Xem mã nguồn của Làn da sáng

[[Tập tin:Beside the Seaside - July 2010 - Girl Dancing on Dymchurch Beach 1 (4830507612).jpg|300px|nhỏ|phải|Một phụ nữ với làn da sáng]]
[[Tập tin:The Orient and the Occident, by Nicaise de KeyserFXD.jpg|300px|nhỏ|phải|Họa phẩm về hai thiếu nữ biểu tượng cho vẻ đẹp phương Đông (làm da vàng) và vẻ đẹp phương Tây (làn da trắng)]]
'''Làn da sáng''' (''Light skin'') hay '''làn da trắng''' là [[màu da]] của con người có mức sắc tố [[eumelanin]] cơ bản đã thích nghi với môi trường có [[bức xạ]] [[tia cực tím]] thấp.<ref>[http://wordnetweb.princeton.edu/perl/webwn?s=light-skinned light-skinned] Princeton University</ref><ref>{{chú thích web|url=http://www.thefreedictionary.com/light-skinned|title=Light-skinned|publisher=thefreedictionary.com|access-date=24 January 2017}}</ref><ref name=jabl1>{{chú thích sách|author=Muehlenbein, Michael|title=Human Evolutionary Biology|year=2010|publisher=Cambridge University Press|pages=192–213}}</ref> Làn da trắng sáng thường được tìm thấy nhiều nhất ở các nhóm dân cư bản địa ở [[Châu Âu]], [[Trung Á]] và [[Đông Bắc Á]] được đo thông qua độ phản xạ của da.<ref>{{chú thích sách|author=Relethford, John|title=Fundamentals of Biological Anthropology|year=1997|publisher=Mayfield Publishing Company|isbn=978-1559346672|page=270|url=https://books.google.com/books?id=wA8YAQAAMAAJ}}</ref> Những người có sắc tố da sáng thường được gọi là "[[da trắng]]"<ref>Oxford Dictionaries. April 2010. Oxford University Press. ''"belonging to or denoting a human group having light-coloured skin"'' [https://web.archive.org/web/20120713075928/http://oxforddictionaries.com/definition/english/black "white"] (accessed 6 August 2012).</ref><ref>[http://dictionary.reference.com/browse/White?s=t Dictionary.com: white] 3.a ''"marked by slight pigmentation of the skin"''</ref> dù rằng cách sử dụng này có thể mơ hồ ở một số quốc gia nơi chúng được dùng để chỉ cụ thể đến các nhóm dân tộc hoặc cộng đồng người nhất định mang đặc điểm này.<ref>{{chú thích web|title=Global Census|url=http://www.understandingrace.org/lived/global_census.html|publisher=American Anthropological Association|access-date=10 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914150543/http://understandingrace.org/lived/global_census.html|archive-date=14 September 2018|url-status=dead}}</ref> Làn da trắng sáng cùng với đặc điểm [[tóc vàng]], [[Màu mắt|mắt xanh]], mũi lõ là những đặc trưng về [[nhân chủng học]] của [[người da trắng]] thuộc [[đại chủng Âu]]. Về mặt thẩm mỹ thị giác là yếu tố làn da sáng "ăn ảnh" trong kỹ thuật quay phim, chụp hình. Một làn da sáng, cơ thể trắng hồng toàn thân sẽ có khả năng [[bắt sáng]] và [[phản chiếu]] ánh sáng tốt giúp các nhà quay phim, nhiếp ảnh dễ dàng hơn trong việc thiết lập nền ánh sáng để tôn lên các đường nét cơ thể, tạo ra những hình ảnh sắc nét, rõ ràng, có chiều sâu và mượt mà trên phim, trên hình. Sự [[tương phản]] cao giữa vùng da sáng và các vùng tối cũng tạo ra một [[hiệu ứng thị giác]] mạnh mẽ và kịch tính.

