Xem mã nguồn của Gen gây chết

[[Tập tin:Lethal alleles punnett square.svg|300px|nhỏ|phải|Bản đồ gen gây chết ở chuột, con chuột chết ở ô số 4 mang gen gây tử vong]]
'''Gen gây chết''' hay '''gen gây tử vong''' (''Lethal allele'' hay ''lethal genes'') là các [[alen]] gây ra cái [[chết]] cho sinh vật mang chúng. Chúng thường là kết quả của [[đột biến]] trong các gen cần thiết cho sự [[tăng trưởng]] hoặc [[phát triển]].

==Đại cương==
Các alen Lethal có thể là gen lặn, gen trội (chi phối) hoặc có phát sinh có điều kiện tùy thuộc vào kiểu gen hoặc gen liên quan. Các alen có thể gây tử vong cho sinh vật trước khi sinh hoặc bất cứ lúc nào sau khi sinh, mặc dù chúng thường biểu hiện sớm trong quá trình phát triển. Các alen Lethal lần đầu tiên được [[Lucien Cuénot]] phát hiện vào năm [[1905]] trong khi nghiên cứu sự di truyền của màu lông ở [[chuột]]. Gen [[agouti]] ở chuột chịu trách nhiệm chính trong việc xác định màu lông.

Các alen chỉ cần có mặt trong một bản sao trong một sinh vật gây tử vong được gọi là alen gây tử vong chiếm ưu thế hay còn gọi là gen trội gây chết. Những alen này thường không được tìm thấy trong quần thể vì chúng thường dẫn đến cái chết của một sinh vật trước khi nó có thể truyền alen gây chết người đến con cái của nó. Một ví dụ ở người của một alen gây chết người chi phối là bệnh [[Huntington]], một rối loạn thoái hóa thần kinh hiếm gặp dẫn đến tử vong. Một người biểu hiện bệnh Huntington khi họ mang theo một bản sao duy nhất của alen Huntingtin lặp lại mở rộng trên nhiễm sắc thể số 4.

== Phân loại theo thời điểm ==
'''Phôi thai (embryonic lethal)''': chết ở giai đoạn phôi/sớm trong [[thai kỳ]]; thường biểu hiện qua giảm tỷ lệ sinh, tăng [[sảy thai]].<ref name=":0">{{Chú thích |last=Charlesworth |first=Brian |title=Population Genetics |date=2001 |work=Encyclopedia of Biodiversity |pages=777–797 |url=https://www.sciencedirect.com/topics/biochemistry-genetics-and-molecular-biology/lethal-allele |access-date=2026-07-18 |archive-url=http://web.archive.org/web/20221109131645/https://www.sciencedirect.com/topics/biochemistry-genetics-and-molecular-biology/lethal-allele |archive-date=2022-11-09 |publisher=Elsevier |language=en |doi=10.1016/B0-12-226865-2/00353-9 |isbn=978-0-12-226865-6}}</ref>

'''Sau sinh (postnatal lethal)''': cá thể sinh ra nhưng chết sớm do dị tật nặng, suy cơ quan, hoặc không thể thực hiện chức năng sống cơ bản (ví dụ: không bú được, [[suy hô hấp]]).<ref name=":0" />

==Tham khảo==
* Gluecksohn-Waelsch, Salome (1963). "Lethal Genes and Analysis of Differentiation". Science. 142 (3597): 1269–76. doi:10.1126/science.142.3597.1269. PMID 14074837.
* Hartwell, Leland; Hood, Leroy; Goldberg, Michael; Reynolds, Ann; Silver, Lee; Karagiannis, Jim; Papaconstantinou, Maria (2014). Genetics: From Genes to Genomes. Canada: McGraw-Hill Ryerson. pp.&nbsp;39–42. ISBN 978-0-07-094669-9.
* Lobo, I (2008). "Mendelian Ratios and Lethal Genes". Nature Education. 1 (1): 138.
* Ratjen, Felix; Döring, Gerd (February 2003). "Cystic fibrosis". Lancet. 361 (9358): 681–689. doi:10.1016/S0140-6736(03)12567-6. PMID 12606185.
* Robinson, R (1993). "Expressivity of the Manx Gene in Cats". J Hered. 84: 170–2. PMID 8228170.
* Roos, Raymund AC (2010). "Huntington's disease: a clinical review". Orphanet Journal of Rare Diseases. 5 (1): 40. doi:10.1186/1750-1172-5-40. PMC 3022767 Freely accessible. PMID 21171977.
{{sơ khai}}

[[Thể loại:Di truyền học cổ điển]]