Xem mã nguồn của Lê Hiến Giản

{{Thông tin nhân vật phong kiến
| tên = Lê Hiến Giản
| tên gốc = Lê Hiến Phủ
| sinh = 10 tháng 2 năm 1341
| nơi sinh = phủ Thiên Trường, [[Đại Việt]]
| mất = {{ngày mất và tuổi|1399|12|12|1341|2|10}}
| nơi mất = 
| nguyên nhân mất = [[Chém đầu|Xử tử]]
| cha = Tô Hiến Chương
| mẹ = Lê Thị Nga
| chức quan = {{Plainlist|[[Thị lang]]
*Trung đại phu
*[[Đại học sĩ]]}}
| quốc gia = [[Đại Việt]]
| triều đại = [[Nhà Trần]]
}}

'''Lê Hiến Giản''' (1341-1399), tên thật '''Lê Hiến Phủ''' là một viên quan dưới [[triều Trần]] của [[Việt Nam]]. Ông từng giữ một số chức vụ như [[Thị lang]], Trung đại phu, [[Đại học sĩ]], Tri thẩm hình viện.

== Tiểu sử ==
Lê Hiến Phủ sinh ngày 10 tháng 2 năm 1341 ở trang Thượng Lao, huyện Tây Chân, phủ Thiên Trường nay thuộc xã [[Nam Ninh (xã)|Nam Ninh]], tỉnh [[Ninh Bình]].<ref name=":0">{{Chú thích web |date=2014-06-14 |title=Di tích đền Thượng Lao, đền Xối Thượng và hai vị đại khoa thời Trần |url=https://baonamdinh.vn/channel/5093/201406/nam-dinh-manh-dat-con-nguoi-di-tich-den-thuong-lao-den-xoi-thuong-va-hai-vi-dai-khoa-thoi-tran-2333867/ |access-date=2025-10-26 |website=Báo Nam Định |language=vi-VN}}</ref> Có tài liệu cho rằng nguyên quán của ông là ở [[Đông Triều (thành phố)|Đông Triều]] hoặc [[Khoái Châu (huyện)|Khoái Châu]].<ref>{{Chú thích web |date=2012-06-28 |title=Lòng ta không phải là đá |url=https://scov.gov.vn/van-hoc-nghe-thuat/giai-thoai-viet-nam/long-ta-khong-phai-la-da.html |access-date=2025-10-26 |website=Ủy ban nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài |language=vi}}</ref><ref name=":1">{{Chú thích web |last=Lê Thái Dũng |first= |date=2016-07-14 |title=Người đàn ông 'cường quyền không thể áp chế, tiền bạc không thể mua chuộc' |url=https://baophapluat.vn/nguoi-dan-ong-cuong-quyen-khong-the-ap-che-tien-bac-khong-the-mua-chuoc-post221629.html |access-date=2025-10-26 |website=Báo Pháp Luật Việt Nam |language=vi}}</ref>

Thân phụ của Lê Hiến Giản là Tô Hiến Chương (sau đổi tên thành Tô Lê Hiến Thái) từng làm quan tại vùng [[Gia Viễn (huyện)|Gia Viễn]], thân mẫu là Lê Thị Nga.

Vợ chồng Tô Hiến Chương và Lê Thị Nga [[Vô sinh|hiếm muộn]], họ đến cầu tự tại [[động Hương Tích]] sau đó sinh được hai trai sinh đôi cùng đặt tên là Đại Đồng (Lê Hiến Phủ) và Tiểu Đồng ([[Lê Hiến Tứ]]).<ref name=":0" /> Từ nhỏ hai em Lê Hiến Phủ đã được theo họ mẹ và khi lên 5-6 tuổi mới có tên chính thức,<ref name=":1" /> là chắt (tằng tôn) của [[Thái phó]] [[Tô Hiến Thành]].<ref name=":0" />

Năm 1374, tham gia thi khoa Giáp Dần niên hiệu Long Khánh 2 đời [[Trần Duệ Tông]], vì phạm huý vua [[Trần Nghệ Tông]] nên đổi tên thành '''Lê Hiến Giản'''. Ông đỗ [[Bảng nhãn]], làm quan đến chức [[Thị lang]]. Sau này tham gia mưu sát [[Hồ Quý Ly]] nhưng không thành và bị sử tử.<ref name=":1" />

