Xem mã nguồn của Huỳnh Thúc Kháng

{{Chú thích trong bài|date=tháng 1/2022}}
{{Viên chức
| tên = Huỳnh Thúc Kháng
| hình = Portrait of Mr. Huỳnh Thúc Kháng.jpg
| cỡ hình = 220px
| miêu tả = 
| ngày sinh = 1 tháng 10, 1876
| nơi sinh = [[Tiên Phước (huyện)|Tiên Phước]], [[Quảng Nam]], [[Đại Nam]]
| nơi ở = 
| ngày chết = {{ngày mất và tuổi|1947|4|21|1876|1|1}}
| nơi chết = [[Nghĩa Hành (huyện)|Nghĩa Hành]], [[Quảng Ngãi]], [[Trung Kỳ]], [[Liên bang Đông Dương]]
| chức vụ = Quyền<br>[[Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam|Chủ tịch nước]], [[Danh sách Thủ tướng Chính phủ Việt Nam|Chủ tịch Chính phủ]]<br> nước [[Việt Nam Dân chủ Cộng hòa]]
| bắt đầu = 31 tháng 5 năm 1946
| kết thúc = 21 tháng 10 năm 1946<br>{{số năm theo năm và ngày|1946|5|31|1946|10|21}}
| tiền nhiệm = 
| kế nhiệm = 
| địa hạt = [[Tập tin:Flag of North Vietnam (1945-1955).svg|25px]] [[Việt Nam Dân chủ Cộng hòa]]
| phó chức vụ = [[Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam|Chủ tịch nước]]
| phó viên chức = [[Hồ Chí Minh]]
| chức vụ 2 = [[Bộ trưởng]] [[Bộ Nội vụ (Việt Nam)|Bộ Nội vụ]]
| bắt đầu 2 = 2 tháng 3 năm 1946
| kết thúc 2 = 21 tháng 4 năm 1947 ''(mất khi tại nhiệm)''<br>{{số năm theo năm và ngày|1946|3|2|1947|4|21}}
| tiền nhiệm 2 = [[Võ Nguyên Giáp]]
| kế nhiệm 2 = [[Phan Kế Toại]] ''(Quyền)''<br />[[Tôn Đức Thắng]]
| địa hạt 2 = [[Tập tin:Flag of North Vietnam (1945-1955).svg|25px]] [[Việt Nam Dân chủ Cộng hòa]]
| phó chức vụ 2 = Thứ trưởng
| phó viên chức 2 = *[[Hoàng Minh Giám]] 
*[[Phan Bôi|Hoàng Hữu Nam]]
| chức vụ 3 = Viện trưởng [[Viện Dân biểu Trung Kỳ]]
| bắt đầu 3 = 1926
| kết thúc 3 = 1928
| tiền nhiệm 3 = ''Chức vụ thành lập''
| kế nhiệm 3 = [[Nguyễn Trác]]
| địa hạt 3 = [[Tập tin:Flag of Colonial Annam.svg|25px]] [[Trung Kỳ|Xứ bảo hộ Trung Kỳ]]
| đa số = 
| đảng = 
| nghề = 
| giáo dục = 
| học trường = 
| dân tộc = 
| giải thưởng = {{Huân chương VN|Sao vàng}}
| đạo = 
| chữ ký = 
| họ hàng = [[Nguyễn Đình Tựu]] (cậu)<br>Huỳnh Thị Duật (chị)
| cha = Huỳnh Văn Phương
| mẹ = Nguyễn Thị Tình
| vợ = * {{marriage|Nguyễn Thị Sắt|1895|1947}}
* {{marriage|Hồ Thị Chuông|1924|1933|end=died}}
| chồng = 
| kết hợp dân sự = 
| con = *Huỳnh Thị Xuân Lan
*Huỳnh Thị Thu Cúc
| website = 
| chú thích = 
| nơi an nghỉ = [[Núi Thiên Ấn]], [[Trương Quang Trọng (phường)|Trương Quang Trọng]], [[Quảng Ngãi]], [[Việt Nam]]
}}

