Xem mã nguồn của Giải Nobel Hòa bình 1973

{{Infobox award
| name = [[Tập tin:Nobel prize medal.svg|20px]] Giải Nobel Hòa bình 1973
| subheader = <span style="font-size:120%;">'''Henry Kissinger và<br> Lê Đức Thọ'''</span>
| image = [[Tập tin:Henry A. Kissinger, U.S. Secretary of State, 1973-1977.jpg|125px]] [[Tập tin:LeDucTho1973.jpg|120px]]
| caption = [[Henry Kissinger]] (bên trái) và [[Lê Đức Thọ]] (bên phải) '''''"vì đã cùng đàm phán ngừng bắn ở Việt Nam vào năm 1973"'''''
| date = 16 tháng 10 năm 1973 (công bố)<br /> 10 tháng 12 năm 1973 (trao giải)
| location = 
| presenter = [[Ủy ban Nobel Na Uy]]
| host = 
| year = 1901
| holder_label = 1973 laureate
| holder = 
| website = [https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1973/summary&#124; Website chính thức]
| previous = [[Giải Nobel Hòa bình 1972|1972]]
| main = [[Giải Nobel Hòa bình]]
| next = [[Giải Nobel Hòa bình 1974|1974]]
| awarded_for = 
}}'''Giải Nobel Hòa bình 1973''' là giải thưởng được trao chung cho [[Bộ trưởng Ngoại giao Hoa Kỳ|Ngoại trưởng Hoa Kỳ]] [[Henry Kissinger]] và đại diện [[Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam|Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Việt Nam]] [[Lê Đức Thọ]] "vì đã cùng đàm phán ngừng bắn ở Việt Nam vào năm 1973". Ông Thọ đã từ chối nhận giải, trong khi đó, Kissinger đã nhận giải vắng mặt vì không muốn trở thành mục tiêu của những người biểu tình phản chiến tại sự kiện. Sau đó, Kissinger đã cố gắng trả lại giải thưởng nhưng ủy ban trao giải từ chối lời đề nghị của ông.

Giải Nobel Hòa bình 1973 thường được xem là một trong những giải gây tranh cãi nhất trong lịch sử của giải thưởng.<ref name="ndtv">{{chú thích báo|author=<!--not stated-->|date=2 October 2023|title=How 1973 Nobel Peace Prize Sent Shockwaves Around The World|work=[[NDTV|NDTV World]]|location=Oslo, Norway|url=https://www.ndtv.com/world-news/nobel-prize-2023-how-1973-nobel-peace-prize-winners-henry-kissinger-vietnams-le-duc-tho-sent-shockwaves-around-world-4441904|url-status=live|access-date=22 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223004324/https://www.ndtv.com/world-news/nobel-prize-2023-how-1973-nobel-peace-prize-winners-henry-kissinger-vietnams-le-duc-tho-sent-shockwaves-around-world-4441904|archive-date=23 February 2024}}</ref><ref name="nobelcontroversies">{{chú thích báo|last=Tønnesson|first=Øyvind|date=29 June 2000|title=Controversies and criticisms|work=[[Nobel Committee]]|url=https://www.nobelprize.org/prizes/themes/controversies-and-criticisms/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240226155737/https://www.nobelprize.org/prizes/themes/controversies-and-criticisms/|archive-date=26 February 2024}}</ref><ref name="review">{{chú thích báo|last=Nordlinger|first=Jay|date=30 November 2023|title=Controversies and criticisms|work=[[The National Review]]|url=https://www.nationalreview.com/corner/the-1973-nobel|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240226155933/https://www.nationalreview.com/corner/the-1973-nobel/|archive-date=26 February 2024}}</ref> Hai thành viên của Ủy ban Nobel Na Uy cũng đã từ chức để phản đối, tờ ''[[The New York Times]]'' đã mỉa mai đây là "Giải thưởng Chiến tranh Nobel", và Tom Lehrer cho rằng "Châm biếm chính trị đã trở nên lỗi thời".

