Xem mã nguồn của Mariya Pavlovna của Nga

{{Thông tin nhân vật hoàng gia
| tên = Mariya Pavlovna của Nga
| hình = Maria Pavlovna of Russia by V.Borovikovskiy (1800s, Pavlovsk).jpg
| ghi chú hình = Chân dung bởi [[Vladimir Borovikovsky]], năm 1804.
| chức vị = [[Danh sách phối ngẫu Sachsen#Đại Công tước phu nhân xứ Sachsen-Weimar-Eisenach|Đại Công tước phu nhân xứ Sachsen-Weimar-Eisenach]]
| tại vị = 14 tháng 6 năm 1828 – 8 tháng 7 năm 1853 <br>
({{Số năm theo năm và ngày|1828|06|14|1853|07|08}})
| tiền nhiệm = [[Luise Auguste xứ Hessen-Darmstadt]]
| kế nhiệm = [[Sophie của Hà Lan]]
| phối ngẫu = {{marriage|[[Carl Friedrich xứ Sachsen-Weimar-Eisenach]]|1804|1853|end=d.}}
| con cái = {{Plainlist|
* Carl, Công tử Sachsen-Weimar-Eisenach
* [[Marie của Sachsen-Weimar-Eisenach|Marie, Vương tức Karl của Phổ]]
* [[Augusta của Sachsen-Weimar-Eisenach|Augusta, Hoàng hậu Đức]]
* [[Carl Alexander xứ Sachsen-Weimar-Eisenach|Carl Alexander I, Công tước xứ Sachsen-Weimar-Eisenach]]}}
| hoàng tộc = [[Vương tộc Romanov|Nhà Romanov]] <br>
[[Vương tộc Wettin|Nhà Sachsen-Weimar-Eisenach]] (hôn nhân)
| cha = [[Pavel I của Nga]]
| mẹ = [[Sophie Dorothee xứ Württemberg]]
| sinh = {{Ngày sinh|1786|2|16|df=y}}
| nơi sinh = [[Sankt Petersburg]], [[Đế quốc Nga]]
| mất = {{Ngày mất và tuổi|1859|6|23|1786|2|16|df=y}}
| nơi mất = [[Schloss Belvedere, Weimar]], [[Đại Công quốc Sachsen-Weimar-Eisenach]], [[Bang liên Đức]]
| tôn giáo = [[Giáo hội Chính thống giáo Nga|Chính thống giáo Nga]]
}}

'''Mariya Pavlovna của Nga''' ({{Langx|ru|Мария Павловна}}; 16 tháng 2 năm 1786 (lịch cũ: 5 tháng 2) – 23 tháng 6 năm 1859 (lịch cũ: 11 tháng 6)) là [[Danh sách Nữ Đại vương công Nga|Đại vương công Nga]], con gái của [[Pavel I của Nga]] và [[Sophie Dorothee xứ Württemberg]]. Thông qua hôn nhân với [[Carl Friedrich I xứ Sachsen-Weimar-Eisenach]], Mariya Pavlovna là [[Đại công tước|Đại Công tước phu nhân]] [[Sachsen-Weimar-Eisenach|xứ Sachsen-Weimar-Eisenach]].{{Sfn|Massie|1990|p=35–36}}

== Những năm đầu đời ==
[[Tập tin:Maria Pavlovna of Russia by D.Levitzky (1790s, Pavlovsk).jpg|trái|nhỏ|Mariya Pavlovna khi còn nhỏ, bởi Dmitry Levitzky, 1790.]]
Mariya Pavlovna sinh ngày 16 tháng 2 năm 1786 tại Saint Petersburg, là người con thứ năm và con gái thứ ba của ''[[Tsesarevich]]'' (Thái tử) [[Pavel I của Nga|Pavel Petrovich]] (sau này là Nga hoàng Pavel I) và [[Sophie Dorothee xứ Württemberg]]. Bà được đặt tên ''Maria'' để tôn vinh chính mẫu thân mình, <ref name=":0">{{Chú thích web |date=2013-06-22 |title=Maria Pavlovna of Russia, Grand Duchess of Saxe-Weimar-Eisenach |url=https://www.unofficialroyalty.com/june-23-daily-featured-royal-date/ |access-date=2026-01-03 |language=en-US}}</ref>nhưng được gia đình gọi trìu mến là "''Masha''".

