Xem mã nguồn của Itō Hirobumi

{{Tên người Nhật|Itō}}
{{Infobox officeholder 1
|name = Itō Hirobumi
|honorific_prefix = [[Vương tước]] 
|honorific_suffix = 
|native_name = '''伊藤 博文'''
|native_name_lang = ja
|image = ITŌ Hirobumi.jpg
|caption = Chân dung Itō Hirobumi năm 1900
|imagesize = 250px
|office = [[Xu mật viện (Nhật Bản)#Các chủ tịch|Chủ tịch Hội đồng Cơ mật]]
|1namedata = [[Thiên hoàng Minh Trị|Minh Trị]]
|1blankname = Thiên hoàng
|term_start = [[30 tháng 4]] năm [[1888]]
|term_end = [[30 tháng 10]] năm [[1889]]<br />{{số năm theo năm và ngày |1888|4|30|1889|10|30}}
|predecessor = Chức vụ được thành lập 
|successor = [[Oki Takato]]
|term_start1 = [[1 tháng 6]] năm [[1891]]
|term_end1= [[8 tháng 8]] năm [[1892]]<br />{{số năm theo năm và ngày |1891|6|1|1892|8|8}}
|predecessor1 = Oki Takato
|successor1 = Oki Takato
|term_start2 = [[13 tháng 7]] năm [[1903]]
|term_end2= [[21 tháng 12]] năm [[1905]]<br />{{số năm theo năm và ngày |1903|7|13|1905|12|21}}
|predecessor2 = [[Saionji Kinmochi]]
|successor2 = [[Yamagata Aritomo]]
|term_start3 = [[14 tháng 6]] năm [[1909]]
|term_end3= [[26 tháng 10]] năm [[1909]]<br />{{số năm theo năm và ngày |1909|6|14|1909|10|26}}
|predecessor3 =Yamagata Aritomo
|successor3 = Yamagata Aritomo
|office4 = [[Thủ tướng Nhật Bản|Thủ tướng thứ 1, 5, 7, 10 của Nhật Bản]] <ref name="Kantei">[http://japan.kantei.go.jp/cabinet/0001-30_e.html "Prime Ministers in History"]</ref> 
|1namedata4 = [[Thiên hoàng Minh Trị|Minh Trị]]
|1blankname4 = Thiên hoàng
|term_start4 = [[19 tháng 10]] năm [[1900]]
|term_end4 = [[10 tháng 5]] năm [[1901]]<br />{{số năm theo năm và ngày |1900|10|19|1901|5|10}}
|predecessor4 = [[Yamagata Aritomo]]
|successor4 = [[Saionji Kinmochi]] {{small|(Quyền)}}
|term_start5 = [[12 tháng 1]] năm [[1898]]
|term_end5 = [[30 tháng 6]] năm [[1898]]<br />{{số năm theo năm và ngày |1898|1|12|1898|6|30}}
|predecessor5 = [[Matsukata Masayoshi]]
|successor5 = [[Ōkuma Shigenobu]]
|term_start6 = [[8 tháng 8]] năm [[1892]]
|term_end6 = [[31 tháng 8]] năm [[1896]]<br />{{số năm theo năm và ngày |1892|8|8|1896|8|31}}
|predecessor6 = Matsukata Masayoshi
|successor6 = [[Kuroda Kiyotaka]] {{small|(Quyền)}}
|term_start7 = [[22 tháng 12]] năm [[1885]]
|term_end7 = [[30 tháng 4]] năm [[1888]]<br />{{số năm theo năm và ngày |1885|12|22|1888|4|30}}
|predecessor7 = Chức vụ được thành lập
|successor7 = Kuroda Kiyotaka
|office8 = [[Bộ trưởng Ngoại giao (Nhật Bản)|Bộ trưởng Ngoại giao]] 
|term_start8 = [[tháng 9]] năm [[1887]]
|term_end8 = [[tháng 2]] năm [[1888]]
|1namedata8 = [[Thiên hoàng Minh Trị|Minh Trị]]
|1blankname8 = Thiên hoàng
|predecessor8= [[Inoue Kaoru]]
|successor8 = [[Ōkuma Shigenobu]]
|office9 = [[Thống giám Nhật Bản tại Triều Tiên|Thống giám Triều Tiên]]
|1namedata9 = [[Thiên hoàng Minh Trị|Minh Trị]]
|1blankname9 = Thiên hoàng
|term_start9 = [[21 tháng 12]] năm [[1905]]
|term_end9 = [[14 tháng 6]] năm [[1909]]<br />{{số năm theo năm và ngày |1905|12|21|1909|6|14}}
|predecessor9 = Chức vụ được thành lập
|successor9 = [[Sone Arasuke]]
| pronunciation = 
| birth_name = Hayashi Risuke
|birth_date = [[16 tháng 10]] năm [[1841]]
|birth_place = [[Hikari, Yamaguchi|Tsukari]], [[Yamaguchi]], [[Nhật Bản]]
|death_date = [[26 tháng 10]] năm [[1909]] (68 tuổi)
|death_place = [[Cáp Nhĩ Tân]], [[Hắc Long Giang]], [[Đại Thanh]]
| resting_place = Nghĩa trang Hirobumi Ito, [[Tokyo]], [[Nhật Bản]]
| resting_place_coordinates = 
|party = [[Chính trị gia độc lập|Độc lập]] {{small|(Trước năm 1900)}}<br>[[Rikken Seiyūkai|Hiệp hội Lập hiến về Hữu nghị Chính trị]] {{small|(1900–1909)}}
|spouse = Itō Umeko
 | partner = <!--For those with a domestic partner and not married-->
 | relations = 
 | children = ba con trai, hai con gái
 | parents = <!-- overrides mother and father parameters -->
 | mother = <!-- may be used (optionally with father parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) -->
 | father = Itō Jūzō
 | relatives = 
 | residence = 
 | education = 
 | alma_mater = [[Shoka Sonjuku]] <br> [[Đại học London]]
 | occupation = 
 | profession = 
 | known_for = 
|signature = Signature of Ito Hirobumi.svg
| module =
{{Infobox Chinese/Japanese| child=yes
| kanji = 伊藤 博文
| romaji = Itō Hirobumi
| hiragana = いとう ひろぶみ
| katakana = イトウ ヒロブミ
}}
}}
[[Kazoku|Thân vương]] {{Nihongo|'''Itō Hirobumi'''|伊藤 博文|''Itō Hirobumi''|hanviet=Y Đằng Bác Văn|kyu=|hg=|kk=|}} ([[16 tháng 10]] năm [[1841]] – [[26 tháng 10]] năm [[1909]], cũng được gọi là '''Hirofumi'''/'''Hakubun''' và '''Shunsuke''' thời trẻ) là một chính khách Nhật Bản, người từng giữ chức [[Thủ tướng Nhật Bản|Thủ tướng đầu tiên của Nhật Bản]] từ năm 1885 đến năm 1888. Itō tiếp tục giữ chức Thủ tướng 3 lần nữa từ năm 1892 đến năm 1901. Ông cũng là thành viên của ''[[Genrō]]'' (nguyên lão đại thần), một nhóm các chính khách cấp cao có vai trò quyết định chính sách cho [[Đế quốc Nhật Bản]] trong [[thời kỳ Minh Trị]]. Là một nhân vật chủ chốt trong quá trình hình thành Nhật Bản hiện đại, Itō đóng vai trò trung tâm trong việc soạn thảo [[Hiến pháp Đế quốc Nhật Bản|Hiến pháp Minh Trị]] năm 1889 cũng như việc thành lập [[Quốc hội Nhật Bản|Quốc hội]] và hệ thống [[nội các Nhật Bản]].

Sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo ở [[Phiên Chōshū|Lãnh địa Chōshū]], Itō Hirobumi và cha ông được nhận nuôi vào một gia đình [[samurai]] cấp thấp. Sau khi [[Cuộc thám hiểm Perry|Nhật Bản mở cửa]] vào năm 1854, ông gia nhập phong trào dân tộc chủ nghĩa ''[[Tôn hoàng nhương di|Sonnō jōi]] (Tôn hoàng nhương di)'' trước khi được gửi đến Anh vào năm 1863 để học tại [[Đại học College London]]. Sau cuộc [[Duy tân Minh Trị]] năm 1868, Itō được bổ nhiệm làm ủy viên hội đồng cấp dưới phụ trách ngoại giao trong Đế quốc Nhật Bản mới thành lập. Sau đó vào năm 1870, ông đến [[Hoa Kỳ]] để nghiên cứu tiền tệ phương Tây, và sau đó giúp thiết lập hệ thống ngân hàng và thuế hiện đại của Nhật Bản. Itō sau đó bắt đầu một chuyến đi nước ngoài khác với [[Sứ tiết Iwakura|Phái đoàn Iwakura]] đến Hoa Kỳ và Châu Âu. Sau khi trở về Nhật Bản vào năm 1873, ông trở thành ủy viên hội đồng chính thức và bộ trưởng công trình công cộng.

Đến đầu những năm 1880, Itō nổi lên như người lãnh đạo trên thực tế của [[Phiên phiệt|chế độ Phiên phiệt Minh Trị]].<ref name="Craig 60–61">{{cite book |last=Craig |first=Albert M. |editor-last1=Jansen |editor-first1=Marius B. |editor-last2=Rozman |editor-first2=Gilbert |title=Japan in Transition: From Tokugawa to Meiji |publisher=Princeton University Press |date=14 July 2014 |orig-year=1st pub. 1986 |pages=60–61 |chapter=Chapter 2: The Central Government |isbn= 978-0691604848 |quote=By 1878 Ōkubo, Kido, and Saigō, the triumvirate of the Restoration, were all dead. There followed a three-year interim during which it was unclear who would take their place. During this time, new problems emerged: intractable inflation, budget controversies, disagreement over foreign borrowing, a scandal in Hokkaido, and increasingly importunate party demands for constitutional government. Each policy issue became entangled in a power struggle of which the principals were Ōkuma and Itō. Ōkuma lost and was expelled from the government along with his followers...¶Itō's victory was the affirmation of Sat-Chō rule against a Saga outsider. Itō never quite became an Ōkubo but he did assume the key role within the collective leadership of Japan during the 1880s.}}</ref><ref>{{cite book |last=Beasley |first=W.G. |editor-last=Jansen |editor-first=Marius B. |title=The Cambridge History of Japan |volume=V:The Nineteenth Century |publisher=Cambridge University Press |date=1988 |pages=657 |chapter=Chapter 10: Meiji Political Institutions |isbn=0-521-22356-3|quote=Now that Ōkubo was dead and Iwakura was getting old, the contest for overall leadership seemed to lie between Itō and Ōkuma, which gave the latter's views a particular importance. He did not submit them until March 1881. They then proved to be a great deal more radical than any of his colleagues had expected, not least in recommending that a parliament be established almost immediately, so that elections could be held in 1882 and the first session convoked in 1883...Ōkuma envisaged a constitution on the British model, in which power would depend on rivalry among political parties and the highest office would go to the man who commanded a parliamentary majority...Implicit in this was a challenge to the Satsuma and Chōshū domination of the Meiji government. Itō at once took it up, threatening to resign if anything like Ōkuma's proposals were accepted. This enabled him to isolate Ōkuma and force him out of the council later in the year.}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |last=Perez |first=Louis G. |editor1-last= Perez |editor1-first= Louis G. |title=Itō Hirobumi |encyclopedia=Japan at War:An Encyclopedia |publisher=ABC-CLIO, LLC |url=https://books.google.com/books?id=RHXG0JV9zEkC&dq=Ito+assumed+primary+leadership&pg=PA149 |isbn = 9781598847420 |access-date=11 September 2022 |page=149 |date = 8 January 2013 |quote=In 1878, Itō  became Minister of Home Affairs. He and Ōkuma subsequently became embroiled over the adoption of a constitutional form of government. Itō had Ōkuma ousted from office and assumed primary leadership in the Meiji government...}}</ref> Năm 1881, ông chính thức được giao nhiệm vụ giám sát việc soạn thảo Hiến pháp Minh Trị. Sau chuyến đi đến châu Âu để nghiên cứu hệ thống chính trị của các quốc gia này, Itō quyết định áp dụng một hiến pháp mô phỏng theo hiến pháp của [[Vương quốc Phổ]] bằng cách trao quyền lực đáng kể cho hoàng đế đồng thời hạn chế sự tham gia của các đảng phái chính trị vào chính phủ. Năm 1885, ông thay thế [[Thái chính quan]] (Daijō-kan) bằng một nội các gồm các bộ trưởng và trở thành thủ tướng đầu tiên của Nhật Bản. Sau khi Hiến pháp Minh Trị được soạn thảo vào năm 1888, ông thành lập [[Xu mật viện (Nhật Bản)|Hội đồng Cơ mật]] trên cả nội các do chính ông đứng đầu để xem xét trước khi ban hành chính thức vào năm 1889. Ngay cả khi không còn giữ chức thủ tướng, Itō vẫn tiếp tục gây ảnh hưởng đáng kể đến chính sách của chính phủ với tư cách là cố vấn hoàng gia (genkun) và Chủ tịch Hội đồng Cơ mật. Năm 1900, ông thành lập đảng chính trị ''[[Rikken Seiyūkai]]'' khi chính trị đảng phái ngày càng trở nên nổi bật trong Quốc hội.

Trên trường quốc tế, Itō theo đuổi một chính sách đối ngoại năng động. Ông đã tăng cường quan hệ ngoại giao với các cường quốc phương Tây, bao gồm [[Đế quốc Đức]], Hoa Kỳ và đặc biệt là [[Đế quốc Anh]]. Tại châu Á, ông giám sát [[Chiến tranh Thanh – Nhật]] và đàm phán hoà ước đầu hàng của [[Nhà Thanh|Đế chế Đại Thanh]] với các điều khoản có lợi cho Nhật Bản, bao gồm việc sáp nhập [[Đài Loan]] và giải phóng [[Vương quốc Triều Tiên|Triều Tiên]] khỏi hệ thống cống nạp của Trung Quốc. Sau [[Chiến tranh Nga-Nhật]], [[Hiệp ước Nhật-Triều, 1905| Hiệp ước Eulsa]] năm 1905 đã đưa Itō trở thành [[Thống giám Nhật Bản tại Triều Tiên|Thống giám Nhật bản đầu tiên tại Triều Tiên]] (đến năm 1910, Toàn quyền mới thay cho Thống giám). Mặc dù ban đầu ủng hộ chế độ bảo hộ hơn là sáp nhập hoàn toàn [[Bán đảo Triều Tiên]], áp lực từ lãnh đạo Quân đội Đế quốc Nhật Bản và sự thất bại của phương pháp từng bước của ông đã dẫn đến việc ông ủng hộ sáp nhập. Itō từ chức Thống giám vào tháng 6 năm 1909, nhưng chỉ 4 tháng sau đó đã bị nhà hoạt động độc lập và nhà dân tộc chủ nghĩa Triều Tiên là [[An Jung-geun]] (An Trọng Căn) ám sát tại [[Cáp Nhĩ Tân]], [[Mãn Châu]].

Itō có xuất phát điểm từ một gia đình samirai cấp thấp, nhưng khi qua đời, ông đã trở thành một đại quý tộc trong [[Hoa tộc]] (Kazoku) với tước Thân vương/Công tước. Cá nhân ông được Thiên hoàng Minh Trị nâng lên hàng quý tộc vào năm 1884, với danh vị bá tước. Năm 1895, ông được nâng lên hầu tước và đến năm 1907 ông được phong Thân vương/Công tước. Trong tầng lớp Hoa tộc, ông thăng tiến nhờ “huân công/勲功”.

