Xem mã nguồn của Guglielm Tell

{{short description|Anh hùng dân gian Thụy Sĩ}}
{{Đối với|bài viết khác liên quan tới nhân vật|Guillaume Tell}}
[[Tập tin:Landesmuseum Zürich 2010-09-20 14-38-14 ShiftN.jpg|thumb|300px|Tell bị bắt vì không chào chiếc mũ của Gessler (tranh khảm tại [[Bảo tàng Quốc gia Thụy Sĩ]], [[Hans Sandreuter]], 1901)]]
'''Guglielm Tell'''<ref>Tên theo [[tiếng Romansh]], một ngôn ngữ quốc gia của Thuỵ Sĩ.</ref> ({{langx|de|Wilhelm Tell}}, {{IPA|de|ˈvɪlhɛlm ˈtɛl|-|De-Wilhelm Tell.ogg}}; {{langx|fr|Guillaume Tell}}; {{langx|it|Guglielmo Tell}}; {{Langx|en|William Tell}}) là một nhân vật [[anh hùng dân gian]] của [[Thụy Sĩ|Thuỵ Sĩ]]. Theo truyền thuyết, Tell là một tay cung thủ thiện xạ lão luyện, với chiếc [[nỏ]] thường gặp trên tay, mà ông đã sử dụng để ám sát [[Albrecht Gessler]], một quận trưởng tàn bạo có [[Công quốc Áo|tước vị công tước dưới sự cai trị của Nhà Habsburg của Áo]] ở [[Altdorf, Uri|Altdorf]], thuộc [[Uri (bang)|bang Uri]]. Sự khiêu chiến và ám sát bạo chúa của Tell đã khích lệ dân chúng [[Sự phát triển của Cựu Liên bang Thụy Sĩ|nổi dậy khởi nghĩa]] và một [[Rütlischwur|hiệp ước]] chống lại những kẻ thống trị ngoại xâm với các nước láng giềng [[Schwyz (bang)|Schwyz]] và [[Unterwalden]], đánh dấu sự thành lập [[Cựu Liên bang Thụy Sĩ]].

Lấy bối cảnh vào đầu thế kỷ 14 (theo truyền thống được đặt vào năm 1307, dưới thời cai trị của [[Albrecht I của Đức|Albert của Habsburg]]), những ghi chép đầu tiên về huyền thoại này có niên đại vào cuối thế kỷ 15, khi [[Cựu Liên bang Thụy Sĩ]] đang giành được ảnh hưởng về quân sự và chính trị. Tell là một nhân vật trung tâm trong [[Sử học Thụy Sĩ|ghi chép lịch sử quốc gia Thụy Sĩ]], cùng với người anh hùng [[Arnold von Winkelried]] của [[trận Sempach]] (1386). Ông là một biểu tượng quan trọng trong giai đoạn hình thành của [[Quốc gia liên bang Thụy Sĩ|Thụy Sĩ hiện đại]] vào thế kỷ 19, được gọi là thời kỳ [[Thời kỳ Khôi phục và Phục hưng ở Thụy Sĩ|Khôi phục và Phục hưng]], cũng như trong lịch sử rộng lớn hơn của Châu Âu từ thế kỷ 18 đến thế kỷ 19 như một biểu tượng của cuộc kháng chiến chống lại sự thống trị của quý tộc, đặc biệt là trong các cuộc [[Các cuộc cách mạng năm 1848 ở Đế quốc Áo|Cách mạng năm 1848]] chống lại [[Gia tộc Habsburg|Nhà Habsburg]], gia tộc vẫn còn cai trị [[Áo]] trong năm trăm năm sau đó.

== Truyền thuyết ==
[[Tập_tin:Stückelberg_Tellensprung_1879.jpg|nhỏ|Cú nhảy của Tell (''Tellensprung'') thoát khỏi thuyền của những kẻ bắt giữ ở vách đá Axen; hình nghiên cứu của [[Ernst Stückelberg (họa sĩ)|Ernst Stückelberg]] (1879) cho bức bích họa của ông tại [[Tellskapelle]].]]
[[Tập_tin:Weisses_Buch_von_Sarnen_447.jpg|nhỏ|Một trang trong ''Sách Trắng của Sarnen'' (tr. 447, trang đầu của truyền thuyết về Tell, tr. 447&#x2013;449).]]
Tài liệu tham khảo đầu tiên về Tell, trong đó nhân vật này vẫn chưa có tên cụ thể, xuất hiện trong tập ''[[Sách Trắng của Sarnen]]'' (tiếng Đức: ''Weisses Buch von Sarnen''). Tập này được viết vào khoảng 1474 bởi Hans Schriber, ngoại trưởng (''Landschreiber'') của bang [[Obwalden]]. Nó đề cập đến [[Rütlischwur|lời thề Rütli]] (tiếng Đức: ''Rütlischwur'') và gọi tên Tell như một trong những [[Eidgenossen|người theo phái Liên bang]] của Rütli, người có hành động ám sát bạo chúa mang tính anh hùng đã khơi mào cho cuộc nổi dậy [[Burgenbruch]].<ref name="bergier_632">Bergier, p&nbsp;63.</ref>