'''Huỳnh Thúc Kháng''' ([[chữ Hán]]: 黃叔沆,<ref>{{Chú thích web|url=https://lib.nomfoundation.org/collection/1/volume/543/page/9|tựa đề=國朝登科錄 • Quốc triều đăng khoa lục (q.04) • Page 9|website=lib.nomfoundation.org|ngày truy cập=2022-05-22}}</ref> tên thật là: '''Huỳnh Văn Thước''', [[1 tháng 10]] năm [[1876]] – [[21 tháng 4]] năm [[1947]]) tự '''Giới Sanh''', hiệu '''Mính Viên''' (hay đôi khi được viết là '''Minh Viên'''), là một chí sĩ yêu nước và chính khách [[người Việt Nam]]. Ông là Bộ trưởng [[Bộ Nội vụ (Việt Nam)|Bộ Nội vụ]] giai đoạn 1946–1947 và Quyền [[Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam|Chủ tịch nước]], Quyền Chủ tịch Chính phủ nước [[Việt Nam Dân chủ Cộng hòa]] (giai đoạn từ 31 tháng 5 đến 21 tháng 10 năm 1946), trước đó ông từng giữ chức Viện trưởng [[Viện Dân biểu Trung Kỳ]] [[thời Pháp thuộc]].

== Thân thế ==
Theo tên [[chữ Hán]] trên trang bìa quyển ''Tập diễn văn của ông Hoàng Thúc Kháng'', in năm 1926 thì đúng ra đọc (và viết) tên ông phải là '''Hoàng Thúc Kháng'''. Tuy nhiên, do kiêng húy Đoan Quốc Công [[Nguyễn Hoàng]], họ Hoàng phải đổi thành Huỳnh. Đến nay các tỉnh miền Trung và Nam vẫn dùng âm Huỳnh. Tuy vậy, vẫn có sách dùng ''Hoàng Thúc Kháng''.

Ông sinh ngày [[1 tháng 10]] năm [[1876]] tại làng Thạnh Bình, tổng Tiên Giang Thượng, huyện [[Tiên Phước (huyện)|Tiên Phước]], phủ [[Tam Kỳ (thành phố)|Tam Kỳ]], tỉnh [[Quảng Nam]] (nay là xã [[Thạnh Bình, Đà Nẵng|Thạnh Bình]], thành phố [[Đà Nẵng]]). Cha của ông là Huỳnh Văn Phương, tự Tấn Hữu, xuất thân nhà nông hào nhưng cũng học qua Nho học, nhiều lần thi cử nhưng không đỗ. Mẹ của ông là Nguyễn Thị Tình, người làng [[Hội An]] nhưng cư ngụ làng Phú Thị (nay thuộc xã [[Sơn Cẩm Hà]]), em ruột [[Phó bảng]] [[Nguyễn Đình Tựu]]. Ông là người con thứ 4 và là con trai út trong nhà, nhưng vì 2 anh trai mất sớm, chị gái cả Huỳnh Thị Duật (sinh năm 1873), lấy chồng tại Hương Lâm, Tứ Chánh nay thuộc xã [[Lãnh Ngọc|Tiên Hiệp]], huyện Tiên Phước, tỉnh [[Quảng Nam]] nên ông là người con trai duy nhất.

== Học vấn ==
Bởi sự kỳ vọng của song thân, từ nhỏ ông đã được rèn dạy để tiến thân bằng khoa cử. Ông bắt đầu học [[Chữ Hán|chữ Nho]] từ năm 8 tuổi dưới sự dạy dỗ của người cậu ruột là Tế tửu Quốc tử giám [[Nguyễn Đình Tựu]] và đổi tên là '''Huỳnh Hanh''', tự là '''Giới Sanh'''. Năm 1900, ông đậu [[Giải nguyên]] kỳ [[thi Hương]] và được xưng tụng là một trong Thập Ngũ Phụng Tề Phi của đất Quảng Nam.

Năm Giáp Thìn (1904), ông đỗ Đệ Tam giáp [[Đồng tiến sĩ xuất thân|Đồng Tiến sĩ xuất thân]].

== Sự nghiệp ==
=== Lãnh đạo phong trào Duy Tân ===
Huỳnh Thúc Kháng cùng với [[Phan Bội Châu]], [[Phan Châu Trinh|Phan Chu Trinh]] và [[Trần Quý Cáp]] là những nhà lãnh đạo [[phong trào Duy Tân]]. Vì lý do đó, ông bị bắt trong năm 1908, rồi bị đày ở [[Nhà tù Côn Đảo|Côn Đảo]] suốt 11 năm, đến mãi năm 1919 mới được trả tự do.