Thuở ấu thời, Maria Pavlovna lớn lên chủ yếu tại cung điện Pavlovsk và đại cung Gatchina. Sau khi trải qua chủng đậu, một phương pháp phòng bệnh phổ biến của thế kỷ XVIII, khuôn mặt của bà bị để lại dấu vết sẹo.<ref name=":0" /> Tuy nhiên, những khiếm khuyết về dung mạo ấy không làm lu mờ thiên tư nghệ thuật của bà. Maria Pavlovna sớm bộc lộ năng khiếu xuất sắc về âm nhạc, đặc biệt là [[dương cầm]], đến mức bà nội, Nữ hoàng Yekaterina II  vô cùng yêu thích và tán thưởng. Dẫu vậy, Nữ hoàng từng tiếc nuối rằng:<blockquote>“Giá như đứa trẻ này được sinh ra là một hoàng nam thì hẳn còn hữu dụng hơn nữa.”</blockquote>Mariya được hưởng sự giáo dục toàn diện bao gồm văn học, toán học, ngoại ngữ.<ref name=":0" /> Người trực tiếp chỉ dạy âm nhạc cho thời kỳ đầu là [[Giuseppe Sarti]], nhà soạn nhạc người Ý, đồng thời giữ chức ''Kapellmeister'' (nhạc trưởng triều đình) của đế quốc Nga. Từ năm 1798, việc huấn luyện âm nhạc của bà được tiếp tục đảm trách bởi [[Ludwig-Wilhelm Tepper de Ferguson]], một nhạc sĩ danh tiếng khác của châu Âu đương thời.

Đến Thời thiếu niên, tính tình Mariya khá khá nghịch ngợm, hiếu động, đến mức Yekaterina II từng gọi cháu gái là “một cận vệ khoác váy”. Tuy nhiên, khi trưởng thành, dung mạo của bà dần trở nên đoan trang, mỹ lệ, và bà được nhiều người ngợi khen vì khí chất duyên dáng cùng trí tuệ sắc sảo.<ref name=":0" />

== Cuộc sống tại Weimar ==
Ngày 3 tháng 8 năm 1804, Mariya Pavlovna thành hôn với [[Carl Friedrich xứ Sachsen-Weimar-Eisenach|Carl Friedrich, Đại Công Thế tử xứ Sachsen-Weimar-Eisenach]] (1783–1853). Sau hôn lễ, hai vợ chồng lưu lại [[Saint Petersburg]] chín tháng rồi mới khởi hành sang [[Weimar]]. Khi đặt chân đến Weimar, triều đình và thần dân tổ chức yến tiệc long trọng dể nghênh đón. Văn hào Christoph Martin Wieland đã ghi lại quang cảnh ấy như sau: “Phần rực rỡ nhất trong tất cả sự xa hoa của dạ vũ, pháo hoa, dạo chơi, hài kịch và lễ thắp đèn, chính là niềm vui lan tỏa và chân thành của toàn thể dân chúng trước sự giá lâm của vị Tân nương trẻ tuổi.”

Sau khi trở thành Đại Công tước phu nhân xứ Sachsen-Weimar-Eisenach, Mariya đặc biệt quan tâm đến đời sống của thứ dân trong lãnh địa, thường xuyên bố thí và tổ chức cứu trợ người nghèo. Chuyến hồi hương cuối cùng của bà về Nga là vào năm 1855, nhân dịp đăng quang của cháu ruột bà, Nga hoàng [[Aleksandr II của Nga|Aleksandr II]].

