Xem mã nguồn của Marie I xứ Bourgogne

{{Thông tin nhân vật hoàng gia
| name = Marie I xứ Bourgogne
| native name = Marie I de Bourgogne
| hình = Mary Duchess of Burgundy (1457-1482) Niclas Reiser.jpg
| chức vị = [[Công quốc Bourgogne#Danh sách các Công tước Bourgogne:|Nữ công tước xứ Bourgogne]]
| tại vị = {{nowrap|5 tháng 1, 1477 - 27 tháng 3, 1482}}<br>({{số năm theo năm và ngày|1477|1|5|1482|3|27}})
| tiền nhiệm = [[Charles I xứ Bourgogne|Charles Liều Lĩnh]] {{Vương miện}}
| kế nhiệm = [[Philipp Đẹp trai|Philippe Đẹp Trai]] {{Vương miện}}
| chồng = [[Maximilian I của Thánh chế La Mã]] {{Vương miện}}
| con cái = [[Philipp Đẹp trai|Philipp I của Castilla]]<br>[[Margarete của Áo]]
| hoàng tộc = [[Vương tộc Valois-Bourgogne|Nhà Valois-Bourgogne]] (khi sinh)<br>[[Vương tộc Habsburg|Nhà Habsburg]] (kết hôn)
| cha = [[Charles I xứ Bourgogne|Charles Liều Lĩnh]] {{Vương miện}}
| mẹ = [[Isabelle xứ Bourbon]]
| sinh = {{ngày sinh|1457|1|13}}
| nơi sinh = [[Brussels]], [[Bourgogne]]
| mất = {{ngày mất và tuổi|1482|3|27|1457|1|13}}
| nơi mất = [[Kasteel van Wijnendale]], [[Flanders]]
| ngày an táng = 3 tháng 4, năm 1482
| nơi an táng = [[Nhà thờ Our Lady, Bruges]]
| tôn giáo = [[Giáo hội Công giáo|Công giáo La Mã]]
}}
'''Marie I xứ Bourgogne''' ({{langx|fr|Marie de Bourgogne}}, {{langx|nl|Maria van Bourgondië}}; [[tiếng Đức]]: ''Maria von Burgund''; [[tiếng Tây Ban Nha]]: ''María de Borgoña''; [[tiếng Anh]]: ''Mary of Burgundy''; [[13 tháng 1]] năm [[1457]] - [[27 tháng 3]] năm [[1482]]), còn có biệt danh là '''Marie Giàu có''' (''Marie la Riche'') là một nữ [[Vua|quân chủ]] của tập đoàn lãnh địa thuộc [[Bourgogne]]. Sau cái chết của cha là [[Charles I xứ Bourgogne|Charles Liều Lĩnh]],<ref>Vaughan, Richard, ''Charles the Bold: the last Valois Duke of Burgundy'', (Boydell Press, 2004), 127</ref> bà kế thừa lãnh thổ rộng lớn của gia tộc [[Bourgogne]], bao trùm khu vực rộng lớn ở phía đông [[nước Pháp]] ngày nay.

== Tiểu sử ==
Marie sinh ra ở [[Bruxelles]], trong một lâu đài thuộc lãnh địa [[Coudenberg]]. Cha bà, [[Charles Liều Lĩnh|Charles]], khi ấy vẫn là Công tước xứ Charolais, và mẹ bà là Isabelle của nhà Bourbon, con gái của [[Charles I, Công tước xứ Bourbon]] – một gia tộc có hậu duệ từ [[Louis IX của Pháp]]. Vào lúc bà sinh ra, theo ghi nhận của nhà sử học [[Georges Chastellain]], đã đón nhận một tràn sấm vỡ òa của công chúng quý tộc Bourgogne. Cha đỡ đầu của bà là [[Louis XI của Pháp|Louis, Dauphin của nước Pháp]], người đang bị đày ải ở [[Bourgogne]] vào thời điểm ấy. Và chính Louis đã đặt tên cho bà, theo tên của mẹ ông là [[Marie xứ Anjou]].