==Đại cương==
Những người có sắc tố da sáng có làn da có lượng eumelanin thấp và có ít [[melanosome]] hơn những người có sắc tố [[da sẫm màu]]. Làn da sáng mang lại khả năng hấp thụ tia cực tím tốt hơn, giúp cơ thể tổng hợp lượng [[vitamin D]] cao hơn cho các quá trình của cơ thể như phát triển [[canxi]].<ref name=jabl1/><ref name=pbs>{{chú thích web|author=Kirchweger, Gina|title=The Biology of Skin Color: Black and White|url=https://www.pbs.org/wgbh/evolution/library/07/3/text_pop/l_073_04.html|work=Evolution Library|publisher=PBS|access-date=22 September 2018}}</ref> Mặt khác, những người da sáng sống gần xích đạo, nơi có nhiều ánh sáng mặt trời, có nguy cơ bị suy giảm [[folate]] cao hơn. Do hậu quả của sự suy giảm folate, họ có nguy cơ bị tổn thương DNA, dị tật bẩm sinh và nhiều loại ung thư, đặc biệt là ung thư da. Những người có làn da sẫm màu sống xa vùng nhiệt đới có lượng vitamin D thấp, điều này cũng có thể dẫn đến các biến chứng về sức khỏe, cả về thể chất và tinh thần, bao gồm nguy cơ mắc bệnh tâm thần phân liệt cao hơn.<ref>{{chú thích tạp chí |last1=Cui |first1=Xiaoying |last2=J. McGrath |first2=John |last3=H. J. Burne |first3=Thomas |date=26 January 2021 |title=Vitamin D and schizophrenia: 20 years on |journal=Nature|volume=26 |issue=7 |pages=2708–2720 |doi=10.1038/s41380-021-01025-0 |pmid=33500553 |pmc=8505257 }}</ref> Hai quan sát này hình thành nên "''giả thuyết vitamin D–folate''", cố gắng giải thích lý do tại sao các cộng đồng người di cư khỏi vùng nhiệt đới đến các khu vực có bức xạ tia cực tím thấp<ref>{{chú thích tạp chí|author=Appenzeller, Tim|title=Human migrations: Eastern odyssey|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2012-05-03_485_7396/page/24|journal=Nature|volume=485|issue=7396|pages=24–26|doi=10.1038/485024a|pmid=22552074|year=2012|bibcode=2012Natur.485...24A|doi-access=free}}</ref> lại tiến hóa để có sắc tố làn da sáng.<ref name=jabl1/><ref name=Relethford2000>{{chú thích tạp chí |author=Relethford, JH|title=Human skin color diversity is highest in sub-Saharan African populations|journal=Human Biology; an International Record of Research|volume=72|issue=5|pages=773–80|year=2000|pmid=11126724}}</ref><ref>{{chú thích tạp chí | pmid=29710859 | year=2018 | last1=Jones | first1=P. | last2=Lucock | first2=M. | last3=Veysey | first3=M. | last4=Beckett | first4=E. | title=The Vitamin D⁻Folate Hypothesis as an Evolutionary Model for Skin Pigmentation: An Update and Integration of Current Ideas | journal=Nutrients | volume=10 | issue=5 | page=554 | doi=10.3390/nu10050554 | pmc=5986434 | doi-access=free }}</ref>

