Xem mã nguồn của GNU

{{Infobox OS
| name = GNU
| logo = Heckert GNU white.svg
| logo size = 200px
| screenshot = Gnu hurd debian 1.png
| caption = [[Debian GNU/Hurd]] với [[Xfce4]] và trình duyệt [[Midori (trình duyệt web)|Midori]]
| family = [[Tương tự Unix]]
| developer = Cộng đồng
| source model = [[Phần mềm tự do]]
| marketing target = [[Máy tính cá nhân]], thiết bị di động, [[Hệ thống nhúng|thiết bị nhúng]], [[server]], [[mainframe]], [[supercomputer]]
| language = <!--Exactly which?-->
| userland = GNU
| kernel_type = [[Microkernel]] ([[GNU Hurd]]) hay [[Monolithic kernel]] (GNU [[Linux-libre]], phân nhánh của [[Linux kernel|Linux]])
| license = [[GNU General Public License|GNU GPL]], [[GNU Lesser General Public License|GNU LGPL]], [[GNU Affero General Public License|GNU AGPL]], [[GNU Free Documentation License|GNU FDL]], [[GNU Project#GNU Free System Distribution Guidelines|GNU FSDG]]<ref>{{chú thích web | url = https://www.gnu.org/licenses/ | title = GNU Licenses | access-date = 2019-08-22 | archive-date = 2019-04-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190424011504/http://www.gnu.org/licenses/ | url-status = dead }}</ref><ref>{{chú thích web | url = https://www.gnu.org/distros/free-system-distribution-guidelines.html | title = GNU FSDG | access-date = 2019-08-22 | archive-date = 2015-12-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151208205726/https://www.gnu.org/distros/free-system-distribution-guidelines.html | url-status = dead }}</ref>
| website = https://www.gnu.org/home.en.html
| programmed in = nhiều (đáng chú ý là [[C (ngôn ngữ lập trình)|C]] và [[Assembly]])
| working_state = đang phát triển
| supported_platforms = [[IA-32]] (chỉ với nhân [[Hurd]]) và [[DEC Alpha|Alpha]], [[Synopsys ARC|ARC]], [[Cấu trúc ARM|ARM]], [[AVR32]], [[Blackfin]], [[C6x]], [[ETRAX CRIS]], [[FR-V]], [[H8/300]], [[Qualcomm Hexagon|Hexagon]], [[Itanium]], [[M32R]], [[m68k]], [[Imagination META|META]], [[MicroBlaze]], [[MIPS architecture|MIPS]], [[MN103]], [[OpenRISC]], [[PA-RISC]], [[PowerPC]], [[s390]], [[S+core]], [[SuperH]], [[SPARC]], [[TILE64]], [[Unicore32]], [[x86]], [[Xtensa]] <!-- Do not include 64 bit extensions of 32 bit ISAs, e.g. sparc64, ppc64, x86-64 &c. --> (chỉ với nhân [[Linux-libre]])
}}

'''GNU''' {{IPAc-en|audio=En-gnu.ogg|ɡ|n|uː}}<ref>{{chú thích web | url = https://www.gnu.org/ | title = What is GNU? | work = The GNU Operating System | date = ngày 4 tháng 9 năm 2009 | publisher = [[Free Software Foundation]] | access-date = ngày 9 tháng 10 năm 2009 | quote = The name 'GNU' is a [[recursive acronym]] for 'GNU's Not Unix'; it is pronounced ''g-noo'', as one syllable with no vowel sound between the ''g'' and the ''n''. | archive-date = 2011-02-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110222101726/http://www.gnu.org/ | url-status = dead }}</ref><ref name="rms-zagreb-talk" /> là một hệ điều hành và bộ sưu tập phần mềm máy tính phong phú.<ref>{{chú thích tạp chí|author1=Yi Peng|author2=Fu Li|author3=Ali Mili|title=Modeling the evolution of operating systems: An empirical study|journal=Journal of Systems and Software|date=January 2007|volume=80|issue=1|pages=1–15|doi=10.1016/j.jss.2006.03.049|url=https://web.njit.edu/~mili/pdf/oss.pdf|access-date =11 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160111035552/https://web.njit.edu/~mili/pdf/oss.pdf|archive-date=2016-01-11|quote=''...we have selected a set of fifteen operating systems: Unix, Solaris/Sun OS, BSD, Windows, MS-DOS, MAC OS, Linux, Net Ware, HP UX, GNU Hurd, IBM Aix, Compaq/ DEC VMS, OS/2.''}}
</ref><ref>{{chú thích web|url=https://www.snom.com/footer/source-code-gpl-open-source/|title=Source Code & GPL Open Source|last=Snom Technology|date=|website=www.snom.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180409044219/https://www.snom.com/footer/source-code-gpl-open-source/|archive-date=2018-04-09|url-status=dead|access-date=2018-04-08|quote=Variants of the GNU operating system, which use the kernel Linux, are now widely used; though these systems are often referred to as "Linux", they are more accurately called "GNU/Linux systems".}}</ref><ref>{{chú thích sách|author1=M. R. M. Torres|author2=Federico Barrero|author3=M. Perales|author4=S. L. Toral|title=Analysis of the Core Team Role in Open Source Communities|journal=Complex, Intelligent and Software Intensive Systems (CISIS), 2011 International Conference on|date=June 2011|pages=109–114|doi=10.1109/CISIS.2011.25|url=https://www.researchgate.net/publication/221328676|access-date =11 January 2016|publisher=IEEE Computer Society|format=PDF|quote=''Debian port to Hurd...: The GNU Hurd is a totally new operating system being put together by the GNU group.''|isbn=978-1-61284-709-2}}
</ref><ref>{{chú thích web|url=https://ccm.net/faq/478-gnu-operating-system|title=GNU Operating System - CCM FAQ|last=|first=|date=|website=CCM|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20191215074114/https://ccm.net/faq/478-gnu-operating-system|archive-date=2019-12-15|url-status=|access-date =2018-04-08|quote=GNU is an operating system that offers a set of free open source programs.}}</ref><ref>{{chú thích tạp chí|author1=Neal H. Walfield|author2=Marcus Brinkmann|title=A critique of the GNU hurd multi-server operating system|journal=ACM SIGOPS Operating Systems Review|date=4 July 2007|volume=41|issue=4|pages=30–39|doi=10.1145/1278901.1278907|url=http://walfield.org/papers/200707-walfield-critique-of-the-GNU-Hurd.pdf|access-date =11 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20151105213752/http://www.walfield.org/papers/200707-walfield-critique-of-the-GNU-Hurd.pdf|archive-date=2015-11-05}}</ref><ref>{{chú thích web|url=https://techcrunch.com/2008/03/24/arent-unix-and-linux-the-same-thing-yes-and-no/|title=All About Linux 2008: Aren't UNIX and Linux the same thing? Yes and no. – TechCrunch|website=techcrunch.com|language=en-US|access-date =2018-04-02}}</ref> GNU bao gồm toàn bộ [[phần mềm tự do]],<ref name = "handbookonopensource" /><ref>{{chú thích web | url = https://www.gnu.org/gnu/manifesto.html | title = GNU Manifesto | publisher = FSF | work = GNU project | access-date = 2011-07-27 | archive-date = 2018-07-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180714090017/https://www.gnu.org/gnu/manifesto.html | url-status = dead }}</ref><ref>{{chú thích sách | url= https://books.google.com/books?id=F6qgFtLwpJgC | title = The Cathedral & the Bazaar: Musings on Linux and Open Source by an Accidental Revolutionary | pages = 10–12 | isbn= 978-0-59600108-7 | last = Raymond | first =Eric | date = 2001-02-01}}</ref> hầu hết được cấp phép theo [[Giấy phép Công cộng GNU|General Public License (GPL)]] của [[GNU Project]].

