Xem mã nguồn của Iraq

{{1000 bài cơ bản}}
{{Infobox country
| conventional_long_name                = Cộng hòa Iraq
| native_name                = {{native name|ar|جُمْهُورِيَّة ٱلْعِرَاق}}<br>{{transliteration|ar|Jumhūriyyat al-ʿIrāq}}<br>{{native name|ku|کۆماری عێراق}}<br>{{transliteration|ku|Komarî Êraq}}
| common_name                = Iraq
| image_flag                = Flag of Iraq.svg
| image_coat                = Coat_of_arms_of_Iraq.svg
| image_map                = Iraq (orthographic).svg
| national_motto                = {{native phrase|ar|الله أكبر|italics=off}}<br />"[[Takbir|Allahu Akbar]]" ([[chuyển tự]])<br />({{Langx|vi|Allah là Đấng vĩ đại nhất"}})
| national_anthem                = "{{lang|ar|موطني}}"<br>"[[Mawtini]]"<br />({{Langx|vi|"Quê hương tôi"}})<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[Tập tin:United States Navy Band - Mawtini.ogg]]}}</div>
| capital                = [[Bagdad]]
| coordinates                = {{Coord|33|20|N|44|23|E|type:city_region:IQ}}
| largest_city                = [[Bagdad]]
| official_languages                = {{hlist|[[Tiếng Ả Rập chuẩn|Ả Rập]]|[[Tiếng Kurd|Kurd]]<ref>{{chú thích web|title=Iraq's Constitution of 2005|url=https://www.constituteproject.org/constitution/Iraq_2005.pdf?lang=en|website=Constitute Project|access-date=ngày 31 tháng 8 năm 2020}}</ref>}}
| languages2_type                = {{ubl|Ngôn ngữ khu vực được công nhận}}
| languages2                = {{ubl|[[Tiếng Thổ Nhĩ Kỳ|Thổ Nhĩ Kỳ]]|[[Tiếng Assyria|Assyria]]|[[Tiếng Armenia|Armenia]]}}
| religion                = {{unbulleted list
 |98% [[Hồi giáo ở Iraq|Hồi giáo]]
 |1% [[Kitô giáo ở Iraq|Kitô giáo]]
 |1% Khác
}}
| government_type                = [[Cộng hòa|Cộng hòa lập hiến]] [[Thể chế đại nghị|Nghị viện]] [[Định lý phân quyền|Liên bang]]
| leader_title1                = [[Tổng thống Iraq|Tổng thống]]
| leader_name1                = [[Nizar Amidi]]
| leader_title3                = [[Thủ tướng Iraq|Thủ tướng]]
| leader_name3                = [[Ali al-Zaidi]]
| leader_title4                = [[Danh sách chủ tịch Quốc hội Iraq|Chủ tịch Quốc hội]]
| leader_name4                = [[Mohamed al-Halbousi]]
| leader_title5                = [[Tòa án tối cao Liên bang Iraq|Chánh án Tòa án tối cao liên bang]]
| leader_name5                = [[Medhat al-Mahmoud]]
| legislature                = [[Quốc hội Iraq|Quốc hội]]
| area_rank                = 58
| area_km2                = 437,072
| area_sq_mi                = 169,234
| percent_water                = 1.1
| population_estimate                = 
| population_estimate_rank                = 34
| population_estimate_year                = 
| population_census                = 46,118,793<ref>{{chú thích web|url=https://ina.iq/eng/38495-planning-ministry-announces-key-census-results-population-reaches-46-million-118-thousand.html|title=Planning Ministry Announces Key Census Results: Population Reaches 46 Million 118 Thousand|publisher=Iraqi News Agency|access-date=2025-08-05|archive-date=2025-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20250224105128/https://ina.iq/eng/38495-planning-ministry-announces-key-census-results-population-reaches-46-million-118-thousand.html|url-status=dead}}</ref>
| population_census_year                = 2024
| population_census_rank                = 34
| population_density_km2                = 82.7
| population_density_sq_mi                = 183.9
| population_density_rank                = 125
| GDP_PPP                = {{increase}} 690.09 tỷ đô la Mỹ<ref name=:0>{{chú thích web|title=World Economic Outlook Database, April 2025|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april|language=en}}</ref>
| GDP_PPP_rank                = 44
| GDP_PPP_year                = 2025
| GDP_PPP_per_capita                = {{increase}} 15,180 đô la Mỹ<ref name=:0/>
| GDP_PPP_per_capita_rank                = 110
| GDP_nominal_year                = 2025
| GDP_nominal                = {{decrease}} 258.02 tỷ đô la Mỹ<ref name=:0/>
| GDP_nominal_rank                = 51
| GDP_nominal_per_capita                = {{decrease}} 5,670 đô la Mỹ<ref name=:0/>
| GDP_nominal_per_capita_rank                = 112
| Gini                = 29.5
| Gini_year                = 2012
| Gini_change                = 
| Gini_ref                = <ref name="wb-gini">{{Chú thích web|url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=IQ|title=Gini Index - Iraq|publisher=World Bank|access-date=9 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221208203439/http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/|archive-date=8 December 2022|url-status=live}}</ref>
| Gini_rank                = 
| HDI                = 0.695
| HDI_year                = 2023
| HDI_change                = increase
| HDI_ref                = <ref>{{Chú thích sách|url=https://hdr.undp.org/content/human-development-report-2025|title=Human Development Report 2025 - A matter of choice: People and possibilities in the age of AI|date=6 May 2025|publisher=[[United Nations Development Programme]]|publication-date=6 May 2025|access-date=6 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250506064128/https://hdr.undp.org/content/human-development-report-2025|archive-date=6 May 2025}}</ref>
| HDI_rank                = 126
| sovereignty_type                = Độc lập {{nobold|khỏi [[Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland|Vương quốc Anh]]}}
| established_event1                = [[Vương quốc Iraq]]
| established_date1                = {{Date|ngày 3 tháng 10 năm 1932}}
| established_event2                = [[Cách mạng ngày 14 tháng 7|Cộng hòa]]
| established_event3                = {{nowrap|[[Hiến pháp Iraq|Hiến pháp hiện hành]]}}
| established_date2                = {{Date|ngày 14 tháng 7 năm 1958}}
| established_date3                = {{Date|ngày 15 tháng 10 năm 2005}}
| currency                = [[Đồng dinar của Iraqi]]
| currency_code                = IQD
| time_zone                = [[UTC+03:00|AST]]
| utc_offset                = +3
| drives_on                = Phải
| calling_code                = [[Số điện thoại ở Iraq|+964]]
| cctld                = [[.iq]]
| footnote_a                = Hiến pháp Iraq, Điều 4 (1).
| today                = 
| upper_house                = [[Hội đồng Liên bang (Iraq)|Hội đồng Liên bang]]{{efn|Điều 65 [[Hiến pháp Iraq]] quy định Hội đồng Liên bang là thượng viện của cơ quan lập pháp, nhưng Hội đồng Liên bang chưa được triệu tập, nên [[Quốc hội Iraq|Quốc hội]] trên thực tế là cơ quan lập pháp [[Chế độ nhất viện|đơn viện]].<ref>{{Chú thích web |title=Without a Federation Council, State-building in Iraq remains elusive {{!}} MERI |url=https://www.meri-k.org/publication/without-a-federal-council-state-building-in-iraq-remains-elusive/ |access-date=26 March 2025 |website=www.meri-k.org |quote=The problem here does not lie in the topic, but in the fact that Iraq's shaky Parliament is enjoying a monopoly in the country's supreme legislative body and not subject to any form of checks and balances. Iraq was meant to have a Federation Council, an upper chamber, that can play a vital role in the country's democracy, state-building and rule-of-law. This Council was mandated in Articles 48 and 65 of the 2005 Constitution, and was meant to be created during the term of the first Parliament (2006-2010).}}</ref><ref>{{Chú thích web |date=13 March 2025 |title=Can the Federation Council help address Iraq's ongoing 'state' crisis? - Kalam |url=https://kalam.chathamhouse.org/articles/can-the-federation-council-help-address-iraqs-ongoing-state-crisis/ |access-date=26 March 2025 |language=en-US |quote=Article 65 of Iraq's 2005 Constitution calls for the establishment of a second legislative chamber known as the Federation Council (FC). However, this article remains dormant, awaiting 'to be regulated by law' – just like many other suspended constitutional provisions.}}</ref><ref>{{Chú thích web |last=Chomani |first=Kamal |date=8 November 2018 |title=Iraq's Missing Federation Council |url=https://timep.org/2018/11/08/iraqs-missing-federation-council/ |access-date=26 March 2025 |website=The Tahrir Institute for Middle East Policy - |language=en-US |quote=The Iraqi parliament's upper house, constitutionally defined as the Federation Council, has never been established. Establishing the Federation Council would be a step forward in Iraq's democratization and ability to resolve disputes.}}</ref>}}
| lower_house                = [[Quốc hội Iraq|Quốc hội]]
}}
'''Iraq''',{{Efn|{{langx|ar|ٱلْعِرَاق|translit=al-ʿIrāq|engvar=gb}}; {{IPA|ar|lʕi.raːq|IPA}}; {{langx|ku|عێراق|translit=Êraq|engvar=gb}}; {{IPA|ku|ʕe̞ː.ɾaːq|IPA}}}} quốc hiệu là '''Cộng hoà Iraq''',{{Efn|{{langx|ar|جُمْهُورِيَّة ٱلْعِرَاق|engvar=gb}} ''{{transliteration|ar|{{Audio|Ar-Jumhūriyyat al-‘Irāq.oga|Jumhūriyyat al-ʿIrāq|help=no}}}}''; {{langx|ku|کۆماری عێراق|translit=Komarî Êraq|engvar=gb}}}} là một quốc gia ở [[Tây Á]], giáp với [[Ả Rập Xê Út]], [[Kuwait]] về phía nam, [[Thổ Nhĩ Kỳ]] về phía bắc, [[Syria]] về phía tây bắc, [[Jordan]] về phía tây, và [[Iran]] về phía đông. [[Bagdad]] là thủ đô và thành phố đông dân nhất. Năm 2023, dân số của Iraq là khoảng 45 triệu người, trong đó phần lớn theo [[Hồi giáo]], chủ yếu là [[Hồi giáo Shia]], [[Hồi giáo Sunni]], và các nhóm [[Người Kurd ở Iraq|người Kurd]].

