Xem mã nguồn của Fred J. Wiseman

{{Thông tin nhân vật
| tên = Fred J. Wiseman
| hình = Pilot Fred J Wiseman at Olympia "flyer" 1911 (CURTIS 1216).jpeg
| ghi chú hình = Ảnh chụp Fred, 1911
| ngày sinh = {{birth date|1875|11|10}}
| nơi sinh = [[Thung lũng Sonoma]], [[California]], [[Hoa Kỳ]]
| ngày mất = {{death date and age|1961|10|4|1875|11|10}}
| nơi mất = [[Oakland]], California, Hoa Kỳ
| công việc = [[Phi công]]
| năm hoạt động = 1910–1912
| chữ ký = Unterschrift Frederick Joseph Wiseman (1875-1961) (Fred J. Wiseman).svg
}}
'''Frederick Joseph Wiseman''' hay '''Fred J. Wiseman''' ([[10 tháng 11]] năm [[1875]]{{Spaced en dash}}[[4 tháng 10]] năm [[1961]]) là [[phi công]] người Mỹ. Wiseman được biết đến là người đầu tiên trên thế giới vận chuyển bưu phẩm bằng đường hàng không.<ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com.vn/books?id=v3ImUUbuDxEC&pg=PA124&dq=Fred+J.+Wiseman&hl=vi&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjwmKOfn6-EAxXnlK8BHRJNCjIQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=Fred%20J.%20Wiseman&f=false|title=Windsor (Images of America)|last=F. Ray|first=Barbara|publisher=Arcadia Publishing|year=2004|isbn=0738529028|page=124}}</ref> Trong suốt cuộc đời mình, Wiseman được coi là một trong những phi công thành công nhất.<ref name=":0">{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=T9oDEAAAQBAJ&pg=PP37|pages=37|title=Ragwings Over The Sacramento River: Early aviation in Sacramento County, the westside counties, and the far northern counties of the Sacramento Valley 1909–1939|last=Herr|first=Allen|last2=Herr|first2=Kathe|publisher=Stansbury Publishing|year=2020|isbn=978-1-935807-39-1|language=en}}</ref>

== Tiểu sử ==
Wiseman sinh tại Thung lũng Sonoma, trong một trang trại nằm giữa Glen Ellen và Santa Rosa, [[California]], [[Hoa Kỳ]].<ref name=":52">{{chú thích web|url=https://www.earlyaviators.com/ewisema1.htm|title=Frederick J. Wiseman|website=earlyaviators.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20231118000125/https://www.earlyaviators.com/ewisema1.htm|archive-date=November 18, 2023|url-status=live|access-date=November 17, 2023}}</ref> Sau khi hoàn thành chương trình tốt nghiệp tại California, ông bắt đầu tham gia vào công việc kinh doanh xe đạp và ô tô.<ref name=":43">{{chú thích web|url=https://airandspace.si.edu/collection-archive/fred-wiseman-scrapbook/sova-nasm-xxxx-0618|title=Fred Wiseman Scrapbook|publisher=National Air and Space Museum|access-date=November 14, 2023}}</ref> Năm 23 tuổi, ông chuyển đến [[Santa Rosa]] và định cư tại đây.<ref name=":52" />

Trước khi trở thành phi công, Wiseman là một tay đua xe hơi có tiếng. Ông đã tham gia nhiều trận đua<ref>{{Chú thích sách|title=Eugene Ely, Daredevil Aviator: First Shipboard Landing and Takeoff|last=Miller|first=William M.|publisher=McFarland|year=2014|isbn=978-1-4766-1798-5|location=Jefferson, NC|page=43|language=en}}</ref> và không ít lần giành giải vô địch tại [[Hội chợ bang|các hội chợ tiểu bang]].<ref name=":0" /><ref>{{Chú thích tạp chí|url=https://books.google.com/books?id=ZCMfAQAAMAAJ&pg=RA13-PA13&dq=Fred+J.+Wiseman&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwi3guiT_MSEAxXvEEQIHV6lBUsQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=Fred%20J.%20Wiseman&f=false|title=White Sets Mile Record at San Francisco|date=1908-10-01|work=Motor Age|publisher=Class Journal Company|year=1908|volume=XIV|page=13-14|language=en|issue=14}}</ref> Một số người nói rằng niềm đam mê bất tận với ngành hàng không của Wiseman đến từ sự kiện lễ thăm quê nhà của anh em nhà Wright diễn ra vào năm 1909 và cuộc triển lãm hàng không lớn đầu tiên được tổ chức tại Los Angeles.<ref name=":42">{{Chú thích web|url=https://airandspace.si.edu/collection-archive/fred-wiseman-scrapbook/sova-nasm-xxxx-0618|tựa đề=Fred Wiseman Scrapbook|nhà xuất bản=National Air and Space Museum|ngày truy cập=November 14, 2023}}</ref>