Ngược lại, ông nội của Marie là [[Philippe Tốt bụng|Philippe Tốt Bụng]], rất thất vọng khi biết Marie là một bé gái, và ông đã khước từ đến lễ rửa tội của cháu nội ông. Bà nội của Marie, [[Isabel của Bồ Đào Nha, Công tước phu nhân xứ Bourgogne|Isabel của Bồ Đào Nha]], rất vui khi biết tin cháu nội bà là một bé gái,<ref>Taylor, Aline, ''Isabel of Bourgogne''</ref> và việc giáo dục của Marie được giao cho [[Anna van Bourgondië|Anna xứ Bourgondië]], một người con hoang bất hợp pháp của Philippe le Bon. [[Jeanne de Clito]] được bổ nhiệm làm nhũ mẫu. Jeanne về sau vẫn luôn là tri kỷ và là một trong những người cận kề với Marie nhất suốt cuộc đời bà.

Năm [[1467]], [[Philippe Tốt bụng]] qua đời, cha của Marie là Charles trở thành Công tước mới của Bourgogne. Thời điểm ấy, Charles không có con trai, nên Marie trở thành [[Trữ quân]] của ông. Thời điểm ấy là thời điểm hưng thịnh của Bourgogne, không chỉ là Công quốc, mà còn cả các Hạt địa tự do của Bourgogne (nay là khu vực [[Franche-Comté]]) và đặc biệt nhất là các [[Vùng đất thấp]] (''Low Countries''). Vì lý do này, Marie trở thành đối tượng kết hôn của giới quý tộc Châu Âu khi ấy, vào lúc 5 tuổi, bà đã được dự sẽ kết hôn với [[Ferrando II của Aragón]]. Sau đó, đối tượng dành cho bà chuyển qua [[Charles của Pháp, Công tước xứ Berry]], em trai của Vua Louis XI, tuy nhiên những dàn xếp này cuối cùng cũng không đi đến kết quả.

Ngay khi Louis thành công trong việc sinh ra một người thừa kế nam sống sót qua thời thơ ấu, vị vua tương lai [[Charles VIII của Pháp]], Louis muốn ông là người kết hôn với Marie, mặc dù ông kém mười ba tuổi. [[Nicolas I, Công tước xứ Lorraine|Nicholas I, Công tước xứ Lorraine]], hơn Marie chín tuổi và kiểm soát một công quốc nằm cạnh lãnh thổ Bourgogne, tuy nhiên, ý đồ hợp nhất hai lãnh địa đã chấm dứt khi ông qua đời năm 1473. Một người cầu hôn khác là [[George Plantagenet, Công tước xứ Clarence]], được sự ủng hộ của chị gái ông là [[Margaret xứ York]], mẹ kế của Marie. nhưng anh trai ông, [[Edward IV của Anh|Edward IV]], đã ngăn cản cuộc hôn nhân này vì cả lý do chính trị lẫn cá nhân. Quyết định ấy khiến Công tước Clarence vô cùng phẫn uất, dẫn đến việc ông ngày càng mất kiểm soát, tái khơi mào xung đột với chính anh mình, và cuối cùng phải chịu cái chết bi thảm. 