Sắc tố da là sự thích nghi mang tính [[tiến hóa]] với các mức độ bức xạ UV khác nhau trên khắp thế giới. Những người có làn da sáng sống trong môi trường có bức xạ tia cực tím cao có những ảnh hưởng tới [[sức khỏe]]. Các tập quán văn hóa khác nhau làm tăng các vấn đề liên quan đến tình trạng sức khỏe của làn da sáng, ví dụ như [[tắm nắng]] ở những người da sáng.<ref name=jabl1/> Sự phân bố của các cộng đồng người có làn da sáng có mối tương quan chặt chẽ với mức độ bức xạ cực tím thấp ở các khu vực nơi họ sinh sống. Trong lịch sử, những người có làn da sáng hầu như chỉ sống xa xích đạo, ở những vùng vĩ độ cao với cường độ ánh sáng mặt trời thấp.<ref>{{chú thích web|title=Modern human variation: overview|url=http://anthro.palomar.edu/vary/vary_1.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105101522/http://anthro.palomar.edu/vary/vary_1.htm|archive-date=5 November 2012}}</ref> Lịch sử sắc tố của con người ở châu Âu cho thấy những người [[săn bắt hái lượm]] tại bán đảo [[Scandinavia]] có mức độ biến đổi sắc tố ánh sáng cao hơn so với tổ tiên của họ đến từ các khu vực khác ở Châu Âu cho thấy sự thích nghi với điều kiện ánh sáng yếu.<ref>{{chú thích tạp chí|last1=Günther|first1=Torsten|last2=Malmström|first2=Helena|last3=Svensson|first3=Emma M.|last4=Omrak|first4=Ayça|last5=Sánchez-Quinto|first5=Federico|last6=Kılınç|first6=Gülşah M.|last7=Krzewińska|first7=Maja|last8=Eriksson|first8=Gunilla|last9=Fraser|first9=Magdalena|last10=Edlund|first10=Hanna|last11=Munters|first11=Arielle R.|date=2018-01-09|title=Population genomics of Mesolithic Scandinavia: Investigating early postglacial migration routes and high-latitude adaptation|journal=PLOS Biology|language=en|volume=16|issue=1|pages=e2003703|doi=10.1371/journal.pbio.2003703|issn=1545-7885|pmc=5760011|pmid=29315301}} From supporting information document S8, page 5/28: "However, for all three well-characterized skin and eye-color associated SNPs, the SHGs display a frequency that is greater for the light-skin variants and the blue-eye variant than can be expected from a mixture of WHGs and EHGs. This observation indicates that the frequencies may have increased due to continued adaptation to a low light conditions."</ref> Một số nhà nghiên cứu đã bày tỏ sự thận trọng về những dự đoán về sắc tố da.<ref name=Viet>{{chú thích sách|author=Vieth, Reinhold|editor2-first=Sam D|editor2-last=Stout|editor1-first=Sabrina C|editor1-last=Agarwal|title=Effects of vitamin D on bone and natural selection of skin color: how much vitamin D nutrition are we talking about?|year=2003|publisher=Kluwer Academic/Plenum Press|location=New York|pages=139–154|doi=10.1007/978-1-4419-8891-1|isbn=978-1-4613-4708-8}}</ref><ref name=Hatc>{{chú thích tạp chí|author=Hatchcock, J. N.|author2=Shao, A.|author3=Vieth, R.|author4=Heaney, R.|title=Risk assessment for vitamin D|journal=[[American Journal of Clinical Nutrition]]|year=2007|volume=72|issue=1|pages=451–462|display-authors=etal|pmid=17209171|doi=10.1093/ajcn/85.1.6|doi-access=free}}</ref><ref name=Kimb>{{chú thích tạp chí|author=Kimball, Samantha|title=Vitamin D: a growing perspective|journal=[[Critical Reviews in Clinical Laboratory Sciences]]|year=2008|volume=45|issue=4|pages=339–414|pmid=18568854|author3=Vieth, R|doi=10.1080/10408360802165295|author2=Fuleihan, Ghada El-Hajj|s2cid=57808076|display-authors=etal}}</ref> Do [[quá trình thuộc địa hóa]], [[chủ nghĩa đế quốc]] và sự di cư ngày càng tăng của người dân giữa các khu vực địa lý trong những thế kỷ gần đây, dân số mang làn da sáng ngày nay được tìm thấy trên khắp thế giới.<ref name=jabl1/><ref name=oneil1>{{chú thích web|author=O'Neil, Dennis|title=Skin Color Adaptation|url=http://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_4.htm|work=Human Biological Adaptability: Skin Color as an Adaptation|publisher=Palomar|access-date=10 December 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121218132913/http://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_4.htm|archive-date=18 December 2012}}</ref>

==Chú thích==
{{Tham khảo|cột=}}

[[Thể loại:Mà da người]]
[[Thể loại:Di truyền học loài người]]
[[Thể loại:Chăm sóc da]]