Iraq có một dải bờ biển hẹp khoảng {{convert|58|km|mi|abbr=on}} ở phía bắc [[Vịnh Ba Tư]] và lãnh thổ bao gồm đồng bằng Lưỡng Hà, phần tận cùng phía tây bắc của dãy núi Zagros, và phần phía đông của [[hoang mạc Syria]].<ref>{{Chú thích web|url=http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2007/11/20071126-11.html|tiêu đề=Declaration of Principles for a Long-Term Relationship of Cooperation and Friendship Between the Republic of Iraq and the United States of America|ngày=ngày 26 tháng 11 năm 2007}}</ref> Hai sông chính là [[Tigris]] và [[Euphrates]], chảy về phía nam qua trung tâm của Iraq và chảy vào [[Shatt al-Arab]] gần vịnh Ba Tư. Các sông này cung cấp những chất dinh dưỡng cho nông nghiệp nơi đây.

Khu vực giữa hai sông Tigris và Euphrates thường được gọi là [[Lưỡng Hà]] và được cho là nơi sinh ra chữ viết và các nền văn minh cổ nhất của nhân loại. Vùng đất này cũng là nơi sinh ra nhiều nền văn minh kể từ thiên niên kỷ 6 TCN. Trong các giai đoạn khác nhau trong lịch sử, Iraq từng là trung tâm của [[Đế quốc Akkad]], [[Đế quốc Tân Assyria|Assyria]], và [[Đế quốc Tân Babylon|Babylon]]. Đây cũng là một phần của [[Người Media|Đế quốc Media]], [[Đế quốc Achaemenes]], [[Vương quốc Seleukos|Hellenistic]], [[Đế quốc Parthia]], [[Đế quốc Sasan]], [[Đế quốc La Mã]], [[Nhà Rashidun|Rashidun]], [[Nhà Omeyyad|Omeyyad]], [[Nhà Abbas|Abbas]], [[Hãn quốc Y Nhi|Mông Cổ]], [[Nhà Safavid|Safavid]], [[Afsharid]] và [[đế quốc Ottoman|Ottoman]].<ref>{{Chú thích web|url=http://www.livescience.com/history/top10_iraq_battles.html|tiêu đề=Top 10 Battles for the Control of Iraq|nhà xuất bản=Livescience|ngày truy cập=ngày 23 tháng 3 năm 2009}}</ref> Biên giới hiện đại của Iraq được [[Hội Quốc Liên]] phân định chủ yếu vào năm 1920 khi Đế quốc Ottoman bị phân chia theo [[Hòa ước Sèvres]]. Iraq được đặt dưới thẩm quyền của [[Đế quốc Anh]] với tên mới là [[Ủy trị Lưỡng Hà thuộc Anh]]. Một chế độ quân chủ được thành lập vào năm 1921 và [[Vương quốc Iraq]] giành được độc lập từ Anh năm 1932. Năm 1958, chế độ quân chủ bị lật đổ và Cộng hòa Iraq được thành lập. [[Đảng Xã hội chủ nghĩa Phục hưng Ả Rập]] kiểm soát Iraq từ năm 1968 đến năm 2003. Sau [[Cuộc tấn công Iraq 2003|cuộc tấn công]] của [[Hoa Kỳ]] và [[Lực lượng Đa quốc gia - Iraq|lực lượng đa quốc gia]], [[Saddam Hussein]] bị phế truất và cuộc bầu cử quốc hội diễn ra. [[Chiến tranh Iraq]] kết thúc vào năm 2011,<ref name="cnn-dec11">{{chú thích báo|url=http://edition.cnn.com/2011/12/17/world/meast/iraq-troops-leave/index.html|tiêu đề=Deadly Iraq war ends with exit of last U.S. troops|last=Basu|first=Moni|date=ngày 18 tháng 12 năm 2011|agency=CNN|ngày truy cập=ngày 18 tháng 12 năm 2011}}</ref> nhưng các cuộc nổi dậy ở Iraq tiếp tục diễn ra và các chiến binh từ [[Nội chiến Syria]] tràn sang Iraq.