''GNU'' là một kiểu viết tắt đệ quy của "GNU's Not Unix!",<ref name = "handbookonopensource" /><ref>{{chú thích web | url =http://www.thefreedictionary.com/GNU%27s+Not+Unix |title=GNU's Not Unix | publisher =The free dictionary | access-date = 2012-09-22}}</ref> nó được chọn bởi thiết kế của GNU là [[tương tự Unix]], nhưng khác với [[Unix]] vì nó là phần mềm miễn phí và không có mã Unix.<ref name = handbookonopensource>{{chú thích sách |first1 = Kirk |last1=St. Amant |first2=Brian |last2 = Still |title=Handbook of Research on Open Source Software: Technological, Economic, and Social Perspectives |isbn= 978-1-59140999-1|year=2007 }}</ref><ref>{{chú thích web | publisher = FSF | work = GNU project | url = https://www.gnu.org/ | title = The GNU Operating system | access-date = 2008-08-18 | archive-date = 2011-02-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110222101726/http://www.gnu.org/ | url-status = dead }}</ref><ref>{{chú thích web|last=Marshall |first = Rosalie | place = [[Úc|AU]] | url = http://www.pcauthority.com.au/News/128513,qa-richard-stallman-founder-of-the-gnu-project-and-the-free-software-foundation.aspx |title = Q&A: Richard Stallman, founder of the GNU Project and the Free Software Foundation | publisher = PC & Tech Authority |date = 2008-11-17 |access-date = 2012-09-22}}</ref> Dự án GNU bao gồm [[nhân hệ điều hành]], GNU Hurd, vốn là trọng tâm ban đầu của [[Free Software Foundation]] (FSF).<ref name = "handbookonopensource" /><ref name = computerworld>Vaughan-Nichols, Steven J. "[http://www.computerworld.com/s/article/9131178/Opinion_The_top_10_operating_system_stinkers Opinion: The top 10 operating system stinkers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140723114425/http://www.computerworld.com/s/article/9131178/Opinion_The_top_10_operating_system_stinkers |date=2014-07-23 }}", ''[[Computerworld]]'', ngày 9 tháng 4 năm 2009: "... after more than 25 years in development, GNU remains incomplete: its kernel, Hurd, has never really made it out of the starting blocks.... Almost no one has actually been able to use the OS; it's really more a set of ideas than an operating system."</ref><ref name= Hillesley>{{Citation | last = Hillesley | first = Richard | newspaper = The H | url = http://www.h-online.com/open/features/GNU-HURD-Altered-visions-and-lost-promise-1030942.html | edition = online | title = GNU HURD: Altered visions and lost promise | date = ngày 30 tháng 6 năm 2010 | page = [http://www.h-online.com/open/features/GNU-HURD-Altered-visions-and-lost-promise-1030942.html?page=3 3] | quote = Nearly twenty years later the HURD has still to reach maturity, and has never achieved production quality.... Some of us are still wishing and hoping for the real deal, a GNU operating system with a GNU kernel.}}</ref><ref>Lessig, Lawrence. ''The Future of Ideas: The Fate of the Commons in a Connected World'', p. 54. Random House, 2001. {{ISBN|978-0-375-50578-2}}. About Stallman: "He had mixed all of the ingredients needed for an operating system to function, but he was missing the core."</ref> Tuy nhiên với trạng thái của hạt nhân Hurd là chưa sẵn sàng ra mắt,<ref>{{Citation | url=https://www.gnu.org/software/hurd/hurd/status.html | publisher = Free Software Foundation | title = Status | access-date = 2017-04-24 | date = 2015-05-03}}</ref> các hạt nhân phi GNU, phổ biến nhất là [[Hạt nhân Linux|nhân Linux]], cũng có thể được sử dụng với phần mềm GNU.<ref>{{Citation | chapter-url = http://oreilly.com/openbook/debian/book/ch01_02.html |title= Debian open book | chapter = 1.2 What is Linux? |publisher = O'Reilly |date=1991-10-05 |access-date = 2012-09-22}}</ref><ref>{{Citation | edition = 12.4 | contribution-url = https://help.ubuntu.com/lts/installation-guide/armhf/ch01s03.html | contribution = What is GNU/Linux? | publisher = Canonical | series = Ubuntu | title = Ubuntu Installation Guide | access-date = 2015-06-22 | archive-date = 2015-06-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150621214422/https://help.ubuntu.com/lts/installation-guide/armhf/ch01s03.html }}</ref> Sự kết hợp giữa GNU và Linux đã trở nên phổ biến đến mức bộ đôi này thường được gọi tắt là "Linux", hoặc ít thường xuyên hơn, ''GNU/Linux''. (xem [[Tranh cãi về cách đặt tên GNU/Linux|Tranh cãi về đặt tên GNU/Linux]])
[[Tập tin:Richard Stallman - Fête de l'Humanité 2014 - 010.jpg|thumb|upright|[[Richard Stallman]], người sáng lập dự án GNU]]
[[Richard Stallman]], người sáng lập dự án, xem GNU như một "phương tiện kỹ thuật để kết thúc xã hội".<ref>{{Citation | contribution = KTH | publisher = FSF | title = Philosophy | series = GNU | contribution-url = https://www.gnu.org/philosophy/stallman-kth.html | first = Richard | last = Stallman | type = speech | place = Stockholm, Sweden | year = 1986}}.</ref> Liên quan đến [[Lawrence Lessig]] trong phần giới thiệu về ấn bản thứ hai của cuốn sách ''[[Free Software, Free Society]]'' của mình Stallman đã viết về "các khía cạnh xã hội của phần mềm và cách Phần mềm tự do có thể tạo ra công bằng và xã hội".<ref>{{chú thích sách|url=http://www.openisbn.com/isbn/9781441436856/|title=Free Software, Free Society: Selected Essays Of Richard M. Stallman|isbn=9781441436856|website=www.openisbn.com|access-date =2016-03-24|last1=Stallman|first1=Richard M.|last2=Gay|first2=Joshua|date=December 2009}}</ref>

