Xem mã nguồn của Eo biển Beagle

{{Infobox body of water
|name               = Eo biển Beagle
|other_name         = 
|image              = [[File:090111-6 Above ビーグル水道.jpg|frameless|upright=1.2]] Không ảnh một phần eo biển Beagle.
|image_bathymetry   = 
|alt_bathymetry     = 
|caption_bathymetry = 
|location           = [[Thái Bình Dương]]–[[Đại Tây Dương]] 
|coords             = {{WikidataCoord|display=it}}
|type               = [[Eo biển]]
|inflow             = 
|outflow            = 
|catchment          = 
|basin_countries    = Chile <br /> Argentina
|date-built         = 
|date-flooded       = 
|agency             = 
|length             = {{convert|150|mile}}
|min_width          = {{convert|3|mile}}
|area               = 
|depth              = 
|max-depth          = 
|volume             = 
|residence_time     = 
|shore              = 
|elevation          = 
|frozen             = 
|islands            = 
|cities             = [[Ushuaia]], Argentina <br /> [[Puerto Williams]], Chile
|reference          = 
| pushpin_label  = 
| pushpin_map_caption     = 
| pushpin_map_alt         = Vị trí eo biển Beagle.
| pushpin_map =  Chile#Argentina#South America
| pushpin_relief = y
| pushpin_label_position= top
| embedded      = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=7 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}}
}}
'''Eo biển Beagle''' ({{Langx|es|Canal del Beagle}}; [[tiếng Yahgan|Yahgan]]: ''Onašaga''<ref>{{Chú thích tập san học thuật |last1=Piepke |first1=Joachim G. |last2=Striegel |first2=Angelika |title=The Last Yagan: Reminiscences of Cristina Calderón from Tierra del Fuego |journal=Anthropos |date=2017 |volume=112 |issue=2 |pages=562–568 |doi=10.5771/0257-9774-2017-2-562 |jstor=44791391 |url=https://www.jstor.org/stable/44791391 |access-date=17 February 2022 |issn=0257-9774}}</ref>) là một eo biển tại quần đảo [[Tierra del Fuego]], gần điểm cực nam của [[Nam Mỹ]] giữa [[Chile]] và [[Argentina]].<ref>Sergio Zagier, 2006</ref> Eo biển này phân tách đảo chính [[Isla Grande de Tierra del Fuego]] với các đảo nhỏ như [[Picton, Lennox và Nueva]]; [[Navarino (đảo)|Navarino]]; [[Hoste (đảo)|Hoste]]; [[Londonderry (đảo)|Londonderry]]. Phần phía đông của eo biển tạo thành biên giới giữa Chile và Argentina còn phần phía tây hoàn toàn nằm trong Chile.

Eo biển Beagle cùng với [[eo biển Magellan]] ở phía bắc, và [[eo biển Drake]] rộng mở ở phía nam là ba tuyến hàng hải vòng qua Nam Mỹ giữa Thái Bình Dương và Đại Tây Dương. Hầu hết tàu thương mại sử dụng tuyến Drake ngoài đại dương.

Eo biển Beagle dài khoảng {{convert|240|km|nmi mi}} và rộng {{convert|5|km|nmi mi|0}} ở nơi hẹp nhất. Vùng nước này kéo dài từ [[Picton, Lennox và Nueva|đảo Nueva]] ở phía đông đến eo biển Darwin và vịnh Cook tại Thái Bình Dương ở phía tây. Cách đoạn cuối phía tây khoảng {{convert|50|km|nmi mi|0}}, eo biển phân thành hai nhánh ở phía bắc và phía nam của [[đảo Gordon]]. Nhánh tây nam nằm giữa đảo Hoste và đảo Gordon tiến vào vịnh Cook. Nhánh tây bắc giữa đảo Gordon và Isla Grande tiến vào eo biển Darwin, nối với Thái Bình Dương qua các eo biển O'Brien và Ballenero. Khu dân cư lớn nhất ven eo biển là [[Ushuaia]] thuộc Argentina, tiếp theo là [[Puerto Williams]] thuộc Chile, nằm trong nhóm các khu dân cư cực nam của thế giới.

Theo một thần thoại của [[người Selk'nam]], eo biển được tạo ra cùng với eo biển Magellan và [[hồ Fagnano]] tại những nơi ná bắn đá rơi xuống trái đất trong cuộc chiến của Taiyín với một phù thủy được kể là "chiếm giữ nước và thức ăn".<ref name=Sonia2015>{{Chú thích sách|title=Mitos de Chile: Enciclopedia de seres, apariciones y encantos|last=Montecino Aguirre|first=Sonia|publisher=[[Catalonia (publisher)|Catalonia]] |year=2015|isbn=978-956-324-375-8 |page=125|chapter=Canal de Beagle |language=es}}</ref>