Iraq là một thành viên sáng lập của [[Liên Hợp Quốc]], [[Liên đoàn Ả Rập]], [[Tổ chức Hợp tác Hồi giáo]], [[Phong trào không liên kết]] và [[Quỹ Tiền tệ Quốc tế]]. Iraq là một nước cộng hoà đại nghị, gồm có 19 tỉnh và một vùng tự trị ([[Kurdistan thuộc Iraq]]). Tôn giáo chính thức của Iraq là [[Hồi giáo]].

== Lịch sử ==
{{chính|Lịch sử Iraq}}
Vùng đất màu mỡ [[Lưỡng Hà]] nằm giữa hai con sông [[Euphrates]] và [[Tigris]] là nơi hình thành một số nền văn minh cổ đại trên thế giới như [[Sumer]], [[Babylon]], [[Assyria]]. Sau một thời gian dài là một bộ phận của [[Iran|Ba Tư]], nó đã bị [[người Ả Rập]] xâm chiếm vào năm 637 và năm 762 [[Khalif]] đã được chuyển tới thành phố mới [[Bagdad]] (gần [[Babylon]] cổ). Thành phố này là trung tâm của thế giới Ả Rập cho đến khi bị sáp nhập vào [[Đế quốc Ottoman]] năm 1534.

Năm 1915, quân đội Anh xâm chiếm Iraq và thiết lập chế độ thuộc địa theo sự phân chia của [[Hội Quốc Liên]], chế độ này bị kết thúc bằng sự độc lập của Iraq năm 1932. Những người theo đường lối [[chủ nghĩa xã hội Ả Rập]], [[đảng Ba'ath]], đã giành quyền lãnh đạo vào năm 1968 và thiết lập một chế độ hà khắc, đặc biệt là sau khi [[Saddam Hussein]] lên nắm quyền năm 1979. Trong thập niên 1980 đã xảy ra [[Chiến tranh Iran-Iraq]] giữa Iraq và nước láng giềng Iran, được kết thúc năm 1988.

=== Chiến tranh Iraq ===
Sau khi Iraq tấn công [[Kuwait]] năm 1990 và [[Chiến tranh Vùng Vịnh]] năm 1991 tiến hành bởi các lực lượng quốc tế nhằm đáp trả hành động xâm lược của Iraq thì Iraq đã bị cô lập trên trường quốc tế đến mùa xuân năm 2003 khi các quân đội [[Hoa Kỳ|Mỹ]], [[Anh]], [[Úc]] và [[Ba Lan]] tấn công vào Iraq bằng không quân, hải quân và lục quân sau khi Iraq không đồng ý cho các lực lượng quốc tế vào tìm kiếm [[vũ khí hủy diệt hàng loạt]]. Đảng Ba'ath và Saddam Hussein bị lật đổ vì sức kháng cự của quân đội Iraq hết sức yếu ớt.[[Tập tin:Size1-army.mil-2007-12-13-143938.jpg|nhỏ|200px|trái|Binh sĩ Mỹ tặng quà cho em bé Iraq sau khi chế độ Saddam bị lật đổ.]]Tháng 11 năm 2003, Mỹ thông báo có kế hoạch trao trả quyền độc lập cho chính quyền lâm thời Iraq vào giữa năm 2004. Kế hoạch do Mỹ cam kết hỗ trợ (tiến hành tổ chức họp kín để bầu ra các chức vụ lãnh đạo) đã bị giáo chủ [[Ali al-Sistani]] phản đối. Kết quả của việc phản đối này là hàng loạt các cuộc biểu tình hòa bình phản đối kế hoạch kể trên. Sistani, giáo sĩ có uy tín nhất tại Iraq nói rằng kế hoạch này dễ bị biến tướng và chỉ tạo ra một chính quyền thân Mỹ mà không đại diện cho nhân dân. Mỹ đã phải tìm kiếm sự hỗ trợ của [[Liên Hợp Quốc]] để giải quyết những bất đồng này. Việc chuyển giao chủ quyền diễn ra vào ngày 28 tháng 6 năm 2004. Tổng thống tạm quyền là [[Sheikh]] [[Ghazi Mashal Ajil al-Yawer]], và thủ tướng tạm quyền là [[Iyad Allawi]].[[Tập tin:Iraqi soldier in Adhamiya.jpg|nhỏ|230px|trái|Binh sĩ Iraq tại thành phố [[Adhamiya]]]]Theo luật về điều hành Iraq trong giai đoạn chuyển tiếp (Hiến pháp tạm thời) ký tháng 3 năm 2004 thì việc điều hành đất nước do Hội đồng tổng thổng gồm 3 thành viên đảm nhiệm. Hệ thống bầu cử sẽ đảm bảo một cách có hiệu quả để đại diện cho ba sắc tộc chính ở Iraq đều có sự hiện diện. Hiến pháp công nhận các quyền tự do cơ bản như tự do tôn giáo, tự do ngôn luận, tự do hiệp hội và trên nhiều phương diện nó cởi mở hơn so với [[Hiến pháp Hoa Kỳ|Hiến pháp Mỹ]].

Cuối tháng 1 năm 2005 người dân Iraq lần đầu tiên kể từ tháng 4 năm 2003 đã thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình là đi bỏ phiếu bầu cử tổng thống. Với 48% số phiếu nhận được, [[liên minh của người Shi'ite]] đã giành thắng lợi trong cuộc bầu cử lịch sử của Iraq. [[Liên minh của cộng đồng Kurd]] đứng thứ hai với 26% phiếu, theo công bố 13/2/2005 của Ủy ban bầu cử. Sau bầu cử là cuộc chạy đua để thành lập một chính quyền mới với nhiều khó khăn, và đến tận 07/4 Tổng thống lâm thời mới của Iraq [[Jalal Talabani]] chính thức làm lễ tuyên thệ.

== Địa lý ==
{{chính|Địa lý Iraq}}
Phần lớn đất đai Iraq là sa mạc, nhưng khu vực giữa hai con sông lớn [[Euphrates]] và [[Tigris]] là đất màu mỡ do hai con sông này bồi đắp phù sa cho đồng bằng châu thổ khoảng 60 triệu mét khối hàng năm. phía bắc đất nước là khu vực miền núi rộng lớn với đỉnh cao nhất là [[Haji Ibrahim]] cao 3.600 m. phía nam Iraq có bờ biển ngắn nhìn ra [[vịnh Ba Tư]]. Gần phía bờ biển và dọc theo [[Shatt al-Arab]] là những khu đầm lầy, tuy nhiên phần lớn khu vực này đã được cải tạo tưới tiêu những năm thập niên 1990.