Ngày 3 tháng 2 năm 1910, Wiseman tuyên bố từ giã sự nghiệp đua xe và dấn thân vào ngành [[Hàng không học|hàng không]]. Ông cùng với hai người bạn là M.&nbsp;W. Peters và Julian Pierre cùng nhau chế tạo thành công một chiếc máy bay, đây là chiếc máy bay đầu tiên được chế tạo thành công bởi một người California.<ref>{{Chú thích tạp chí|last=Coontz|first=Virginia|year=October 1947|title=Forgotten Pioneer|url=https://books.google.com.vn/books?id=7ggnIIS2WroC&pg=PA34&dq=Wiseman+The+first+airplane+was+built+by+a+Californian&hl=vi&sa=X&ved=2ahUKEwjgyrfjibSEAxXXr1YBHRhNBPgQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=Wiseman%20The%20first%20airplane%20was%20built%20by%20a%20Californian&f=false|journal=Flying Magazine|publisher=Lisa DeFrees|page=34|isbn=}}</ref> Chiếc máy bay được trang bị [[Hall-Scott|động cơ Hall-Scott]] với công suất 50 mã lực. Wiseman đã lái chiếc máy bay này và thực hiện chuyến bay đầu tiên vào ngày 24 tháng 4 năm 1910.<ref name=":33">{{chú thích sách|url=https://books.google.com.vn/books?id=kc_xDwAAQBAJ&pg=PP1&dq=Aviation+in+Northern+California+1910-1939:+Vol.+I,+San+Francisco+Bay+Area&hl=vi&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiT4diPkLSEAxW-s1YBHTq-BZAQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=April%2024%2C%201910&f=false|title=Aviation in Northern California 1910-1939: Vol. I, San Francisco Bay Area|last=Herr|first=Allen|publisher=Stansbury Publishing|year=2020|isbn=978-1-935807-53-7|location=Chico, CA|language=en}}</ref>

Wiseman được đánh giá cao nhờ vào khả năng tự học và thành công, đặc biệt là kỹ năng điều khiển máy bay của mình. Trong thời kỳ này, các phi công nghiệp dư có thể điều khiển máy bay lên không trung trong vài giây nhưng do thiếu hướng dẫn, kinh nghiệm đường bay, cũng như phương pháp chế tạo máy bay và sức mạnh động cơ vào thời điểm đó gây trở ngại cho các phi công không thể thực hiện các chuyến bay liên tục hoặc hạ cánh an toàn.<ref name=":32">{{Chú thích sách|url=https://books.google.com.vn/books?id=R072DwAAQBAJ&newbks=1&newbks_redir=0&printsec=frontcover&pg=PP1&dq=Aviation+in+Northern+California+1910-1939&hl=vi&redir_esc=y#v=onepage&q=Aviation%20in%20Northern%20California%201910-1939&f=false|title=Aviation in Northern California 1910-1939: Vol. I, San Francisco Bay Area|last=Herr|first=Allen|publisher=Stansbury Publishing|year=2020|isbn=978-1-935807-53-7|location=Chico, CA|page=5|language=en}}</ref>

Wiseman sau đó trở thành giám đốc điều hành của [[Tập đoàn Chevron|Standard Oil Co.]]<ref name=":42"/><ref name=":5">{{Chú thích web|url=https://www.earlyaviators.com/ewisema1.htm|tựa đề=Frederick J. Wiseman|website=earlyaviators.com|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20231118000125/https://www.earlyaviators.com/ewisema1.htm|ngày lưu trữ=November 18, 2023|url-status=live|ngày truy cập=November 17, 2023}}</ref> Ông mất ngày 4 tháng 10 năm 1961.<ref>{{Chú thích web|url=https://www.earlyaviators.com/ewiseman.htm|tựa đề=Frederick Joseph Wiseman|website=earlyaviators.com|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20231114033106/https://www.earlyaviators.com/ewiseman.htm|ngày lưu trữ=November 14, 2023|url-status=live|ngày truy cập=November 14, 2023}}</ref>