== Sự nghiệp ==
Lê Hiến Phủ và em trai Lê Hiến Tứ được theo học [[Đào Toàn Bân]]. Khoa thi năm Long Khánh 2 (1374), con của cụ Bân là [[Đào Sư Tích]] đỗ [[Trạng nguyên]], Lê Hiến Giản đỗ [[Bảng nhãn]], còn Lê Hiến Tứ đỗ Đệ tam giáp [[Tiến sĩ]]. Lê Hiến Giản được phái làm Trấn thủ phủ Thiên Trường, ông có công mở đất vùng [[Giao Thủy (huyện)|Giao Thủy]], các vùng xung quanh huyện [[Xuân Trường (huyện)|Xuân Trường]] và tạo nên sông Nam Đinh (sông Đào), sau này ông làm đến chức Ngự sử Trung Đại phu.<ref name=":0" /><ref name=":2">{{Chú thích web |last=Minh Tân |date=2016-03-11 |title=Đường phố Thành Nam: Phố Lê Hiến Giản |url=https://baonamdinh.vn/channel/5093/201603/duong-pho-thanh-nam-pho-le-hien-gian-2474121/ |access-date=2025-10-26 |website=Báo Nam Định |language=vi-VN}}</ref> Khi làm Ngự sử Trung Đại phu, Lê Hiến Phủ đã tâu vua cho giết Hồ Quý Ly nhưng không thành, ông được nhà vua thăng chức làm Gián đại phu.<ref name=":0" /><ref name=":1" />

Năm Kỷ Mão (1399), Lê Hiến Phủ và Lê Hiến Tứ là hai trong số 370 người tham gia âm mưu ám sát Hồ Quý Ly do [[Trần Khát Chân]] đứng đầu, kế hoạch thất bại khiến tất cả đề bị xử tử.<ref name=":0" /> Theo dã sử, ngày thi hành án là ngày 12 tháng 12 năm 1399.<ref name=":2" />

Thi hài Lê Hiến Phủ được đưa về chôn cất tại trang Thượng Lao bên con ngòi do ông cho đào lúc sinh thời. Lăng Tô Lê Hiến Giản được xây dựng từ đời vua Thành Thái năm thứ nhất (1889).<ref name=":0" />

== Ghi nhận ==
[[Giản Định Đế|Giản Định đế]] truy phong hai ông Tô Lê Hiến Giản và Tô Lê Hiến Tứ là: “''Nhất tự tịnh kiện vương''”.<ref name=":0" />

Tương truyền, năm Bính Ngọ (1426) vua [[Lê Thái Tổ|Lê Lợi]], khi tiến quân qua vùng Thượng Lao, được hai ông báo mộng. Năm 1428, Lê Lợi lên ngôi vua đã ban sắc phong cho hai ông là: “''Thượng đẳng phúc thần''” và thờ làm Thành hoàng.<ref name=":0" />

Khi [[Mạc Đăng Dung]] cướp ngôi [[Nhà Lê trung hưng|nhà Lê]], thái tử Lê Ninh từng đóng quân trước đền thờ Lê Hiến Giản và được báo mộng trợ giúp. Lê Ninh lên lên ngôi là [[Lê Trang Tông]] đã gia phong cho Lê Hiến Giản bốn chữ “''Quan phục linh ứng''”.<ref name=":0" />

Tên Lê Hiến Phủ được đặt cho một con đường ở [[Hải Dương (thành phố)|Thành phố Hải Dương]].

Tên Lê Hiến Giản được đặt cho một khu phố ở [[Nam Định (thành phố)|Thành phố Nam Đinh]].<ref name=":2" />

Đền Thượng Lao nơi thờ Lê Hiến Giản hiện là Di tích lịch sử - văn hóa cấp Quốc gia.<ref>{{Chú thích web |title=Di tích lịch sử - văn hóa đền Thượng Lao, đền Xối Thượng |url=https://baonamdinh.vn/channel/5087/201212/di-tich-lich-su-van-hoa-den-Thuong-Lao-den-Xoi-Thuong-2208650/ |access-date=2025-10-26 |website=baonamdinh.vn |language=vi-VN}}</ref><ref>{{Chú thích sách |title=Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia Đền Thượng Lao - Xối Thượng xã Nam Thanh |publisher=Trang thông tin điện tử xã Nam Ninh}}</ref>

== Tham khảo ==
{{Tham khảo|30em}}

== Tài liệu ==

* [https://hotovietnam.org/Ho-To-Viet-Nam/Nguoi-ho-To-xua-va-nay/594-Nhung-dieu-chua-biet-ve-hai-Dai-khoa-ho-To-Bang-nhan-To-Le-Hien-Gian-va-Tien-sy-To-Le-Hien-Tu Những điều chưa biết về hai Đại khoa họ Tô: Bảng nhãn Tô Lê Hiến Giản và Tiến sỹ Tô Lê Hiến Tứ] (Tô Duy Phương - Họ Tô Việt Nam)
* Những người con họ Lê đỗ đại khoa (tiến sĩ) trong lịch sử nhà nước phong kiến Việt Nam (1075 - 1919) (Lê Thị Thanh Hoà - Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, 2024)
* Những bảng nhãn trong lịch sử Việt Nam (Lê Thái Dũng - Nhà Xuất Bản Hồng Đức)

{{Thời gian sống|1341|1399}}

[[Thể loại:Người họ Tô tại Việt Nam]]
[[Thể loại:Người Nam Định]]
[[Thể loại:Đại học sĩ triều Trần]]