==Chính trị==
{{chính|Chính trị Iraq}}Iraq là một nước [[cộng hòa đại nghị]] liên bang theo [[Hiến pháp Iraq]]. Chính quyền liên bang gồm ba nhánh hành pháp, lập pháp, tư pháp và các cơ quan độc lập. Chính quyền địa phương được tổ chức ở cấp vùng, cấp tỉnh và cấp quận.<ref name=Constitution>{{cite web |url=http://www.iraqinationality.gov.iq/attach/iraqi_constitution.pdf |title=Iraq, Ministry of Interior – General Directorate for Nationality: Iraqi Constitution (2005) |archive-url=https://web.archive.org/web/20110304074809/http://www.iraqinationality.gov.iq/attach/iraqi_constitution.pdf |archive-date=4 March 2011}}</ref><ref name="EB-2022">{{Chú thích web |title=Iraq – Government and society |url=https://www.britannica.com/place/Iraq/Government-and-society |access-date=5 January 2022 |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> [[Tổng thống Iraq|Tổng thống]] là [[nguyên thủ quốc gia]], [[Thủ tướng Iraq|thủ tướng]] là [[người đứng đầu chính phủ]]. [[Quốc hội Iraq|Quốc hội]] là cơ quan lập pháp lưỡng viện, gồm [[Hội đồng Đại diện Iraq|Hội đồng Đại diện]] và [[Hội đồng Liên bang Iraq|Hội đồng Liên bang]]. Tòa án thực hiện quyền tư pháp độc lập với chính phủ và Quốc hội.<ref name="EB-2022" />

=== Phân cấp hành chính ===
{{chính|Tỉnh (Iraq)}}

Iraq được chia thành 19 [[Tỉnh (Iraq)|tỉnh]], mỗi tỉnh được chia thành các quận, mỗi quận được chia thành các [[nahiyah]].
{| width="100%"
| width="30%" |[[Tập tin:Iraqi Governorates.svg|255x255px]]
| width="70%" |{{columns-list|* [[Tỉnh Dohuk|Dohuk]]
* [[Tỉnh Nineveh|Nineveh]]
* [[Erbil]]
* [[Tỉnh Kirkuk|Kirkuk]]
* [[Tỉnh Sulaymaniyah|Sulaymaniyah]]
* [[Tỉnh Saladin|Saladin]]
* [[Tỉnh Al Anbar|Al Anbar]]
* [[Tỉnh Bagdad|Bagdad]]
* [[Tỉnh Diyala|Diyala]]
* [[Tỉnh Karbala|Karbala]]
* [[Tỉnh Babil|Babylon]]
* [[Tỉnh Wasit|Wasit]]
* [[Tỉnh Najaf|Najaf]]
* [[Tỉnh Al-Qadisiyyah|Al-Qadisiyyah]]
* [[Tỉnh Maysan|Maysan]]
* [[Tỉnh Muthanna|Muthanna]]
* [[Tỉnh Dhi Qar|Dhi Qar]]
* [[Tỉnh Basra|Basra]]
* [[Tỉnh Halabja|Halabja]]|colwidth=9em}}
|}

== Kinh tế ==
{{chính|Kinh tế Iraq}}
[[File:Historical_economic_growth_of_Iraq.jpg|liên_kết=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Historical_economic_growth_of_Iraq.jpg|nhỏ|GDP bình quân đầu người của Iraq, 1950-2018]]
Nền kinh tế Iraq phụ thuộc chủ yếu vào nguồn lợi thu được từ dầu mỏ, hàng năm thu được khoảng 95% cho nguồn ngoại tệ của đất nước. Việc thiếu sự phát triển trong các lĩnh vực khác làm cho tỉ lệ thất nghiệp 18%–30% và kéo tụt GDP đầu người còn 4.000 USD.<ref name="cia">{{Chú thích web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html |tiêu đề=Iraq |work=[[CIA Factbook]] |ngày truy cập=2018-02-04 |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224211125/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html |url-status=dead }}</ref> Việc làm trong lĩnh vực công chiếm gần 60% số lao động toàn thời gian năm 2011.<ref name="usaid111">{{Chú thích web|tiêu đề=Unemployment Threatens Democracy in Iraq|url=https://www.inma-iraq.com/sites/default/files/10_unemployment_threatens_democracy_2011jan00.pdf|nhà xuất bản=USAID Iraq|ngày=January 2011|ngày truy cập=2014-06-29|archive-date = ngày 11 tháng 5 năm 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511015353/https://www.inma-iraq.com/sites/default/files/10_unemployment_threatens_democracy_2011jan00.pdf|url-status=dead}}</ref> Ngành công nghiệp xuất khẩu dầu tạo ra rất ít việc làm.<ref name="usaid11">{{Chú thích web|tiêu đề=Unemployment Threatens Democracy in Iraq|url=https://www.inma-iraq.com/sites/default/files/10_unemployment_threatens_democracy_2011jan00.pdf|nhà xuất bản=USAID Iraq|ngày=January 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511015353/https://www.inma-iraq.com/sites/default/files/10_unemployment_threatens_democracy_2011jan00.pdf|archive-date = ngày 11 tháng 5 năm 2013 |df=}}</ref> Hiện nay chỉ có một tỷ lệ khiêm tốn phụ nữ (ước tính cao nhất cho năm 2011 là 22%) tham gia vào lực lượng lao động.<ref name="usaid11" /> Tính đến năm 2016, GDP của Iraq đạt 156.323 USD (đứng thứ 56 thế giới, đứng thứ 20 châu Á và đứng thứ 6 Trung Đông).

Trong thập niên 1980 các chi phí khổng lồ cho [[Chiến tranh Iran – Iraq|Chiến tranh Iraq-Iran]] do [[Saddam Hussein]] phát động cũng như các tổn thất nặng nề cho ngành khai thác dầu khí đã gây ra nhiều khó khăn về tài chính cho Iraq và chính quyền Saddam phải sử dụng các biện pháp bắt buộc như thực hiện chính sách tài chính buộc chặt, vay lãi, chậm trả nợ. Thiệt hại của Iraq do cuộc chiến tranh này gây ra ước độ 100 tỷ đô la Mỹ. Sau khi kết thúc chiến tranh vào năm 1988, xuất khẩu dầu mỏ của Iraq lại tăng lên do việc xây dựng các đường ống dẫn dầu mới và phục hồi của các cơ sở khai thác dầu.

Iraq xâm lược [[Kuwait]] vào tháng 8 năm 1990 với hậu quả là trừng phạt kinh tế của cộng đồng quốc tế cũng như tổn thất của [[chiến tranh Vùng Vịnh]] do liên quân, đứng đầu là Mỹ, tiến hành tháng 1 năm 1991 đã làm suy giảm các hoạt động kinh tế của I-rắc. Chính sách sử dụng vũ lực cũng như các chi phí để duy trì an ninh của chính quyền Iraq đã làm cho nền kinh tế suy yếu.

Việc [[Liên Hợp Quốc]] cho phép Iraq thực thi chương trình "đổi dầu lấy lương thực" vào tháng 12 năm 1996 đã góp phần cải thiện đời sống cho người dân Iraq. Trong sáu tháng giai đoạn đầu tiên của chương trình này Iraq được phép xuất khẩu một lượng giới hạn dầu mỏ để đổi lấy lương thực, thuốc men và một số nhu yếu phẩm khác.