=== Hoạt động trong Nghị viện Trung Kỳ ===
Năm 1926, Huỳnh Thúc Kháng đắc cử dân biểu rồi được cử làm Viện trưởng [[Viện Dân biểu Trung Kỳ]]. Trong ba năm hoạt động ở Viện, ông cương quyết tranh đấu trong nghị trường, rồi nhân việc chống lại [[Khâm sứ Trung Kỳ|Khâm sứ]] Pháp, ông từ chức.

=== Sáng lập báo Tiếng Dân ===
Năm 1927, Huỳnh Thúc Kháng sáng lập tờ báo ''[[Tiếng Dân]]'', được xuất bản tại Huế, và bị chính quyền thời bấy giờ đình bản năm 1943.

=== Tham gia Chính phủ Liên hiệp ===
[[Tập tin:Chinh phu lam thoi.jpg|nhỏ|trái|250x250px|Chính phủ Việt Nam năm 1946, Huỳnh Thúc Kháng đứng hàng đầu, đầu tiên từ phải sang.]]
[[Cách mạng Tháng Tám|Cách mạng tháng 8]] thành công, Huỳnh Thúc Kháng quyết định nhận lời mời của [[Chủ tịch Hồ Chí Minh]] tham gia [[Chính phủ Liên hiệp Lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa|Chính phủ Liên hiệp lâm thời]] nước [[Việt Nam Dân chủ Cộng hòa]] với chức vụ Bộ trưởng [[Bộ Nội vụ (Việt Nam)|Bộ Nội vụ]]. Theo sử gia [[Trần Trọng Kim]] thì trong thời gian này, khi được hỏi về công việc, Huỳnh Thúc Kháng đã nói: "Bây giờ việc gì cũng do địa phương tự trị cả, thành ra không có việc gì mấy, và khi có việc gì, thì họ làm sẵn xong cả rồi, tôi chỉ có vài chữ ký mà thôi".<ref>[http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=2423&rb=08 Một cơn gió bụi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160328231624/http://www.talawas.org/taladb/showfile.php/?rb=08&res=2423 |date=2016-03-28 }}, Chương 6 Chính phủ Việt Nam và tình thế trong nước, [[Trần Trọng Kim]].</ref>

Năm 1946, khi Hồ Chí Minh sang Pháp để tham dự [[Hội nghị Fontainebleau 1946|Hội nghị Fontainebleau]], Huỳnh Thúc Kháng được cử làm Quyền Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Thời gian này ông còn là Chủ tịch [[Hội Liên hiệp Quốc dân Việt Nam]]. Cuối năm 1946, ông là Đặc phái viên của Chính phủ vào cơ quan Ủy ban Kháng chiến Hành chính Nam Trung Bộ tại [[Nghĩa Hành (huyện)|Nghĩa Hành]], tỉnh [[Quảng Ngãi]].

Ngày 21 tháng 4 năm 1947, Huỳnh Thúc Kháng lâm bệnh nặng và mất tại huyện [[Nghĩa Hành (huyện)|Nghĩa Hành]], tỉnh [[Quảng Ngãi]], khi vẫn còn đang giữ chức Bộ trưởng Bộ Nội vụ. Tang lễ của ông được tổ chức theo nghi thức [[Quốc tang tại Việt Nam|Quốc tang]] do Hồ Chí Minh làm trưởng ban lễ tang. Làm theo tâm nguyện của ông, nhân dân đã an táng ông trên đỉnh [[núi Thiên Ấn]], nơi được mệnh danh là đệ nhất thắng cảnh của [[Quảng Ngãi]]. Nhà lưu niệm Huỳnh Thúc Kháng tại xã [[Tiên Cảnh]], huyện [[Tiên Phước (huyện)|Tiên Phước]], [[Quảng Nam]] vẫn còn lưu giữ nhiều kỷ vật có giá trị, được một người cháu nuôi trong dòng tộc bảo quản.