==Lịch sử ==
Việc phát triển hệ điều hành GNU được [[Richard Stallman]] khởi xướng khi ông làm việc tại [[MIT Artificial Intelligence Laboratory|Phòng thí nghiệm trí tuệ nhân tạo MIT]]. Nó được gọi là [[GNU Project|Dự án GNU]], và được công bố công khai vào ngày [[27 tháng 9]] năm 1983, trên các nhóm tin net.unix-wizards và net.usoft bởi Stallman.<ref>{{chú thích báo |title=new UNIX implementation |first=Richard |last=Stallman |date=September 27, 1983 |newsgroup=net.unix-wizards |message-id=771@mit-eddie.UUCP |url=https://groups.google.com/group/net.unix-wizards/msg/4dadd63a976019d7 |access-date =August 18, 2008 }}</ref> Việc phát triển phần mềm bắt đầu vào ngày [[5 tháng 1]] năm 1984, khi Stallman nghỉ việc tại Phòng thí nghiệm để họ không thể đòi quyền sở hữu hoặc can thiệp vào việc phân phối các thành phần GNU dưới dạng phần mềm tự do.<ref name="intervention">{{chú thích sách |url=https://books.google.com/books?id=jXC6H8lRjlUC |title=Inter/vention: Free Play in the Age of Electracy |first1=Jan Rune |last1=Holmevik |first2=Ian |last2=Bogost |first3=Gregory |last3=Ulmer |publisher=MIT Press |date=March 2012 |isbn=978-0-262-01705-3|pages=69–71}}</ref> Richard Stallman đã chọn tên bằng cách sử dụng nhiều cách chơi chữ khác nhau, bao gồm cả bài hát ''[[The Gnu]]''.<ref name="rms-zagreb-talk">{{cite AV media |url=http://mjesec.ffzg.hr/~dpavlin/stallman2006/free_software_movement_and_the_future_of_freedom_zagreb_09_march_2006.ogg |title=The Free Software Movement and the Future of Freedom |first=Richard |last=Stallman |author-link=Richard Stallman |publisher=[[Free Software Foundation|FSF Europe]] |location=Zagreb, Croatia |lay-url=http://fsfeurope.org/documents/rms-fs-ngày 9 tháng 3 năm 2006.en.html |date=ngày 9 tháng 3 năm 2006 |access-date =ngày 20 tháng 2 năm 2007}}</ref>{{rp|at=[https://fsfe.org/freesoftware/transcripts/rms-fs-ngày 9 tháng 3 năm 2006.en.html#the-name-gnu 00:45:30]}}