Tháng 12 năm 1999, [[Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc|Hội đồng Bảo an]] Liên Hợp Quốc cho phép Iraq xuất khẩu dầu mỏ theo chương trình này với một lượng đủ để đảm bảo các nhu cầu dân sự. Dầu mỏ đã được xuất khẩu nhiều hơn 3/4 sản lượng của thời kỳ trước chiến tranh. Tuy nhiên 28% thu nhập của Iraq từ xuất khẩu dầu mỏ theo chương trình này đã bị chiết trừ vào quỹ đền bù và dành cho các chi phí quản lý của Liên Hợp Quốc. Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) trong năm 2001 đã bị giảm mạnh do kinh tế thế giới đi xuống cũng như giá dầu mỏ giảm mạnh.

Kể từ sau chiến tranh Iraq vào 2003 đã có những cố gắng để đưa nền kinh tế nước này thoát khỏi các hậu quả chiến tranh cũng như thế giới tội phạm tràn lan.

===Dầu mỏ và năng lượng===
Với trữ lượng dầu {{convert|143,1|Goilbbl|m3}} đã được xác định, Iraq xếp thứ 2 trên thế giới sau [[Ả Rập Xê Út]] về [[trữ lượng dầu]].<ref>{{Chú thích web|url=http://www.eia.doe.gov/emeu/international/reserves.html |tiêu đề=World Proved Reserves of Oil and Natural Gas, Most Recent Estimates|nhà xuất bản=Energy Information Administration|ngày=ngày 3 tháng 3 năm 2009|ngày truy cập=ngày 25 tháng 1 năm 2013}}</ref><ref>{{chú thích báo|url=http://www.cnn.com/2010/WORLD/meast/10/04/iraq.oil.reserves/index.html|agency=CNN|tiêu đề=Iraqi oil reserves estimated at 143B barrels|ngày=ngày 4 tháng 10 năm 2010}}</ref> Sản lượng dầu đạt 3,4 triệu thùng/ngày vào tháng 12 năm 2012.<ref>{{chú thích báo|url=http://www.washingtontimes.com/news/2013/feb/3/iraqs-flood-of-cheap-oil-could-rock-world-markets-/?page=all|tiêu đề=Iraq's flood of 'cheap oil' could rock world markets|work=The Washington Times|ngày=ngày 3 tháng 2 năm 2013|ngày truy cập=ngày 7 tháng 2 năm 2013}}</ref> Iraq dự định tăng sản lượng đến 5 triệu thùng mỗi ngày vào năm 2014.<ref>{{Chú thích web|tiêu đề=Iraq Opens New Oil Terminal|url=http://english.nuqudy.com/Gulf/Iraq_Opens_New_Oil_-890|nhà xuất bản=Nuqudy English|ngày=ngày 12 tháng 2 năm 2012|ngày truy cập=2014-06-29|archive-date = ngày 29 tháng 6 năm 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629211755/http://english.nuqudy.com/Gulf/Iraq_Opens_New_Oil_-890|url-status=dead}}</ref> Chỉ có khoảng 2.000 [[giếng dầu]] đã được khoan ở Iraq, so với khoảng 1 triệu giếng chỉ tính riêng ở [[Texas]].<ref>{{Chú thích web|url=http://www.eia.doe.gov/cneaf/electricity/epa/epat6p3.html|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20101109035129/http://www.eia.doe.gov/cneaf/electricity/epa/epat6p3.html|ngày lưu trữ=2010-11-09|tiêu đề=U.S. Electricity Imports from and Electricity Exports to Canada and Mexico Data for 2008|nhà xuất bản=Web.archive.org|ngày=ngày 26 tháng 7 năm 2010|ngày truy cập=ngày 25 tháng 1 năm 2013|url-status=live}}</ref> Iraq là một trong những nhà sáng lập của tổ chức [[OPEC]].<ref>{{Chú thích web|url=http://www.opec.org/opec_web/en/about_us/164.htm|tiêu đề=Iraq facts and figures|nhà xuất bản=OPEC|ngày truy cập=ngày 7 tháng 2 năm 2013}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=http://www.iraqidinar123.com/opec-announces-it-will-absorb/|tiêu đề=OPEC Announces it Will Absorb The Increase in Iraq's|nhà xuất bản=Iraqidinar123|ngày truy cập=ngày 29 tháng 1 năm 2014}}</ref>

Tính đến năm 2010, mặc dù cải thiện an ninh và hàng tỷ đô la doanh thu dầu, Iraq vẫn tạo ra khoảng một nửa lượng điện cho nhu cầu của khách hàng, dẫn đến các cuộc biểu tình trong những tháng hè nóng bức.<ref>{{Chú thích web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=128000162|tiêu đề=Iraqi Minister Resigns Over Electricity Shortages|ngày truy cập=ngày 23 tháng 7 năm 2010|ngày=ngày 22 tháng 6 năm 2010}}</ref>

Ngày 14 tháng 3 năm 2014, [[Cơ quan Năng lượng Quốc tế]] cho biết sản lượng dầu của Iraq đã tăng nửa triệu thùng một ngày vào tháng Hai tới trung bình 3,6 triệu thùng một ngày. Đất nước này đã không được bơm nhiều dầu như thế nhiều kể từ năm 1979, khi Saddam Hussein lên nắm quyền.<ref>The Wall Street Journal(ngày 14 tháng 3 năm 2014) [http://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052702304914904579438860227481506 "Iraq's Oil Output Surges to Highest Level in Over 30 Years"]. The Wall Street Journal.</ref>

== Nhân khẩu ==
{{chính|Dân số Iraq}}
{{Historical populations
|source = <ref name="Issawi1988">{{chú thích sách|tác giả=Charles Philip Issawi|tiêu đề=The Fertile Crescent, 1800–1914: A Documentary Economic History|url=http://books.google.com/books?id=F2TGkO7G43oC&pg=PA17|year=1988|nhà xuất bản=Oxford University Press|isbn=978-0-19-504951-0|page=17}}</ref><ref>{{chú thích web|tiêu đề=Population Census|url=http://cosit.gov.iq/AAS/AAS2012/section_2/test.htm|publisher=Central Organization for Statistics}}</ref><ref>{{chú thích web|tiêu đề=Population Of Iraq For The Years 1977 – 2011 (000)|url=http://cosit.gov.iq/AAS/AAS2012/section_2/1.htm|nhà xuất bản=Central Organization for Statistics}}</ref>
|title = Lịch sử dân số tính theo triệu dân
|percentages = pagr
|1878 |2.0
|1947 |4.8
|1957 |6.3
|1977 |12.0
|1987 |16.3
|1997 |22.0
|2009 |31.6
}}
Năm {{UN_Population|Year}}, dân số của Iraq ước tính là {{UN_Population|Iraq}} người{{UN_Population|ref}} so với 2 triệu người vào năm 1878.<ref name="Issawi19882">{{Chú thích sách |author=Charles Philip Issawi |url={{Google books|F2TGkO7G43oC|page=PA17|keywords=|text=|plainurl=yes}} |title=The Fertile Crescent, 1800–1914: A Documentary Economic History |publisher=Oxford University Press |year=1988 |isbn=978-0-19-504951-0 |page=17 |access-date=17 August 2016}}</ref> Năm 2013, dân số của Iraq đạt 35 triệu người, tăng trưởng mạnh sau Chiến tranh Iraq.<ref>{{Chú thích web |date=27 April 2013 |title=Iraqi population reaches about 35 million |url=http://en.aswataliraq.info/(S(s0hfzsnuvqwhq445fuqqwg55))/Default1.aspx?page=article_page&id=153148&l=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150114203319/http://en.aswataliraq.info/%28S%28j2xgdq450hsdyz455nf0n125%29%29/Default1.aspx?page=article_page&id=153148&l=1 |archive-date=14 January 2015 |access-date=1 July 2013 |publisher=Aswat Al Iraq}}</ref> Iraq là quốc gia đông dân nhất ở [[Mảng Ả Rập]].<ref>{{Chú thích sách |last1=McCoy |first1=John |url=https://archive.org/details/geodata00john |title=Geo-data: the world geographical encyclopedia |date=2003 |publisher=Thomson-Gale |isbn=978-0-7876-5581-5 |page=[https://archive.org/details/geodata00john/page/281 281] |url-access=registration}}</ref>

