Xem mã nguồn của Lý Lệ Phúc

{{Infobox person
| name = 
| native_name = {{nobold|李勵紱}}
| native_name_lang = zh-hant
| image = Li Fu Lee at the Massachusetts Institute of Technology's radio experiment station, 1925 (MIT Museum) - Restoration.jpg
| caption = Lý Lệ Phúc tại trạm thử nghiệm radio của [[Viện Công nghệ Massachusetts]] năm 1925
| birth_date = {{Birth date|1904|05|03}}
| birth_place = Changdong, [[Trực Lệ]], [[Nhà Thanh]]
| death_date = {{Death year and age|1985|1904}}{{efn|name=plaque|Thông tin năm mất được tìm thấy trên bia mộ của bà tại Nghĩa trang Graceland. Tuy nhiên, tấm bia mộ lại ghi Lý Lệ Phúc sinh năm 1906 thay vì 1904.<ref name=plaque>{{Cite sign |title=Lai Fuk Kuan |date=1985 |url=https://images.findagrave.com/photos/2019/264/203185438_5b1c739a-655b-48b1-81ac-b7cd435334f0.jpeg |place=[[Nghĩa trang Graceland]] |ngày truy cập=2023-05-04 |type=Bia mộ |archive-date=2023-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423064949/https://images.findagrave.com/photos/2019/264/203185438_5b1c739a-655b-48b1-81ac-b7cd435334f0.jpeg |url-status=live|language=en}}</ref>}}
| death_place = [[Chicago]], [[Illinois]], Hoa Kỳ{{efn|Thông tin này dựa trên việc bia mộ bà được đặt tại [[Nghĩa trang Graceland]], nằm ở Chicago, Illinois.<ref name=plaque/>}}
| other_names = 
| spouse = Quan Đông ({{lang|zh-Hant|關東}})
| children = 4
| occupation = {{cslist|Kỹ sư|Giáo viên}}
| years_active = 
| alma_mater = {{ubl|Trường Kỹ thuật Quốc gia Trung Quốc ([[Cử nhân Khoa học|Cử nhân]])|[[Viện Công nghệ Massachusetts]] ([[Cử nhân Khoa học|Cử nhân]])}}
| known_for = Là người phụ nữ Trung Quốc đầu tiên nhập học tại MIT
| notable_works = 
| module = {{Infobox Chinese
|child = yes
|title = Lý Lệ Phúc
|t     = {{linktext|李|勵|紱}}
|s     = {{linktext|李|励|绂}}
|p     = Lǐ Lìfú
|w     = Li<sup>3</sup> Li<sup>4</sup>-fu<sup>2</sup>
|j     = Lei<sup>5</sup> Lai<sup>6</sup>-fat<sup>1</sup>
}}
}}
'''Lý Lệ Phúc''' ({{Lang-zh|t=李勵紱|p=Lǐ Lìfú}};<ref name="mitdirectory">{{Harvard citation no brackets|''Massachusetts Institute of Technology, Chinese Students Directory''|1931}}</ref> 3 tháng 5 năm 1904 – 1985{{Efn|name=plaque}}) là một kỹ sư và giáo viên người Trung Quốc, được biết đến là người phụ nữ Trung Quốc đầu tiên theo học tại [[Viện Công nghệ Massachusetts]] (MIT). Việc học của bà bắt đầu từ năm 1925 đã được nhiều phương tiện truyền thông đưa tin, trong số đó có ''[[:en:The Boston Globe|The Boston Globe]]'' và các tờ báo khác trên khắp [[Hoa Kỳ]], cũng như Tạp chí khoa học ''[[:en:Popular Science Monthly|Popular Science Monthly]]'' và ''[[MIT Technology Review]]'' của MIT. Bà được chú ý vì là một nữ sinh viên Trung Quốc và theo học chuyên ngành kỹ thuật điện, được các sinh viên đại học vào thời điểm đó cho là chuyên ngành khó nhất. Bà là một trong số 25 phụ nữ tốt nghiệp MIT năm 1929 và là một trong những người phụ nữ đầu tiên lấy bằng Cử nhân Khoa học về kỹ thuật điện tại MIT.