== Giải thưởng ==

=== Bối cảnh ===
{{Xem thêm|Hiệp định Paris 1973}}
Henry Kissinger và Lê Đức Thọ lần lượt là đại diện cho [[Hoa Kỳ]] và [[Việt Nam Dân chủ Cộng hòa]] tại các cuộc thảo luận bắt đầu từ năm 1968 ở [[Paris]], [[Pháp]] nhằm mục tiêu chấm dứt [[Chiến tranh Việt Nam]]. Vào ngày 26 tháng 10 năm 1972, Kissinger đã tổ chức một cuộc họp báo ở [[Washington, D.C.]], trong đó ông tuyên bố: "Hòa bình trong tầm tay".<ref>{{chú thích báo|last=Tyler|first=Ray|date=1 November 2023|title=Peace is at Hand|work=[[Ashland University|Teaching American History]]|url=https://teachingamericanhistory.org/blog/peace-is-at-hand/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240222235735/https://teachingamericanhistory.org/blog/peace-is-at-hand/|archive-date=22 February 2024}}</ref> Ngày 27 tháng 1 năm 1973, [[Hiệp định Paris 1973|hiệp định Paris]] được ký kết. Theo thỏa thuận, Hoa Kỳ sẽ chấm dứt can thiệp trực tiếp vào cuộc chiến và số quân đội Hoa Kỳ còn lại sẽ rút khỏi Việt Nam nhằm đổi lấy lệnh ngừng bắn và chấm dứt xung đột giữa hai miền.<ref name="nixoncenter">[https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/paris.htm The Paris Agreement on Vietnam: Twenty-five Years Later] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190901153020/https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/paris.htm|date=1 September 2019}} Conference Transcript, The Nixon Center, Washington, DC, April 1998. Reproduced on mtholyoke.edu. Accessed 22 February 2024.</ref> Tuy nhiên, thỏa thuận này không được [[Thượng viện Hoa Kỳ]] phê chuẩn và giao tranh lại tái diễn trước khi quân đội Hoa Kỳ rút khỏi Việt Nam.<ref>{{chú thích báo|date=26 January 2023|title=50 years later, the legacy of the Paris Peace Accords isn't one of peace|work=[[Ash Center for Democratic Governance and Innovation]]|url=https://teachingamericanhistory.org/blog/peace-is-at-hand/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230330145136/https://ash.harvard.edu/50-years-later-legacy-paris-peace-accords-isn%E2%80%99t-one-peace|archive-date=30 March 2023}}</ref> Ngoài ra, chính quyền [[Việt Nam Cộng hòa]] cũng đã không được hỏi ý kiến về các điều khoản của thỏa thuận, và thậm chí còn không được thông báo về việc nối lại các cuộc đàm phán.{{sfn|Horne|2009}} Chính phủ Việt Nam Cộng hòa sau đó đã từ chối chấp nhận hiệp định và từ đây, lực lượng giữa hai bên thường xuyên vi phạm các điều khoản của thỏa thuận.<ref name="nixoncenter" />