Ngày 19 tháng 2 năm 2013, [[Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam|Chủ tịch nước]] [[Trương Tấn Sang]] đã ký quyết định truy tặng [[Huân chương Sao vàng (Việt Nam)|Huân chương Sao Vàng]] để ghi nhận những đóng góp của ông đối với đất nước.<ref>[http://laodong.com.vn/Xa-hoi/Truy-tang-Huan-chuong-Sao-vang-cho-cu-Huynh-Thuc-Khang/102853.bld Truy tặng Huân chương Sao Vàng cho cụ Huỳnh Thúc Kháng]</ref>

== Đánh giá ==
Trong thư gửi vĩnh biệt cụ Huỳnh, [[Chủ tịch Hồ Chí Minh]] đã viết:
:''"Cụ Huỳnh là người học hành rất rộng, chí khí rất bền, đạo đức rất cao. Vì lòng yêu nước mà Cụ trước đây bị bọn thực dân làm tội, đày ra [[Côn Đảo]]. Mười mấy năm trường gian nan cực khổ, nhưng lòng son dạ sắt, yêu nước thương nòi của Cụ chẳng những không sờn, mà lại thêm cương quyết.''
:''Cụ Huỳnh là người giàu sang không làm xiêu lòng, nghèo khó không làm nản chí, oai vũ không làm sờn gan. Cả đời cụ Huỳnh không cần danh vị, không cần lợi lộc, không thèm làm giàu. Cả đời Cụ Huỳnh chỉ phấn đầu cho dân được tự do, nước được độc lập, đến ngày nước [[Việt Nam Dân chủ Cộng hòa]] được thành lập Chính phủ ta mời Cụ ra. Tuy đã 71 tuổi, nhưng Cụ vẫn hăng hái nhận lời, Cụ nói: "Trong lúc phục hưng dân tộc, xây dựng nước nhà thì bất kỳ già, trẻ, trai, gái, ai cũng ra sức phụng sự Tổ quốc""''.

== Tác phẩm ==
Ngoài công việc chính khách, Huỳnh Thúc Kháng còn là một [[nhà thơ]], một nhà nghiên cứu văn học và lịch sử. Ông còn có nhiều bút danh khác như: ''Sử Bình Tử, Tha Sơn Thạch, Khi Ưu Sinh, Xà Túc Tử, Thức Tự Dân, Ưu Thời Khách, Hải Âu, Ngu Sơn, Khách Quan''... Tác phẩm chủ yếu còn giữ hiện nay là:
*''Thi Tù Tùng Thoại''
*''Lịch sử [[Phan Châu Trinh|Phan Tây Hồ]] tiên sinh''
*''Thơ văn với thời đại''
*''Thi văn các nhà chí sĩ [[Việt Nam]] (ký Phi Bằng)''
*''Huỳnh Thúc Kháng niên phố''
*''Bức thư gởi [[Cường Để]]''
* Và rất nhiều thơ [[chữ Quốc ngữ]], [[chữ Hán]] có giá trị khác.
Bài thơ '''Bài ca lưu biệt''' của ông viết năm [[1908]], trước khi ông bị đày ra [[Nhà tù Côn Đảo|Côn Đảo]], từng được lưu truyền rộng rãi trong nhân dân [[Trung Bộ|miền Trung]] thời kỳ Pháp thuộc:

:''Trăng trên trời có khi tròn khi khuyết,
:''Người ở đời đâu khỏi tiết gian nan.
:''Đấng trượng phu tùy ngộ nhi an,
:''Tố hoạn nạn hành hồ hoạn nạn.
:''Tiền lộ định tri thiên hữu nhãn,
:''Thâm tiêu do hứa mộng hoàn gia,
:''Bấy nhiêu năm cũng vẫn chưa già.
:''Nọ [[Thánh địa Mỹ Sơn|núi Ấn]], này [[Sông Hàn|sông Đà]],<ref>{{chú thích web|title=Bài ca lưu biệt|url=https://www.thivien.net/Hu%E1%BB%B3nh-Th%C3%BAc-Kh%C3%A1ng/B%C3%A0i-ca-l%C6%B0u-bi%E1%BB%87t/poem-Rv6locqJPIunovJpeqDNxA|website=thivien.net|accessdate=2021-11-07}}</ref>
:''Non sông ấy còn chờ ta thêu dệt.
:''Kìa tụ tán chẳng qua là tiểu biệt,
:''Ngựa Tái ông họa phúc biết về đâu!
:''Một mai kia con tạo khéo cơ cầu,
:''Thảy bốn biển cũng trong vòng trời đất cả.
:''Ư bách niên trung tu hữu ngã,
:''Dẫu đến lúc núi sụp, biển lồi, trời nghiêng, đất ngả,
:''Tấm lòng vàng, tạc đá vẫn chưa mòn.
:''Trăng kia khuyết đó lại tròn!<ref>{{chú thích web|title="Bài ca lưu biệt" của Cụ Huỳnh|url=https://baodanang.vn/channel/5433/201610/bai-ca-luu-biet-cua-cu-huynh-2515228/|website=baodanang.vn|accessdate=2021-11-06}}</ref>