== Tiểu sử ==
[[Tập tin:Li_Fu_Lee_and_Kuan_Tung,_c._1925.jpg|trái|nhỏ| Lý và Quan trước khi đến MIT, {{Khoảng|1925}}]]
Lý Lệ Phúc sinh ngày 3 tháng 5 năm 1904 tại Changdong, [[Hà Bắc]].<ref name="chinacomestomit">{{Chú thích web|url=https://chinacomestomit.org/student-profiles-2/#/lee-li-fu/|tựa đề=1925: The First Chinese Woman Student at MIT|website=China Comes to MIT|url lưu trữ=https://archive.today/20230308230228/http://chinacomestomit.org/student-profiles-2/%23/lee-li-fu/|ngày lưu trữ=March 8, 2023|url-status=live|ngày truy cập=2023-05-04|language=en}}</ref><ref name="beverp286">{{Harvard citation no brackets|Bever|1976}}</ref> Bà là [[người Hán]] và kết hôn với Quan Đông ({{Lang-zh|t=關東|p=Guān Dōng}}), vốn xuất thân từ một gia đình [[Người Mãn|Mãn Châu]] nổi tiếng.<ref name="mitdirectory"/><ref name="chinacomestomit" />{{Efn|Ông sinh vào năm 1902 tại [[Trương Bắc, Hà Bắc]].<ref name="chinacomestomit" />}} Bà đã lấy bằng Cử nhân Khoa học tại Trường Kỹ thuật Quốc gia Trung Quốc.<ref name="chinacomestomit" /> Tính đến năm 1925, Lý Lệ Phúc sống ở Bắc Kinh.<ref name="beverp286" /><ref>{{Chú thích web|url=http://alumweb.mit.edu/groups/amita.old/esr/prewar.html|tựa đề=The 1920s and 1930s|website=Celebrating 125 Years of Women at MIT, 1873–1998|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20191008040658/http://alumweb.mit.edu/groups/amita.old/esr/prewar.html|ngày lưu trữ=October 8, 2019|url-status=dead|ngày truy cập=2023-05-04|language=en}}</ref>

Năm 1925, Quan Đông đang theo học ngành kỹ thuật điện tại [[Viện Công nghệ Massachusetts]].<ref name="popular">{{Chú thích báo|date=February 1926|title=This Chinese Wife Smashes Many Ancient Precedents|volume=108|work=Popular Science Monthly|issue=2|url=https://archive.org/details/sim_popular-science_1926-02_108_2/page/56|ngày truy cập=2023-05-04|language=en}}</ref> Trong quá trình học, ông đã nảy ra ý định để người yêu nhập học MIT<ref name="popular" /><ref name="globe">{{Chú thích báo|date=October 20, 1925|title=Chinese Wife at Technology Strives for Hardest Degree|volume=CVIII|work=Boston Evening Globe|issue=112|url=https://www.newspapers.com/clip/120437443/chinese-wife-at-technology-strives-for/|ngày truy cập=2023-05-04|archive-date=2023-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308194541/https://www.newspapers.com/clip/120437443/chinese-wife-at-technology-strives-for/|url-status=live|language=en}}</ref> và trở lại Trung Quốc với ý định này.<ref name="globe" /> Ngay khi hai người tổ chức đám cưới và tuần trăng mật, vào tháng 9 họ đã chuyển đến Mỹ.<ref name="chinacomestomit" /> Cả hai lên con tàu ''[[:en:USS J. Franklin Bell|President McKinley]]'' đi từ [[Thượng Hải]] đến [[Seattle]].<ref name="chinacomestomit" /> Sau khi tàu cập bến, cùng năm đó, Lý đăng ký học tại MIT chuyên ngành kỹ thuật điện.<ref name="globe" /><ref name="chinesemonthly">{{Chú thích báo|date=1925-12|title=Personal News|volume=XXI|page=83|work=The Chinese Students' Monthly|issue=2|url=https://primarysources.brillonline.com/browse/the-chinese-students-monthly-online/csm-212;chinesestudentsmonthlycsmv21192502|ngày truy cập=2023-05-04|archive-date=2023-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230311034320/https://primarysources.brillonline.com/browse/the-chinese-students-monthly-online/csm-212;chinesestudentsmonthlycsmv21192502|url-status=live|language=en}}</ref> Hai vợ chồng Lý Lệ Phúc và Quan Đông đều tốt nghiệp MIT với bằng Cử nhân Khoa học về kỹ thuật điện lần lượt vào năm 1929 và 1927.<ref name="mitdirectory" /><ref name="chinacomestomit" /> Bà được cho là đã sống với chồng tại số 21 phố Lee ở [[Cambridge, Massachusetts|Cambridge]].<ref name="chinacomestomit" /><ref name="globe" />
[[Tập tin:"Chinese_Wife_at_Technology_Strives_for_Hardest_Degree",_The_Boston_Globe,_Vol._108,_No._112,_October_20,_1925.jpg|trái|nhỏ| Bài báo về Lý Lệ Phúc trên tờ ''The Boston Globe'' ra ngày 20 tháng 10 năm 1925]]
Việc học của bà Lý tại MIT từng được nhiều phương tiện truyền thông đưa tin,<ref name="chinacomestomit" /> bao gồm cả ''The Boston Globe'' với bài báo đăng kèm một bức ảnh của bà vào ngày 20 tháng 10 năm 1925. Tờ báo đã ghi nhận bà là "sinh viên thú vị nhất" của MIT năm đó, nói rằng "Trong bộ trang phục phương Đông kỳ lạ của mình, bà Đông tạo nên một cảnh tượng khác thường bên hành lang của viện".<ref name="globe" /> Các tờ báo khác trên khắp Hoa Kỳ cũng đưa tin về sự kiện này.<ref name="chinacomestomit" />