==Những năm đầu đời và giáo dục==
===Gốc tích và trở thành con nuôi===
[[file:Former residence of Ito Hirobumi 2.jpg|thumb|250px|left|Ngôi nhà thời thơ ấu của Itō ở [[Hagi, Yamaguchi|Hagi]], [[Yamaguchi|tỉnh Yamaguchi]]]]

Itō Hirobumi, tên thật là Hayashi Risuke, sinh ngày 16 tháng 10 năm 1841 ([[Tenpō]] 12, ngày 2 tháng 9) tại làng Tsukari, [[tỉnh Suō]] (nay là [[Hikari, Yamaguchi|Hikari]], tỉnh [[Yamaguchi]]), thuộc [[Phiên Chōshū]].{{sfn|Takii|2014|p=7}} Ông là con trai của Hayashi Jūzō, một nông dân xuất thân khiêm tốn.{{sfnm|1a1=Jansen|1y=2000|1p=389|2a1=Takii|2y=2014|2pp=2, 7}} Cha ông phục vụ một [[samurai]] cấp thấp tên là Itō Naoemon tại thị trấn lâu đài Hagi.{{sfn|Takii|2014|p=7}} Khi Hirobumi còn rất nhỏ, cha ông cùng gia đình được nhận làm con nuôi của gia đình Itō, ban cho họ tước vị samurai, mặc dù ở cấp bậc thấp nhất là chūgen (lính bộ binh).{{sfnm|1a1=Jansen|1y=2000|1p=389|2a1=Takii|2y=2014|2p=7}} Sau khi được nhận làm con nuôi, tên của Risuke được đổi thành Itō Risuke, sau đó là Itō Shunsuke vào năm 1858, và cuối cùng là Hirobumi vào khoảng năm 1869.{{sfn|Takii|2014|p=7}} Tên "Hirobumi" (博文), có nghĩa là "học tập sâu rộng", được cho là do [[Takasugi Shinsaku]] đề xuất và bắt nguồn từ [[Luận ngữ]] của [[Khổng Tử]].{{sfn|Takii|2014|p=16}}

===Yoshida Shōin và hoạt động tích cực ban đầu===
[[File:Itō Hirobumi 1863.jpg|thumb|left|250px|Itō khi còn là một [[samurai]] trẻ tuổi, 1863]]

Năm 1856, Itō được cử đi làm nhiệm vụ canh gác ở [[tỉnh Sagami]].{{sfn|Takii|2014|p=7}} Tại đó, vào năm 1857, Kuruhara Ryōzō, anh rể của [[Kido Takayoshi]], đã khuyến khích các hoạt động trí tuệ của ông.{{sfn|Takii|2014|p=7}} Cuối năm đó, Itō trở về Chōshū và, nhờ sự giới thiệu của Kuruhara, đã ghi danh vào [[Học viện Shōkasonjuku|Shōka Sonjuku]], một học viện tư thục do học giả và nhà hoạt động có ảnh hưởng [[Yoshida Shōin]] điều hành.{{sfn|Takii|2014|p=8}} Học viện này đã đào tạo một số nhân vật sau này trở nên nổi bật trong cuộc [[Duy tân Minh Trị]], bao gồm [[Takasugi Shinsaku]] và [[Yamagata Aritomo]].{{sfn|Takii|2014|p=8}}

Việc Yoshida Shōin bị hành quyết trong cuộc [[thanh trừng Ansei]] năm 1859 đã ảnh hưởng sâu sắc đến Itō, người cùng với Kido Takayoshi và những người khác đã lấy lại thi hài của Yoshida để chôn cất.{{sfn|Takii|2014|p=8}} Sau đó, Itō tham gia vào phong trào [[Tôn hoàng nhương di|Sonnō jōi]] (Tôn hoàng nhương di, Trục xuất người man rợ) cực đoan.{{sfn|Takii|2014|p=8}} Năm 1862, ông tham gia vào một âm mưu bất thành nhằm ám sát [[Nagai Uta]], một quan chức Chōshū.{{sfn|Takii|2014|p=8}} Cuối năm đó, ông tham gia vào vụ đốt phá phái đoàn Anh tại [[Edo]]. Sau đó, cùng với [[Yamao Yōzō]], ông đã ám sát học giả kinh điển Nhật Bản [[Hanawa Jirō Tadatomi]], dựa trên một báo cáo sai sự thật.{{sfn|Takii|2014|p=8}}

Mặc dù ban đầu đắm mình trong hệ tư tưởng của Shōin, Itō sau đó đã xa rời chủ nghĩa cực đoan của nó, coi tình cảm chống phương Tây của thời đại là "hoàn toàn cảm tính" và thiếu "tính toán chính trị thấu đáo".{{sfn|Takii|2014|p=10}} Ông bắt đầu ngưỡng mộ những nhân vật như Nagai Uta vì "chiến lược chính trị" thực dụng của họ, báo hiệu sự phát triển sở thích của chính ông đối với chính trị gia dựa trên chủ nghĩa hiện thực.{{sfn|Takii|2014|p=10}}

===Du học Anh và trở về===
[[File:Choshu 5.jpg|thumb|250px|"[[Năm người Chōshū]]", 1863. Từ trái: [[Inoue Kaoru]], [[Endō Kinsuke]], [[Inoue Masaru (công chức)|Nomura Yakichi]], [[Yamao Yōzō]] và Itō.{{sfn|Takii|2014|p=12}}]]

Itō được chọn là một trong [[Năm người Chōshū]] bí mật đến Anh du học vào năm 1863, một hành động vi phạm lệnh cấm đi nước ngoài của [[Mạc phủ Tokugawa]].{{sfnm|1a1=Jansen|1y=2000|1p=390|2a1=Takii|2y=2014|2pp=10-11}}  Giới lãnh đạo [[Phiên Chōshū]], bao gồm [[Sufu Masanosuke]], coi đây là điều quan trọng để có được "công cụ con người" và hiểu biết về nền văn minh phương Tây nhằm chuẩn bị cho Nhật Bản tham gia vào các hoạt động quốc tế trong tương lai.{{sfn|Takii|2014|p=10}} Năm sinh viên rời Nhật Bản vào ngày 27 tháng 6 năm 1863, đến [[London]] vào ngày 4 tháng 11.{{sfn|Takii|2014|p=11}} Họ bắt đầu học tại [[Đại học College London]], ở trọ với Giáo sư [[Alexander William Williamson|Alexander Williamson]] và đắm mình trong [[tiếng Anh]] và phong tục phương Tây.{{sfn|Takii|2014|pp=11, 14}}

Thời gian học tập ban đầu của Itō ở Anh đã bị rút ngắn. Sau khoảng sáu tháng, ông và [[Inoue Kaoru]] quyết định trở về Nhật Bản sau khi biết tin từ tờ [[The Times]] về vụ [[Pháo kích Shimonoseki]] của các cường quốc phương Tây và cuộc xung đột giữa [[Phiên Satsuma]] và một hải đội Anh.{{sfnm|1a1=Jansen|1y=2000|1p=390|2a1=Takii|2y=2014|2p=13}} Mục tiêu của họ là thuyết phục các nhà lãnh đạo Chōshū về tính không thực tế của việc trục xuất người nước ngoài.{{sfn|Takii|2014|p=13}}

Trải nghiệm ở nước ngoài đầu tiên này, dù ngắn ngủi, thường được mô tả là một ảnh hưởng quan trọng đến quan điểm sau này của ông.{{sfn|Takii|2014|p=13}} Ông trở về Nhật Bản vào tháng 7 năm 1864, trong thời kỳ khủng hoảng quốc gia. Kiến thức trực tiếp của ông về phương Tây và kỹ năng tiếng Anh mới học được đã khiến ông trở thành một tài sản vô giá.{{sfn|Takii|2014|p=14}} Sau thất bại của Chōshū trước lực lượng hải quân phương Tây đồng minh tại Shimonoseki, Itō đã làm người đàm phán trong các cuộc đàm phán hòa bình.{{sfn|Takii|2014|p=14}} Kinh nghiệm này đã khởi đầu sự nghiệp của ông với tư cách là một nhà đàm phán tài ba, một tài năng mà Yoshida Shōin đã nhận ra trước đó.{{sfn|Takii|2014|p=14}} Thời gian ở Anh đã mở rộng tầm nhìn của ông và ảnh hưởng đến cách tiếp cận sau này của ông đối với các vấn đề đối ngoại và xây dựng nhà nước cũng như cam kết "học tập sâu rộng" (ý nghĩa của cái tên "Hirobumi").{{sfn|Takii|2014|p=16}} Itō đã phát triển khả năng sử dụng tiếng Anh một cách thành thạo, sau này đã có những bài phát biểu bằng tiếng Anh trong Nhiệm vụ Iwakura và duy trì thói quen đọc các ấn phẩm tiếng Anh.{{sfnm|1a1=Jansen|1y=2000|1p=390|2a1=Takii|2y=2014|2pp=14-15}} Ông thường xuyên trả lời phỏng vấn cho giới truyền thông phương Tây mà không cần phiên dịch và tiến hành thư từ bằng tiếng Anh trong suốt sự nghiệp của mình.{{sfn|Takii|2014|p=15}}

==Chính khách đầu thời Minh Trị==
===Sự thăng tiến trong chính phủ Minh Trị===
[[File:Ito Hirobumi of Choshu Domain and Okubo Toshimichi of Satsuma Domain in Tokyo 1869.png|thumb|250px|Các samurai của Phiên Chōshū và Phiên Satsuma năm 1869, với Itō ở ngoài cùng bên trái và Ōkubo Toshimichi ở ngoài cùng bên phải.]]

Sau cuộc [[Duy tân Minh Trị]] năm 1868, sự hiểu biết của Itō về các vấn đề phương Tây đã trở thành một lợi thế đáng kể, góp phần vào sự thăng tiến của ông trong chính phủ mới.{{sfn|Takii|2014|p=16}} Vào tháng 2 năm 1868, ông được giao một vai trò trong lĩnh vực ngoại giao.{{sfn|Takii|2014|p=17}} Cuối năm đó, ông được bổ nhiệm làm thống đốc đầu tiên của [[tỉnh Hyōgo]], bao gồm cả cảng [[Kobe]] mới được mở. Vị trí này đã đưa ông lên hàng đầu trong các hoạt động ngoại giao và thương mại quốc tế của Nhật Bản.{{sfn|Takii|2014|pp=17-18}}

Vào tháng 2 năm 1869, Itō đã đệ trình một văn bản chính sách quan trọng, "Nguyên tắc Chính sách Quốc gia" (Kokuze kōmoku), còn được gọi là "Đề xuất Hyōgo".{{sfn|Takii|2014|p=18}} Kế hoạch 6 điểm toàn diện này ủng hộ:

#Việc thành lập một chế độ quân chủ.
#Việc tập trung quyền lực chính trị và quân sự dưới sự cai trị của hoàng đế, bao gồm việc ủng hộ việc [[Phế phiên, lập huyện|trả lại các lãnh địa phong kiến cho hoàng đế]] (hanseki hōkan).
#Sự tham gia và tương tác tích cực với các nước ngoài. Việc xóa bỏ sự phân biệt giai cấp truyền thống và trao quyền tự do lớn hơn cho người dân.
#Việc thúc đẩy học tập khoa học và tiếp thu kiến thức từ khắp nơi trên thế giới.
#Hợp tác quốc tế và chấm dứt dứt khoát chủ nghĩa bài ngoại (jōi).{{sfn|Takii|2014|p=18}}

Đề xuất này nhấn mạnh mạnh mẽ sự cần thiết "để người dân trên khắp Nhật Bản học hỏi khoa học đằng sau những thành tựu khoa học của thế giới, từ đó lan tỏa kiến thức về khoa học tự nhiên". Ông kêu gọi bồi dưỡng dân chúng "văn minh và khai sáng" và đề xuất thành lập các trường đại học ở Tokyo và [[Kyoto]].{{sfn|Takii|2014|p=18}}

Ông đề cập đến Hoa Kỳ như một ví dụ về sự thống nhất quốc gia, nơi sự thịnh vượng quốc gia được thúc đẩy bởi "sự đoàn kết trong tâm hồn và trí tuệ của người dân".{{sfn|Takii|2014|p=19}} Ông chủ trương vượt qua lòng trung thành hẹp hòi đối với phiên để tạo nên một bản sắc dân tộc Nhật Bản thống nhất.{{sfn|Takii|2014|p=19}}

===Cải cách tài chính và tiền tệ===

Năm 1870, khi đang giữ chức thứ trưởng Bộ Tài chính, Itō đã đến Hoa Kỳ để nghiên cứu các thể chế tài chính và tiền tệ của nước này.{{sfn|Takii|2014|p=19}} Chuyến đi điều tra này, kéo dài từ tháng 12 năm 1870 đến tháng 6 năm 1871, đã ảnh hưởng trực tiếp đến việc thành lập Luật Tiền tệ Mới (Shinka Jōrei) của Nhật Bản vào năm 1871. Luật này đã đưa Nhật Bản vào chế độ [[bản vị vàng]], điều chỉnh hệ thống tiền tệ của nước này phù hợp với các quốc gia phương Tây.{{sfn|Takii|2014|p=19}} Itō là người ủng hộ cuộc cải cách này, đã gửi một bản ghi nhớ từ Hoa Kỳ lập luận về việc áp dụng nó dựa trên kinh nghiệm thành công của "các nước phương Tây văn minh".{{sfn|Takii|2014|p=20}} Mặc dù việc chuyển sang chế độ bản vị vàng được một số người đương thời coi là cấp tiến, nhưng cuộc cải cách này cũng kết hợp các yếu tố liên tục với khuôn khổ tiền tệ hiện có của Nhật Bản.{{sfn|Takii|2014|p=21}}

Itō cũng đóng một vai trò quan trọng trong sự phát triển của một hệ thống ngân hàng hiện đại ở Nhật Bản. Ông ủng hộ việc thành lập một ngân hàng phát hành, và vào tháng 12 năm 1872, Quy định Ngân hàng Quốc gia (Kokuritsu Ginkō Jōrei) đã được ban hành, lấy cảm hứng từ [[Đạo luật Ngân hàng Quốc gia]] của Mỹ.{{sfn|Takii|2014|p=21}} Đề xuất của ông hình dung ra một hệ thống trong đó các ngân hàng quốc gia sẽ được phép phát hành tiền giấy được bảo đảm bằng trái phiếu chính phủ. Đây là một phần của chiến lược nhằm dần dần thay thế tiền giấy không thể chuyển đổi thành kim loại quý.{{sfn|Takii|2014|p=21}} Cách tiếp cận có phương pháp, từng bước này đối với cải cách tiền tệ là một ví dụ ban đầu về chủ nghĩa cải cách thận trọng, dần dần, đặc trưng cho triết lý cải cách rộng lớn hơn của ông.{{sfn|Takii|2014|p=21}}

===Phái đoàn Iwakura và sự chuyển hướng sang chủ nghĩa cải cách dần dần===
[[File:Iwakura mission.jpg|thumb|250px|Các thành phiên trong [[Sứ tiết Iwakura|Phái đoàn Iwakura]] ở [[San Francisco]], 1872. Từ trái sang phải: [[Kido Takayoshi]], [[Yamaguchi Naoyoshi]], [[Iwakura Tomomi]], Itō, và [[Ōkubo Toshimichi]].{{sfn|Takii|2014|p=23}}]]

Từ cuối năm 1871 đến năm 1873, Itō giữ chức vụ một trong bốn phó đại sứ trong [[Sứ tiết Iwakura|Phái đoàn Iwakura]], một chuyến công du ngoại giao và điều tra toàn diện kéo dài 18 tháng tới Hoa Kỳ và Châu Âu.{{sfn|Takii|2014|p=24}} Là một thành viên chủ chốt của phái đoàn, khả năng diễn thuyết bằng tiếng Anh của ông đã khiến ông trở thành một tài sản quan trọng.{{sfn|Jansen|2000|p=390}} Mục tiêu chính của phái đoàn là khởi xướng các cuộc đàm phán sơ bộ để sửa đổi các hiệp ước bất bình đẳng mà các cường quốc phương Tây áp đặt lên Nhật Bản và quan sát, nghiên cứu các khía cạnh khác nhau của nền văn minh phương Tây, bao gồm hệ thống chính trị, công nghiệp và giáo dục.{{sfn|Takii|2014|p=24}} Itō là người ủng hộ chủ chốt của một nhiệm vụ như vậy, trước đó đã đề xuất cử các quan chức chính phủ ra nước ngoài để nghiên cứu việc sửa đổi hiệp ước và các thông lệ quốc tế liên quan.{{sfn|Takii|2014|p=24}}