== Lên ngôi chúa của Bourgogne ==
[[Tập tin:Maximilian I and Maria von Burgund.jpg|thumb|trái|200px|Marie của Bourgogne gặp gỡ Đại Vương công Maximilian của Áo.]]
Năm [[1477]], ngày [[5 tháng 1]], Marie tuyên bố trở thành chủ nhân mới của các lãnh địa Bourgogne sau cái chết của cha bà, Charles, trong [[Trận Nancy]]. Quốc vương Louis XI nhận thấy khả năng chiếm đoạt Franche-Comté, Picardy và Artois qua hôn nhân, nên thúc giục cuộc hôn nhân giữa Marie và con trai ông, vị Quốc vương [[Charles VIII của Pháp]] trong tương lai. Trước tình huống đó, sứ giả Bourgogne đến đàm phán ở Pháp, song ra về với kết quả bỏ ngỏ do Vua Louis yêu cầu việc san nhượng các lãnh địa của Bourgogne, một việc khó có thể chấp nhận vào thời điểm ấy.<ref name="Koenigsberger">{{chú thích sách|first=H. G.|last=Koenigsberger|title=Monarchies, States Generals and Parliaments: The Netherlands in the Fifteenth and Sixteenth Centuries|publisher=Cambridge University Press|year=2001|url=https://books.google.com/books?id=2V1dbsvEWnkC|isbn=9780521803304}}</ref>

Ngày [[10 tháng 2]] cùng năm, Marie thực hiện chuyến [[Joyeuse Entrée|vi hành]] đến [[Ghent]] và bị ép buộc ký kết văn kiện [[Đại đặc ân]], xác nhận sự bán độc lập của các lãnh địa như [[Flanders]], [[Brabant]], [[Hainaut]] và [[Hà Lan (vùng)|Holland]] bằng cách bãi bỏ những sắc lệnh đầy chuyên chế mà các Công tước Bourgogne đã áp đặt trên các lãnh thổ này – một dạng mô hình [[quân chủ chuyên chế]] mà Bourgogne đã cố thực hiện trong các đời cha và ông nội của Marie, cùng nhiều sự xác nhận phức tạp khác. Đặc biệt, Marie phải chủ trương giữ hòa khí với Pháp, không tự tiện tuyên chiến hay tăng thuế nếu các Hội đồng không thông qua.

Trước tình thế này, Marie phải chọn chồng cho mình, và thông qua các cố vấn đáng tin cậy, bà đã chọn [[Maximilian I của Thánh chế La Mã|Đại Vương công Maximilian]] của [[Áo]], vị Hoàng đế tương lai của [[Đế quốc La Mã Thần thánh|Thánh chế La Mã]], và cũng là người đồng trị vì với Marie ở Bourgogne.<ref>Paul Murray Kendall, ''Louis XI'', (W.W.Norton Co. Inc, 1971), 319.</ref> Hôn lễ của hai người diễn ra ở Ghent, vào ngày [[19 tháng 8]] cùng năm.<ref>[https://books.google.be/books?id=WxU9AAAAIAAJ&lpg=PP1&pg=PA228#v=onepage&q&f=false G. R. Potter (Edited by), ''The New Cambridge Modern History - Volume I: The Renaissance (1493-1520)'', Cambridge University Press, Cambridge, 1957, p. 228.]</ref> Việc Marie được cưới vào nhà Habusburg, đã chính thức khơi mào nên cuộc tranh chấp tới 2 thế kỉ giữa Pháp và Habsburg ([[Tây Ban Nha]] lẫn Thánh chế La Mã), dẫn đến [[Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha]]. Kết hôn hơn 5 năm, Marie qua đời trong một [[tai nạn]] khi đang cưỡi [[ngựa]], bà gãy [[cột sống]] và qua đời ngay ngày hôm sau.

== Hậu duệ ==
{| style="text-align:center; width:100%" class="wikitable"
! width=20% | Tên !! width=100px | Chân dung || width=15% | Ngày sinh và ngày mất || Ghi chú
|-
| colspan=4 align="center"| '''''Đời con'''''
|-
|'''[[Philipp Đẹp trai|Philippe, Quốc vương Castilla]]'''
|[[Tập tin:Philippe le Beau National Gallery.jpg|100px]]
|22 tháng 7 năm 1478<br>- 25 tháng 9 năm 1506<br>(28 tuổi)
|Kết hôn với [[Juana I của Castilla]]. Có 6 hậu duệ.
|-
|'''[[Margarete của Áo|Marguerite, Nữ Thống chế của Hà Lan thuộc Habsburg]]'''
|[[Tập tin:Marguerite d'Autriche National Gallery.jpg|100px]]
|10 tháng 1 năm 1480<br>- 1 tháng 12 năm 1530<br>(50 tuổi)
|Kết hôn với [[Juan của Aragón và Castilla|Juan, Thân vương xứ Asturias]]. Sau dó tái hôn với [[Filiberto II của Savoia]]. Không có hậu duệ.
|}

