Xem mã nguồn của Lao màng não

{{Infobox medical condition (new)|name=Lao màng não|causes=Trực khuẩn lao<ref name=ref/>|frequency=|prognosis=|medication=|treatment=Kháng sinh và corticosteroid<ref name=emed/>|prevention=|differential=|diagnosis=Chọc dò dịch não tủy và chụp CT<ref name=ref/>|risks=|types=|synonyms=Viêm màng não do lao|duration=|onset=|complications=|symptoms=Sốt, nhức đầu<ref name=web/>|field=|pronounce=|caption=Phim chụp CT của một người bị lao màng não|image=Tuberculous-meningitis-scan.jpg|deaths=}}'''Lao màng não''', hay còn được gọi là '''viêm màng não do''' '''lao''' là một loại [[viêm màng não]] hiếm gặp do trực khuẩn lao (''[[Mycobacterium tuberculosis]]'') gây ra ở màng não — một hệ thống màng bao bọc [[hệ thần kinh trung ương]].<ref name="ref">{{Chú thích web|url=https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000650.htm|tựa đề=Meningitis - tuberculous: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=www.nlm.nih.gov|ngày truy cập=2015-06-02}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=http://www.medilexicon.com/medicaldictionary.php?t=54120|tựa đề=Tuberculous Meningitis -- Medical Definition|website=www.medilexicon.com|ngày truy cập=2015-06-02|archive-date=2016-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20160513025449/http://www.medilexicon.com/medicaldictionary.php?t=54120|url-status=dead}}</ref>

== Các dấu hiệu và triệu chứng ==
Triệu chứng cơ bản của lao màng não là [[sốt]] và [[Đau đầu|nhức đầu]]. Bệnh tiến triển nặng khi người bệnh gặp triệu chứng như lú lẫn, rồi sau đó là [[hôn mê]] khi tiên lượng bệnh trở nên xấu hơn. Có khoảng 1/5 người mắc bệnh lao màng não không có triệu chứng viêm màng não. Ngoài ra bệnh nhân cũng có thể gặp phải những thiếu sót thần kinh cục bộ.<ref name="web">{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=syfXLjpnLuQC&q=tuberculosis%252520meningitis%252520symptoms&pg=PA93|title=Handbook of Pharmacy Healthcare: Diseases and Patient Advice|last=Harman|first=Robin J.|last2=Mason|first2=Pamela|date=2002-01-01|publisher=Pharmaceutical Press|isbn=9780853695073|page=93}}</ref><ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=ZaKpstergO0C&q=tuberculous%252520meningitis%252520meningism&pg=PA101|title=Acute and Critical Care Medicine at a Glance|last=Leach|first=Richard M.|date=2010-06-11|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781444327229|page=101}}</ref>

== Nguyên nhân ==
Nguyên nhân gây ra bệnh lao màng não là do [[Mycobacterium tuberculosis|trực khuẩn lao]] tạo ra những ổ viêm tập trung nơi đáy não.<ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=ZXFcBAAAQBAJ&q=tuberculous%252520meningitis%252520cause&pg=PA154|title=Meningitis: Cellular and Molecular Basis|last=Christodoulides|first=Myron|date=2013|publisher=CABI|isbn=9781780641621|page=154}}</ref> Việc vùng dưới nhện [[thân não]] bị viêm kéo theo các [[dây thần kinh sọ]] bị ảnh hưởng theo. Vì vậy người mắc bệnh sẽ có một số triệu chứng giống với những thương tổn chiếm chỗ (đột qụy, xuất huyết dưới nhện, choáng).<ref>p1301 Robbins and Cotran, ''Pathologic Basis of Disease'', 8th edition</ref>

Bệnh lao màng não lây lan qua đường máu, có lẽ là do trực khuẩn lao đã vượt qua [[hàng rào máu não]]. Bên cạnh đó, có nhiều bệnh nhân mắc lao màng não do vỡ các ổ chứa trực khuẩn lao ở não.<ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=ZU34j4z2GCMC&pg=PA129|title=Adams & Graham's Introduction to Neuropathology 3Ed|last=Nicoll|first=J. A. R.|last2=Bone|first2=Ian|last3=Graham|first3=David|date=2006-11-24|publisher=CRC Press|isbn=9780340811979|page=127}}</ref> Cũng có bệnh nhân mắc lao màng não do vỡ ổ trực khuẩn lao ở cột sống.<ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=0TbJjd9eTp0C&pg=PA505|title=Textbook of Pulmonary Medicine|last=Behera|first=D.|date=2010|publisher=Jaypee Brothers Publishers|isbn=9788184487497|page=505}}{{Liên kết hỏng|date=2023-06-22 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>