Trong giai đoạn đầu của phái đoàn tại Hoa Kỳ, khả năng tiếng Anh và phong thái tự tin của Itō rất đáng chú ý, mặc dù phong cách quyết đoán của ông đôi khi gây ra mâu thuẫn với một số đồng nghiệp, chẳng hạn như [[Sasaki Takayuki]].{{sfn|Takii|2014|p=25}} Vào tháng 1 năm 1872, tại một sự kiện chào mừng ở [[San Francisco]], ông đã có bài phát biểu được nhiều người đưa tin, sau này được gọi là "bài phát biểu mặt trời mọc" (hinomaru enzetsu). Trong bài phát biểu này, ông tự hào mô tả những tiến bộ nhanh chóng của Nhật Bản trong việc áp dụng các thể chế phương Tây và tuyên bố khát vọng mạnh mẽ của quốc gia nhằm đạt được trình độ văn minh cao và chiếm vị trí trong số các quốc gia tiên tiến trên thế giới.{{sfn|Takii|2014|pp=25-26}}

Một sai lầm ngoại giao đáng kể đã xảy ra ở [[Washington D.C.]] khi Itō và phó đại sứ [[Ōkubo Toshimichi]] ủng hộ việc đàm phán lại hiệp ước ngay lập tức với Hoa Kỳ, đi chệch khỏi kế hoạch ban đầu của phái đoàn là cùng nhau đàm phán với các cường quốc phương Tây ở giai đoạn sau.{{sfn|Takii|2014|p=26}} Họ thậm chí còn trở về Nhật Bản trong thời gian ngắn để đảm bảo có được Thư ủy nhiệm đầy đủ cần thiết cho mục đích này. Tuy nhiên, khi trở lại Washington, họ phát hiện ra rằng các thành viên khác của phái đoàn, sau khi nhận thức được sự phức tạp và những bất lợi tiềm tàng của các điều khoản [[tối huệ quốc]] đơn phương, đã quyết định tuân thủ chiến lược ban đầu.{{sfn|Takii|2014|pp=26-27}} "Sự kiện Thư ủy nhiệm" này đã bị chỉ trích trong phái đoàn và làm căng thẳng mối quan hệ của ông với [[Kido Takayoshi]], một thành viên có ảnh hưởng khác của phái đoàn.{{sfnm|1a1=Takii|1y=2014|1pp=27-28|2a1=Keene|2y=2002|2p=31}}

Mặc dù gặp phải trở ngại này, Phái đoàn Iwakura đã ảnh hưởng đáng kể đến quan điểm chính trị của ông.{{sfn|Takii|2014|p=24}} Những quan sát trực tiếp của ông về tình hình chính trị ở châu Âu, bao gồm cả thời kỳ bất ổn ở Pháp và sự phức tạp của nước Đức dưới thời [[Otto von Bismarck]], đã dẫn ông đến sự đánh giá sâu sắc hơn về các thể chế đã được thiết lập vững chắc và một cách tiếp cận thận trọng, dần dần hơn đối với cải cách quốc gia.{{sfn|Takii|2014|pp=31-32}} Kinh nghiệm này đã củng cố sự chuyển đổi của Itō từ một người ủng hộ các cuộc cải cách triệt để hơn sang một người ủng hộ việc xây dựng thể chế dần dần, có hệ thống, phù hợp với các điều kiện cụ thể của Nhật Bản.{{sfn|Takii|2014|pp=32-33, 35}}

==Cha đẻ của Hiến pháp Minh Trị==
===Xây dựng nền tảng (1873–1881)===
[[File:Hirobumi ITO.jpg|thumb|250px|Itō năm 1873]]

Sau khi trở về Nhật Bản từ Phái đoàn Iwakura vào tháng 9 năm 1873, Itō ngay lập tức bị cuốn vào cuộc tranh luận chính trị gay gắt xung quanh ''[[Seikanron]]'' (cuộc tranh luận về việc chinh phục [[Bán đảo Triều Tiên]]). Ông liên kết với các nhà lãnh đạo cấp cao như [[Iwakura Tomomi]], [[Kido Takayoshi]] và [[Ōkubo Toshimichi]], những người phản đối cuộc viễn chinh quân sự tới Triều Tiên, thay vào đó ủng hộ việc tập trung vào phát triển trong nước và cải cách dần dần.{{sfnm|1a1=Takii|1y=2014|1pp=37-38|2a1=Duus|2y=1995|2p=58}} Sau "Cuộc khủng hoảng chính trị năm 1873" (''Meiji rokunen seihen''), chứng kiến sự từ chức của các nhân vật chủ chốt ủng hộ cuộc viễn chinh, bao gồm cả [[Saigō Takamori]], Itō được bổ nhiệm làm ủy viên hội đồng ([[Sangi (Nhật Bản)|sangi]]) và đồng thời là bộ trưởng bộ công trình công cộng, củng cố vị trí của ông như một nhân vật chủ chốt trong chính phủ.{{sfn|Takii|2014|p=38}}

Vào tháng 11 năm 1873, Itō, cùng với [[Terashima Munenori]], được giao nhiệm vụ "điều tra chính phủ lập hiến" (''seitai torishirabe''), đánh dấu sự khởi đầu chính thức của hành trình hướng tới một hiến pháp bằng văn bản của Nhật Bản.{{sfnm|1a1=Takii|1y=2014|1pp=39-40|2a1=Akita|2y=1967|2p=19}} Ông chịu ảnh hưởng đáng kể bởi những ý tưởng của Kido và Ōkubo, cả hai người đều đệ trình các bản ghi nhớ lên ngai vàng ủng hộ việc thiết lập một hệ thống hiến pháp bao gồm sự tham gia của người dân, được thực hiện thông qua một quá trình dần dần.{{sfn|Takii|2014|p=41}} Itō bắt đầu xây dựng các kế hoạch cụ thể, đề xuất hội nghị của các thống đốc tỉnh để thành lập một hạ viện và mở rộng một cơ quan cố vấn hoàng gia hiện có, Jakō-no-ma, thành một thượng viện.{{sfn|Takii|2014|p=39}} Những sáng kiến này lên đến đỉnh điểm tại [[Hội nghị Osaka năm 1875]], một cuộc họp của các nhà lãnh đạo chủ chốt thời Minh Trị dẫn đến một sắc lệnh hoàng gia hứa hẹn việc thiết lập dần dần chính phủ lập hiến.{{sfnm|1a1=Scalapino|1y=1962|1pp=74–75|2a1=Sims|2y=2001|2p=36}} Sắc lệnh này dẫn đến việc thành lập Hội đồng Thống đốc tỉnh và ''[[Genrōin]]'' (Hội đồng Trưởng lão), những thể chế mà Itō coi là tiền thân của một nghị viện trong tương lai.{{sfnm|1a1=Takii|1y=2014|1p=41|2a1=Sims|2y=2001|2p=36}}

Trong một bài luận năm 1880 về hiến pháp tương lai, được đệ trình lên [[Thiên hoàng Minh Trị]], Itō đã nhắc lại cách tiếp cận thận trọng của mình. Ông khuyên không nên vội vàng thành lập một nghị viện hoàn chỉnh, thay vào đó đề xuất tăng cường hơn nữa Genrōin và giới thiệu một hệ thống kiểm toán viên công cộng, được lựa chọn từ dân chúng, để giám sát các vấn đề tài chính và thúc đẩy tính minh bạch.{{sfn|Takii|2014|pp=42-43}} Đề xuất này nhấn mạnh cam kết của ông đối với chủ nghĩa cải cách từng bước và niềm tin của ông rằng Nhật hoàng nên công khai thể hiện nguyên tắc cải cách có chừng mực này.{{sfn|Takii|2014|p=43}} Lập trường của ông trái ngược hoàn toàn với chủ nghĩa đạo đức [[Nho giáo]] của các cố vấn triều đình như [[Motoda Eifu]], người ủng hộ một học thuyết nhà nước dựa trên đạo đức truyền thống. Trong bài viết "Về Giáo dục" (''Kyōiku-gi'') năm 1879 của mình, Itō đã phản đối việc nhà nước kiểm soát "học thuyết quốc gia" (''kokkyō'').{{sfn|Keene|2002|p=345}} Mối quan tâm chính của ông là tác động gây bất ổn của các cuộc tranh luận chính trị rộng rãi trong một cộng đồng chưa được chuẩn bị; do đó, ông ủng hộ nền giáo dục thực tiễn, thế tục để kiềm chế xu hướng này, thay vì một bộ quy tắc đạo đức do nhà nước tài trợ.{{sfn|Gluck|1985|p=119}}

===Khủng hoảng chính trị năm 1881 và chuyến du ngoạn châu Âu===
[[File:Prime Minister Hirobumi Ito.jpg|thumb|left|250px|Itō ở Berlin năm 1883, trong chuyến tham quan nghiên cứu hiến pháp của ông.{{sfn|Takii|2014|p=47}}]]

Bức tranh chính trị đã trải qua một biến động đáng kể với "Khủng hoảng chính trị năm 1881". Ủy viên hội đồng [[Ōkuma Shigenobu]], một trong những "chính khách trẻ tuổi có tầm nhìn hơn" cùng với Itō và [[Inoue Kaoru]], đã gây tranh cãi khi đệ trình một đề xuất trực tiếp lên ngai vàng, ủng hộ việc áp dụng ngay lập tức hệ thống nội các nghị viện kiểu Anh và nhanh chóng thành lập một quốc hội, với các cuộc bầu cử được tổ chức ngay năm sau.{{sfnm|1a1=Takii|1y=2014|1pp=43-44|2a1=Akita|2y=1967|2p=44|3a1=Keene|3y=2002|3p=357|4a1=Scalapino|4y=1962|4p=81}} Động thái này, được coi là một thách thức đối với giới lãnh đạo [[Phiên phiệt]] đã được thiết lập và cách tiếp cận dần dần của họ, kết hợp với sự phản đối của công chúng về "Vụ bê bối Văn phòng Thuộc địa Hokkaido", đã làm suy yếu đáng kể vị trí của Ōkuma trong chính phủ.{{sfnm|1a1=Takii|1y=2014|1p=46|2a1=Akita|2y=1967|2p=42|3a1=Keene|3y=2002|3p=353}} Bị kích động bởi hành động đơn phương của Ōkuma, Itō đã lợi dụng cuộc khủng hoảng chính trị sau đó, đề nghị từ chức để buộc vấn đề phải được giải quyết. Ông đã đạt được sự đồng thuận từ các chính khách cấp cao về một cách tiếp cận từng bước dựa trên mô hình chịu ảnh hưởng của [[Vương quốc Phổ]], nhờ đó giải quyết được cuộc đấu tranh nội bộ giữa các quan lại về loại hình và thời điểm ban hành hiến pháp.{{sfnm|1a1=Akita|1y=1967|1pp=51, 61|2a1=Scalapino|2y=1962|2p=81|3a1=Sims|3y=2001|3pp=79, 81}}  Sau khi thành công trong việc thúc đẩy Ōkuma từ chức, Itō nổi lên như người đứng đầu trong số những người ngang hàng trong chế độ [[Phiên phiệt]].<ref>{{cite encyclopedia |last=Perez |first=Louis G. |editor1-last= Perez |editor1-first= Louis G. |title=Itō Hirobumi |encyclopedia=Japan at War:An Encyclopedia |publisher=ABC-CLIO, LLC |url=https://books.google.com/books?id=RHXG0JV9zEkC&dq=Ito+assumed+primary+leadership&pg=PA149 |isbn = 9781598847420 |access-date=11 September 2022 |page=149 |date = 8 January 2013}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |last=Grunden |first=Walter E. |editor1-last= Perez |editor1-first= Louis G. |title=Ōkuma Shigenobu |encyclopedia=Japan at War:An Encyclopedia |publisher=ABC-CLIO, LLC |url=https://books.google.com/books?id=vl7Auu2UVEsC&dq=Okuma+forced+out&pg=PA295 |isbn = 9781598847420 |access-date=16 April 2023 |page=295 |date = 8 January 2013 |quote=In 1878, Ōkuma was placed in charge of the bureau for land tax revision, where he attempted to enforce a series of unsuccessful programs geared toward financial retrenchment. Despite economic setbacks, his public popularity grew because he favored the immediate adoption of a British-style constitution and parliamentary government. Consequently, Ōkuma found himself the chief political rival and competitor of Itō Hirobumi, who championed the Prussian-style constitutional monarchy. In 1881, as the popular rights movement was gaining momentum, Ōkuma publicly advocated the immediate establishment of a national assembly. That stand placed him in direct opposition to Itō, and as a result, he was forced out of office in 1881.}}</ref><ref name="Craig 60–61"/>

Vào tháng 3 năm 1882, Itō bắt đầu một chuyến du học nghiên cứu kéo dài một năm rưỡi ở châu Âu, với nhiệm vụ chính là nghiên cứu các hiến pháp và hệ thống chính phủ khác nhau của châu Âu để chuẩn bị cho việc soạn thảo hiến pháp của riêng Nhật Bản.{{sfnm|1a1=Jansen|1y=2000|1p=390|2a1=Takii|2y=2014|2pp=47, 51|3a1=Keene|3y=2002|3p=364}} Mục tiêu của ông không chỉ đơn thuần là nghiên cứu các văn bản hiến pháp mà còn là hiểu cách vận hành hiệu quả một nhà nước lập hiến.{{sfn|Takii|2014|p=48}} Các yếu tố cơ bản của hiến pháp tương lai đã được quyết định trước khi ông rời đi; chuyến đi nhằm mục đích thu thập các lập luận lý thuyết và uy tín để chống lại cả phe đối lập tự do và bảo thủ trong nước.{{sfn|Akita|1967|pp=60, 71}} Tại [[Berlin]], ông tham dự các bài giảng của học giả luật học Giáo sư [[Rudolf von Gneist]], nhưng nhận thấy sự nhấn mạnh của Gneist vào luật học lịch sử và sự hoài nghi của ông về việc chuyển giao các mô hình hiến pháp ít áp dụng trực tiếp vào nhu cầu trước mắt của Nhật Bản.{{sfnm|1a1=Jansen|1y=2000|1p=390|2a1=Takii|2y=2014|2p=48}} Itō gặp phải những tình cảm chống nghị viện mạnh mẽ ở Đức, với cả Gneist và thậm chí cả [[Wilhelm I, Hoàng đế Đức|Hoàng đế Wilhelm I]] đều bày tỏ sự dè dặt về việc thành lập một nghị viện quyền lực, đặc biệt là ở một quốc gia không có truyền thống lâu đời về các thể chế như vậy.{{sfn|Takii|2014|p=49}}