== Đời tư ==
Năm 1895, Huỳnh Thúc Kháng kết hôn với bà Nguyễn Thị Sắt (1881–1953). Ông và bà Sắt có hai người con gái là Huỳnh Thị Xuân Lan, thường gọi là cô Yển (1903–1930) và Huỳnh Thị Thu Cúc, thường gọi là cô Kình (1908–1927).<ref name=":0">{{Chú thích web|url = http://baoquangnam.vn/dat-va-nguoi-xu-quang/nha-vat/201008/vieng-mo-cu-ba-huynh-thuc-khang-63711/|tiêu đề = Viếng mộ cụ bà Huỳnh Thúc Kháng|nhà xuất bản = Báo Quảng Nam|ngày xuất bản = ngày 28 tháng 8 năm 2010|ngày truy cập = ngày 11 tháng 1 năm 2019|archive-date = ngày 11 tháng 1 năm 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190111175432/http://baoquangnam.vn/dat-va-nguoi-xu-quang/nha-vat/201008/vieng-mo-cu-ba-huynh-thuc-khang-63711/}}</ref>
[[Tập tin:Huynh Thuc Khang tomb, Quang Ngai, Vietnam.jpg|nhỏ|trái|247x247px|Mộ Huỳnh Thúc Kháng trên núi Ấn, Quảng Ngãi]]
Năm 1924, theo lời thúc giục của bà Sắt để có con trai, ông lấy vợ hai là bà Hồ Thị Chuông (hoặc Chưởng), là người cùng làng. Tuy nhiên, ông và bà Chuông không có con chung. Năm 1933, bà Chuông ra [[Huế]] thăm ông và mất tại đây.<ref name=":0" />

== [[Hình ảnh]] [[công cộng]] ==
Để tưởng nhớ đến ông, tại nhiều tỉnh và thành phố như [[Quảng Nam]], [[Hà Nội]], [[Thành phố Hồ Chí Minh]], [[Nghệ An]], [[Quảng Bình (tỉnh)|Quảng Bình]], [[Hạ Long (thành phố)|Hạ Long]] ([[Quảng Ninh]]), [[Quảng Ngãi]], [[Nhơn Trạch (huyện)|Nhơn Trạch]] ([[Đồng Nai]]),... có nhiều con đường và trường học mang tên ông.

== Chú thích ==
{{tham khảo|30em}}

== Tham khảo ==
{{wikisource tác giả}}
{{Wikiquote|Huỳnh Thúc Kháng}}
*[http://www.quangngai.gov.vn/quangngai/tiengviet/Tongquan/2168104_407/ Quảng Ngãi- Danh nhân] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025053824/http://www.quangngai.gov.vn/quangngai/tiengviet/Tongquan/2168104_407/ |date=2005-10-25 }}
*[http://www.baobinhdinh.com.vn:88/566/2005/1/18458/ Câu đối cụ Huỳnh Thúc Kháng mừng thọ Bác Hồ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050206130644/http://www.baobinhdinh.com.vn:88/566/2005/1/18458/ |date = ngày 6 tháng 2 năm 2005}}

{{Kiểm soát tính nhất quán}}

{{Chủ tịch nước Việt Nam}}
{{Thủ tướng Việt Nam}}
{{Bộ trưởng Bộ Nội vụ Việt Nam}}
{{Phong trào độc lập Việt Nam}}

{{Thời gian sống|sinh=1876|mất=1947}}

[[Thể loại:Sinh năm 1876]]
[[Thể loại:Mất năm 1947]]
[[Thể loại:Người Đà Nẵng]]
[[Thể loại:Người họ Huỳnh tại Việt Nam]]
[[Thể loại:Bộ trưởng Bộ Nội vụ Việt Nam]]
[[Thể loại:Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa]]
[[Thể loại:Thủ tướng Việt Nam]]
[[Thể loại:Huân chương Sao Vàng]]
[[Thể loại:Phong trào Duy Tân]]
[[Thể loại:Nhà cách mạng Việt Nam]]
[[Thể loại:Tiến sĩ nhà Nguyễn]]