== Chuyến bay vận chuyển thư đầu tiên ==
Wiseman đã bí mật tạo ra một chiếc máy bay tại một nhà kho ở [[Trang trại Laughlin]], [[Windsor]].<ref name=":1">{{chú thích sách |last=Ray |first=Barbara |title=Windsor |date=2004 |publisher=Arcadia Publishing |isbn=978-0-7385-2902-8 |location=San Francisco, CA |page=124 |language=en}}</ref> Chiếc máy bay này được thiết kế nhằm phục vụ công việc vận chuyển thư tín bằng con đường hàng không, một bước ngoặc đầy hứa hẹn chưa từng có trong ngành vận tải. Chiếc máy bay của Wiseman được lấy cảm hứng từ mẫu thiết kế chiếc ''[[Wright Flyer]]'' của anh em nhà Wright, Wiseman đã lấy nguyên bản từ những hình chụp chiếc Wright Flyer và đưa vào hình mẫu chiếc máy bay do ông chế tác.<ref name=":2">{{chú thích sách |last=Robertson |first=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=2TEEaCrPiWsC&dq=fred+wiseman+airmail&pg=PT43 |title=Robertson's Book of Firsts: Who Did What for the First Time |date=November 11, 2011 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |isbn=978-1-60819-738-5 |language=en}}</ref> Chuyến bay thử nghiệm đầu tiên thành công vào ngày 13 tháng 2 năm 1911.<ref name=":1" />  Sau đó, chiếc máy bay đã được tháo dỡ và được lắp rắp tại khu hội chợ [[Sonoma-Marin]] ở [[Petaluma]].  Wiseman đã bay đến [[Santa Rosa]] và chuyển thành công một bức thư có đóng dấu của thị trưởng Petaluma cho thị trưởng tại thành phố này.<ref name=":1" /> Việc chuyển giao lá thư được thực hiện chính thức theo sự chấp thuận của [[Cục Bưu điện Hoa Kỳ]].<ref name=":3">{{Chú thích sách|url=https://books.google.com.vn/books?id=K1Y0KTAS8bQC&pg=PA12&dq=Wiseman+The+first+airplane+was+built+by+a+Californian&hl=vi&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjgyrfjibSEAxXXr1YBHRhNBPgQ6AF6BAgIEAI#v=snippet&q=Wiseman%20first%20flight&f=false|title=San Francisco Bay Area Aviation|last=T. Larkins|first=William|last2=T. Ruether|first2=Ronald|publisher=Arcadia Publishing|year=2007|isbn=0738547239|location=|page=12|language=en}}</ref>

Dịch vụ chuyển phát thư tín qua đường hàng không do Wiseman thực hiện kéo dài với thời gian bay tổng công 12 phút,<ref name=":2" /> trong đó bao gồm vận chuyển một bịch tế phẩm và 50 bản sao của báo ''[[Santa Rosa Press Democrat]]'',<ref name=":2" /> đã khẳng định sự ra đời của dịch vụ chuyển phát thư qua đường hàng không đầu tiên trên thế giới.<ref name=":1" /> Trước đó, tổng thời gian kết thúc chuyến bay được dự kiến ngắn hơn so với thời gian chính thức được ghi nhận, nhưng việc Wiseman đã hai lần hạ cánh trong khoảng thời gian bay đã khiến cho hành trình kéo dài hơn dự kiến. Chiếc máy bay bay với độ cao 100 feet (khoảng 30 m) cách mặt đất và đạt tốc độ 70 dặm một giờ (tương ứng 110&nbsp;km/h).<ref name=":6">{{chú thích sách |title=Congressional Record: Proceedings and Debates of the ... Congress |publisher=U.S. Government Printing Office |year=2011 |location=Washington, D.C. |page=1560 |language=en}}</ref> Chiếc máy bay này về sau được trưng bày tại [[Viện Smithsonian]] vào năm 2007.<ref>{{chú thích sách |last=Blake |first=Warner |title=Early Snohomish |url=https://archive.org/details/earlysnohomish0000blak |publisher=Arcadia Publishing |year=2007 |isbn=978-0-7385-4898-2 |location=Charleston, SC |page=[https://archive.org/details/earlysnohomish0000blak/page/n115 114] |language=en}}</ref>

== Tham khảo ==

=== Chú thích ===
{{tham khảo|30em}}

[[Thể loại:Sinh năm 1875]]
[[Thể loại:Mất năm 1961]]
[[Thể loại:Nhà phát minh Mỹ thế kỷ 20]]
[[Thể loại:Nhà tiên phong hàng không]]