Lý Lệ Phúc được chú ý vì là một nữ sinh Trung Quốc.<ref name="chinacomestomit" /> Năm 1925, tạp chí ''Chinese Students' Monthly'' nói rằng bà "có lẽ là nữ sinh viên Trung Quốc đầu tiên theo học ngành kỹ thuật ở đất nước này mà chúng ta biết".<ref name="chinacomestomit" /><ref name="chinesemonthly" /> Vào tháng 2 năm 1926, tờ ''Popular Science Monthly'' đã đăng một bài viết về bà, trong đó nhận định việc bà theo học MIT là một sự tiến bộ của quyền phụ nữ ở Trung Quốc: "Ít nhất có một người Trung Quốc [chồng Lý Lệ Phúc] tin rằng đàn bà nên có một vị trí bên ngoài xã hội cũng như trong gia đình".<ref name="chinacomestomit" /><ref name="popular" /> Cùng tháng đó, ''[[MIT Technology Review|Technology Review]]'' của MIT đã đăng lại bức ảnh của Lý được xuất bản lần đầu trên ''The Boston Globe'' và lưu ý rằng bà là "nữ sinh viên Trung Quốc đầu tiên từng vào [MIT]".<ref name="chinacomestomit" /><ref name="techrev">{{Chú thích báo|date=1926-02|title=The Past Month|language=en|volume=XXVIII|page=193|work=The Technology Review|publisher=The Rumford Press|issue=4|location=Concord, N.H.|url=https://archive.org/details/MIT-Technology-Review-1926-02/page/n11|ngày truy cập=2023-05-04}}</ref>

Bà cũng được chú ý vì đã theo học ngành kỹ thuật điện tại MIT, chuyên ngành được xem là đặc biệt khó vào thời điểm đó. ''Chinese Students' Monthly'' ghi nhận "chắc chắn đây là một dấu mốc lịch sử cho việc cô chọn 'môn học khó nhất' trong một viện vốn từ lâu đã vang tiếng 'khó nhằn'".<ref name="chinacomestomit" /><ref name="chinesemonthly" /> ''The Boston Globe'' nói rằng "Chương trình kỹ thuật điện mà cô đang theo học được tất cả các sinh viên chưa tốt nghiệp coi là khóa học khó nhất tại viện".<ref name="globe" /> Tờ báo cũng cho biết các sinh viên nam tại MIT khi đó nói bà "đăng ký một khóa học khó hơn [...] 99 phần trăm sinh viên từng nghĩ đến việc tham gia".<ref name="chinacomestomit" /><ref name="globe" /> Lý Lệ Phúc đã đăng ký vào các lớp học vật lý, mà được coi là "một trong những môn học khó nhất từng dạy tại [MIT]".<ref name="globe" />