== Sinh lý bệnh học ==
Sinh lý bệnh học của lao màng não có liên quan đến sự xâm nhập của trực khuẩn lao vào nhu mô não, tạo ra các ổ nhỏ li ti dưới màng mềm não. Những ổ này (được gọi là rich focus), bị hoại tử và lan rộng ra khi các nhóm trực khuẩn bên trong chúng nhân lên, làm vỡ các khối u lao trong khoang dưới nhện, từ đó gây viêm màng não.<ref name="emed">{{Chú thích tạp chí|date=2018-05-23|title=Tuberculous Meningitis: Background, Pathophysiology, Etiology|url=http://emedicine.medscape.com/article/1166190-overview#a3}}</ref>

== Chẩn đoán ==
[[Tập tin:Tuberculous-meningitis-autopsy.jpg|nhỏ|Não của một người bị mắc lao màng não, với đặc trưng là phù não và sung huyết]]
Việc chẩn đoán bệnh lao màng não được thực hiện bằng cách phân tích dịch não tủy lấy từ quá trình [[chọc dò thắt lưng]]. Khi lấy dịch não tủy để xét nghiệm bệnh lao màng não, nên lấy tối thiểu 1 [[Lít|ml]] dịch (tốt nhất là 5 đến 10ml).<ref>{{Chú thích web|url=https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/003428.htm|tựa đề=Cerebral spinal fluid (CSF) collection: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=www.nlm.nih.gov|ngày truy cập=2015-06-02}}</ref> Dịch não tủy người bệnh thường có hàm lượng protein cao, glucose thấp và số lượng tế bào lympho tăng đột biến. Thỉnh thoảng có thể nhìn thấy trực khuẩn kháng acid trong dịch não tủy, tuy nhiên phổ biến hơn là trực khuẩn lao được nuôi cấy.<ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=o6SoJYPnyTQC&pg=PA196|title=Cerebrospinal Fluid in Clinical Practice|last=Irani|first=David N.|date=2008|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=978-1416029083|page=196}}</ref> Bên cạnh đó có thể tìm thấy một cục máu đông hình nhện trong dịch não tủy (đây là đặc điểm của bệnh lao màng não), tuy nhiên điều này hiếm khi xảy ra. Xét nghiệm ELISPOT không hữu ích để chẩn đoán lao màng não và thường cho ra kết quả âm tính giả,<ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=x1hvPZXVwZsC&pg=PA77|title=Gram-Positive Bacterial Infections: Advances in Research and Treatment: 2011 Edition|date=2012-01-09|publisher=ScholarlyEditions|isbn=9781464929717|page=77}}</ref> tuy nhiên kết quả này có thể trở thành dương tính khi người bệnh bắt đầu quá trình điều trị.

=== Kiểm tra khuếch đại axit nucleic (NAAT) ===
Đây là một nhóm xét nghiệm sử dụng [[phản ứng chuỗi polymerase]] (PCR) để phát hiện axit nucleic của vi khuẩn.<ref>{{Chú thích tạp chí|last=Takahashi|first=Teruyuki|last2=Tamura|first2=Masato|last3=Takasu|first3=Toshiaki|year=2012|title=The PCR-Based Diagnosis of Central Nervous System Tuberculosis: Up to Date|journal=Tuberculosis Research and Treatment|volume=2012|pages=1–17|doi=10.1155/2012/831292|pmc=3359676|pmid=22666577}}</ref> Phương pháp này khác nhau về trình tự axit nucleic và độ chính xác giữa chúng. Hai xét nghiệm thương mại phổ biến nhất là xét nghiệm AMTD/Gen-Probe và Amplicor.<ref>{{Chú thích web|url=https://www.cdc.gov/tb/publications/guidelines/amplification_tests/background.htm|tựa đề=CDC {{!}}TB {{!}} ...the Uses of Nucleic Acid Amplification Tests for the Diagnosis of TB: Background|website=www.cdc.gov|ngày truy cập=2015-06-02}}</ref> Vào năm 2007, một bài đánh giá đưa ra kết luận rằng tỉ lệ chẩn đoán lao màng não của xét nghiệm AMTD là "tốt nhất" với độ nhạy 74% và độ đặc hiệu lên đến 98%. Họ cũng nhận thấy rằng tỷ lệ người mắc bệnh lao màng não là 29%.<ref name="pmid17266837">{{Chú thích tạp chí|vauthors=Dinnes J, Deeks J, Kunst H, Gibson A, Cummins E, Waugh N, Drobniewski F, Lalvani A|year=2007|title=A systematic review of rapid diagnostic tests for the detection of tuberculosis infection|journal=Health Technol Assess|volume=11|issue=3|pages=1–196|doi=10.3310/hta11030|pmid=17266837|doi-access=free}}</ref>