Một tài liệu sớm không kém về Tell được tìm thấy trong ''[[Tellenlied]]'', một bài hát được sáng tác vào thập niên 1470, với bản chép tay lâu đời nhất còn tồn tại có niên đại từ năm 1501. Bài hát bắt đầu với huyền thoại về Tell, được trình bày như là nguồn gốc của Liên bang, gọi Tell là "[[Eidgenossenschaft|người Liên bang]] đầu tiên". Câu chuyện bao gồm [[Bắn quả táo trên đầu đứa trẻ|phát bắn vào quả táo]] của Tell, việc ông chuẩn bị mũi tên thứ hai để bắn Gessler, và cuộc chạy trốn của ông, nhưng không đề cập đến bất kỳ vụ ám sát nào đối với Gessler.<ref name="autogenerated22">[[Rochus von Liliencron]], ''Historische Volkslieder der Deutschen'', vol. 2 (1866), no. 147, cited by Rochholz (1877), p. 187; c.f. Bergier, p.&nbsp;70–71.</ref> Sau đó, văn bản liệt kê các bang của Liên bang, và nói rằng chúng đã được mở rộng với "các sự kiện hiện tại" trong quá trình diễn ra các cuộc [[Chiến tranh Burgundy]], kết thúc với cái chết của [[Charles I xứ Bourgogne|Charles Liều lĩnh]] vào năm 1477.<ref name="autogenerated22" />

==Lịch sử==
Theo truyền thuyết, Guglielm Tell là một đại thiện xạ quen phiêu bạt nhân gian để cứu khổ phò nguy.<ref>{{chú thích báo|url=http://articles.chicagotribune.com/1991-06-21/features/9102250080_1_swiss-gessler-altdorf|title=William Tell: Fact Or Legend?|work=tribunedigital-chicagotribune|accessdate=ngày 6 tháng 12 năm 2017|language=en|access-date=2020-07-08|archive-date=2018-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20180901225612/http://articles.chicagotribune.com/1991-06-21/features/9102250080_1_swiss-gessler-altdorf|url-status=dead}}</ref><ref>[https://i-p-c-s.org/pattern/tell-1.html ''Pattern Sheet 90 - Tell pattern Type I''] at i-p-c-s.org. Truy cập 29 Nov 2019.</ref> Đấu thủ chính của y là quan toàn quyền [[nhà Habsburg]] [[:de:Hermann Gessler|Hermann Gessler]]. Những hành vi trượng nghĩa của Tell chỉ nhằm khuấy động dân [[Alps]] nổi dậy phản kháng ách thống trị hà khắc của triều đại [[Áo]] và thành lập [[:en:Growth of the Old Swiss Confederacy|Cộng đồng Thụy Sĩ thống nhất]].<ref name="meyers">[[Meyers Konversations-Lexikon]], Verlag des Bibliographischen Instituts, Leipzig und Wien, Fourth edition, 1885–1892, entry on "[http://www.retrobibliothek.de/retrobib/seite.html?id=115594#Tell Tell], [http://www.retrobibliothek.de/retrobib/seite.html?id=115595 Wilhelm]," pp. 576–77 in volume 15. In German.</ref>

Hình tượng Guglielm Tell được coi là cảm hứng quan trọng nhất trong nền độc lập và sự hình thành [[chủ nghĩa dân tộc]] bản sắc [[Thụy Sĩ]]<ref name="autogenerated22"/>
The text then enumerates the cantons of the Confederacy, and says was expanded with "current events" during the course of the [[Burgundian Wars|Burgundy Wars]], ending with the death of [[Charles I xứ Bourgogne|Charles Dũng cảm]] in 1477.<ref name="bergier_632" /><ref name="autogenerated22"/>

==Văn hóa==
Năm 1934, sau khi lên nắm quyền, trong giai đoạn kiến tạo bản sắc [[Đức Quốc Xã]], [[Adolf Hitler]] đã quyết định nhập nhân vật Guglielm Tell vào hệ thống nhân vật anh hùng [[trung đại]] trong [[văn học Đức]],<ref name="keightley_293">see e.g. Keightley, Thomas. ''Tales and Popular Fictions: Their Resemblance and Transmission from Country to Country''. London: Whittaker, 1834, p.&nbsp;293.</ref> coi là một hình tượng nghiêm túc mà giới quân nhân phải noi theo.<ref>{{chú thích sách|last1=Zeeberg|first1=Peter|title=Saxos Danmarkshistorie|date=2000|publisher=Gads Forlag|location=Denmark|isbn=978-87-12-04745-2|page=909}}</ref>