Theo ''The Boston Globe'', bà rất chuyên tâm vào việc học của mình.<ref name="chinacomestomit" /> Bà có "vẻ ngoài của một người lao động chăm chỉ và cần cù" và "rất tham vọng để có được bằng". Lý Lệ Phúc luôn "đặc biệt chăm chú" trên lớp học, ghi lại "gần như mọi thứ mà giáo viên hướng dẫn nói" vào sổ tay và luôn hoàn thành bài tập về nhà đúng hạn.<ref name="chinacomestomit" /><ref name="globe" />

Vào tháng 9 năm 1925, ngay sau khi nhập học tại MIT, Lý Lệ Phúc đã được bầu lên làm chủ tịch Ủy ban xã hội thuộc Câu lạc bộ Sinh viên Trung Quốc của MIT.<ref name="chinesemonthly" /><ref name="chinesemonthly2">{{Chú thích báo|date=1925-12|title=M. I. T.|volume=XXI|page=77|work=The Chinese Students' Monthly|issue=2|url=https://primarysources.brillonline.com/browse/the-chinese-students-monthly-online/csm-212;chinesestudentsmonthlycsmv21192502|ngày truy cập=2023-05-04|archive-date=2023-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230311034320/https://primarysources.brillonline.com/browse/the-chinese-students-monthly-online/csm-212;chinesestudentsmonthlycsmv21192502|url-status=live|language=en}}</ref> Bà là phụ nữ đầu tiên và vào thời điểm đó, là duy nhất trong câu lạc bộ.<ref name="chinesemonthly2" /> Trong quá trình sinh hoạt, bà thành công "gây ấn tượng nhất định" với các nữ sinh viên tại MIT. Những nữ sinh trong trường đã giúp cải thiện kiến thức tiếng Anh của bà. Bà vừa học ở nhà vừa làm việc nhà trong gia đình. Chồng bà cũng tỏ rõ là một người chồng tận tụy: ông đưa vợ đến và về lớp hàng ngày, cầm cặp hộ vợ.<ref name="chinacomestomit" /><ref name="globe" /> Bà Lý được cho là đặc biệt quan tâm đến lĩnh vực điện tử viễn thông.<ref name="chinesemonthly" />
[[Tập tin:Li_Fu_Lee,_Kuan_Tung,_and_their_family_in_China.jpg|nhỏ|Lý Lệ Phúc cùng gia đình ở Trung Quốc]]
Hậu tốt nghiệp MIT, người ta biết rất ít về sự nghiệp của Lý Lệ Phúc sau này.<ref name="chowdhuryp=5">{{Harvard citation no brackets|Chowdhury|2022}}</ref> Bà đã quay lại Trung Quốc, trở thành một kỹ sư và giảng dạy tại trường đại học. Những năm [[Nội chiến Trung Quốc]] bùng nổ, bà cùng gia đình trốn sang Đài Loan và tại đây giành được một chức vụ trong chính phủ. Gia đình bà sau đó về lại Mỹ.<ref name="chinacomestomit" /> Tấm bia mộ của bà được đặt bên cạnh chồng tại Nghĩa trang Graceland ở Chicago, Illinois, trên đó có ghi bà đã mất vào năm 1985.<ref name="plaque" />