Một phần quan trọng hơn trong chuyến du lịch châu Âu của ông là thời gian ông ở [[Viên]], bắt đầu từ tháng 8 năm 1882, nơi ông học với nhà kinh tế chính trị Giáo sư [[Lorenz von Stein]].{{sfnm|1a1=Jansen|1y=2000|1p=390|2a1=Takii|2y=2014|2p=49}} Khoa học nhà nước (Staatswissenschaft) của Stein đã có tác động sâu sắc đến Itō. Các lý thuyết của Stein nhấn mạnh vai trò quan trọng của việc quản lý nhà nước hiệu quả (Verwaltung) như một sự bổ sung cần thiết cho chính phủ lập hiến (Verfassung), lập luận cho một hệ thống có thể dung hòa các cơ chế nghị viện với lợi ích công cộng rộng lớn hơn và quản trị nhà nước hiệu quả.{{sfn|Takii|2014|p=49}} Cách tiếp cận này đã gây được tiếng vang sâu sắc với mong muốn thực dụng của Itō về những hướng dẫn thiết thực để thiết lập và quản lý một nhà nước lập hiến.{{sfn|Takii|2014|p=57}} Những ý tưởng của Stein đã cung cấp cho Itō một khuôn khổ khái niệm tinh vi vượt ra ngoài các lý thuyết luật tự nhiên trừu tượng đang phổ biến trong số một số người ủng hộ quyền dân chủ ở Nhật Bản, thay vào đó đưa ra một mô hình nhà nước dựa trên năng lực hành chính và bối cảnh lịch sử.{{sfn|Takii|2014|pp=58-60}} Hơn nữa, Stein nhấn mạnh tầm quan trọng của một hệ thống giáo dục vững mạnh để hỗ trợ một nhà nước lập hiến và nuôi dưỡng một công dân có hiểu biết, củng cố niềm tin của Itō về tầm quan trọng của giáo dục đối với sự phát triển quốc gia.{{sfn|Takii|2014|p=57}} Itō trở về Nhật Bản vào tháng 8 năm 1883 và tiếp tục công việc soạn thảo hiến pháp với nghiên cứu so sánh bổ sung.{{sfnm|1a1=Jansen|1y=2000|1p=390|2a1=Takii|2y=2014|2p=51}}

===Thông qua hiến pháp và Nhiệm kỳ thủ tướng đầu tiên===
{{Chính|Nội các Itō đầu tiên}}

Sau khi trở về từ châu Âu, Itō đảm nhận vai trò lãnh đạo Cục Điều tra Hệ thống Hiến pháp (''Seido Torishirabe Kyoku'') mới thành lập thuộc [[Cơ quan nội chính Hoàng gia Nhật Bản]] vào năm 1884. Cơ quan này được thành lập đặc biệt để soạn thảo hiến pháp.{{sfn|Takii|2014|p=239 (Chronology)}}  Ông đã làm việc chặt chẽ với một nhóm học giả và quan chức pháp lý, bao gồm [[Inoue Kowashi]] (thường được coi là người soạn thảo chính của văn bản), [[Itō Miyoji]] và [[Kaneko Kentarō]]. Học giả pháp lý người Đức [[Hermann Roesler]] cũng đóng vai trò là cố vấn quan trọng, với bản dự thảo cá nhân của ông rất gần với sản phẩm cuối cùng.{{sfnm|1a1=Jansen|1y=2000|1p=390|2a1=Scalapino|2y=1962|2p=98}} Trong khi Inoue Kowashi là người ủng hộ mạnh mẽ mô hình Đức, nghiên cứu sâu rộng của Itō trên khắp châu Âu, bao gồm cả thời gian học tập tại London, đã góp phần tạo nên sự hiểu biết rộng hơn và tinh tế hơn về các nguyên tắc hiến pháp.{{sfn|Takii|2014|pp=45, 51}}

Một số cải cách thể chế quan trọng do Itō dẫn đầu đã mở đường cho trật tự hiến pháp mới:

* Thành lập hệ thống nội các (1885): Itō là người tiên phong trong việc tạo ra hệ thống nội các hiện đại của Nhật Bản, trở thành Thủ tướng đầu tiên của quốc gia. Cuộc cải cách này đã thay thế hệ thống ''[[Thái chính quan|Daijō-kan]]'' (Thái chính quan) truyền thống như một phương tiện để tạo ra một nhánh hành pháp mạnh mẽ có khả năng xử lý Quốc hội trong tương lai.{{sfnm|1a1=Jansen|1y=2000|1p=392|2a1=Akita|2y=1967|2p=68|3a1=Keene|3y=2002|3p=402|4a1=Sims|4y=2001|4p=56}} Về nguyên tắc, nó mở ra các vị trí nội các cho những cá nhân ngoài tầng lớp quý tộc truyền thống, dựa trên năng lực và tài năng.{{sfn|Takii|2014|p=52}}

* Thành lập [[Đại học Tokyo|Đại học Hoàng gia]] (1886): Ông thành lập Đại học Hoàng gia (sau này là Đại học Tokyo) với mục đích cụ thể là giáo dục và đào tạo một tầng lớp quan liêu có năng lực để quản lý nhà nước hiện đại.{{sfn|Takii|2014|pp=52-53}} Trong khuôn viên trường đại học, Kokka Gakkai (Hội Khoa học Nhà nước) được thành lập, với sự hỗ trợ của Itō, để phục vụ như một tổ chức nghiên cứu chính sách và trung tâm tư tưởng.{{sfn|Takii|2014|p=53}}

* Thành lập [[Xu mật viện (Nhật Bản)|Hội đồng Cơ mật]] (1888): Sau khi từ chức thủ tướng vào tháng 4 năm 1888, Itō trở thành chủ tịch đầu tiên của Hội đồng Cơ mật. Cơ quan này ban đầu được thành lập để thảo luận về dự thảo hiến pháp và Luật Hoàng gia. Itō thành lập nó một phần để bỏ qua Genrōin có khuynh hướng tự do hơn, cơ quan này đã đưa ra dự thảo hiến pháp riêng và tuyên bố có quyền thảo luận.{{sfnm|1a1=Jansen|1y=2000|1p=393|2a1=Akita|2y=1967|2p=74|3a1=Keene|3y=2002|3p=418}} Ông hình dung nó như một cơ quan tư vấn cấp cao cho Nhật hoàng về các vấn đề chính trị quan trọng, phục vụ cho việc thể chế hóa vai trò hiến pháp của Nhật hoàng đồng thời giữ cho nhà vua tách biệt khỏi sự can thiệp trực tiếp vào các vấn đề chính trị hàng ngày và các tranh chấp đảng phái.{{sfnm|1a1=Gluck|1y=1985|1p=90|2a1=Takii|2y=2014|2p=53}}

[[File:Adachi Ginkō (1889) View of the Issuance of the State Constitution in the State Chamber of the New Imperial Palace (cropped and rotated).jpg|thumb|250px|left|upright=1.15|''[[Ukiyo-e]]'' mô tả buổi lễ ban hành [[Hiến pháp Đế quốc Nhật Bản|Hiến pháp Minh Trị]], 1889]]

[[Hiến pháp Đế quốc Nhật Bản|Hiến pháp Minh Trị]] được chính thức ban hành vào ngày 11 tháng 2 năm 1889.{{sfn|Takii|2014|p=61}} Trong buổi lễ, Itō, với tư cách là Chủ tịch Hội đồng Cơ mật, đã trao văn bản Hiến pháp cho [[Thiên hoàng Minh Trị]], người sau đó đã trao nó cho Thủ tướng [[Kuroda Kiyotaka]].{{sfn|Gluck|1985|p=54}} Trong các bài phát biểu được đưa ra ngay sau đó, cả Itō và Kuroda đều khẳng định nguyên tắc của nội các "siêu việt" đứng trên các đảng phái chính trị, một biểu hiện cuối cùng của tình cảm chống đảng phái của những năm 1880.{{sfnm|1a1=Gluck|1y=1985|1pp=55, 70|2a1=Sims|2y=2001|2p=67}}

Itō nhấn mạnh rằng hiến pháp được Nhật hoàng ban hành, một khuôn khổ bắt nguồn từ thể chế chính trị quốc gia độc đáo của Nhật Bản (''[[kokutai]]''). Trong một bài phát biểu tại Ōtsu, ông giải thích rằng "vì quyền tối cao là duy nhất và không thể chia cắt, quyền lập pháp vẫn nằm trong tay Nhật hoàng và không được trao cho nhân dân."{{sfn|Scalapino|1962|p=101}} Trong cuốn ''Bình luận về Hiến pháp'' (1889), ông tiếp tục phản đối lý thuyết luật pháp như là hợp đồng giữa người cai trị và người bị cai trị, khẳng định rằng "quyền lập pháp cuối cùng nằm dưới sự kiểm soát của Nhật hoàng, trong khi nhiệm vụ của Quốc hội là đưa ra lời khuyên và sự đồng ý."{{sfn|Scalapino|1962|p=101}} Trong một bài phát biểu nổi tiếng năm 1888, ông đã mô tả hoàng tộc là "trục của quốc gia", một điểm tựa tinh thần và lịch sử cho nhà nước tương đương với vai trò của Cơ đốc giáo ở phương Tây.{{sfnm|1a1=Jansen|1y=2000|1p=393|2a1=Gluck|2y=1985|2pp=88–89|3a1=Keene|3y=2002|3p=454}} Cuốn Bình luận của ông kết hợp các tham chiếu đến quá khứ thần thoại của Nhật Bản với các cuộc thảo luận về nghệ thuật cai trị nhà nước hiện đại của châu Âu.{{sfn|Gluck|1985|pp=56, 345}} Tuy nhiên, ông luôn nhấn mạnh rằng hiến pháp cũng đảm bảo sự tham gia của người dân thông qua Quốc hội và thừa nhận vai trò không thể tránh khỏi của các đảng phái chính trị.{{sfn|Takii|2014|p=64}} Trong các cuộc tranh luận của Hội đồng Cơ mật về hiến pháp, Itō giữ vững lập trường của mình trước những nhân vật bảo thủ hơn như [[Mori Arinori]], người lập luận ủng hộ một Quốc hội chỉ mang tính chất tư vấn, nhấn mạnh rằng "nếu chúng ta muốn thành lập một chính phủ lập hiến, chúng ta phải trao quyền quyết định cho Quốc hội."{{sfn|Jansen|2000|p=394}}

==Tiếp tục sự nghiệp chính trị==
===Thế giới quan và cách tiếp cận quản trị===
Mặc dù ban đầu ông ủng hộ một nội các "siêu việt" đứng trên chính trị đảng phái, nhưng kinh nghiệm của Itō đã khiến ông thừa nhận sự trỗi dậy và tầm quan trọng không thể tránh khỏi của các đảng phái chính trị.{{sfn|Takii|2014|pp=64, 76}} Lên án những gì ông gọi là "những ý tưởng dân chủ cực đoan", ông tin rằng chúng không phù hợp với một quốc gia thống nhất như Nhật Bản, nơi cần "sự vững chắc về tổ chức và hiệu quả trong hoạt động hành chính".{{sfn|Scalapino|1962|p=106}} Trong một bức thư năm 1885 gửi cho Inoue Kaoru, ông bày tỏ quan điểm rằng những lập luận của lãnh đạo đảng [[Itagaki Taisuke]] chứa đựng những nguyên tắc "hoàn toàn không tương thích với quốc gia chúng ta" và gây nguy hiểm về mặt đạo đức cho Hoàng gia.{{sfn|Scalapino|1962|p=90}} Một dấu ấn trong sự nghiệp chính trị của Itō là tính thực dụng và khả năng thích ứng quan điểm của ông với hoàn cảnh thay đổi, một đặc điểm đã mang lại cho ông biệt danh "Itō Tròn" (Mārui Itō) từ các nhà bình luận như [[Tokutomi Sohō]].{{sfn|Gluck|1985|p=162}} Ông có mối quan hệ cá nhân thân thiết với Thiên hoàng Minh Trị, người thường tham khảo ý kiến của ông về các vấn đề thực tiễn của chính trị nghị viện, đánh giá cao lời khuyên của ông về cách quản lý Quốc hội mới thành lập.{{sfn|Gluck|1985|p=93}}

Chủ nghĩa thực dụng của Itō đặc biệt thể hiện rõ trong cách giải thích ngày càng phát triển của ông về ''[[kokutai]]'' (chính thể quốc gia). Trong một cuộc trao đổi năm 1884 với quan chức triều đình bảo thủ [[Sasaki Takayuki]], Itō lập luận rằng kokutai không phải là bất biến mà đồng nghĩa với "tổ chức quốc gia", bao gồm đất đai, người dân và các thể chế của nó, và sẽ tự nhiên thay đổi theo thời gian. Ông coi niềm tin của Sasaki vào một dòng dõi Nhật hoàng không thay đổi là định nghĩa duy nhất của kokutai là sai lầm.{{sfn|Gluck|1985|p=160}} Tuy nhiên, đến năm 1908, trong một bài phát biểu đánh dấu kỷ niệm 20 năm ban hành Hiến pháp, Itō đã đảo ngược lập trường của mình, tuyên bố rằng "chính phủ lập hiến không bao giờ có thể thay đổi kokutai" và viện dẫn luận điệu quen thuộc về một dòng dõi Nhật hoàng không bị gián đoạn kể từ [[Thiên hoàng Jimmu]]. Sự thay đổi này thể hiện sự nhạy bén về chính trị của ông, áp dụng đường lối tư tưởng hiện được chấp nhận rộng rãi vì lợi ích của sự thống nhất quốc gia và lợi ích chính trị.{{sfn|Gluck|1985|p=162}}

===Trở thành thủ tướng lần 2 và lần 3 (1892–1896, 1898)===
{{Chính|Nội các Itō thứ hai|Nội các Itō thứ ba}}
[[File:Itō Hirobumi in 1895.jpg|thumb|250px|Itō năm 1895]]

Itō vẫn là một nhân vật quyền lực ngay cả khi không còn giữ chức Thủ tướng, chủ yếu thông qua vai trò lãnh đạo Hội đồng Cơ mật. Ảnh hưởng của ông được định hình bởi sự chia rẽ ngày càng sâu sắc trong giới quý tộc giữa phe "dân sự" của ông và phe "quân sự" do [[Yamagata Aritomo]] lãnh đạo.{{sfn|Scalapino|1962|p=158}} Phiên họp đầu tiên của Quốc hội được tổ chức vào tháng 11 năm 1890.{{sfn|Takii|2014|p=240 (Chronology)}} Vào tháng 8 năm 1892, Itō thành lập nội các thứ hai của mình, giữ chức thủ tướng cho đến tháng 8 năm 1896.{{sfn|Takii|2014|p=240 (Chronology)}} Lúc đó, tư tưởng của ông đã bắt đầu khác biệt so với các thành viên quý tộc khác; trong khi hầu hết vẫn tuân thủ chính sách nghiêm ngặt về nội các siêu việt, Itō đã miễn cưỡng chấp nhận sự cần thiết phải thành lập một đảng cầm quyền. Ông đã đề xuất điều này trong một bản kiến nghị gửi Nhật hoàng ngay từ tháng 1 năm 1892, nhưng Yamagata và các chính khách lão thành khác đã phủ quyết ý tưởng này, coi đó là một bước tiến tới các nội theo đảng phái kiểu Anh.{{sfn|Sims|2001|p=102}}

Giai đoạn này được đánh dấu bằng sự bùng nổ của [[Chiến tranh Thanh-Nhật]] (1894–1895). Sau chiến thắng của Nhật Bản, Itō đã tham gia vào các cuộc đàm phán cho [[Hiệp ước Shimonoseki]] năm 1895.{{sfnm|1a1=Takii|1y=2014|1p=240 (Chronology)|2a1=Jansen|2y=2000|2p=432}} Cách ông xử lý Quốc hội trong nhiệm kỳ thủ tướng này được đặc trưng bởi sự thỏa hiệp thực dụng. Trong cuộc khủng hoảng ngân sách năm 1893, ông đã xoa dịu một cuộc tấn công vào chính phủ bằng cách để Nhật hoàng ban hành một sắc lệnh kêu gọi trách nhiệm tài chính từ cả chính phủ (bằng cách đóng góp từ quỹ hoàng gia để mở rộng hải quân và yêu cầu các quan chức đóng góp một phần mười tiền lương của họ) và Quốc hội, một động thái cho phép cả hai bên giữ thể diện.{{sfnm|1a1=Jansen|1y=2000|1p=421|2a1=Akita|2y=1967|2pp=118–120|3a1=Keene|3y=2002|3p=466|4a1=Scalapino|4y=1962|4p=180|5a1=Sims|5y=2001|5p=103}} Ông đã hai lần giải tán Quốc hội (phiên họp thứ năm và thứ sáu) chủ yếu để chứng minh cho các cường quốc nước ngoài thấy rằng chính phủ của ông đang kiểm soát chặt chẽ các phần tử chống nước ngoài, do đó dọn đường cho việc sửa đổi quan trọng các hiệp ước bất bình đẳng.{{sfnm|1a1=Akita|1y=1967|1pp=114–116|2a1=Scalapino|2y=1962|2p=182|3a1=Sims|3y=2001|3p=103}}

Itō thành lập nội các thứ ba của mình vào tháng 1 năm 1898, nhằm mục đích giành được sự ủng hộ của cả hai đảng đối lập [[Đảng Tự do (Nhật Bản, 1890)|Jiyūtō]] (Tự do) và [[Shimpotō]] (Tiến bộ), nhưng không đạt được sự ủng hộ nào.{{sfnm|1a1=Takii|1y=2014|1p=240 (Chronology)|2a1=Sims|2y=2001|2p=106}} Trong thời gian làm thủ tướng ngắn ngủi này, ông đã bày tỏ ý định thành lập một đảng chính trị.{{sfn|Takii|2014|p=240 (Chronology)}} Tuy nhiên, đối mặt với những khó khăn trong việc quản lý chính phủ, sự phản đối từ những nhân vật như Yamagata đối với kế hoạch thành lập đảng của mình, và thất bại trong việc giành được sự ủng hộ từ các nhà công nghiệp chủ chốt, Itō đã giải tán [[Chúng Nghị viện]] vào tháng 6 năm 1898.{{sfn|Akita|1967|pp=140–141}} Cuối tháng đó, với sự hợp nhất của các đảng Jiyūtō và Shimpōtō thành [[Kenseitō]], Itō đã từ chức thủ tướng. Trong một động thái chính trị vượt mặt Yamagata, ông đã đề nghị [[Ōkuma Shigenobu]] và [[Itagaki Taisuke]] thành lập nội các đảng đầu tiên của Nhật Bản, do đó thiết lập tiền lệ cho chính phủ dựa trên đảng mà sau này ông sẽ tận dụng.{{sfnm|1a1=Akita|1y=1967|1pp=134, 143, 145|2a1=Scalapino|2y=1962|2p=153|3a1=Sims|3y=2001|3p=108}}

===Quan hệ với Trung Quốc===
[[File:Ito Hirobumi with group of Japanese in Zhifu, China.jpg|thumb|left|250px|Itō cùng cư dân Nhật Bản tại Chi Phù, Yên Đài, Trung Quốc, trong chuyến thăm năm 1898 của ông. Itō ngồi hàng đầu, thứ tư từ trái sang.]]