Mục tiêu là ra mắt một hệ điều hành phần mềm hoàn toàn tự do. Stallman muốn người dùng máy tính được tự do nghiên cứu mã nguồn của phần mềm họ sử dụng, chia sẻ phần mềm với người khác, sửa đổi hành vi của phần mềm và xuất bản các phiên bản phần mềm được sửa đổi của riêng họ. Triết lý này sau đó đã được xuất bản thành [[Tuyên ngôn GNU]] vào tháng 3 năm 1985.<ref>{{chú thích tạp chí|url=http://www.math.utah.edu/ftp/pub/tex/bib/toc/dr-dobbs-1980.html#10(3):March:1985 |title=Dr. Dobb's Journal |volume=10 |issue=3 |pages=30 |date=March 1985 |first=Richard |last=Stallman |authorlink = Richard Stallman |access-date =ngày 18 tháng 10 năm 2011}}</ref>

Kinh nghiệm của Richard Stallman với [[Incompatible Timesharing System]] (ITS),<ref name="intervention" /> một hệ điều hành ban đầu được viết bằng [[hợp ngữ]] đã trở nên lỗi thời do [[PDP-10]] bị ngừng phát triển, kiến trúc máy tính mà ITS đã viết, dẫn đến một quyết định rằng hệ thống [[Porting|di động]] là cần thiết.<ref name="rms-zagreb-talk" />{{rp|at=[https://fsfe.org/freesoftware/transcripts/rms-fs-ngày 9 tháng 3 năm 2006.en.html#choosing-the-unix-design 00:40:52]}}<ref name="opensource2.0">{{chú thích sách |url=https://books.google.com/books?id=q9GnNrq3e5EC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false |title=Open Sources 2.0: The Continuing Evolution |first1=Chris |last1=DiBona |first2=Mark |last2=Stone |first3=Danese |last3=Cooper |date=October 2005 |pages=38–40 |isbn=9780596008024}}</ref> Do đó ông đã quyết định rằng sự phát triển sẽ được bắt đầu bằng [[C Sharp (ngôn ngữ lập trình)|C]] và [[Lisp]] làm ngôn ngữ lập trình hệ thống,<ref>{{chú thích web|url=http://laurel.datsi.fi.upm.es/~ssoo/IG/download/timeline.html|title=Timeline of GNU/Linux and Unix|quote=Both C and Lisp will be available as system programming languages.}}</ref> và GNU sẽ tương thích với Unix.<ref>{{chú thích sách |url=https://books.google.com/books?id=53zaxy423xcC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|title=Beginning Portable Shell Scripting: From Novice to Professional (Expert's Voice in Open Source)|date=November 2008|pages=177–178 |isbn=9781430210436 |author1=Seebach |first1=Peter}}</ref> Vào thời điểm đó, Unix đã là một hệ điều hành độc quyền phổ biến. Thiết kế của Unix là mô-đun, do đó, nó có thể được thực hiện lại từng phần.<ref name="opensource2.0" />

Phần lớn các phần mềm cần thiết phải được viết từ đầu, nhưng các thành phần phần mềm miễn phí của bên thứ ba tương thích hiện có cũng được sử dụng như hệ thống sắp chữ [[TeX]], [[Hệ thống X Window|X Window System]], và microkernel [[Mach (kernel)|Mach]] tạo thành nền tảng của lõi [[GNU Mach]] của [[GNU Hurd]] (hạt nhân chính thức của GNU).<ref name="linuxinterface">{{chú thích sách |url=https://books.google.com/books?id=Ps2SH727eCIC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|title=The Linux Programming Interface: A Linux and UNIX System Programming Handbook|pages=5–6|date=October 2010 |isbn=9781593272203 |author1=Kerrisk |first1=Michael}}</ref> Ngoại trừ các thành phần bên thứ ba nói trên, hầu hết GNU đã được các tình nguyện viên viết; một số trong thời gian rảnh rỗi, một số được trả bởi các công ty,<ref name="cygnus">{{chú thích sách |url=https://archive.org/details/isbn_9781565925823 |title=Open Sources: Voices from the Open Source Revolution |publisher=O'Reilly & Associates, Inc. |date=January 1999 |isbn=978-1-56592-582-3 }}</ref> tổ chức giáo dục và các tổ chức phi lợi nhuận khác. Tháng 10 năm 1985, Stallman đã thành lập [[Quỹ Phần mềm Tự do|Free Software Foundation]] (FSF). Vào cuối những năm 1980 và 1990, FSF đã thuê các nhà phát triển phần mềm viết phần mềm cần thiết cho GNU.<ref>{{chú thích sách |url=https://books.google.com/books?id=LlCnYt2snHYC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false |title=The Software Industry | pages=187–196 |isbn=9783642315091 |author1=Buxmann |first1=Peter |last2=Diefenbach |first2=Heiner |last3=Hess |first3=Thomas |date = ngày 30 tháng 9 năm 2012}}</ref><ref>{{chú thích sách |url=https://books.google.com/?id=50maN7VmpusC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false | title=Practical UNIX and Internet Security, 3rd Edition | publisher=O'Reilly & Associates, Inc. |date=February 2003 | page=18 |isbn=9781449310127}}</ref>