=== Dân tộc ===
[[File:Ethnoreligious_Iraq.svg|liên_kết=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ethnoreligious_Iraq.svg|nhỏ|224x224px|Tôn giáo và dân tộc của Iraq{{legend|#aaffcc|Người Ả Rập theo Hồi giáo Sunni}} {{legend|#ffaaaa|Người Ả Rập theo Hồi giáo Shia}} {{legend|#eeffaa|Người Kurd theo Hồi giáo Sunni}} {{legend|#ccaaff|Người Assyria}} {{legend|#cdde87|Người Yazidi}} {{legend|#ff9955|Người Turkmen}}]]Khoảng 75% dân số Iraq là [[người Ả Rập]],<ref name="cia" /> dân tộc người thiểu số chính là [[người Kurd]] (15%) sống tại khu vực miền bắc và đông bắc nước này. Nhũng dân tộc khác có thể kể đến là người [[người Turkoman|Turkoman]], [[người Assyria|Assyria]], [[người Iran|Iran]], [[người Lur|Lur]], [[người Armenia|Armenia]].<ref name="cia" /> Khoảng 20.000 [[Người Ả Rập Marsh]] sống ở miền nam Iraq.<ref>{{chú thích báo|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/2807821.stm|tiêu đề=BBC News – Iraq's 'devastated' Marsh Arabs|ngày=ngày 3 tháng 3 năm 2003|ngày truy cập=ngày 1 tháng 5 năm 2008|first=Heather|last=Sharp}}</ref> Iraq cũng có khoảng 2.500 [[người Chechen]].<ref>{{Chú thích web|url=http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/12785/chechens_in_the_middle_east.html|tiêu đề=Chechens in the Middle East: Between Original and Host Cultures|nhà xuất bản=Belfer Center for Science and International Affairs|ngày=ngày 18 tháng 9 năm 2002|ngày truy cập=ngày 21 tháng 4 năm 2010|archive-date=2011-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722061015/http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/12785/chechens_in_the_middle_east.html|url-status=dead}}</ref> Miền nam Iraq bao gồm những người Iraq gốc Phi, một di sản của [[chế độ nô lệ]] thực hành thời Caliphate Hồi giáo bắt đầu trước [[Zanj Rebellion]] của thế kỷ thứ IX, và vai trò của [[Basra]] là một cổng chính.<ref name="zanj">{{chú thích báo|last=Williams|first=Timothy|tiêu đề=In Iraq's African Enclave, Color Is Plainly Seen|url=http://www.nytimes.com/2009/12/03/world/middleeast/03basra.html?_r=0|nhà xuất bản=The New York Times|ngày=ngày 2 tháng 12 năm 2009}}</ref>

===Tôn giáo===
{{Bar box
| title=Tôn giáo tại Iraq (2014)<ref>http://gulf2000.columbia.edu/images/maps/Iraq_Religions_2014_lg.png</ref>
| titlebar=#ddd
| float=left
| bars=
{{Bar percent|[[Hồi giáo Shia]]|lime|64.5}}
{{Bar percent|Hồi giáo Sunni|green|31.5}}
{{Bar percent|Yazidi|brown|2.0}}
{{Bar percent|Công giáo|red|1.2}}
{{Bar percent|Khác|orange|0.8}}
}}
Iraq là một quốc gia theo Hồi giáo; Người theo đạo hồi chiếm khoảng 97% dân số,<ref name=cia/> bao gồm Shia và Sunni. Các nguồn tham khảo cho thấy khoảng 65% người theo đạo Hồi ở Iraq là [[Shia]], và khoảng 35% là [[Sunni]].<ref name=cia/><ref>{{Chú thích web|url=http://www.pewforum.org/newassets/images/reports/Muslimpopulation/Muslimpopulation.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20130319120446/http://www.pewforum.org/newassets/images/reports/Muslimpopulation/Muslimpopulation.pdf|archive-date = ngày 19 tháng 3 năm 2013 |tiêu đề=Mapping the Global Muslim Population|nhà xuất bản=Pew Forum on Religion & Public Life|page=10|format=PDF|ngày truy cập=2014-06-29|url-status=live}}</ref> Người theo [[Sunni]] than phiền phải đối mặt với phân biệt đối xử trong gần như tất cả các khía cạnh của cuộc sống của chính phủ. Tuy nhiên, Thủ tướng Nouri al-Maliki từ chối điều này.<ref>{{chú thích báo|tiêu đề=Shias dominate Sunnis in the new Iraq|url=http://www.cbc.ca/news/world/shias-dominate-sunnis-in-the-new-iraq-1.1269416|nhà xuất bản=CBC news World|ngày truy cập=ngày 10 tháng 4 năm 2014}}</ref> Người Iraq theo Cơ Đốc giáo đã định cư ở vùng đất ngày nay là Iraq cách nay 2000 năm.<ref>{{chú thích báo|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/3526386.stm|tiêu đề=Iraqi Christians' long history|publisher=BBC News |ngày=ngày 1 tháng 11 năm 2010|ngày truy cập=ngày 25 tháng 1 năm 2013}}</ref> Có khoảng 1,4 triệu người Cơ Đốc giáo vào năm 1987, chiếm khoảng 8% dân số.<ref>{{Chú thích web|tiêu đề=IRAQ: Christians live in fear of death squads|url=http://www.irinnews.org/report/61897/iraq-christians-live-in-fear-of-death-squads|work=IRIN Middle East|nhà xuất bản=IRIN|ngày truy cập=ngày 21 tháng 10 năm 2013|ngày=ngày 19 tháng 10 năm 2006}}</ref> [[Người Assyria]] bản địa, hầu hết trong số họ là tín đồ của [[Giáo hội Công giáo Chaldea]], [[Giáo hội Phương Đông Assyria]] và [[Giáo hội Chính thống Syria]] chiếm hầu hết dân số Kitô giáo. Ước tính số lượng các Kitô hữu giảm từ 8–10% trong giữa thế kỷ XX đến 5% trong năm 2008. Hơn một nửa số [[Kitô hữu Iraq]] đã trốn sang các nước láng giềng kể từ đầu chiến tranh, và số nhiều đã không quay trở lại, mặc dù một số di cư trở về quê hương Assyria truyền thống trong khu vực tự trị của người Kurd.<ref>[http://www.unpo.org/members/7859|tiêu đề=Assyria|nhà xuất bản=UNPO|ngày=2008-03-25|ngày truy cập=ngày 8 tháng 12 năm 2013]{{Liên kết hỏng|date = ngày 5 tháng 5 năm 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{chú thích báo|url=http://www.cnsnews.com/news/article/48185|title=In Iraq, an Exodus of Christians|agency=Associated Press|tác giả=Paul Schemm|ngày=ngày 15 tháng 5 năm 2009|access-date=ngày 29 tháng 6 năm 2014|archive-date=ngày 29 tháng 4 năm 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429203337/http://www.cnsnews.com/news/article/48185|url-status=dead}}</ref>