Sự gắn bó của Itō Hirobumi với Trung Quốc là một khía cạnh quan trọng, mặc dù phức tạp, trong sự nghiệp sau này của ông, ảnh hưởng đến quan điểm của ông về sự ổn định khu vực, phát triển kinh tế và vai trò của Nhật Bản ở Đông Á. Chuyến thăm hai tháng của ông tới Triều Tiên và Trung Quốc từ tháng 8 đến tháng 11 năm 1898, được thực hiện ngay sau khi nội các thứ ba của ông giải tán, đã chứng tỏ có tác động đặc biệt lớn.{{sfnm|1a1=Jansen|1y=2000|1p=424|2a1=Takii|2y=2014|2pp=158, 162|3a1=Duus|3y=1995|3p=163}}

Trong chuyến đi này, Itō đã được các nhà cải cách Trung Quốc tiếp đón, bao gồm cả [[Khang Hữu Vi]], người coi Nhật Bản thời Minh Trị là hình mẫu cho quá trình hiện đại hóa của Trung Quốc.{{sfn|Takii|2014|p=158}} Ông đến [[Bắc Kinh]] vào thời điểm đỉnh cao của phong trào [[Bách nhật duy tân]], do Hoàng đế [[Quang Tự]] lãnh đạo.{{sfn|Takii|2014|p=160}} Tuy nhiên, Itō thấy mình ở bên lề cuộc đảo chính năm 1898 do [[Thái hậu Từ Hi]] dàn dựng, điều này đã đột ngột chấm dứt các cuộc cải cách và dẫn đến việc đàn áp các nhà lãnh đạo của nó.{{sfn|Takii|2014|p=161}} Mặc dù Itō chỉ trích cách tiếp cận vội vã của những người cải cách và giữ khoảng cách thận trọng với phong trào của họ, ông vẫn vô cùng lo ngại về tình trạng bất ổn chính trị sau đó và cuộc thanh trừng các trí thức cải cách.{{sfnm|1a1=Takii|1y=2014|1pp=163, 174|2a1=Duus|2y=1995|2p=170}} Ông đã can thiệp để giúp một số nhà cải cách, như [[Lương Khải Siêu]], trốn sang Nhật Bản và ủng hộ việc bảo vệ những người khác.{{sfn|Takii|2014|pp=166-167}}

Những cuộc gặp gỡ của Itō với các quan chức nổi tiếng của Trung Quốc như [[Trương Chi Động]], Tổng đốc Hồ Quảng, đặc biệt có ý nghĩa.{{sfn|Takii|2014|pp=168-169}} Bất chấp sự hỗn loạn chính trị, Itō và Trương có chung quan điểm về việc ủng hộ cải cách dần dần và đánh giá cao khoa học và công nghệ phương Tây, mặc dù trong khuôn khổ tôn trọng bối cảnh quốc gia.{{sfn|Takii|2014|pp=170-171}} Itō đặc biệt quan tâm đến những nỗ lực của Trương trong việc phát triển công nghiệp ở vùng [[Hồ Bắc]], bao gồm cả [[Kho vũ khí Hán Dương|Nhà máy thép Hán Dương]].{{sfn|Takii|2014|p=168}} Cuộc gặp gỡ của họ đã tạo điều kiện cho một thỏa thuận để [[Nhà máy Thép Yahata]] của Nhật Bản có thể lấy quặng sắt từ mỏ [[Đại Dã]] của Trung Quốc, một bước phát triển đánh dấu sự khởi đầu của hợp tác kinh tế đáng kể giữa Nhật Bản và Trung Quốc trong lĩnh vực này, mặc dù sau đó nó trở thành một điểm gây tranh cãi trong các câu chuyện mang tính đế quốc.{{sfn|Takii|2014|pp=172-173}}

Mặc dù bi quan về tương lai chính trị trước mắt của Trung Quốc do sự chia rẽ nội bộ và sự cứng nhắc được cho là của các thể chế của nước này, Itō lại rất lạc quan về tiềm năng kinh tế của Trung Quốc.{{sfn|Takii|2014|pp=174-175}} Ông tin rằng Nhật Bản, với tư cách là một quốc gia tiên tiến hơn trong khu vực, có vai trò trong việc thúc đẩy các mối quan hệ kinh tế và quảng bá "văn minh" - mà ông muốn nói đến là khoa học hiện đại, công nghiệp và quản trị hợp lý - ở Trung Quốc.{{sfn|Takii|2014|pp=175-176}} Tầm nhìn của ông đối với Nhật Bản là tránh can thiệp chính trị trực tiếp vào Trung Quốc trong khi tích cực tham gia vào nền kinh tế của nước này, nhìn thấy lợi ích chung trong phát triển khu vực.{{sfn|Takii|2014|p=175}} Ông luôn phản đối việc bành trướng lãnh thổ vì lợi ích riêng, nhấn mạnh rằng sự thịnh vượng kinh tế và trao đổi kiến thức quan trọng hơn.{{sfn|Takii|2014|p=176}} Tuy nhiên, ông cũng nói về "nghĩa vụ đạo đức" của Nhật Bản với tư cách là "người tiên phong hiện đại hóa" để hướng dẫn Trung Quốc và Triều Tiên, một lập trường, mặc dù được diễn đạt theo hướng tiến bộ {{sfn|Takii|2014|p=176}} Kinh nghiệm của ông ở Trung Quốc năm 1898 đã củng cố niềm tin của ông vào một cách tiếp cận hiện đại hóa dần dần, tập trung vào giáo dục và định hình chiến lược của ông về sự tham gia của Nhật Bản với đại lục, nhấn mạnh hợp tác kinh tế và việc vun đắp một "quốc gia thương mại".{{sfn|Takii|2014|p=177}}

===Các chuyến diễn thuyết, sửa đổi hiệp ước và quan hệ đối ngoại===
Itō bắt đầu các chuyến diễn thuyết rộng khắp Nhật Bản vào năm 1899, nhân kỷ niệm 10 năm ngày ban hành Hiến pháp Minh Trị.{{sfn|Takii|2014|pp=84, 88}} Mục đích của ông là giải thích lý tưởng về chủ nghĩa lập hiến và chính phủ dân chủ.{{sfn|Takii|2014|pp=87-88}} Ông đã sử dụng một chiến lược truyền thông tinh vi, đảm bảo rằng các phóng viên từ các tờ báo như ''[[Tōkyō Nichinichi Shinbun]]'' đi cùng ông, và các bài phát biểu của ông được phổ biến rộng rãi và thậm chí được biên soạn thành một cuốn sách.{{sfn|Takii|2014|p=86}}  Trong những bài phát biểu này, ông nhấn mạnh rằng hiến pháp đảm bảo quyền tham gia chính phủ của người dân.{{sfn|Takii|2014|pp=91, 93}}

[[File:Prince Arisugawa Takehito and his suite attending the Diamond Jubilee of Queen Victoria in 1897.jpg|thumb|250px|Itō (thứ tư từ trái sang) và các vị chức sắc khác tham dự Lễ kỷ niệm Kim cương của Nữ hoàng Victoria năm 1897.]]

Một mục tiêu quốc gia quan trọng trong suốt sự nghiệp của Itō là sửa đổi các [[hiệp ước bất bình đẳng]] mà các cường quốc phương Tây áp đặt lên Nhật Bản vào giữa thế kỷ XIX. Các hiệp ước mới, bãi bỏ [[quyền ngoại trị]] và khôi phục một phần quyền tự chủ về thuế quan, có hiệu lực vào tháng 7-8 năm 1899.{{sfn|Takii|2014|p=89}} Itō coi đây là một sự kiện trọng đại, đánh dấu sự gia nhập hoàn toàn của Nhật Bản vào cộng đồng quốc tế và "sự cư trú hỗn hợp" (naichi zakkyo) của người Nhật và người nước ngoài.{{sfn|Takii|2014|p=89}} Ông đã bác bỏ những lo ngại về sự xâm lược kinh tế bằng cách lập luận rằng việc mở cửa đất nước sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho sự tăng trưởng kinh tế của Nhật Bản thông qua cạnh tranh và việc tiếp thu kiến thức và kinh nghiệm của phương Tây.{{sfn|Takii|2014|p=89}} Ông lập luận rằng Nhật Bản nên đối mặt với thế giới "với lòng khoan dung của một quốc gia vĩ đại" và duy trì vị thế "văn minh" của mình.{{sfn|Takii|2014|p=90}}

Quan điểm của ông về lòng yêu nước (aikokushin) rất thực dụng, nhấn mạnh sự phát triển kinh tế và tạo ra của cải quốc gia hơn là sự nhiệt tình về ý thức hệ hay chủ nghĩa dân tộc cực đoan. "Không có của cải thì nền văn hóa của người dân không thể phát triển", ông tuyên bố, ủng hộ lòng yêu nước phục vụ các mục đích thực tế.{{sfn|Takii|2014|p=90}}

==Thành lập của Rikken Seiyūkai==
[[File:Ito Hirobumi as President of Rikken Seiyu Kai in 1903.jpg|thumb|250px|Itō với tư cách là Chủ tịch của [[Rikken Seiyūkai]], 1903]]

Mặc dù trước đó ông ủng hộ một nội các "siêu việt", nhưng suy nghĩ của Itō về vai trò của các đảng chính trị đã phát triển. Ông ngày càng không hài lòng với tình trạng chính trị đảng phái hiện tại ở Nhật Bản, mà ông cho là chia rẽ và thường gây bất lợi cho sự hòa hợp quốc gia và quản trị hiệu quả.{{sfnm|1a1=Jansen|1y=2000|1p=497|2a1=Takii|2y=2014|2pp=109, 116|3a1=Akita|3y=1967|3p=154}} Quyết định thành lập một đảng chính trị mới của ông xuất phát từ mong muốn cải cách chính trị đảng phái từ bên trong và tạo ra một tổ chức có thể hỗ trợ tầm nhìn của ông về chính phủ lập hiến.{{sfn|Takii|2014|p=122}}

Vào tháng 9 năm 1900, Itō thành lập [[Rikken Seiyūkai]] (Những người bạn của Chính phủ Hiến pháp), trở thành chủ tịch đầu tiên của tổ chức này.{{sfnm|1a1=Takii|1y=2014|1p=101|2a1=Akita|2y=1967|2p=152}} Điều này đánh dấu sự ra đời của đảng chính trị đầu tiên của Nhật Bản có khả năng nắm quyền điều hành chính phủ, và nó đã trở thành một thế lực thống trị trong chính trường Nhật Bản trong nhiều thập kỷ, cuối cùng phát triển thành [[Đảng Dân chủ Tự do (Nhật Bản)|Đảng Dân chủ Tự do]] như hiện nay.{{sfn|Takii|2014|pp=xiv, 101}}

===Động lực và lý tưởng===
Itō hình dung Seiyūkai không chỉ đơn thuần là một phương tiện để giành quyền lực chính trị mà còn là một loại hình tổ chức chính trị mới – một “xã hội” (kai) thay vì một “đảng” (tō) truyền thống, một thuật ngữ mà ông cảm thấy mang hàm ý về các phe phái tự phục vụ (hōtō).{{sfn|Takii|2014|p=117}} Ông hướng tới việc tạo ra một tổ chức có thể vượt qua những lợi ích đảng phái hẹp hòi và hành động vì lợi ích công cộng.{{sfn|Takii|2014|p=117}} Quyết định này là một phản ứng thực dụng đối với thực tế chính trị của những năm 1890, nơi các nội các “siêu việt” đã nhiều lần thất bại trong việc đảm bảo đa số ổn định trong Quốc hội, cản trở việc quản trị và tiến bộ quốc gia.[121] Itō tin rằng một đảng có trách nhiệm nên cung cấp nhân sự có năng lực cho nội các và đóng góp vào việc quản trị hài hòa, thay vì chỉ đơn giản là tìm cách kiểm soát nhánh hành pháp.{{sfnm|1a1=Jansen|1y=2000|1p=497|2a1=Akita|2y=1967|2pp=147, 154}} Itō believed that a responsible party should supply competent personnel to the cabinet and contribute to harmonious governance, rather than simply seeking to control the executive branch.{{sfn|Takii|2014|p=118}}

===Thành lập và trở thành thủ tướng lần thứ 4 (1900–1901)===
{{Chính|Nội các Itō lần thứ tư}}

Việc thành lập Seiyūkai không phải không gặp khó khăn. Những nỗ lực của Itō nhằm tập hợp sự ủng hộ từ cộng đồng doanh nghiệp và tài chính chỉ đạt được thành công hạn chế.{{sfn|Takii|2014|p=113}} Những nhân vật nổi bật như [[Shibusawa Eiichi]], dù đồng cảm với các chính sách của Itō, nhưng lại do dự không muốn trực tiếp gia nhập đảng, một phần do sự khinh miệt truyền thống của giới doanh nhân đối với sự tham gia chính trị trực tiếp và một phần do sự can thiệp từ các lợi ích chính trị và kinh doanh đã được thiết lập, chẳng hạn như những người có liên hệ với [[Iwasaki Yanosuke], người liên kết với [[Shimpotō|Đảng Tiến bộ]] của Ōkuma.{{sfn|Takii|2014|pp=112-114}} Cuối cùng, Seiyūkai được thành lập phần lớn dựa trên nền tảng tổ chức hiện có của Kenseitō (phe phái Đảng Tự do cũ), do những nhân vật như [[Hoshi Tōru]] lãnh đạo. Itō đã cố gắng che giấu sự thật này, khăng khăng rằng Kenseitō phải chính thức giải tán trước khi các thành viên của nó gia nhập tổ chức mới của ông.{{sfnm|1a1=Jansen|1y=2000|1p=471|2a1=Takii|2y=2014|2pp=115-116|3a1=Akita|3y=1967|3p=148|4a1=Sims|4y=2001|4p=85}}