== Điều trị ==
{{See also|Quản lý bệnh lao}}
Người bệnh lao màng não phải dùng thuốc trong 12 tháng. Trong hai tháng đầu, người bệnh sử dụng thuốc [[isoniazid]], [[rifampicin]], [[pyrazinamide]] và [[ethambutol]] và trong 10 tháng còn lại thì người bệnh dùng isoniazid và rifampicin.<ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=UbRh4TkyK3QC&pg=PA146|title=Diabetes: Best Practice & Research Compendium|last=Barnett|first=Anthony H.|date=2006|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=978-0323044011|page=146}}</ref> Steroid giúp giảm nguy cơ tử vong ở những người không [[HIV|nhiễm HIV]]<ref>{{Chú thích tạp chí|last=Prasad|first=Kameshwar|last2=Singh|first2=Mamta B|last3=Ryan|first3=Hannah|date=28 April 2016|title=Corticosteroids for managing tuberculous meningitis|journal=Cochrane Database of Systematic Reviews|language=en|volume=4|page=CD002244|doi=10.1002/14651858.cd002244.pub4|pmc=4916936|pmid=27121755}}</ref> và có thể được sử dụng trong sáu tuần đầu điều trị bệnh.<ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=3N02Yut3ES4C&pg=PA336|title=Oxford Handbook of Key Clinical Evidence|last=Harrison|first=James|last2=Kulkarni|first2=Kunal|last3=Baguneid|first3=Mohamed|last4=Prendergast|first4=Bernard|date=2009|publisher=OUP Oxford|isbn=9780199234073|page=336}}</ref> Một số người có thể được dùng thêm thuốc điều hòa miễn dịch như [[thalidomide]].<ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=69s9YUskwUQC&pg=PA28|title=Central Nervous System Bacterial Infections—Advances in Research and Treatment: 2012 Edition: ScholarlyBrief|date=2012-12-26|publisher=ScholarlyEditions|isbn=9781481616232|page=28}}</ref> Có 1/3 số người mắc lao màng não bị biến chứng sang [[não úng thủy]]. Việc bổ sung aspirin có thể làm giảm một vài biến chứng như nhồi máu, từ đó trì hoãn hoặc giảm thiểu khả năng tử vong.<ref>{{Chú thích tạp chí|last=Rajshekhar|first=Vedantam|year=2009|title=Management of hydrocephalus in patients with tuberculous meningitis Rajshekhar V Neurol India|url=http://www.bioline.org.br/abstract?id=ni09112|journal=Neurology India|volume=57|issue=4|pages=368–74|doi=10.4103/0028-3886.55572|pmid=19770534}}</ref><ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=P-rEZZCigB0C&pg=PA2|title=Meningitis: New Insights for the Healthcare Professional: 2011 Edition: ScholarlyBrief|date=2012-01-09|publisher=ScholarlyEditions|isbn=9781464905292|page=2}}</ref>

== Tham khảo ==
{{tham khảo|30em}}

== Liên kết ngoài ==
{{Medical resources
|  DiseasesDB      =
|  ICD10           = {{ICD10|A|17|0|a|15}}, {{ICD10|G|01||g|00}}
|  ICD9            = {{ICD9|013.0}}, {{ICD9|322.9}}
|  ICDO            =
|  OMIM            =
|  MedlinePlus     = 000650
|  eMedicineSubj   = neuro
|  eMedicineTopic  = 385
|  MeshID          = D014390
}}
{{Scholia}}

{{DEFAULTSORT:Tuberculous Meningitis}}
[[Thể loại:Bệnh lao]]
[[Thể loại:Viêm màng não]]