Khi GNU trở nên nổi bật, các doanh nghiệp quan tâm bắt đầu đóng góp vào việc phát triển hoặc bán phần mềm và hỗ trợ kỹ thuật của GNU. Nổi bật và thành công nhất trong số này là [[Cygnus Solutions]],<ref name="cygnus" /> bây giờ là một phần của [[Red Hat]].<ref>{{chú thích web|url=http://news.cnet.com/2100-1001-232971.html|title=Red Hat buys software firm, shuffles CEO|author=Stephen Shankland|date=ngày 15 tháng 11 năm 1999|publisher=CBS Interactive|work=CNET|access-date =ngày 5 tháng 3 năm 2016}}</ref>

== Thành phần ==
{{Main|Danh sách các gói tin GNU}}

Các thành phần cơ bản của hệ thống bao gồm [[Bộ trình dịch GNU|GNU Compiler Collection]] (GCC), [[Glibc|GNU C library]] (glibc), và [[GNU Core Utilities]] (coreutils),<ref name="handbookonopensource" /> cũng bao gồm [[GNU Debugger]] (GDB), [[GNU Binary Utilities]] (binutils),<ref>{{chú thích web|url=http://developer.amd.com/tools-and-sdks/archive/gcc-and-gnu-toolchains-for-amd-platforms/ |title=GCC & GNU Toolchains - AMD |publisher=Developer.amd.com |date= |access-date = ngày 2 tháng 9 năm 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150316191013/http://developer.amd.com/tools-and-sdks/archive/gcc-and-gnu-toolchains-for-amd-platforms/ |archive-date =2015-03-16}}</ref> [[Bash|GNU Bash]] shell.<ref name="linuxinterface" /><ref>{{chú thích sách| chapter-url=https://books.google.com/books?id=vvuzDziOMeMC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|title=Beginning Linux Programming|chapter=The GNU Project and the Free Software Foundation| isbn=9781118058619| author1=Matthew| first1=Neil| last2=Stones| first2=Richard| date = ngày 22 tháng 4 năm 2011}}</ref><ref>{{chú thích sách| url=https://books.google.com/books?id=7MhTb9X4aYgC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|title=Emerging Free and Open Source Software Practices|pages=262–264|date=May 2007| isbn=9781599042107| author1=Sowe| first1=Sulayman K| last2=Stamelos| first2=Ioannis G| last3=Samoladas| first3=Ioannis M}}</ref> Các nhà phát triển GNU đã đóng góp cho các [[Porting|ports]] Linux của các ứng dụng và tiện ích GNU, hiện cũng được sử dụng rộng rãi trên các hệ điều hành khác như các biến thể [[Berkeley Software Distribution|BSD]], [[Solaris (operating system)|Solaris]] và [[macOS]].<ref>{{chú thích web|url=http://www.buzzle.com/articles/linux-history-and-introduction.html |title=Linux: History and Introduction |publisher=Buzzle.com |date = ngày 25 tháng 8 năm 1991 |access-date = ngày 22 tháng 9 năm 2012}}</ref>

Nhiều chương trình GNU đã được [[Porting|port]] đến các hệ điều hành khác, bao gồm cả các nền tảng độc quyền như [[Microsoft Windows]]<ref>{{chú thích sách| url=https://books.google.com/books?id=0SM3PEH9gagC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|title=Integrating Linux and Windows|page=30|date=December 2000| isbn=9780130306708| author1=McCune| first1=Mike}}</ref> và [[macOS]].<ref>{{chú thích sách| url=https://books.google.com/books?id=o9K8KEQic5sC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|title=A Practical Guide To Unix For Mac Os X Users|page=4|year=2005| isbn=9780131863330| author1=Sobell| first1=Mark G| last2=Seebach| first2=Peter}}</ref> Các chương trình GNU đã được chứng minh là đáng tin cậy hơn so với các đối chiếu Unix độc quyền của chúng.<ref>[http://ftp.cs.wisc.edu/pub/paradyn/technical_papers/fuzz-revisited.ps Fuzz Revisited: A Re-examination of the Reliability of UNIX Utilities and Services] - October 1995 - Computer Sciences Department,University of Wisconsin</ref><ref>[http://pages.cs.wisc.edu/~blbowers/fuzz-2001.pdf An Inquiry into the Stability and Reliability of UNIX Utilities]</ref>

Tính đến tháng 11 năm 2015, có tổng số 466 gói GNU (bao gồm ngừng hoạt động, loại trừ 383) được lưu trữ trên trang web phát triển GNU chính thức.<ref>{{chú thích web|url=https://www.gnu.org/software/software.html |title=Software - GNU Project - Free Software Foundation |publisher=Free Software Foundation, Inc |date = ngày 13 tháng 1 năm 2016 |access-date = ngày 13 tháng 1 năm 2016}}</ref>

==Biến thể GNU==
{{Main|Biến thể GNU}}

[[Tập tin:GNewSense screenshot.png|thumb|[[gNewSense]], một ví dụ về phân phối được FSF phê duyệt]]
[[Tập tin:Parabola12.png|thumb|[[Parabola GNU/Linux-libre]], một ví dụ về phân phối được phê duyệt của FSF sử dụng mô hình phát hành cuộn]]

