cite web |title=Chateau Kolor |url=http://vhd.heritage.vic.gov.au/search/nattrust_result_detail/69695 |website=VHD |access-date=19 November 2025}}</ref><ref name="Victorian Heritage Database Leslie Manor">{{cite web |title=Leslie Manor |url=https://vhd.heritagecouncil.vic.gov.au/places/67825 |website=VHD |access-date=19 November 2025}}</ref> Tồn tại rất nhiều những ngôi nhà trang viên lịch sử trải rộng khắp đất nước [[Hà Lan]]. Một số trong đó đã được cải tạo và chuyển đổi công năng để trở thành các bảo tàng, khách sạn cao cấp, trung tâm hội nghị, v.v. Một số khác lại tọa lạc uy nghi trên các điền trang rộng lớn và nằm lọt thỏm trong các khuôn viên công viên. Trong [[tiếng Hà Lan]], một công trình kiến trúc mang hình dáng như vậy được gọi là một ''kasteel'', một ''slot'', một ''burcht'' hoặc (tại vùng [[Groningen (tỉnh)|Groningen]]) là một ''borg''.<ref>{{cite web |url=https://toerisme.groningen.nl/over-groningen/g7-redenen-om-naar-groningen-te-gaan/borgen-in-groningen |title=Borgen in Groningen |website=[[Groningen (province)|Groningen]] |language=nl |access-date=30 June 2018}}</ref> Tại [[Mỹ]] thì tòa nhà Virginia House hiện đang thuộc quyền sở hữu và được điều hành do [[Hội Lịch sử Virginia]]. Khuôn viên khu vườn và phần đất nền rộng gần 8 mẫu Anh nơi Virginia House tọa lạc được đích thân kiến trúc sư cảnh quan Charles Gillette thiết kế. Ngôi nhà này đã được bảo tồn một cách nghiêm ngặt và phần lớn vẫn giữ nguyên được diện mạo như thời kỳ gia đình Weddell sinh sống tại đây.<ref>{{cite web|title=Virginia House|url=http://www.vahistorical.org/your-visit/virginia-house|website=www.vahistorical.org|access-date=3 November 2017|language=en|archive-date=17 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180117231224/http://www.vahistorical.org/your-visit/virginia-house|url-status=dead}}</ref> Virginia House hiện đã được ghi nhận vào Danh sách Sổ bộ Địa danh Lịch sử Quốc gia tại Richmond, Virginia.
==Chú thích==
{{Tham khảo|cột=1}}
==Liên kết ngoài==
*{{cite EB1911 |last=Spiers |first=Richard Phené |wstitle=Manor-house|volume=17|short=x}}
*Reality TV show recreating life in an Edwardian [https://www.pbs.org/manorhouse/ manor house].
*[https://web.archive.org/web/20080803233011/http://www.timelines.tv/ipA01.html Timelines TV] Interactive video timeline of British history with section on medieval manors.
*[http://countryhouses.wordpress.com UK Manor House news blog]
*[http://www.mois.ee/english/ Estonian Manors Portal] – the English version gives the brief overview of 438 best preserved manor houses in Estonia.
*[https://web.archive.org/web/20090222160848/http://www.pilis.lv/tulk/aktual_list.php Portal of Association of Latvia's castles, palaces and manors] – the English version gives the information about all manors and castles in Latvia, routes and photos.
[[Thể loại:Nhà theo loại]]