Ngoài ra còn có các nhóm tôn giáo nhỏ của dân tộc thiểu số như [[Mandaean]], [[Shabaks]], [[Yarsan]] và [[Yezidi]]. Cộng đồng người [[Do Thái Iraq]] có số lượng khoảng 150.000 vào năm 1941, đã gần như hoàn toàn rời khỏi đất nước này.<ref>{{chú thích báo|last=Stone|first=Andrea |url=http://www.usatoday.com/news/world/iraq/2003-07-27-iraq-jews-usat_x.htm|tiêu đề=Embattled Jewish community down to last survivors|nhà xuất bản=USA Today|ngày=ngày 27 tháng 7 năm 2003|ngày truy cập=ngày 19 tháng 6 năm 2011}}</ref>

Iraq có hai nơi linh thiêng nhất trên thế giới trong nhóm Hồi giáo Shia là [[Najaf]] và [[Karbala]].<ref>On Point: The United States Army In Operation Iraqi Freedom – Page 265, Gregory Fontenot – 2004</ref>

===Ngôn ngữ===
[[Tiếng Ả Rập]] là ngôn ngữ chính, [[Tiếng Kurd]] được nói trong số khoảng 10–15% dân số, [[tiếng Azerbaijan]],{{sfn|Iraqi Constitution|loc=Article 4}} tiếng [[Neo-Aramaic]] của Assyria và các nhóm khác khoảng 5%.<ref name=cia/>

Trước cuộc xâm lược năm 2003, [[tiếng Ả Rập]] là ngôn ngữ chính thức duy nhất. Kể từ khi Hiến pháp Iraq được thông qua tháng 6 năm 2004, cả tiếng Ả Rập và [[tiếng Kurd|Kurdish]] là hai ngôn ngữ chính thức,{{sfn|Iraqi Constitution|loc=Article 4, 1st section}} trong khi [[Assyria Neo-Aramaic]] và [[tiếng Turkmen]] (được gọi theo thứ tự là "Syriac" và "Turkmen" trong Hiến pháp) được công nhận là các ngôn ngữ địa phương.{{sfn|Iraqi Constitution|loc=Article 4, 4th section}} Ngoài ra, bất kỳ vùng hay tỉnh có thể tuyên bố ngôn ngữ chính thức khác nếu phần lớn dân cư chấp thuận trong cuộc trưng cầu dân ý.{{sfn|Iraqi Constitution|loc=Article 4, 5th section}}

Theo Hiến pháp Iraq: "Tiếng Ả Rập và Kurd là 2 ngôn ngữ chính thức của Iraq. Để giáo dục trẻ em tiếng mẹ đẻ của chúng, như tiếng Turkmen, Syriac/Assyria, và Armenian nên được bảo đảm trong cơ sở giáo dục của chính phủ theo hướng dẫn giáo dục, hoặc trong bất kỳ ngôn ngữ khác trong các cơ sở giáo dục tư nhân".<ref name="Iraqi Constitution">[http://www.iraqinationality.gov.iq/attach/iraqi_constitution.pdf Iraqi Constitution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150810141144/http://www.iraqinationality.gov.iq/attach/iraqi_constitution.pdf |date = ngày 10 tháng 8 năm 2015}}. iraqinationality.gov.iq</ref>

=== Y tế ===
Năm 2010, tổng số chi tiêu cho y tế của Iraq chiếm 6,84% GDP, tuổi thọ trung bình là 68,49 tuổi, 65,13 tuổi đối với nam và 72,01 tuổi đối với nữ,<ref>{{Chú thích web |title=Demography |url=http://www.sesrtcic.org/oic-member-countries-infigures.php?c_code=24&cat_code=7 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303215053/http://www.sesrtcic.org/oic-member-countries-infigures.php?c_code=24&cat_code=7 |archive-date=3 March 2016 |access-date=17 August 2016 |publisher=SESRIC}}</ref> giảm từ tuổi thọ kỷ lục là 71,31 tuổi vào năm 1996.<ref>{{Chú thích web |title=Life expectancy at birth, total (Iraq) |url=http://www.sesrtcic.org/oic-member-countries-linecharts.php?ind_code=12&c_code=24 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304000400/http://www.sesrtcic.org/oic-member-countries-linecharts.php?ind_code=12&c_code=24 |archive-date=4 March 2016 |access-date=17 August 2016 |publisher=SESRIC}}</ref> Năm 2008, trung bình có 6,96 bác sĩ và 13,92 điều dưỡng trên 10.000 dân.<ref>{{Chú thích web |title=Health |url=http://www.sesrtcic.org/oic-member-countries-infigures.php?c_code=24&cat_code=8 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303214323/http://www.sesrtcic.org/oic-member-countries-infigures.php?c_code=24&cat_code=8 |archive-date=3 March 2016 |access-date=17 August 2016 |publisher=SESRIC}}</ref> Pháp luật quy định y tế là miễn phí,<ref>{{Chú thích web |title=Iraq's troubled young hearts |url=https://www.aljazeera.com/news/2010/8/31/iraqs-troubled-young-hearts |access-date=17 April 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> nhưng hậu quả chiến tranh, xung đột, bất ổn đã tác động lớn đến ngành y tế.

===Tị nạn===
Sự di tản của người Iraq bản địa đến các quốc gia khác được gọi là [[diaspora]] Iraq. Cao ủy Tị nạn Liên Hợp Quốc ước tính có khoảng 2 triệu ngưới Iraq đã rời khỏi đất nước của họ sau sự xâm lược của lực lượng đa quốc gia vào Iraq năm 2003, chủ yếu sang [[Syria]] và [[Jordan]].<ref>{{chú thích báo|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6286129.stm|tiêu đề=Warnings of Iraq refugee crisis|nhà xuất bản=BBC News|ngày=ngày 22 tháng 1 năm 2007|ngày truy cập=ngày 18 tháng 8 năm 2007}}</ref> Trung tâm Giám sát di tản nội bộ ước tính hiện có thêm 1,9 triệu người hiện đã di tản trong đất nước này.<ref>{{Chú thích web|url=http://www.internal-displacement.org/countries/iraq|tiêu đề=A displacement crisis|ngày=ngày 30 tháng 3 năm 2007|ngày truy cập=ngày 18 tháng 8 năm 2007}}</ref>