[[Hạt nhân (khoa học máy tính)|Hạt nhân]] chính thức của GNU Project là [[GNU Hurd]] microkernel; tuy nhiên, vào năm 2012, [[Linux kernel]] trở thành một phần chính thức của GNU Project với [[Linux-libre]], một biến thể của Linux với tất cả các thành phần [[Phần mềm sở hữu độc quyền|độc quyền]] được loại bỏ.<ref>{{chú thích web | url= https://directory.fsf.org/wiki/GNU_Linux-libre |title = GNU Linux-libre | date = ngày 17 tháng 12 năm 2012 | access-date = ngày 9 tháng 2 năm 2013}}</ref>

Với bản phát hành [[Debian]] GNU/Hurd 2015 ngày 30/4/2015,<ref>{{chú thích web|url=https://www.phoronix.com/scan.php?page=news_item&px=Debian-GNU-Hurd-2015|title=Debian GNU/Hurd 2015 Released - Phoronix|website=www.phoronix.com|access-date = ngày 24 tháng 3 năm 2016}}</ref><ref>{{chú thích web|url=https://lists.debian.org/debian-hurd/2015/04/msg00047.html|title=Debian GNU/Hurd 2015 released!|website=lists.debian.org|access-date = ngày 24 tháng 3 năm 2016}}</ref> GNU OS hiện cung cấp các thành phần để hợp lại thành một hệ điều hành mà người dùng có thể cài đặt và sử dụng trên máy tính.<ref name="status">{{chú thích web|url=https://www.gnu.org/software/hurd/hurd/status.html|title=status|website=www.gnu.org|access-date = ngày 24 tháng 3 năm 2016}}</ref><ref>{{chú thích web|url=https://www.debian.org/ports/hurd/|title=Debian -- Debian GNU/Hurd|website=www.debian.org|access-date = ngày 24 tháng 3 năm 2016}}</ref><ref>{{chú thích web|url=https://www.debian.org/ports/hurd/hurd-install|title=Debian -- Debian GNU/Hurd — Configuration|website=www.debian.org|access-date = ngày 24 tháng 3 năm 2016}}</ref> Việc này bao gồm hạt nhân [[GNU Hurd]], hiện đang ở trạng thái tiền phát hành. Trang trạng thái Hurd nói rằng "nó có thể chưa sẵn sàng để đưa vào sử dụng, vì vẫn còn một số lỗi và thiếu tính năng. Tuy nhiên, đây phải là cơ sở tốt để phát triển thêm và sử dụng ứng dụng không quan trọng."<ref name="status" />

Do Hurd chưa sẵn sàng để đưa vào sử dụng, trong thực tế, các hệ điều hành này là các [[bản phân phối Linux]]. Chúng chứa nhân Linux, các thành phần GNU và phần mềm từ nhiều dự án [[phần mềm tự do]] khác. Nhìn vào tất cả các mã chương trình có trong bản phân phối [[Ubuntu|Ubuntu Linux]] vào năm 2011, GNU bao gồm 8% (13% trong [[GNOME]]) và Linux kernel 6% (tăng lên 9% khi bao gồm các phụ thuộc trực tiếp của nó).<ref>{{chú thích web|url=http://pedrocr.pt/text/how-much-gnu-in-gnu-linux/|title=How much GNU is there in GNU/Linux? - Split Perspective by Pedro Côrte-Real|author=|date=|website=pedrocr.pt}}</ref>

Các hạt nhân khác như [[FreeBSD]] cũng hoạt động cùng với phần mềm GNU để tạo thành một hệ điều hành hoạt động.<ref>{{chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=CHkHNChvPqIC |title=Open Source Software: Implementation and Management| page = 129| isbn= 978-1-55558320-0| last1 = Kavanagh | first1 = Paul| date = ngày 26 tháng 7 năm 2004}}</ref> [[Quỹ Phần mềm Tự do|FSF]] cho trì rằng một hệ điều hành được xây dựng bằng [[Hạt nhân Linux|nhân Linux]] và các công cụ và tiện ích GNU, nên được coi là một biến thể của GNU và thúc đẩy thuật ngữ ''GNU/Linux'' cho các hệ thống đó (dẫn đến [[Tranh cãi về cách đặt tên GNU/Linux|tranh cãi về đặt tên GNU/Linux]]).<ref>{{chú thích báo | url = https://groups.google.com/group/comp.os.linux.misc/msg/1241a2919efc4bc3 | title = Linux is a GNU system and the DWARF support | newsgroup = comp.os.linux.misc | date = ngày 8 tháng 9 năm 1994 | first = Matt | last = Welsh | access-date = ngày 3 tháng 2 năm 2008 | quote = RMS's idea (which I have heard first-hand) is that Linux systems should be considered GNU systems with Linux as the kernel.}}</ref><ref>{{chú thích web |last=Proffitt |first=Brian |url=http://www.itworld.com/it-managementstrategy/285750/debian-gnulinux-seeks-alignment-free-software-foundation |title=Debian GNU/Linux seeks alignment with Free Software Foundation |work=ITworld |date=ngày 12 tháng 7 năm 2012 |access-date=ngày 22 tháng 9 năm 2012 |archive-date=2012-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120917154104/http://www.itworld.com/it-managementstrategy/285750/debian-gnulinux-seeks-alignment-free-software-foundation |url-status=dead }}</ref><ref>{{chú thích web|url= http://www.tldp.org/LDP/sag/html/gnu-or-not.html |title= 1.1. Linux or GNU/Linux, that is the question | work = SAG | publisher= TLDP | access-date = ngày 22 tháng 9 năm 2012}}</ref> GNU Project đã phê duyệt các bản phân phối Linux, như [[gNewSense]], [[Trisquel]] và [[Parabola GNU/Linux-libre]].<ref>{{Citation | contribution-url = https://www.gnu.org/distros/free-distros.html | contribution = List of Free GNU/Linux Distributions | title = GNU Project | publisher = Free Software Foundation (FSF) | access-date = 2019-08-22 | archive-date = 2014-12-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141214211526/http://www.gnu.org/distros/free-distros.html | url-status = dead }}.</ref> Các biến thể GNU khác không sử dụng Hurd làm hạt nhân bao gồm Debian GNU/kFreeBSD và Debian GNU/NetBSD, mang lại kết quả ban đầu cho GNU trên kernel BSD.