Các quy tắc dự thảo của Itō dành cho Seiyūkai nhấn mạnh một số nguyên tắc chính:

# Quyền tối cao của Nhật hoàng trong việc bổ nhiệm các bộ trưởng nội các, với việc đảng không phản đối các cuộc bổ nhiệm từ bên ngoài hàng ngũ của mình.
# Vai trò của nội các như một cơ quan tư vấn cho Hoàng đế và một cơ quan chính phủ có trách nhiệm, không bị đảng can thiệp trực tiếp.
# Tập trung vào cải cách hành chính thông qua việc lựa chọn những cá nhân có năng lực cho các chức vụ chính phủ, bất kể đảng phái.
# Cam kết hành động vì lợi ích công cộng và tránh can thiệp quá mức vào lợi ích địa phương.
# Sự lãnh đạo mạnh mẽ của chủ tịch đảng trong các tuyên bố công khai và các hoạt động nghị viện.{{sfn|Takii|2014|p=117}}

Trong bài phát biểu nhân ngày thành lập đảng, Itō đã nêu rõ triết lý hiến pháp của mình, khẳng định rằng "việc bổ nhiệm và bãi nhiệm các Bộ trưởng Nội các, theo Hiến pháp, thuộc về đặc quyền của Nhật hoàng", nhưng các thành viên đảng không được "can thiệp dưới bất kỳ hình thức nào vào việc thực hiện nhiệm vụ chính trị của họ".{{sfn|Scalapino|1962|p=195}} Những quy tắc này phản ánh lý tưởng của Itō về một đảng duy trì sự khác biệt giữa đảng và nội các, thúc đẩy sự thống nhất quốc gia và được lãnh đạo với quyền lực và kỷ luật rõ ràng.{{sfn|Takii|2014|p=120}} Ông ủng hộ một tổ chức kiểu "salon" hoặc câu lạc bộ cho các chi nhánh địa phương của đảng để khuyến khích sự tham gia rộng rãi và trao đổi ý tưởng tự do, đồng thời nhấn mạnh vào sự lãnh đạo trung ương mạnh mẽ.{{sfn|Takii|2014|p=121}}

Ngay sau khi thành lập, Itō đã thành lập nội các thứ tư của mình vào tháng 10 năm 1900, với hầu hết các chức vụ bộ trưởng do các thành viên Seiyūkai đảm nhiệm.{{sfn|Takii|2014|pp=101 (chronology in Ch4), 131}} Tuy nhiên, nội các này tồn tại không lâu, bị ảnh hưởng bởi sự bất đồng nội bộ, khó khăn trong việc quản lý các yêu cầu về chức vụ của các đảng viên và xung đột với Thượng viện, nơi những người theo Yamagata trước đây là quan lại đặc biệt phản đối việc đưa chính trị gia Hoshi vào nội các. Sau khi Hoshi bị buộc phải từ chức, nội các của Itō phải đối mặt với xung đột nội bộ về chính sách tài chính, và ông đã từ chức thủ tướng vào tháng 6 năm 1901, vì không nhận được sự chấp thuận của các chính khách lão thành khác cho một nội các mới được tổ chức lại.{{sfnm|1a1=Jansen|1y=2000|1p=451|2a1=Takii|2y=2014|2pp=129-130|3a1=Scalapino|3y=1962|3p=196|4a1=Sims|4y=2001|4pp=85–86, 113–114}} Ông tiếp tục giữ chức chủ tịch Seiyūkai nhưng phải đối mặt với những thách thức liên tục trong việc truyền đạt lý tưởng về kỷ luật đảng và tập trung vào cấp quốc gia. Sự thất vọng về các vấn đề như việc chính phủ ký kết [[Liên minh Anh-Nhật]] (mà ông đã phản đối để ủng hộ hiệp ước Nga-Nhật) và các xung đột nội bộ trong đảng đã dẫn đến việc ông từ chức chủ tịch Seiyūkai vào tháng 7 năm 1903, tại thời điểm đó ông được bổ nhiệm lại làm Chủ tịch Hội đồng Cơ mật.{{sfnm|1a1=Jansen|1y=2000|1p=439|2a1=Takii|2y=2014|2pp=132, 134|3a1=Scalapino|3y=1962|3pp=200–201|4a1=Sims|4y=2001|4p=114}} Ông được kế nhiệm làm lãnh đạo đảng bởi [[Saionji Kinmochi]].{{sfnm|1a1=Jansen|1y=2000|1p=497|2a1=Takii|2y=2014|2p=201}}

==Cải cách Hiến pháp năm 1907==
Ngay cả sau khi thôi giữ chức vụ lãnh đạo đảng, Itō vẫn tiếp tục tham gia sâu vào việc định hình khuôn khổ hiến pháp của Nhật Bản. Từ năm 1903, với tư cách là chủ tịch được bổ nhiệm lại của Ủy ban Nghiên cứu Hoàng gia (mà ông lần đầu tiên đứng đầu vào năm 1899), ông đã bắt tay vào một dự án cải cách hiến pháp lớn, đỉnh điểm là những thay đổi lập pháp quan trọng vào năm 1907.{{sfn|Takii|2014|pp=134-135}} Những cải cách này nhằm mục đích củng cố cấu trúc quốc gia, làm rõ vai trò của Nhật hoàng và tăng cường quyền lực của nội các trong quản trị.{{sfn|Takii|2014|p=137}}

Nhiệm vụ chính của ủy ban, dưới sự hướng dẫn của Itō và với công việc chi tiết của học giả luật [[Ariga Nagao]], là tái cấu trúc hệ thống hoàng gia và tích hợp nó đầy đủ hơn như một cơ quan của nhà nước, thay vì một thực thể riêng biệt.{{sfn|Takii|2014|pp=138-141}} Điều này bao gồm việc sửa đổi Luật Hoàng gia và thiết lập một hệ thống luật pháp quốc gia thống nhất, định vị rõ ràng hoàng gia trong khuôn khổ hiến pháp của nhà nước.{{sfn|Takii|2014|p=136}} Sắc lệnh Kōshikirei (Sắc lệnh liên quan đến các hình thức của chiếu chỉ hoàng gia, luật lệ và các văn kiện nhà nước khác) năm 1907 là một kết quả quan trọng, thiết lập các thủ tục ban hành chiếu chỉ hoàng gia và sửa đổi các luật cơ bản, bao gồm Hiến pháp Minh Trị và Luật Hoàng gia.{{sfn|Takii|2014|p=136}}

Một khía cạnh quan trọng của những cải cách này là nỗ lực tăng cường quyền lực của thủ tướng và nội các, đặc biệt là liên quan đến quân đội.{{sfn|Takii|2014|p=146}} Sắc lệnh Tổ chức Nội các sửa đổi, được thực hiện cùng với Sắc lệnh Kōshikirei, đã khôi phục yêu cầu Thủ tướng phải ký xác nhận tất cả các luật và chiếu chỉ hoàng gia, một nỗ lực nhằm hạn chế việc quân đội thực hành iaku jōsō (kêu gọi trực tiếp Nhật hoàng về các vấn đề quân sự, bỏ qua nội các).{{sfn|Takii|2014|pp=145-146}} Itō hình dung ra một hệ thống chính phủ có trách nhiệm do một nội các mạnh mẽ lãnh đạo, với hoàng đế đóng vai trò là một [[quân chủ lập hiến]], người có các đặc quyền được thực hiện theo luật và thông qua các cơ quan nhà nước được chỉ định.{{sfn|Takii|2014|p=143}}

[[File:Marquis Itō with Marquis Yamagata.jpg|thumb|250px|Itō (trái) với [[Yamagata Aritomo]], 1896]]

Tuy nhiên, những nỗ lực nhằm đặt quân đội dưới sự kiểm soát của nội các đã gặp phải sự phản kháng mạnh mẽ từ các lãnh đạo quân đội, đặc biệt là [[Yamagata Aritomo]].{{sfn|Takii|2014|pp=149-150}} Sự thỏa hiệp sau đó đã dẫn đến việc ban hành Sắc lệnh Quân sự số 1 ("Về Sắc lệnh Quân sự") vào tháng 9 năm 1907, mặc dù một số người trong chính phủ (như Bộ trưởng Nội vụ [[Hara Takashi]]) dự định hệ thống hóa và do đó hạn chế iaku jōsō, nhưng trên thực tế đã thể chế hóa quyền kháng cáo trực tiếp của quân đội đối với "các vấn đề liên quan đến bộ chỉ huy tối cao".{{sfn|Takii|2014|pp=151-152, 202}} Kết quả này, mặc dù là một bước thụt lùi một phần đối với mục tiêu tối cao hoàn toàn của nội các của Itō, nhưng ông coi đó là một bước tiến tới việc làm rõ vị trí hiến pháp của quân đội, với ý định tiếp tục đưa chính quyền quân sự vào sự giám sát pháp lý và nội các chặt chẽ hơn, đặc biệt là trong vai trò tiếp theo của ông ở Triều Tiên.{{sfn|Takii|2014|p=206}} Do đó, các cải cách năm 1907 đại diện cho một sự phát triển phức tạp và có phần mơ hồ trong chủ nghĩa lập hiến thời Minh Trị, nhằm mục đích tạo ra một nhà nước thống nhất và mạnh mẽ hơn nhưng cũng vô tình củng cố một mức độ độc lập của quân đội.{{sfn|Takii|2014|p=154}}

==Thống giám Triều Tiên==

Trong khi tìm cách mở rộng các tuyên bố chủ quyền của quốc gia mình ở lục địa châu Á, Itō Hirobumi đã tìm cách tránh xung đột với [[Đế quốc Nga]] thông qua chính sách Man-Kan kōkan, đề xuất nhượng [[Mãn Châu]] cho phạm vi ảnh hưởng của Nga để đổi lấy sự công nhận bá quyền của Nhật Bản ở Bán đảo Triều Tiên. Tuy nhiên, những nỗ lực ngoại giao của ông đã thất bại, dẫn đến [[Chiến tranh Nga-Nhật]] (1904–1905). Vai trò chính cuối cùng của Itō là [[Thống giám của Nhật Bản tại Triều Tiên|Thống giám đầu tiên của Triều Tiên]], một vị trí mà ông đảm nhiệm vào tháng 3 năm 1906 sau khi Nhật Bản thiết lập chế độ bảo hộ đối với Triều Tiên thông qua [[Hiệp ước Nhật-Triều, 1905|Hiệp ước Nhật Bản-Triều Tiên (1905)]] vào tháng 11 năm 1905.{{sfnm|1a1=Takii|1y=2014|1pp=183, 186-187|2a1=Jansen|2y=2000|2p=443|3a1=Keene|3y=2002|3p=642}} Giai đoạn này trong sự nghiệp của ông là một trong những giai đoạn gây tranh cãi nhất, ngay trước khi Nhật Bản sáp nhập hoàn toàn Triều Tiên vào năm 1910.

===Vai trò và mục tiêu kép===
[[File:Hirobumi Ito as Governor of Korea.jpg|thumb|250px|Itō (ở giữa) trong trang phục truyền thống Triều Tiên, trong thời gian ông giữ chức vụ Thống giám Nhật Bản tại Triều Tiên.]]

Trong thời gian làm Thống giám, Itō đồng thời tiếp tục công việc cải cách hiến pháp ở Nhật Bản với tư cách là chủ tịch Ủy ban Nghiên cứu Hoàng gia.{{sfn|Takii|2014|p=183}} Ông tiếp cận việc cai trị Triều Tiên với mục tiêu hiện đại hóa đất nước thông qua các cuộc cải cách dần dần trong cấu trúc chính trị, kinh tế và xã hội.{{sfn|Takii|2014|pp=185, 189}} Trong một tuyên bố năm 1906 trước nội các Triều Tiên, ông lập luận rằng Nhật Bản không muốn "nuốt chửng Triều Tiên", coi việc tạo ra một đồng minh độc lập và đáng tin cậy dưới sự hướng dẫn của Nhật Bản là một chính sách hiệu quả hơn về chi phí so với chế độ thuộc địa trực tiếp.{{sfn|Duus|1995|p=202}} Ban đầu, ông bày tỏ quan điểm lạc quan hơn về tiềm năng tự quản của người Triều Tiên so với các nhà lãnh đạo Nhật Bản khác, lập luận rằng sự lạc hậu của họ là sản phẩm của một tầng lớp tinh hoa tham nhũng chứ không phải do bất kỳ đặc điểm chủng tộc vốn có nào.{{sfnm|1a1=Takii|1y=2014|1pp=190, 192|2a1=Duus|2y=1995|2pp=198–199}} Chiến lược của ông là cải cách thông qua "tự trị", điều này đòi hỏi phải tìm kiếm những cộng tác viên người Triều Tiên đáng tin cậy.{{sfn|Duus|1995|p=205}}

===Chính sách và thách thức===

Một phần trọng tâm trong chương trình nghị sự của Itō là cải cách giáo dục. Ông chủ trương du nhập khoa học thực tiễn kiểu phương Tây và thiết lập một hệ thống giáo dục hiện đại, nhằm mục đích đưa Triều Tiên thoát khỏi nền học tập truyền thống lấy [[Nho giáo]] làm trung tâm, mà ông cho là lỗi thời và gây bất lợi cho sự tiến bộ.{{sfn|Takii|2014|pp=192-194}} Ông tìm cách phi chính trị hóa triều đình Joseon và tích hợp nó vào một cấu trúc nhà nước hợp lý hóa, tương tự như những nỗ lực của ông với hệ thống Đế chế Nhật Bản.{{sfn|Takii|2014|p=209}}

[[File:Prince Ito and Crown Prince of Korea.jpg|thumb|250px|Itō cùng Thái tử Triều Tiên Yi Un, 1908]]

Tuy nhiên, các chính sách của Itō phải đối mặt với những thách thức to lớn. Mối quan hệ của ông với [[Triều Tiên Cao Tông|Hoàng đế Quang Vũ của Đại Hàn Đế chế]] nhanh chóng xấu đi thành sự thù địch lẫn nhau, khi Itō liên tục nhắc nhở hoàng đế về quyền lực bấp bênh của mình trong khi Quang Vũ tiếp tục chống lại chính quyền Nhật Bản thông qua những lời kêu gọi bí mật tới các cường quốc nước ngoài khác.{{sfn|Duus|1995|p=205}} Vụ việc Đặc phái viên bí mật ở [[La Hay]] năm 1907, nơi Quang Vũ cố gắng kêu gọi các cường quốc quốc tế chống lại chế độ bảo hộ, là "giọt nước tràn ly" đối với Itō. Vào ngày 3 tháng 7, ông đã đối chất với hoàng đế và sau đó thúc giục nội các Triều Tiên, do [[Yi Wan-yong]] đứng đầu, ép hoàng đế phải thoái vị, điều này đã xảy ra vào ngày 19 tháng 7.{{sfnm|1a1=Takii|1y=2014|1p=183|2a1=Duus|2y=1995|2p=208|3a1=Keene|3y=2002|3p=643}} Điều này dẫn đến việc ký kết [[Hiệp ước Nhật-Triều, 1907]], mở rộng đáng kể quyền hạn của Thống giám và đưa chính quyền nội địa Triều Tiên dưới sự kiểm soát của Nhật Bản, bao gồm việc bổ nhiệm các thứ trưởng người Nhật và giải tán quân đội Triều Tiên.{{sfn|Duus|1995|pp=219, 223}}