Năm 2007, U.N. nói rằng khoảng 40% tầng lớp trung lưu Iraq được tin là đã chạy trốn và hầu hết đang chạy trốn khỏi cuộc đàn áp có hệ thống và không có mong muốn quay trở lại.<ref>{{chú thích báo|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2007/01/16/MNG2MNJBIS1.DTL|tiêu đề=40% of middle class believed to have fled crumbling nation|work=The San Francisco Chronicle|first=Carolyn|last=Lochhead|ngày=ngày 16 tháng 1 năm 2007|archive-date=2012-05-14|access-date=2014-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120514154640/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2007/01/16/MNG2MNJBIS1.DTL|url-status=dead}}</ref> Người tị nạn đang bị sa lầy trong nghèo đói như họ thường bị cấm làm việc tại nước họ đến.<ref>{{chú thích báo|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6293807.stm|title=Doors closing on fleeing Iraqis|work=BBC News|ngày=ngày 24 tháng 1 năm 2007|ngày truy cập=ngày 5 tháng 1 năm 2010|first=Jon|last=Leyne}}</ref><ref>{{chú thích báo|url=http://www.irinnews.org/Report/72768/IRAQ-Plight-of-refugees-worsens-as-Syria-Jordan-impose-restrictions|tiêu đề=Plight of Iraqi refugees worsens as Syria, Jordan impose restrictions}}</ref> Trong những năm gần đây diaspora có vẻ đã trở lại với an ninh được tăng cường; chính phủ Iraq tuyên bố có 46.000 người tị nạn đã tự trở về nhà của họ vào tháng 10 năm 2007.<ref>{{chú thích báo|url=http://www.guardian.co.uk/Iraq/Story/0,,2214918,00.html|tiêu đề=Iraqi refugees start to head home|format=PDF|work=The Guardian|location=Luân Đôn|first=Ian|last=Black|ngày=ngày 22 tháng 11 năm 2007|ngày truy cập=ngày 5 tháng 5 năm 2010}}</ref>

Đến năm 2011, gần 3 triệu người Iraq đã di tản, với 1,3 triệu trong lãnh thổ Iraq và 1,6 triệu đã ra nước láng giềng, chủ yếu là Jordan và Syria.<ref>{{chú thích báo|tiêu đề=Will Iraq's 1.3 million refugees ever be able to go home?|nhà xuất bản=[[The Independent]]|ngày=ngày 16 tháng 12 năm 2011 |url=http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/will-iraqs-13-million-refugees-ever-be-able-to-go-home-6277667.html|location=Luân Đôn}}</ref> Hơn phân nửa người Iraq theo công giáo đã chạy trốn khỏi quốc gia này từ năm 2003.<ref>{{chú thích báo|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-11724378|tiêu đề= Christian areas targeted in Bagdad attacks|ngày=ngày 10 tháng 11 năm 2010|work=[[BBC]]|ngày truy cập=ngày 10 tháng 11 năm 2010}}</ref><ref>{{chú thích báo|url=http://usatoday30.usatoday.com/news/world/iraq/2007-03-22-christians-iraq_N.htm|tiêu đề=Christians, targeted and suffering, flee Iraq|nhà xuất bản=USA Today|ngày=ngày 23 tháng 3 năm 2007|first1=Zaid|last1=Sabah|first2=Rick|last2=Jervis}}</ref> Theo thống kê của cơ quan Di dân và Công dân Hoa Kỳ, 58.811 người Iraq đã được cấp quyền công dân Hoa Kỳ theo cơ chế tị nạn đến ngày 25 tháng 5 năm 2011.<ref>{{Chú thích web|url=http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextchannel=68439c7755cb9010VgnVCM10000045f3d6a1RCRD&vgnextoid=df4c47c9de5ba110VgnVCM1000004718190aRCRD|tiêu đề=USCIS – Iraqi Refugee ProcessingFact Sheet|website=Uscis.gov|ngày truy cập=ngày 2 tháng 12 năm 2011|archive-date=2011-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20111210131849/http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=df4c47c9de5ba110VgnVCM1000004718190aRCRD&vgnextchannel=68439c7755cb9010VgnVCM10000045f3d6a1RCRD|url-status=dead}}</ref>

Để thoát khỏi cuộc nội chiến, hơn 160.000 người tị nạn Syria thuộc nhiều sắc tộc khác nhau đã chạy trốn đến Iraq từ năm 2012.<ref>{{Chú thích web|tiêu đề=Demographic Data of Registered Population|url=http://data.unhcr.org/syrianrefugees/country.php?id=103|nhà xuất bản=UNHCR|ngày truy cập=2014-06-29|archive-date=2015-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20150922080939/http://data.unhcr.org/syrianrefugees/country.php?id=103|url-status=dead}}</ref> Sự gia tăng bạo lực trong cuộc [[nội chiến Syria]] đã làm cho số người Iraq trở về quê hương của họ từ Syria ngày càng tăng.<ref>{{Chú thích web|tiêu đề=Iraqi refugees flee war-torn Syria and seek safety back home|url=http://www.unhcr.org/51c0399c9.html|nhà xuất bản=UNHCR|ngày=ngày 18 tháng 6 năm 2013}}</ref>

==Văn hoá==
''Bài đọc chính: [[Văn hoá Iraq]]''

==Xem thêm==
*[[Iraq (1968–2003)]]
*[[Lực lượng Vũ trang Iraq|Quân đội Iraq]]

== Ghi chú ==
{{Danh sách ghi chú}}

==Tham khảo==
{{Tham khảo|30em}}

==Liên kết ngoài==
{{Liên kết tới các dự án khác|voy=Iraq|v=no|n=no|s=no|b=no|c=العراق}}
* [http://www.indepthinfo.com/iraq/index.shtml Indepth Analysis of the Gulf War] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040926082005/http://www.indepthinfo.com/iraq/index.shtml |date=2004-09-26 }}
* [http://www.onlineopinion.com.au/view.asp?article=1009 Bush in Bagdad]
* [http://www.HavenWorks.com/world/iraq Iraq News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191103063858/http://havenworks.com/world/iraq |date=2019-11-03 }}
* [http://www.cafeimpala.com/downloadbookE.html On a Small Bridge in Iraq] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031202160819/http://www.cafeimpala.com/downloadbookE.html |date=2003-12-02 }}
* {{wikiatlas|Iraq}}

{{Trung Đông}}
{{Châu Á}}
{{Liên đoàn Ả Rập}}
{{OIC}}
{{OPEC}}
{{Kiểm soát tính nhất quán}}
[[Thể loại:Iraq| ]]
[[Thể loại:Quốc gia thành viên Tổ chức Hợp tác Hồi giáo]]
[[Thể loại:Quốc gia thành viên Liên đoàn Ả Rập]]
[[Thể loại:Bài cơ bản dài]]
[[Thể loại:Lưỡng Hà]]
[[Thể loại:Cộng hòa Ả Rập]]
[[Thể loại:Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Ả Rập]]
[[Thể loại:Quốc gia thành viên của Liên Hợp Quốc]]
[[Thể loại:Quốc gia Trung Đông]]
[[Thể loại:Quốc gia Cận Đông]]
[[Thể loại:Quốc gia thành viên OPEC]]
[[Thể loại:Quốc gia châu Á]]
[[Thể loại:Cộng hòa liên bang]]
[[Thể loại:Quốc gia Tây Á]]
[[Thể loại:Quốc gia và vùng lãnh thổ khởi đầu năm 1932]]