==Hàng hải==
Mặc dù các tàu lớn có thể đi lại trên eo biển, nhưng sẽ an toàn hơn nếu sử dụng vùng biển phía nam (eo biển Drake) và phía bắc (eo biển Magellan).<ref name="Laudy">{{Chú thích sách | first = Mark | last = Laudy | editor1-last = Greenberg | editor1-first = Melanie C. | editor2-last = Barton | editor3-last = McGuinness | editor3-first = Margaret E. | contribution = The Vatican Mediation of the Beagle Channel Dispute: Crisis Intervention and Forum Building  | title = Words Over War:Mediations and Arbitration to Prevent Deadly Conflict| year = 2000 | publisher = Rowman & Littlefield | location = Lanham, Md. | isbn = 978-0-8476-9893-6 | editor2-first = John H.}}</ref> Theo Hiệp ước Hòa bình và Hữu nghị năm 1984 giữa Chile và Argentina, tàu của các quốc gia khác đi lại với một hoa tiêu người Chile giữa eo biển Magellan và Ushuaia thông qua eo biển Magdalena và eo biển Cockburn đến Thái Bình Dương, sau đó theo eo biển Ballenero, eo biển O'Brien và nhánh tây bắc của eo biển Beagle.<ref>[https://www.un.org/Depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/TREATIES/CHL-ARG1984PF.PDF ''Peace and Friendship Treaty of 1984'']</ref>

==Các đảo==
Eo biển Beagle nằm giữa các đảo có diện tích lớn hơn nhiều; ở phía bắc là Isla Grande de Tierra del Fuego của Argentina-Chile, ở phía nam là Hoste, Navarino, và Picton và Nueva, được Argentina tuyên bố chủ quyền cho đến năm 1984. Hai đảo sau nằm ở lối vào phía đông của hai quốc gia trong khi lối vào phía tây hoàn toàn bên trong Chile. Lối vào phía tây của eo biển Beagle được đảo Gordon chia thành hai eo biển. Một số đảo nhỏ tồn tại bên trong eo biển, trong đó có đảo Snipe và đảo Gable. Ngoại trừ phía đông Isla Grande de Tierra del Fuego và đảo Gable, tất cả các đảo được đề cập ở đây đều thuộc Chile.

==Lịch sử==
[[File:HMS Beagle by Conrad Martens.jpg|thumb|upright=1.3|left|[[HMS Beagle|HMS ''Beagle'']] tại eo biển Ponsonby thuộc eo biển Beagle, của họa sĩ trên tàu [[Conrad Martens]].<ref>{{harvnb|Keynes|2001|p=[http://darwin-online.org.uk/content/frameset?viewtype=text&itemID=F1925&pageseq=259 227]}}</ref> ]]
Dân tộc Yaghan định cư trên các hòn đảo dọc theo eo biển Murray khoảng 10.000 năm trước. Có những địa điểm khảo cổ đáng chú ý cho thấy có các khu định cư Yaghan sớm như vậy tại các địa điểm như Bahia Wulaia trên đảo Navarino, địa điểm ''các bãi thải hình vòm Bahia Wulaia''.<ref>C. Michael Hogan, 2008</ref>

Eo biển được đặt theo tên của tàu [[HMS Beagle|HMS ''Beagle'']] trong chuyến khảo sát thủy văn đầu tiên của nó về bờ biển phía nam của Nam Mỹ, kéo dài từ năm 1826 đến năm 1830. Trong chuyến thám hiểm đó, dưới sự chỉ huy chung của Chỉ huy Phillip Parker King, thuyền trưởng của Beagle là Pringle Stokes tự sát và được thay thế bởi Robert FitzRoy. Con tàu tiếp tục cuộc khảo sát trong chuyến hành trình thứ hai dưới sự chỉ huy của thuyền trưởng FitzRoy, ông đưa [[Charles Darwin]] đi cùng, tạo cơ hội cho một nhà tự nhiên học nghiệp dư. Darwin lần đầu tiên nhìn thấy sông băng khi họ đến eo biển này vào ngày 29 tháng 1 năm 1833, và viết trong sổ ghi chép thực địa của mình "Khó có thể tưởng tượng được thứ gì đẹp hơn màu xanh giống như beryl của những sông băng này, và đặc biệt là tương phản với màu trắng chết chóc của dải tuyết phía trên."<ref>Charles Darwin, ''Voyage of the Beagle'' (New York: Collier, 1909), chapter 10, p. 240.</ref><ref name=glaciers>{{Chú thích web |url=http://darwin-online.org.uk/content/frameset?viewtype=side&itemID=A345&pageseq=2 |title=An 1830s View from Outside Switzerland: Charles Darwin on the "Beryl Blue" Glaciers of Tierra del Fuego |author=Herbert, Sandra |year= 1999 |publisher=Eclogae Geologicae Helvetiae |pages=92, 339–46 |access-date=2008-12-22}}</ref>

Một số đảo nhỏ (Picton, Lennox và Nueva) cho đến Cape Horn là chủ đề của cuộc [[xung đột Beagle]] kéo dài giữa Chile và Argentina; theo các điều khoản của Hiệp ước Hòa bình và Hữu nghị năm 1984 giữa Chile và Argentina, chúng hiện là một phần của Chile.<ref name="Laudy" /> Từ những năm 1950 đến 1970, một số sự cố liên quan đến hải quân Chile và Argentina đã xảy ra ở vùng biển của eo biển Beagle, ví dụ như sự cố Snipe năm 1958, sự cố Cruz del Sur năm 1967 và vụ pháo kích Quidora cùng năm.