== Bản quyền, giấy phép GNU và quản lý ==
GNU Project khuyến nghị rằng những người đóng góp gán bản quyền cho các gói GNU cho Quỹ phần mềm tự do,<ref>{{chú thích web| url = https://www.gnu.org/prep/maintain/html_node/Copyright-Papers.html |title=Copyright Papers | work = Information For Maintainers of GNU Software |publisher= FSF |date = ngày 30 tháng 6 năm 2011 | access-date = ngày 27 tháng 7 năm 2011}}</ref><ref>{{chú thích web | work = GNU | url= https://www.gnu.org/licenses/why-assign.html |title=Why the FSF gets copyright assignments from contributors | publisher = FSF | date = ngày 15 tháng 7 năm 2011 | access-date = ngày 27 tháng 7 năm 2011}}</ref> mặc dù Quỹ phần mềm tự do cho rằng có thể chấp nhận phát hành các thay đổi nhỏ cho một dự án hiện theo [[Phạm vi công cộng]].<ref>{{chú thích web | work = GNU | url = https://www.gnu.org/licenses/license-recommendations.html | publisher = Free Software Foundation | title = How to choose a license for your own work | url-status=dead | access-date = ngày 12 tháng 7 năm 2012 | archive-date =2019-08-09| archive-url = https://web.archive.org/web/20190809050502/http://www.gnu.org/licenses/license-recommendations.html }}</ref> Tuy nhiên, điều này là không bắt buộc; các nhà bảo trì gói có thể giữ bản quyền đối với các gói GNU mà họ duy trì, mặc dù chỉ có chủ bản quyền mới có thể thực thi giấy phép được sử dụng (như GNU GPL), nên người giữ bản quyền trong trường hợp này thi hành nó thay vì [[Quỹ Phần mềm Tự do|Free Software Foundation]].<ref>{{chú thích web| last = Raymond | first = Eric S | url = http://www.catb.org/esr/Licensing-HOWTO.html |title = Licensing HOWTO | publisher= CatB |date = ngày 9 tháng 11 năm 2002 | access-date = ngày 22 tháng 9 năm 2012}}</ref>

Để phát triển phần mềm cần thiết, Stallman đã viết một giấy phép gọi là [[GNU General Public License]] (ban đầu gọi là Emacs General Public License), với mục tiêu đảm bảo người dùng tự do chia sẻ và tự do thay đổi phần mềm.<ref>{{Citation | title = Old licenses | series = GNU | publisher = FSF | contribution-url = https://www.gnu.org/licenses/old-licenses/gpl-1.0.txt | contribution = GPL 1.0}}.</ref> Stallman đã viết giấy phép này sau kinh nghiệm của mình với [[James Gosling]] và một chương trình có tên UniPress, về một cuộc tranh cãi xung quanh việc sử dụng mã phần mềm trong chương trình [[GNU Emacs]].<ref name = "twobits">{{chú thích sách|chapter-url= https://books.google.com/books?id=MEmMl-tY8jEC | title = Two Bits: The Cultural Significance of Free Software | chapter = Writing Copyright Licenses | date =June 2008|isbn = 978-0-82234264-9 | last = Kelty | first = Christopher M}}</ref><ref>{{Citation | url = http://www.free-soft.org/gpl_history/ | title = The History of the GNU General Public License | publisher = Free Software}}.</ref> Trong hầu hết những năm 1980, mỗi gói GNU có giấy phép riêng: Emacs General Public License, GCC General Public License, v.v. Năm 1989, FSF đã xuất bản một giấy phép duy nhất mà có thể sử dụng cho tất cả phần mềm của mình có thể được sử dụng bởi các dự án không phải GNU: [[GNU General Public License]] (GPL).<ref name="twobits" /><ref>{{Citation | url = https://www.gnu.org/bulletins/bull5.html#SEC7 | date = Jun 11, 1998 | title = GNU's flashes | newspaper = GNU's Bulletin | volume = 1 | number = 5 | series = GNU Project | publisher = Free Software Foundation (FSF)}}.</ref>