Itō cũng nỗ lực khẳng định quyền kiểm soát dân sự đối với quân đồn trú Nhật Bản ở Triều Tiên, tiếp nối những nỗ lực của ông ở Nhật Bản nhằm đặt quân đội dưới sự chi phối của nội các.{{sfn|Takii|2014|pp=188, 206-207}} Sắc lệnh thành lập Thống giám phủ, do chính Itō soạn thảo, đã trao cho ông quyền chỉ huy quân đội Nhật Bản ở Triều Tiên, một quyền lực hiếm có đối với một quan chức dân sự.{{sfn|Takii|2014|p=187}} Ông đã sử dụng quyền lực này để hạn chế sự bành trướng quân sự và kiểm soát các hành động tùy tiện của quân đội.{{sfn|Takii|2014|pp=207-208}} Những nỗ lực của ông đã bị suy yếu bởi sự kháng chiến chống Nhật ngày càng gia tăng của người Triều Tiên. Phong trào quân đội chính nghĩa leo thang thành một cuộc nổi dậy du kích lan rộng sau khi quân đội Triều Tiên giải tán vào năm 1907. Ban đầu Itō đánh giá thấp sức mạnh của sự thù địch trong dân chúng nhưng đến đầu năm 1908 đã trở nên bi quan. Ông ủng hộ các chiến thuật tàn bạo của quân đội Nhật Bản, bao gồm cả các cuộc trả thù ảnh hưởng đến dân thường, thừa nhận rằng các biện pháp này đã "quá khắc nghiệt".{{sfn|Duus|1995|pp=221, 228, 230}}

===Chuyển hướng sang sáp nhập và từ chức===

Sự lan rộng của phong trào "quân đội chính nghĩa" cho thấy Itō và các quan chức khác rằng chính sách này không nhận được sự ủng hộ rộng rãi. Kết luận rằng chính sách "nuôi dưỡng quyền tự trị" không còn khả thi đối với ông, ông đã từ chức Thống giám vào tháng 6 năm 1909.{{sfnm|1a1=Duus|1y=1995|1p=235|2a1=Takii|2y=2014|2p=244 (Chronology)}} Ông chưa bao giờ loại trừ việc sáp nhập như một lựa chọn, nói với Bộ trưởng Ngoại giao [[Hayashi Tadasu]] vào năm 1907 rằng sẽ là "chính sách tốt" nếu đảm bảo sự đồng ý của Đế chế Nga.{{sfn|Duus|1995|p=235}} Vào tháng 4 năm 1909, ông đã chấp thuận kế hoạch sáp nhập do Thủ tướng [[Katsura Tarō]] và Bộ trưởng Ngoại giao [[Komura Jutarō]] đề xuất.{{sfnm|1a1=Jansen|1y=2000|1p=444|2a1=Duus|2y=1995|2p=236|3a1=Keene|3y=2002|3p=661}} Takii cho rằng sự chuyển hướng này là do quyết định của Nhật Bản nhằm giành được Triều Tiên để đổi lấy việc ngừng theo đuổi lợi ích ở Mãn Châu, một thỏa hiệp đạt được trong bối cảnh áp lực quốc tế, đặc biệt là liên quan đến [[Công ước Gando]] với Trung Quốc.{{sfn|Takii|2014|p=211}} Đối với Itō, việc ngăn chặn sự can thiệp quân sự sâu rộng hơn ở Mãn Châu trở thành mối quan tâm hàng đầu.{{sfn|Takii|2014|p=211}} Sự chấp thuận cuối cùng của ông, xuất phát từ sự thất bại của các chính sách của ông ở Triều Tiên và những lo ngại về sự gia tăng thù địch và kháng chiến ở Triều Tiên.{{sfn|Duus|1995|p=236}}

Ngay cả khi ông đồng ý sáp nhập, bản ghi nhớ do ông đọc cho người khác viết đã phác thảo một cấu trúc hậu sáp nhập cho Triều Tiên bao gồm một Quốc hội lưỡng viện với các đại diện Triều Tiên được bầu và một nội các chịu trách nhiệm gồm những người Triều Tiên, do một Phó vương Nhật Bản giám sát.{{sfn|Takii|2014|p=213}} Điều này cho thấy rằng ngay cả trong bối cảnh sáp nhập, Itō đã hình dung ra một mức độ tự trị và sự tham gia của người dân Triều Tiên vào chính quyền mới, mặc dù liệu đây có phải là một kế hoạch thực tế, có tính khả thi hay không vẫn còn gây tranh cãi.{{sfn|Takii|2014|p=213}}

== Bị ám sát ==
[[Tập tin:Ito_before_death.jpg|thumb|Hình ảnh cuối cùng của Itō khi đến ga Cáp Nhĩ Tân ngay trước vụ ám sát ngày 26 tháng 10 năm 1909]]
Itō Hirobumi đã đến [[Cáp Nhĩ Tân]], [[Trung Quốc]] vào sáng ngày [[26 tháng 10]] năm [[1909]] để gặp Bộ trưởng Tài chính Nga [[Vladimir Kokovtsev]]. Trong lúc Itō đang chờ ông Kokovtsev đến, [[An Trọng Căn]], một nhà cách mạng [[Triều Tiên]], đã nhanh chóng xuất hiện và rút súng bắn 7 phát đạn vào người ông từ phía sau lưng. Cựu Thủ tướng Itō đã chết ngay sau đó. [[An Trọng Căn]] ngay lập tức bị bắt, ba đồng phạm của An là U Deok-sun, Cao Do-seon và Liu Dong-ha cũng bị chính quyền Nga bắt giữ. [[An Trọng Căn]] sau đó đã liệt kê "[[An Trọng Căn#Ám sát Itō Hirobumi|15 lý do]] tại sao Itō nên bị giết" tại phiên tòa xét xử mình.<ref>{{chú thích báo |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=The Harbin Tragedy |url= http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19091202-1.2.20?ST=1&AT=search&k=The%20Straits%20Times,%202%20December%201909|work= The Straits Times|date= 2 December 1909|access-date= 3 July 2017}}</ref><ref>{{chú thích báo |date= 24 August 2009|title= Why Did Ahn Jung-geun Kill Hirobumi Ito?|url= http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2009/09/192_50617.html|work= The Korea Times}}</ref> Chính phủ Nhật Bản chuyển họ đến Tòa án quận của Thống đốc Kanto, vào ngày 14 tháng 2 năm 1910, An bị kết án tử hình bằng cách treo cổ, Yu lĩnh án hai năm tù, Cao và Liu lĩnh án một năm sáu tháng tù vì tội giết người và tội chống lại Chính quyền [[Đế quốc Nhật Bản]].

Sau khi bị bắn, Itō được cho là đã hét lên: "Tôi bị bắn ba phát. Người còn lại là ai?" Yasu bị quan chức Nga bắt giữ ngay tại chỗ. Itō đã có vài cuộc trò chuyện với các trợ lý của mình trong 30 phút trước khi chết, nhưng khi được thông báo rằng người bắn hung thủ là người Triều Tiên, ông nói: "Đồ ngốc, anh đã bắn tôi". Người ta cho rằng ông Itō đã lẩm bẩm. Ngoài ra, theo câu chuyện của cháu trai Itō, Itō Mitsu, ông đã hỏi: "Điều đó không tốt cho tôi. Có người khác bị thương à?" Khi biết Mori Goenan cũng bị tổn thương, ông hỏi: "Mori có bị thương không?" Đây là những lời nói cuối cùng của Itō. Cựu Thủ tướng Itō Hirobumi qua đời ngay sau đó do bị trúng 3 phát đạn ở lưng, hưởng thọ 68 tuổi. Thi thể của Itō sau đó đã được đưa về Nhật Bản trên tàu tuần dương [[Hải quân Đế quốc Nhật Bản]] {{ship|tàu tuần dương Nhật Bản|Akitsushima||2}}, và một lễ quốc tang được tổ chức dành cho ông vào ngày [[4 tháng 11]] năm [[1909]] tại công viên Hibiya.<ref>{{chú thích sách|last=Nakamura|first=Kaju|title=Prince Ito – The Man and Statesman – A Brief History of His Life|publisher=Lulu Press (reprint)|orig-year=1910|year=2010|isbn=978-1445571423}}</ref>

===Giả thuyết===
Nếu không bị ám sát, Ito có thể vẫn theo quân Đồng minh và đưa [[Chiến tranh thế giới thứ nhất]] đến kết thúc với phần thắng nghiêng về Liên quân [[Hoa Kỳ|Mỹ]]-[[Anh]]-[[Nga]]-[[Nhật Bản|Nhật]], còn Triều Tiên vẫn là đất của Nhật Bản. Phim [[2009 Lost Memories|Lost Memories 2009]] do [[Hàn Quốc]] sản xuất dựa trên giả thuyết này.

==Cuộc sống cá nhân==
[[File:Marquis Itō Hirobumi family (1899).jpg|thumb|250px|Itō với gia đình, 1899]]

Itō Hirobumi kết hôn với [[Itō Umeko]], con gái của Kida Kyūbei ở Jōnokoshi, Shimonoseki, vào năm 1866.{{sfn|Takii|2014|p=237 (Chronology)}} Trước đó, ông đã kết hôn với Irie Sumiko từ năm 1863, nhưng họ ly hôn vào năm 1866.{{sfn|Takii|2014|p=237 (Chronology)}} Ông có một con rể là [[Suematsu Kenchō]], và một con trai nuôi là Yūkichi (1870–1931).{{sfn|Takii|2014|p=243 (Chronology)}} Là một người đàn ông giàu tình cảm, Itō được biết đến là người hay bật khóc khi đối mặt với những tình huống khó khăn.{{sfn|Keene|2002|p=146}}

==Di sản==
[[File:Series C 1K Yen Bank of Japan note - front.jpg|thumb|left|Chân dung Itō xuất hiện trên tờ [[1000 yên|tờ tiền 1.000 yên]] từ năm 1963 đến năm 1986.]]

Itō Hirobumi vẫn là một nhân vật quan trọng và phức tạp trong lịch sử Nhật Bản hiện đại. Các nhà sử học đã mô tả ông là kiến trúc sư của các thể chế thời kỳ Minh Trị, bao gồm Hiến pháp Minh Trị và hệ thống nội các.{{sfn|Takii|2014|p=217}} Những thành tựu của ông bao gồm việc thành lập các thể chế quan trọng như hệ thống nội các, Đại học Hoàng gia, Quốc hội và Hội đồng Cơ mật, tất cả đều góp phần tạo nên các thể chế định hình nền quản trị sau này của Nhật Bản.{{sfn|Takii|2014|p=218}} Trái ngược với Yamagata Aritomo nghiêm khắc và kín đáo, ông là một chính khách tài giỏi và đa diện.{{sfn|Jansen|2000|pp=390, 396}} Ông là một "đại thần Minh Trị điển hình với tư cách là chính trị gia", trái ngược với Yamagata, người thiên về "nhà tư tưởng" hơn.{{sfn|Gluck|1985|p=239}} Một bài xã luận của Pháp vào thời điểm ông qua đời đã lưu ý rằng trong khi Itō là một chính khách thông minh và năng động, "công việc chính của ông... là trở thành người đứng đầu nhà nước, biểu tượng sống động của đời sống quốc gia".{{sfn|Keene|2002|p=707}}

Việc ông thành lập Rikken Seiyūkai là một bước phát triển quan trọng trong sự phát triển của chính trị đảng phái ở Nhật Bản.{{sfn|Takii|2014|p=76}} Quyết định của ông vào năm 1898 nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc thành lập nội các đảng phải đầu tiên của Nhật Bản, và việc ông thành lập Rikken Seiyūkai sau đó vào năm 1900, đánh dấu sự nhận thức của ông về sự cần thiết thực tiễn của việc kết hợp chuyên môn hành chính với sự ủng hộ chính trị dựa trên đảng phái, các học giả đã mô tả mối quan hệ đảng-hành chính phát sinh là có ảnh hưởng đến chính trị Nhật Bản sau này.{{sfn|Akita|1967|pp=134, 168}}

[[File:Ito Hirobumi.jpg|thumb|250px|Itō năm 1908]]

Tuy nhiên, di sản của ông cũng gây nhiều tranh cãi, đặc biệt là do vai trò của ông với tư cách là [[Thống giám Nhật Bản tại Triều Tiên|Thống giám Triều Tiên]] và vai trò của ông trong quá trình dẫn đến việc sáp nhập Triều Tiên.{{sfn|Takii|2014|p=184}} Trong khi một số cách giải thích, chẳng hạn như của [[Takii Kazuhiro]], nhấn mạnh cam kết của ông đối với chủ nghĩa cải cách dần dần, xây dựng nền văn minh và chủ nghĩa lập hiến, ngay cả trong cách tiếp cận của ông đối với Triều Tiên, ông vẫn được nhiều người ở Triều Tiên coi là biểu tượng của [[chủ nghĩa đế quốc Nhật Bản]].{{sfn|Takii|2014|pp=xiv, 219-220}}  Hệ tư tưởng của chủ nghĩa đế quốc Nhật Bản ở Triều Tiên trong thời đại của ông đã phát triển một bản sắc văn hóa đặc biệt; Lịch sử và sắc tộc chung với [[người Triều Tiên]] cho phép người Nhật tưởng tượng ra một mức độ tương đồng mà những người thực dân phương Tây không có được. Itō và những người khác đã sử dụng những lời lẽ như "ẩn dụ gia đình" để biện minh cho sự lệ thuộc chính trị và xã hội của Nhật Bản đối với Triều Tiên như một hệ thống phân cấp "tự nhiên" giữa một người anh trai và một người em trai.{{sfn|Duus|1995|p=433}}

Nghiên cứu của Takii Kazuhiro cho thấy Itō không phải là một kẻ cơ hội vô nguyên tắc, mà là một "chính khách tri thức" (chi no seijika) người luôn theo đuổi tầm nhìn về một nhà nước Nhật Bản mạnh mẽ, văn minh và có hiến pháp.{{sfn|Takii|2014|pp=xiv, 5, 61, 217}} Cách giải thích này nhấn mạnh sự chú trọng suốt đời của Itō vào giáo dục, việc tiếp thu kiến thức thực tiễn và sự phát triển dần dần của sự tham gia của người dân vào chính phủ như những thành phần thiết yếu của việc xây dựng quốc gia.{{sfn|Takii|2014|pp=218-219}} Những nỗ lực của ông nhằm tích hợp thể chế đế quốc vào khuôn khổ hiến pháp hiện đại và cân bằng quyền hành pháp với các cơ chế nghị viện là trọng tâm trong dự án chính trị của ông.{{sfn|Takii|2014|pp=135-138, 141-143}}

===Di tích lịch sử===
Ngôi nhà nơi Itō sống từ năm 14 tuổi ở Hagi sau khi cha ông được Itō Naoemon nhận nuôi vẫn còn tồn tại và được bảo tồn như một bảo tàng. Đó là một ngôi nhà một tầng với mái tranh và mái dốc, có tổng diện tích sàn là 29 tsubo và nằm cách [[Học viện Shōkasonjuku]] 150 mét về phía nam. Biệt thự liền kề là một phần của ngôi nhà do Itō xây dựng vào năm 1907 ở Oimura, Shimoebara-gun, Tokyo (nay là [[Shinagawa, Tokyo]]). Đó là một dinh thự lớn theo phong cách phương Tây, trong đó ba công trình, một phần của lối vào, một sảnh lớn và một phòng riêng biệt, đã được chuyển đến Hagi. Sảnh lớn có trần nhà tráng gương và ván ốp tường bằng gỗ sử dụng cây tuyết tùng 1000 năm tuổi từ [[Yoshino, Nara]].<ref name="Shiseki">{{cite book |last1=Isomura |first1=Yukio |last2=Sakai |first2=Hideya |title=(国指定史跡事典) National Historic Site Encyclopedia |date=2012 |publisher=学生社 |isbn=978-4311750403}}{{in lang|ja}}</ref> Các tòa nhà được công nhận là [[Các di tích của Nhật Bản|Di tích Lịch sử Quốc gia]] vào năm 1932.<ref name="Bunka1">{{cite web |url=https://bunka.nii.ac.jp/heritages/detail/217439|title=伊藤博文旧宅|language=ja |publisher=Agency for Cultural Affairs |accessdate=August 20, 2021}}</ref>

[[File:HakubunZi hondo.jpg|thumb|250px|Chùa Phật giáo Hakubun-ji cũ ở Seoul.]]