== Di sản ==
Lý Lệ Phúc là người phụ nữ Trung Quốc duy nhất được biết đến đã học tại MIT từ năm 1877 tới 1931.<ref name="chinacomestomit" /><ref name="techrev" /> Bà là một trong số 25 phụ nữ tốt nghiệp năm 1929<ref name="chinacomestomit" /> và cũng là một trong những phụ nữ đầu tiên lấy bằng Cử nhân Khoa học về kỹ thuật điện tại MIT.<ref name="chinacomestomit" /> Câu chuyện của bà đã xuất hiện trong buổi triển lãm kỷ niệm 140 năm ngày tuyển sinh sinh viên Trung Quốc đầu tiên vào MIT năm 2017, mang tên ''China Comes to Tech: 1877–1931''.<ref name="chinacomestomit" /><ref name="chinacomestomit2">{{Chú thích web|url=https://chinacomestomit.org/about|tựa đề=About|website=China Comes to MIT|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20230308230108/http://chinacomestomit.org/about|ngày lưu trữ=2023-03-08|url-status=live|ngày truy cập=2023-05-04|language=en}}</ref><ref name="mitlibraries">{{Chú thích web|url=https://libraries.mit.edu/exhibits/exhibit/china-comes-to-tech-1877-1930/|tựa đề=China Comes to Tech: 1877–1931|website=MIT Libraries|ngôn ngữ=en|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20230309150207/https://libraries.mit.edu/exhibits/exhibit/china-comes-to-tech-1877-1930/|ngày lưu trữ=2023-03-09|url-status=live|ngày truy cập=2023-05-04}}</ref> Triển lãm diễn ra tại Phòng trưng bày Maihaugen của MIT từ tháng 2 năm 2017 đến tháng 3 năm 2018.<ref name="mitlibraries" /> Trang web thuộc triển lãm<ref name="chinacomestomit2" /> đã có một bài viết về Lý Lệ Phúc, nói rằng bà "là người tiên phong trong giới đàn bà, không chỉ ở Trung Quốc mà còn ở Mỹ".<ref name="chinacomestomit" /> Tác giả Chowdhury (2022) cũng nhận định "câu chuyện về [bà Lý] vẫn còn phù hợp như một ví dụ về cách mọi thứ đã bắt đầu".<ref name="chowdhuryp=5"/>

== Xem thêm ==

* [[:en:Li Minhua|Lý Minh Huệ]] – người phụ nữ đầu tiên lấy bằng Tiến sĩ về Kỹ thuật cơ khí tại MIT năm 1948

== Chú thích ==
=== Ghi chú ===
{{Danh sách ghi chú}}

=== Tham khảo ===
{{Tham khảo|30em}}

== Nguồn ==
* {{Chú thích luận văn|last=Bever|first=Marilynn A.|title=The Women of M.I.T., 1871 to 1941: Who They Were, What They Achieved|date=June 1976|url=https://dspace.mit.edu/bitstream/handle/1721.1/33804/03443566-MIT.pdf?sequence=2&isAllowed=y|degree=Bachelor|publisher=[[Massachusetts Institute of Technology]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331042712/https://dspace.mit.edu/bitstream/handle/1721.1/33804/03443566-MIT.pdf?sequence=2&isAllowed=y |archive-date=2023-03-31|ngày truy cập=2023-05-04}}
* {{Chú thích tập san học thuật |last=Chowdhury |first=Fahmida N. |date=2022 |title=Without Role Models: A Few Pioneering Women Engineers in Asia |url=https://par.nsf.gov/servlets/purl/10327664 |journal=American Behavioral Scientist |doi=10.1177/00027642221078508 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308183610/https://par.nsf.gov/servlets/purl/10327664 |archive-date=2023-03-08 |ngày truy cập=2023-05-04 |language=en}}
* {{Chú thích sách|url=https://cdn.libraries.mit.edu/dissemination/diponline/T171.M42b.C53%201931%20ChineseDir/chinese_students_directory_final.pdf|title=Massachusetts Institute of Technology, Chinese Students Directory for the Past Fifty Years|date=January 1931|publisher=Massachusetts Institute of Technology, Chinese Students Directory|location=Cambridge Mass., U.S.A.|ref={{harvid|Massachusetts Institute of Technology, Chinese Students Directory|1931}}|ngày truy cập=2023-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308201413/https://cdn.libraries.mit.edu/dissemination/diponline/T171.M42b.C53%201931%20ChineseDir/chinese_students_directory_final.pdf|archive-date=March 8, 2023|language=en}}

[[Thể loại:Ngày mất không rõ]]
[[Thể loại:Người Trung Quốc ở Hoa Kỳ]]
[[Thể loại:Người tị nạn Nội chiến Trung Quốc]]
[[Thể loại:Năm mất thiếu]]
[[Thể loại:Sinh năm 1904]]
[[Thể loại:Cựu sinh viên Viện Công nghệ Massachusetts]]
[[Thể loại:Bài viết có chữ Hán phồn thể]]
[[Thể loại:Bài viết có văn bản tiếng Trung Quốc]]