Giấy phép này hiện được sử dụng bởi hầu hết các phần mềm GNU, cũng như một số lượng lớn các chương trình phần mềm tự do không phải là một phần của GNU Project; nó cũng là [[giấy phép phần mềm]] tự do được sử dụng phổ biến nhất.<ref>{{chú thích web |url = http://osrc.blackducksoftware.com/data/licenses/ |title = Open Source License Data |work = Open Source Resource Center |publisher = Black Duck Software |access-date = ngày 24 tháng 9 năm 2012 |url-status=dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20121008170109/http://osrc.blackducksoftware.com/data/licenses/ |archive-date =2012-10-08|df = }}</ref> Nó cho phép tất cả những người nhận chương trình có quyền chạy, sao chép, sửa đổi và phân phối chương trình đó, đồng thời cấm họ áp đặt các hạn chế hơn nữa đối với bất kỳ bản sao nào họ phân phối. Ý tưởng này thường được gọi là [[copyleft]].<ref>{{chú thích sách|url= https://books.google.com/books?id=c7ppFih2mSwC | title = Decoding Liberation: The Promise of Free and Open Source Software|pages= 46–52|date = August 2007|isbn=978-0-41597893-4| last1 = Chopra |first1 = Samir| last2 = Dexter | first2 = Scott}}</ref>

Năm 1991, giấy phép [[GNU Lesser General Public License]] (LGPL), sau đó được gọi là Library General Public License, được viết cho [[GNU C Library]] để cho phép nó được liên kết với phần mềm độc quyền.<ref>{{Citation | publisher = Free BSD | url = https://www.freebsd.org/doc/en_US.ISO8859-1/articles/bsdl-gpl/origins-lgpl.html | title = The origins of Linux and the LGPL}}.</ref> Năm 1991 phiên bản 2 của GNU GPL cũng được phát hành. [[GNU Free Documentation License]] (FDL), cho tài liệu, ra mắt vào năm 2000.<ref>{{chú thích sách|url= https://books.google.com/books?id=2VElII9QeakC | title = Innovation Happens Elsewhere: Open Source as Business Strategy| pages = 133–34| date = April 2005 | isbn = 978-1-55860889-4| last1 = Goldman | first1 = Ron| last2= Gabriel | first2 = Richard P}}</ref> GPL và LGPL đã được sửa đổi thành phiên bản 3 năm 2007, thêm các điều khoản để bảo vệ người dùng chống lại các hạn chế phần cứng ngăn người dùng chạy phần mềm đã sửa đổi trên thiết bị của họ.<ref>{{chú thích sách |chapter-url= https://books.google.com/books?id=gmfFsdIAejkC | title = Linux Essentials |chapter = Free Software and the GPL |year=2012 |isbn = 978-1-11819739-4 |author1=Smith |first1 = Roderick W}}</ref>

Bên cạnh các gói riêng của GNU, giấy phép của Dự án GNU được sử dụng bởi nhiều dự án không liên quan, chẳng hạn như [[Linux kernel]], thường được sử dụng với phần mềm GNU. Một số ít các phần mềm được sử dụng bởi hầu hết các bản phân phối Linux, chẳng hạn như [[X Window System]], được cấp phép theo giấy phép phần mềm tự do.

== Logo ==
[[Tập tin:Gnu-30-banner-without-background.svg|thumb|upright=0.5|Logo kỷ niệm 30 năm GNU]]
Logo của GNU là một chiếc đầu [[Linh dương đầu bò|gnu]]. Ban đầu được vẽ bởi Etienne Suvasa, một phiên bản táo bạo và đơn giản hơn được thiết kế bởi Aurelio Heckert hiện được ưa thích.<ref>{{chú thích web |url=https://www.gnu.org/graphics/agnuhead.html |title=A GNU Head |publisher=Free Software Foundation (FSF) |date=ngày 13 tháng 7 năm 2011 |access-date=ngày 27 tháng 7 năm 2011 |archive-date=2011-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728023934/http://www.gnu.org/graphics/agnuhead.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{chú thích web|url=https://www.gnu.org/graphics/heckert_gnu.html |title=A Bold GNU Head |publisher=[[Free Software Foundation]]|date = ngày 13 tháng 7 năm 2011 |access-date = ngày 27 tháng 7 năm 2011}}</ref> Nó xuất hiện trong phần mềm GNU và trong tài liệu in và điện tử của GNU Project, và cũng được sử dụng trong các tài liệu của [[Tổ chức phần mềm tự do]].

Hình ảnh hiển thị ở đây là một phiên bản sửa đổi của logo chính thức. Nó được tạo bởi Quỹ phần mềm miễn phí vào tháng 9 năm 2013 để kỷ niệm 30 năm [[GNU Project]].<ref>{{chú thích web|url=https://www.gnu.org/gnu30/ |title=GNU 30th Anniversary |publisher=[[Free Software Foundation]]|date = ngày 8 tháng 10 năm 2013 |access-date = ngày 15 tháng 12 năm 2014}}</ref>

== Xem thêm ==
{{Portal|Phần mềm tự do nguồn mở}}

* [[Lịch sử phần mềm tự do nguồn mở]]
* [[GNU Project]]
* [[Quỹ Phần mềm Tự do]]
== Chú thích ==
{{tham khảo|30em}}

== Liên kết ngoài ==
{{Commons}}

* {{Official website}}
* [http://unxutils.sourceforge.net/ Ports of GNU utilities for Microsoft Windows]
* [https://web.archive.org/web/20070927191823/http://www.verbumvanum.org/pesalus/ The daemon, the GNU and the penguin]

{{GNU}}
{{FOSS}}
{{Hệ điều hành}}
{{Các tổ chức công nghệ thông tin quốc tế}}
{{sơ khai}}

[[Thể loại:Phần mềm dự án GNU]]
[[Thể loại:Mach (kernel)]]
[[Thể loại:Dự án GNU]]
[[Thể loại:Tổ chức Phần mềm Tự do]]
[[Thể loại:Hệ điều hành tự do]]