Năm 1932, người Nhật khánh thành chùa Phật giáo Hakubun-ji (博文寺) ở [[Seoul]], thờ phụng Itō và được đặt tên là "Chùa tưởng niệm Thân vương Itō (伊藤公爵祈念寺院)". Chùa tọa lạc tại công viên Susumu Tadashidan trên sườn phía bắc của núi Namsan, sau khi giải phóng trở thành công viên Jangchungdan (장충단 공원). Từ tháng 10 năm 1945, chính điện được dùng làm ký túc xá sinh viên, khoảng năm 1960 được thay thế bằng nhà khách của chính quyền Tổng thống [[Park Chung-hee]], sau đó được xây dựng lại và lại trở thành nhà khách sinh viên. Năm 1979, chùa được sáp nhập vào khuôn viên của khách sạn Shilla mới khai trương. Một số phần khác của chùa vẫn còn tồn tại đến ngày nay.

==Vinh dự==
===Nhật Bản===
====Tước hiệu quý tộc và các tước hiệu khác====
*[[Bá tước]] (ngày 7 tháng 7 năm 1884)
*''[[Genrō]]'' (Ngày 1 tháng 11 năm 1889)
*[[Hầu tước]] (Ngày 5 tháng 8 năm 1895)
*[[Thân vương]] (Ngày 21 tháng 9 năm 1907){{sfn|Takii|2014|pp=239, 240, 243 (Chronology)}}

====Decorations====
* [[File:JPN Kyokujitsu-sho (WW2) 1Class BAR.svg|50px|ribbon bar]] Grand Cordon of the [[Order of the Rising Sun]] (2 November 1877)
*[[File:JPN Toka-sho BAR.svg|50px]] Grand Cordon of the [[Order of the Paulownia Flowers|Order of the Rising Sun with Paulownia Flowers]] (11 February 1889)
*[[File:JPN Imperial Constitution Promulgation Commemorative Medal BAR.svg|50px]] Imperial Constitution Promulgation Medal (25 November 1889)
*[[File:Honor Medal Yellow Ribbon.jpg|50px]] [[Medals of Honor (Japan)|Medal of Honor with Yellow ribbon]] (20 June 1890)
*[[File:JPN Daikun'i kikkasho BAR.svg|50px]] Grand Cordon of the [[Order of the Chrysanthemum]] (5 August 1895)
*[[File:JPN 1894-1895 Sino-Japanese War Medal BAR.svg|50px]] First Sino-Japanese War Medal (18 November 1895)
*[[File:JPN Daikun'i kikkasho BAR.svg|50px]] Collar of the Order of the Chrysanthemum (1 April 1906)
*[[File:JPN 1904-1905 Russo-Japanese War Medal BAR.svg|50px]] Russo-Japanese War Medal (1 April 1906)
*[[File:JPN Crown Prince's Voyage to Korea Commemorative Medal BAR.svg|50px]] [[Emperor Taishō|Crown Prince]]'s Voyage to Korea Commemorative Medal (18 April 1909)

====Thứ hạng triều đình====
*Tòng ngủ phẩm (1868)
*Ngủ phẩm (1869)
*Từ phẩm (1870)
*Chánh tứ phẩm (18 tháng 2 năm 1874)
*Tam phẩm (27 tháng 12 năm 1884)
*Nhị phẩm (19 tháng 10 năm 1886)
*Chánh nhị phẩm (20 tháng 12 năm 1895)
*[[Danh sách các cấp bậc, chức vụ và tước hiệu cha truyền con nối trong triều đình Nhật Bản|Tòng nhất phẩm]] (26 tháng 10 năm 1909; truy tặng)

===Nước ngoài===
* {{flag|German Empire}}:
** Knight 1st Class of the [[Order of the Crown (Prussia)|Order of the Crown]] (29 December 1884)<ref>{{citation|title=Königlich Preussische Ordensliste|chapter-url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015049878831&view=1up&seq=9&skin=2021|volume=1|page=[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015049878831&view=1up&seq=571&skin=2021 561]|language=German|chapter=Königlicher Kronen-Orden|location=Berlin|year=1886|via=hathitrust.org}}</ref>
** Grand Cross of the [[Order of the Red Eagle]] (22 December 1886); in Brilliants (December 1901)<ref>{{Cite newspaper The Times |title=Latest intelligence – Germany |date=16 December 1901 |page=6 |issue=36639}}</ref><ref name=":0">{{Cite book |last=Clark |first=Samuel |chapter-url=https://books.google.com/books?id=-ifCDAAAQBAJ&pg=PA322 |title=Distributing Status: The Evolution of State Honours in Western Europe |date=2016 |publisher=McGill-Queens University Press |isbn=9780773598577 |location=Canada |pages=322 |chapter=Status Consequences of State Honours |doi=10.1515/9780773598560 |jstor=j.ctt1c99bzh |oclc=947837811 |access-date=14 May 2024}}</ref>
** {{flag|Saxe-Weimar-Eisenach}}: Grand Cross of the [[Order of the White Falcon]] (29 September 1882)
* {{flag|Russian Empire}}:
** Knight of the [[Order of the White Eagle (Russian Empire)|Order of the White Eagle]] (17 September 1883)
** Knight of the [[Order of St. Alexander Nevsky]] (19 March 1896); in Brilliants (28 November 1901)<ref>{{Cite newspaper The Times |title=Latest intelligence – Russia and Japan |date=30 November 1901 |page=7 |issue=36626}}</ref><ref name=":0" />
* {{flagicon|Sweden|1844}} {{flagicon|Norway|1844}} [[Sweden-Norway]]: Commander Grand Cross of the [[Order of Vasa]] (25 May 1885)<ref name=":0" />
* {{flag|Austria-Hungary}}: Knight 1st Class of the [[Order of the Iron Crown]] (27 September 1885)<ref name=":0" />
* {{flag|Kingdom of Portugal}}: Grand Cross of the [[Order of the Immaculate Conception of Vila Viçosa]] (25 August 1887)
* {{Flagicon image|Flag of Siam (1855).svg}} [[Siam]]: Grand Cross of the [[Order of the Crown of Thailand|Order of the Crown of Siam]] (24 January 1888)<ref name="Japarchives"/>
* {{flagcountry|Restoration (Spain)}}: Grand Cross of the [[Order of Charles III]] (26 October 1896)<ref name=":0" />
* {{flag|Belgium}}: Grand Cordon of the [[Order of Leopold (Belgium)|Royal Order of Leopold]] (4 October 1897)<ref name=":0" />
* {{flagcountry|French Third Republic}}: Grand Cross of the [[Legion of Honour]] (29 April 1898)<ref name=":0" />
* {{flag|Qing dynasty}}: [[Order of the Double Dragon]], Class I Grade III (5 December 1898)<ref name="Japarchives">{{Cite web|url=https://www.digital.archives.go.jp/das/image/M0000000000000788098|title=枢密院文書・枢密院高等官転免履歴書 明治ノ二|first=独立行政法人国立公文書館 &#124; NATIONAL ARCHIVES OF|last=JAPAN|website=国立公文書館 デジタルアーカイブ}}</ref>
* {{flagcountry|United Kingdom of Great Britain and Ireland}}: Honorary Grand Cross of the [[Order of the Bath]] (civil division) (14 January 1902)<ref>{{London Gazette | issue=27397 | date=14 January 1902 |page=295}}</ref><ref name=":0" />
* {{flag|Kingdom of Italy}}: Knight of the [[Supreme Order of the Most Holy Annunciation]] (16 January 1902)<ref>{{Cite newspaper The Times |title=Court circular |date=17 January 1902 |page=8 |issue=36667}}</ref><ref name=":0" />
* {{flag|Korean Empire}}: Grand Cordon of the [[Order of the Golden Ruler]] (18 April 1904)<ref name="Japarchives"/>

==Tham khảo==
{{tham khảo}}
===Tài liệu tham khảo===
* {{cite book |last=Akita |first=George |title=Foundations of Constitutional Government in Modern Japan, 1868-1900 |url=https://archive.org/details/foundationsofcon0000unse |year=1967 |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge |isbn=9780674729346}}
* {{cite book |last=Duus |first=Peter |title=The Abacus and the Sword: The Japanese Penetration of Korea, 1895–1910 |url=https://archive.org/details/abacusswordjapan00duus |date=1995 |publisher=University of California Press |location=Berkeley, California |isbn=978-0-520-08614-2}}
* {{cite book |last=Gluck |first=Carol |title=Japan's Modern Myths: Ideology in the Late Meiji Period |url=https://archive.org/details/japansmodernmyth0000gluc |year=1985 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton, New Jersey |isbn=0-691-05449-5}}
* {{cite book |last=Jansen |first=Marius B. |title=The Making of Modern Japan |url=https://archive.org/details/makingofmodernja00jans |year=2000 |publisher=Belknap Press of Harvard University Press |location=Cambridge, Massachusetts |isbn=978-0-674-00334-7}}
* {{cite book |last=Keene |first=Donald |title=Emperor of Japan: Meiji and His World, 1852–1912 |url=https://archive.org/details/emperorofjapanme00keen |date=2002 |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-231-12340-2}}
* {{cite book |last=Scalapino |first=Robert A. |title=Democracy and the Party Movement in Prewar Japan: The Failure of the First Attempt |url=https://archive.org/details/bwb_Y0-BDU-824 |year=1962 |orig-year=1st pub. 1953 |publisher=University of California Press |location=Berkeley}}
* {{cite book |last=Sims |first=Richard |title=Japanese Political History Since the Meiji Renovation, 1868-2000 |url=https://archive.org/details/japanesepolitica0000sims |year=2001 |publisher=Palgrave Macmillan |location=New York |isbn=978-0-312-23915-2}}
* {{cite book |last=Takii |first=Kazuhiro |author-link=Takii Kazuhiro |translator1-last=Takechi |translator1-first=Manabu |title=Itō Hirobumi – Japan's First Prime Minister and Father of the Meiji Constitution |series=Nichibunken Monograph Series |volume=16 |year=2014 |publisher=Routledge |location=Abingdon, Oxon; New York, NY |isbn=978-0-415-83886-3}}
* [[Ian Nish|Nish, Ian]] (1998). ''The Iwakura Mission to America and Europe: A New Assessment''. Richmond, Surrey: Japan Library.  {{ISBN|9781873410844}}. {{Oclc|40410662}}.

== Đọc thêm ==
*{{cite book |last=Banno |first=Junji |date=1995 |orig-date=1971 |title=The Establishment of the Japanese Constitutional System |url=https://books.google.com/books?id=x7-GAgAAQBAJ |location= |publisher=Routledge |page= |isbn=0-203-20895-1 |access-date=}}
*{{cite book |last=Beasley |first=W.G. |date=1974 |orig-date=1963 |title=The Modern History of Japan |url= |location=New York City, NY |publisher=Praeger Publishers |page= |isbn= |access-date=}}
*{{cite book |last = Bix  |first = Herbert P. |authorlink =Herbert P. Bix |year=2001 |title=[[Hirohito and the Making of Modern Japan]] |publisher=HarperCollins Publishers  |location = New York | isbn = 0-06-093130-2 }}
* Edward, I. "Japan's Decision to Annex Taiwan: A Study of Itō-Mutsu Diplomacy, 1894–95". ''Journal of Asian Studies'' 37#1 (1977): 61–72.
* Hamada Kengi (1936). ''Prince Ito''. Tokyo: Sanseido Co.
* Johnston, John T.M. (1917). ''World Patriots''. New York: World Patriots Co.
* Kusunoki Sei'ichirō (1991). ''Nihon shi omoshiro suiri: Nazo no satsujin jiken wo oe''. Tokyo: Futami bunko.
* Ladd, George T. (1908). [https://archive.org/details/bub_gb_DB4PAAAAYAAJ <!-- quote=In Korea with Marquis Ito. -->  ''In Korea with Marquis Ito'']
* Nakamura Kaju (1910). [https://archive.org/details/princeitomanand00nakagoog ''Prince Ito: The Man and the Statesman: A Brief History of His Life''.] New York: Japanese-American commercial weekly and Anraku Pub. Co.
* Palmer, Frederick (1901). "Marquis Ito: The Great Man of Japan". ''Scribner’s Magazine'' '''30'''(5), 613–621.
*{{cite book |last=Samuels |first=Richard J. |date=2003 |title=Machiavelli's Children: Leaders & Their Legacies In Italy & Japan |url=https://books.google.com/books?id=f_6tDwAAQBAJ |location= |publisher=Cornell University Press |page= |isbn=0-8014-3492-0 |access-date=}}
*{{cite book |last=Thompson |first=Mark R. |date=2019 |title=Authoritarian Modernism in East Asia |url= https://books.google.com/books?id=dfCKDwAAQBAJ |location= |publisher=Palgrave MacMillan |page= |isbn=978-1-137-51167-6 |access-date=}}
*{{cite book|title=Hirobumi Itō and Korean Annexation (Itō hirobumi to kankoku heigou)|first=Fukuju|last=Umino|publisher=Aoki Shoten|year=2004|isbn= 978-4-250-20414-2|language=ja}}
*{{cite book |last=Walker |first=Hugh Dyson |date=2012 |title=East Asia: A New History |url=https://books.google.com/books?id=GBvRs-za0CIC |location=Bloomington, IN |publisher=AuthorHouse |page= |isbn=978-1-4772-6517-8 |access-date=}}

== Liên kết ngoài ==
* {{Internet Archive author |sname=Itō Hirobumi}}
* [http://aboutjapan.japansociety.org About Japan: A Teacher's Resource] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090528180919/http://aboutjapan.japansociety.org/ |date=28 May 2009 }} Ideas about how to teach about Ito Hirobumi in a K–12 classroom
* {{Cite EB1911|wstitle=Ito, Hirobumi, Prince |short=x}}
* {{PM20|FID=pe/008583}}

{{start box}}
{{succession box| chức vụ=[[Thủ tướng Nhật Bản]] thứ 1| trước=''lập ra vị trí''| sau=[[Kuroda Kiyotaka]]| năm=}}
{{succession box| chức vụ=[[Thủ tướng Nhật Bản]] thứ 5| trước=[[Matsukata Masayoshi]]| sau=[[Matsukata Masayoshi]]| years=}}
{{succession box| chức vụ=[[Thủ tướng Nhật Bản]] thứ 7| trước=[[Matsukata Masayoshi]]| sau=[[Ōkuma Shigenobu]]| years=}}
{{succession box| chức vụ=[[Thủ tướng Nhật Bản]] thứ 10| trước=[[Yamagata Aritomo]]| sau=[[Katsura Tarō]]| years=}}
{{end box}}

{{Thủ tướng Nhật Bản}}
{{Ngoại trưởng Nhật Bản}}
{{Các chủ đề|Lịch sử|Nhật Bản}}
{{Kiểm soát tính nhất quán}}
{{Thể loại Commons|Hirobumi Itō}}

[[Thể loại:Thủ tướng Nhật Bản]]
[[Thể loại:Ngoại trưởng Nhật Bản]]
[[Thể loại:Chính khách Nhật Bản]]
[[Thể loại:Thời kỳ Edo]]
[[Thể loại:Sinh năm 1841]]
[[Thể loại:Mất năm 1909]]
[[Thể loại:Toàn quyền Triều Tiên]]
[[Thể loại:Người thời Minh Trị]]
[[Thể loại:Nhà ngoại giao Nhật Bản]]
[[Thể loại:Kazoku]]
[[Thể loại:Người Yamaguchi]]
[[Thể loại:Samurai]]
[[Thể loại:Bắc Đẩu Bội tinh hạng nhất]]
[[Thể loại:Chính khách từ Yamaguchi]]
[[Thể loại:Chính khách Nhật Bản thế kỷ 20]]
[[Thể loại:Bộ trưởng Ngoại giao Nhật Bản]]
[[Thể loại:Người Nhật Bản ở Vương quốc Liên hiệp Anh]]