=== Công bố ===
Ngày 16 tháng 10 năm 1973, [[Ủy ban Nobel Na Uy]] đã tổ chức một cuộc họp và quyết định trao giải Nobel Hòa bình năm 1973 cho Kissinger và Lê Đức Thọ vì vai trò của cả hai trong việc đàm phán hiệp định Paris.<ref name="ceremonyspeech">1973 Award Ceremony Speech. NobelPrize.org. Nobel Prize Outreach AB 2024. Thu. 22 February 2024. https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1973/ceremony-speech/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231221134648/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1973/ceremony-speech/|date=21 December 2023}}</ref> Ủy ban đã công bố quyết định vào cuối ngày hôm đó.<ref name="ndtv2">{{chú thích báo|author=<!--not stated-->|date=2 October 2023|title=How 1973 Nobel Peace Prize Sent Shockwaves Around The World|work=[[NDTV|NDTV World]]|location=Oslo, Norway|url=https://www.ndtv.com/world-news/nobel-prize-2023-how-1973-nobel-peace-prize-winners-henry-kissinger-vietnams-le-duc-tho-sent-shockwaves-around-world-4441904|url-status=live|access-date=22 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223004324/https://www.ndtv.com/world-news/nobel-prize-2023-how-1973-nobel-peace-prize-winners-henry-kissinger-vietnams-le-duc-tho-sent-shockwaves-around-world-4441904|archive-date=23 February 2024}}</ref> Ông Thọ cũng là [[người châu Á]] đầu tiên được trao giải.<ref>{{chú thích báo|last=Pace|first=Eric|date=14 October 1990|title=Le Duc Tho, Top Hanoi Aide, Dies at 79|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/1990/10/14/obituaries/le-duc-tho-top-hanoi-aide-dies-at-79.html|url-status=live|access-date=23 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240123111843/https://www.nytimes.com/1990/10/14/obituaries/le-duc-tho-top-hanoi-aide-dies-at-79.html|archive-date=23 January 2024}}</ref> Hai thành viên Ủy ban đã bất đồng ý kiến là [[Einar Hovdhaugen]] và [[Helge Rognlien]] đã từ chức để phản đối quyết định này.<ref name="nobelcontroversies" /><ref>Helge Rognlien. NobelPrize.org. Nobel Prize Outreach AB 2024. Fri. 23 February 2024. https://www.nobelprize.org/prizes/themes/bio-helge-rognlien {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211153249/https://www.nobelprize.org/prizes/themes/bio-helge-rognlien/|date=11 February 2023}}</ref><ref>Einar Hovdhaugen. NobelPrize.org. Nobel Prize Outreach AB 2024. Fri. 23 February 2024. https://www.nobelprize.org/prizes/themes/bio-einar-hovdhaugen {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230212215126/https://www.nobelprize.org/prizes/themes/bio-einar-hovdhaugen/|date=12 February 2023}}</ref>

=== Phản ứng ===
Phản ứng quốc tế đã bị phân cực mạnh mẽ, đặc biệt liên quan đến quyết định trao giải cho Kissinger. Tranh cãi tập trung vào vai trò của ông trong việc dàn dựng [[Chiến dịch Menu|vụ đánh bom bí mật vào Campuchia]], cũng như việc ông tham gia lập kế hoạch hoặc hỗ trợ nhiều cuộc chiến được xem là trái ngược với nguyên tắc của Giải Nobel Hòa bình như [[chiến dịch Condor]], [[chiến tranh giải phóng Bangladesh]] và chỉ một tháng trước đó là [[Đảo chính Chile 1973|cuộc đảo chính ở Chile vào năm 1973]].<ref name="ndtv" /> Vào thời điểm giải thưởng được trao, giao tranh vẫn còn tiếp diễn ở Việt Nam.{{sfn|Feldman|2000|p=315}}{{sfn|Abrams|2001|p=315}}