Là một họa sĩ trên tàu, Conrad Martens đã vẽ và tạo ra những bức tranh màu nước vào năm 1833 và 1834 trong chuyến đi thứ hai của HMS Beagle ở Tierra del Fuego.<ref>[[Richard Keynes]]: ''The Beagle Record: Selections from the Original Pictorial Records and Written Accounts of the Voyage of H.M.S. Beagle'', 1979, CUP Archives {{ISBN|0-521-21822-5}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://www.youtube.com/watch?v=8D1K22Rbc20  |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/8D1K22Rbc20| archive-date=2021-12-11 |url-status=live|title=A Voyage of Sketches: The Art of Conrad Martens |date=2014|publisher=Cambridge Digital Library |via=www.youtube.com}}{{cbignore}}</ref>

[[Hình:beagle-canal-panorama.jpg|750px|thumb|center|Eo biển Beagle nhìn từ phía trên [[Puerto Williams]]]]
{{clear}}

==Động vật==
Eo biển Beagle là một khu vực nổi tiếng để ngắm các loài cá heo đặc hữu, quý hiếm.<ref>{{Chú thích web |title=Scotia Sea: Part 5. The Great Marine Mammals |url=http://www.vulkaner.no/n/vlad/escotia5.html }}</ref> Một số loài động vật hoang dã được nhìn thấy trong eo biển bao gồm [[sư tử biển Nam Mỹ]], [[hải cẩu lông mao Nam Mỹ]], [[cá heo Peale]], [[cá heo sẫm màu]], [[cá heo Commerson]], [[cá heo Risso]], [[cá heo Burmeister]], [[cá heo bốn mắt]], [[chim cánh cụt Magellan]], [[chim cánh cụt Rockhopper phương Nam]], [[Chloephaga picta]], [[Chloephaga hybrida]], ''[[Lophonetta specularioides]]'', ''[[Phalacrocorax brasilianus]]'', [[thần ưng Andes]], ''[[chimango caracara]]'', ''[[Haematopus leucopodus]]'', ''[[Calidris bairdii]]'', ''[[Sterna hirundinacea]]'', [[Stercorarius chilensis]], [[Pelecanoides magellani]], và [[Pelecanoides urinatrix]].<ref>{{Chú thích sách |last1=Lowen |first1=James |title=Antarctic Wildlife: A Visitor's Guide |date=2011 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton |isbn=9780691150338 |pages=41–43, 78–110}}</ref>

==Hình ảnh==
<Gallery>
Image:Beagle Channel - La Isla de Los Lobos.jpg|Đảo Sư tử biển hay La Isla de Los Lobos
Image:BeagleChannelGlacier.jpg|Sông băng Romanche trên bờ bắc của eo biển
Image:Beagle-Kanal Ushuaia.JPG|Beagle Channel, January 2006
Image:Farofindelmundo2.JPG| Quang cảnh ngọn hải đăng Les Eclaireurs, được gọi là ''tận cùng thế giới'' gần [[Ushuaia]] trên bờ bắc của eo biển
</Gallery>

==Tham khảo==
{{tham khảo}}

==Đọc thêm==
{{Commons category|Beagle Channel}}
* C. Michael Hogan (2008) [http://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=18795 ''Bahia Wulaia Dome Middens, Megalithic Portal'', ed. Andy Burnham]
* {{Chú thích web
 | last= Keynes
 | first= Richard
 | author-link = Richard Keynes
 | year= 2001
 | title=Charles Darwin's Beagle Diary
 | publisher=Cambridge University Press
 | url =http://darwin-online.org.uk/content/frameset?itemID=F1925&viewtype=text&pageseq=1
 | access-date =2008-10-24
 | archive-url= https://web.archive.org/web/20081010111116/http://darwin-online.org.uk/content/frameset?itemID=F1925&viewtype=text&pageseq=1| archive-date= 10 October 2008 | url-status= live}}
* Sergio Zagier (2006) ''Patagonian & Fuegian Channels Map: Chilean Fjords Cruise Chart – Cape Horn, Ushuaia, Magellan Strait'',  Zagier & Urruty Publishers  {{ISBN|1-879568-96-9}}
* (2006) [http://www.ecologyandsociety.org/vol11/iss1/art43/ Omora Ethnobotanical Park and Cape Horn Biosphere Reserve]

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Beagle, eo bien}}
[[Thể loại:Eo biển Đại Tây Dương]]
[[Thể loại:Eo biển Thái Bình Dương]]
[[Thể loại:Eo biển quốc tế]]
[[Thể loại:Thủy vực Chile]]
[[Thể loại:Biên giới Argentina]]
[[Thể loại:Charles Darwin]]
[[Thể loại:Biên giới quốc tế]]