==Hình ảnh==
<center><gallery>File:Stückelberg Tellensprung 1879.jpg|Tell's leap (''Tellensprung'') from the boat of his captors at the Axen cliffs; study by [[Ernst Stückelberg (painter)|Ernst Stückelberg]] (1879) for his fresco at the [[Tellskapelle]].
File:Tell Deutsch Münster 1554.jpg|A depiction of the [[apple-shot]] scene in [[Cosmographia (Sebastian Münster)|Sebastian Münster's ''Cosmographia'']] (1554 edition).
File:Hohle Gasse.jpeg|The ''Hohle Gasse'' between [[Immensee (village)|Immensee]] và [[Küssnacht]], with a second ''Tellskapelle'' (built in 1638).
File:Dunker Tell 1798.jpg|An allegorical Tell defeating the [[Chimera (mythology)|chimera]] of the [[French Revolution]] (1798).]]
File:Sceau Republique helvetique.png|Official seal of the [[Helvetic Republic]].]]
File:Wilhelm Tell Denkmal Altdorf um 1900 Detail.jpg|Detail from the [[Tell Monument|Statue of William Tell]] and his son in [[Altdorf, Uri|Altdorf]] ([[Richard Kissling]], 1895).
File:Hodler Tell 1897.jpg|''Guglielm Tell'' by Ferdinand Hodler (1897)<ref>{{chú thích sách|url=https://books.google.com/?id=9Jbg7Xbrb8EC&pg=PA216&lpg=PA216&dq=John+Wilkes+Booth+was+inspired+by+william+Tell+and+Brutus#v=onepage&q=John%20Wilkes%20Booth%20was%20inspired%20by%20william%20Tell%20and%20Brutus&f=false|title=Perspectives on Politics in Shakespeare|last=Murley|first=John Albert|last2=Sutton|first2=Sean D.|date=2006|publisher=Lexington Books|isbn=9780739116845|language=en}}</ref>.</gallery></center>

==Xem thêm==
* [[Robin Hood]]
* [[Toni Bajada]]
* [[William Wallace]]

==Tham khảo==
{{tham khảo}}

==Đọc thêm==
*Bergier, Jean-François. ''Wilhelm Tell: Realität und Mythos''. München: Paul List Verlag, 1990.
*{{HLS|17475|Tell, Wilhelm|author=de Capitani, François |date=2013}}
*[[William Everdell|Everdell, William R.]] "William Tell: The Failure of Kings in Switzerland," in ''The End of Kings: A History of Republics and Republicans.'' Chicago: University of Chicago Press, 2000. {{ISBN|0-226-22482-1}}
*Fiske, John. ''Myths and Myth-Makers: Old Tales and Superstitions Interpreted by Comparative Mythology'', 1877. Ch. 1: ([http://www.worldwideschool.org/library/books/lit/literarystudies/MythsandMyth-Makers/chap1.html On-line] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080129030438/http://worldwideschool.org/library/books/lit/literarystudies/MythsandMyth-Makers/chap1.html |date=2008-01-29 }}) Quotes [[Saxo Grammaticus]], the ballad of William of Cloudeslee, and instances other independent occurrences.
*Head, Randolph C. "William Tell and His Comrades: Association and Fraternity in the Propaganda of Fifteenth- and Sixteenth-Century Switzerland." in ''The Journal of Modern History'' 67.3 (1995): 527–557.
*Rochholz, Ernst Ludwig, ''Tell und Gessler in Sage und Geschichte. Nach urkundlichen Quellen'', Heilbronn, 1877 ([https://archive.org/details/tellundgessleri02rochgoog online copy]).
*[[Jean Rudolf von Salis|Salis, J.-R. v.]]: ''Ursprung, Gestalt, und Wirkung des schweizerischen Mythos von Tell'', Bern, 1973.

===Liên kết ngoài===
{{commonscat|Wilhelm Tell}}
*[http://history-switzerland.geschichte-schweiz.ch/william-tell-switzerland-hero.html ''The Legend of William Tell''] by Markus Jud.
*[https://web.archive.org/web/20130501010851/http://www.swissworld.org/en/history/middle_ages/the_birth_of_the_swiss_confederation/ ''The birth of the Swiss Confederation''].
*[http://www.fairytalechannel.com/2010_04_25_archive.html Translation of Grimm's Saga No. 298 "The Three Tells"]
*[http://www.tellcityindiana.com/ Tell City, Indiana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171114045929/http://www.tellcityindiana.com/ |date=2017-11-14 }}
*[http://www.fairytalechannel.com/2010/07/oath-against-tyranny.html Translation of Grimm's Saga No. 517 "Wilhelm Tell"]
*[https://www.upi.com/Archives/1986/08/01/William-Tell-Switzerlands-legendary-national-hero-is-in-trouble/2711523252800/ "The Contradiction"]
*[http://www.wilhelmtell.org Wilhelm Tell Festival, New Glarus]
*[https://web.archive.org/web/20141113072515/http://www.geschichteinchronologie.ch/eu/ch/Tell/Sablonier-Coopzeitung2004-Tell-Gessler-oath-of-Ruetli-lie-ENGL.html William Tell is a lie]; [[:de:Coopzeitung|Coopzeitung]] 28/2004, interview with historian [[Roger Sablonier]], Zurich, translated
*[https://web.archive.org/web/20120925065749/http://www.swissinfo.ch/eng/specials/tell/index.html William Tell, Swissinfo special]

[[Thể loại:Văn học Thụy Sĩ]]
[[Thể loại:Truyền thuyết Trung cổ]]