Tại Hoa Kỳ, nhiều phản ứng mang tính chế nhạo được lan truyền rộng rãi. ''[[The New York Times]]'' đã đăng tải một bài xã luận gọi đây là "Giải thưởng Chiến tranh Nobel", mô tả nó là "ít nhất là quá vội vàng".{{sfn|Horne|2009}}<ref>{{chú thích báo|author=<!--not stated-->|date=17 October 1973|title=Nobel War Prize|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/1973/10/17/archives/nobel-war-prize.html|url-status=live|access-date=23 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223054124/https://www.nytimes.com/1973/10/17/archives/nobel-war-prize.html|archive-date=23 February 2024}}</ref> Nhà ngoại giao [[George Ball]] chia sẻ, "Người Na Uy thật có khiếu hài hước".{{sfn|Horne|2009}} Nhà báo [[Ernest Cuneo]] đã chỉ trích quyết định trao giải cho Kissinger và Lê Đức Thọ trong khi xung đột vẫn còn đang tiếp diễn, viết một cách mỉa mai ám cho rằng giải thưởng "có nghĩa là Thủ tướng [[Neville Chamberlain|Neville Chaimberlain]] và Thủ tướng [[Adolf Hitler]] đã bị giải thưởng bỏ qua một cách tàn nhẫn vào năm 1938".<ref>{{chú thích báo|last=Cuneo|first=Ernest|date=26 October 1973|title=Nobel Peace Prize Was a Grim Joke|work=[[Kansas City Star]] via the [[North American Newspaper Alliance]]|url=https://www.newspapers.com/image/676260862/?terms=Nobel%20Peace%20Prize&match=1|url-status=live|access-date=22 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240226161454/https://www.newspapers.com/image/676260862/?terms=Nobel%20Peace%20Prize&match=1|archive-date=26 February 2024}}</ref> Tại Na Uy, Ủy ban Nobel đã hứng chịu nhiều chỉ trích rộng rãi, tờ báo ''[[Arbeiderbladet]]'' ở quốc gia này đã gọi giải thưởng là một "trò đùa tồi tệ" và tuyên bố "Ủy ban Nobel Na Uy đã tự làm ô nhục chính mình".<ref name="star">{{chú thích báo|author=<!--not stated-->|date=26 October 1973|title=Europe Critical of Award|work=[[Kansas City Star]] via the [[Associated Press]]|location=London|url=https://www.newspapers.com/image/676260862/?terms=Nobel%20Peace%20Prize&match=1|url-status=live|access-date=22 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240226161454/https://www.newspapers.com/image/676260862/?terms=Nobel%20Peace%20Prize&match=1|archive-date=26 February 2024}}</ref> Trong một lá thư chung gửi đến [[Quốc hội Na Uy]], nhiều giáo sư [[Đại học Harvard]] đã cho rằng  việc trao giải cho Kissinger và Thọ "hơn những gì một người có tư duy bình thường có thể chấp nhận được".<ref name="ndtv" /> Đây là lần thứ hai trong lịch sử, các thành viên Ủy ban Nobel Na Uy từ chức do quyết định này; lần đầu tiên là vào năm 1935 để đáp lại việc trao giải thưởng cho [[Carl von Ossietzky]].{{efn|At the time, there has since been a third instance as the [[1994 Nobel Peace Prize]] award to [[Yasser Arafat]] also prompted the withdrawal of a committee member.}}<ref>Award ceremony speech. NobelPrize.org. Nobel Prize Outreach AB 2024. Fri. 23 February 2024. https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1935/ceremony-speech {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231201005111/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1935/ceremony-speech/|date=1 December 2023}}</ref>

Bản thân Kissinger được cho rằng đã suy nghĩ nhiều lần về việc từ chối nhận giải thưởng vì ông coi việc đề cử ông Thọ là một sự xúc phạm.

== Chú thích ==

=== Ghi chú ===
{{danh sách ghi chú|30em}}

=== Tham khảo ===
{{Tham khảo|30em}}

=== Thư mục ===
* {{Chú thích sách|last=Abrams |first=Irwin |author-link=Irwin Abrams |title=The Nobel Peace Prize and the Laureates: An Illustrated Biographical History |publisher=Science History Publications/USA |date=2001 |isbn=0-88135-388-4}}
* {{Chú thích sách|last=Feldman |first=Burton |author-link=Burton Feldman |title=The Nobel Prize: A History of Genius, Controversy, and Prestige |publisher=[[Arcade Publishing]] |date=2000 |url=https://archive.org/details/nobelprizehistor00feld |isbn=1-55970-537-X}}
* {{Chú thích sách|last=Horne |first=Alistair |title=Kissinger's year: 1973 |url=https://archive.org/details/kissingersyear190000horn |publisher=[[Weidenfeld & Nicolson]] |date=2009 |isbn=9780297850915}}

{{Người đoạt giải Nobel Hòa bình}}

[[Thể loại:Giải Nobel Hòa bình]]
[[Thể loại:Henry Kissinger<!-- Link đỏ hoặc chưa có Interwiki -->]]
[[Thể loại:Chiến tranh Việt Nam]]
[[Thể loại:Na Uy năm 1973]]
[[Thể loại:Chính trị Hoa Kỳ 1973]]
[[Thể loại:Tranh cãi năm 1973]]