== Tổ tiên ==
{{ahnentafel
|collapsed=yes |align=center
|boxstyle_1=background-color: #fcc;
|boxstyle_2=background-color: #fb9;
|boxstyle_3=background-color: #ffc;
|boxstyle_4=background-color: #bfc;
|boxstyle_5=background-color: #9fe;
|1= 1. '''{{Màu sắc|Blue|Marie I của Bourgogne}}'''
|2= 2. [[Charles I xứ Bourgogne]]
|3= 3. [[Isabelle nhà Bourbon]]
|4= 4. [[Philippe Tốt bụng|Philippe III xứ Bourgogne]]
|5= 5. [[Isabelle của Bồ Đào Nha, Công tước phu nhân xứ Bourgogne|Isabel của Bồ Đào Nha]]
|6= 6. [[Charles I xứ Bourbon]]
|7= 7. [[Agnes của Bourgogne, Bà Công tước xứ Bourbon|Agnes của Bourgogne]]
|8= 8. [[Jean I xứ Bourgogne]]
|9= 9. [[Margarete xứ Bavaria]]
|10= 10. [[João I của Bồ Đào Nha]]
|11= 11. [[Philippa của Lancaster]]
|12= 12. [[John I, Công tước xứ Bourbon]]
|13= 13. [[Marie, Nữ Công tước xứ Auvergne]]
|14= 14. [[Jean I xứ Bourgogne]] (= 8)
|15= 15. [[Margarete xứ Bavaria]] (= 9)
|16= 16. [[Philip II xứ Bourgogne]]
|17= 17. [[Margaret III, Nữ Bá tước xứ Flanders]]
|18= 18. [[Albert I, Công tước xứ Bavaria]]
|19= 19. [[Margaret xứ Brieg]]
|20= 20. [[Pedro I của Bồ Đào Nha]]
|21= 21. [[Teresa Lourenço]]
|22= 22. [[John xứ Gaunt]]
|23= 23. [[Blanche xứ Lancaster]]
|24= 24. [[Louis II, Công tước xứ Bourbon]]
|25= 25. [[Anne xứ Auvergne]]
|26= 26. [[Jean I xứ Berry]]
|27= 27. [[Jeanne xứ Armagnac]]
|28= 28. [[Philippe II xứ Bourgogne]] (= 16)
|29= 29. [[Margaret III, Nữ Bá tước xứ Flanders]] (= 17)
|30= 30. [[Albert I, Công tước xứ Bavaria]] (= 18)
|31= 31. [[Margaret xứ Brieg]] (= 19)
}}

== Tham khảo ==
{{tham khảo}}{{Đại vương công phu nhân Áo}}

[[Thể loại:Công tước xứ Bourgogne]]
[[Thể loại:Nữ Công tước xứ Bourgogne]]
[[Thể loại:Bá tước xứ Bourgogne]]
[[Thể loại:Nữ Bá tước xứ Bourgogne]]
[[Thể loại:Công tước xứ Brabant]]
[[Thể loại:Nữ Công tước xứ Brabant]]
[[Thể loại:Bá tước xứ Artois]]
[[Thể loại:Công nữ Bourgogne]]
[[Thể loại:Vương tộc Valois-Bourgogne]]
[[Thể loại:Công nữ]]
[[Thể loại:Vương tộc Valois]]
[[Thể loại:Vương tộc Habsburg]]
[[Thể loại:Sinh năm 1457]]
[[Thể loại:Mất năm 1482]]