=== Bảo trợ nghệ thuật và khoa học ===
[[Tập tin:Angelica Facius Maria Pawlowna 1854.jpg|trái|nhỏ|Mariya Pavlovna trên một huy chương do [[Angela Facius]] chế tác năm 1854, nhân dịp kỷ niệm 50 năm ngày bà đến Weimar]]
Mariya Pavlovna vừa say mê nghệ thuật, vừa tinh thông khoa học. Suốt đời bà duy trì thư tín qua lại với [[Vasily Andreyevich Zhukovsky|Vasily Zhukovsky]]. Đại văn hào [[Friedrich Schiller]] từng dâng tặng bà một trong những thi phẩm cuối cùng của mình, ca ngợi: “Tài năng về âm nhạc và hội họa, cùng lòng ham đọc sách chân thành.” Johann Wolfgang von Goethe thì tôn xưng bà là “Một trong những nữ nhân xứng đáng nhất của thời đại.”

Theo lời [[Mary Leveson-Gower]], vào những năm 1820, Đại Công tước phu nhân tuy đã suy giảm thính lực nghiêm trọng, song phong thái vẫn vô cùng tao nhã, lễ độ.<ref>{{Cite book |last=of) |first=Elizabeth Mary Leveson-Gower Grosvenor Westminster (2d Marchioness |url=https://books.google.com/books?id=tRsIAAAAIAAJ&dq=princess+hesse-darmstadt+%22deaf%22+-alice&pg=PA282 |title=Diary of a Tour in Sweden, Norway, and Russia, in 1827, with Letters |date=1879 |language=en}}</ref>

Nổi tiếng hơn cả là các buổi “Dạ đàm văn học” (''Literarische Abende'') do bà tổ chức. Các học giả trong và ngoài Đại học Jena đều được mời đến giảng thuyết. Bản thân Mariya cũng từng theo học mười khóa tại đại học, trong đó có các bài giảng của [[Alexander von Humboldt]] (1769–1859). <ref>{{Chú thích web |title=Orientalisches Münzkabinett Jena |url=https://www.gw.uni-jena.de/2455/orientalisches-muenzkabinett |access-date=2026-01-03 |website=Philosophische Fakultät |language=de}}</ref>Nhiều bộ sưu tập học thuật được hưởng ân bảo trợ của bà, tiêu biểu là Tủ tiền xu cổ phương Đông của Đại Công tước, do nhà nghiên cứu phương Đông [[Johann Gustav Stickel]] (1805–1896) sáng lập năm 1840. Bà cũng đóng vai trò then chốt trong việc thành lập Viện Falk tại Weimar.
[[Tập tin:Maria Pavlovna of Saxe-Weimar-Eisenach by F.Durck.jpg|nhỏ|Mariya Pavlovna khi về già.]]
Về cuối đời, Mariya Pavlovna thỉnh mời [[Franz Liszt]] vào triều, phong chức “Nhạc trưởng đặc biệt” (''Kapellmeister extraordinaire'') năm 1842. Năm 1850, vở Lohengrin của [[Richard Wagner]] được công diễn lần đầu tại Weimar, song đáng tiếc, do thính lực ngày càng suy yếu, bà không thể thưởng thức trọn vẹn.

=== Cuối đời ===
Sau khi chồng qua đời năm 1853, bà lui về Cung điện Belvedere, gần Weimar, sống đời tĩnh dưỡng. Kể từ đó, thể trạng của bà ngày một suy nhược. Ngày 23 tháng 6 năm 1859, Mariya Pavlovna mất tại Belvedere ở tuổi 73, nguyên nhân qua đời không được ghi chép rõ ràng. 

Linh cữu của bà được an táng bên cạnh phu quân, tại Hầm mộ hoàng gia Weimar (''Weimarsche Fürstengruft'') trong Nghĩa trang Lịch sử Weimar.<ref name=":0" /><ref>{{Chú thích web |title=World Heritage Photos - Classical Weimar |url=https://www.werelderfgoedfotos.nl/en/photos/168-classical-weimar.html |access-date=2026-01-03 |website=www.werelderfgoedfotos.nl}}</ref>

= Con cái =
Maria Pavlovna và Karl Friedrich có bốn người con, trong đó ba người trưởng thành:

* Paul Alexander Karl Constantin Friedrich August (25 tháng 9 năm 1805 – 10 tháng 4 năm 1806), yểu mệnh.
* [[Marie von Sachsen-Weimar-Eisenach|''Maria'' Louisa Alexandrina]] (3 tháng 2 năm 1808 – 18 tháng 1 năm 1877), kết hôn với Vương tử [[Carl của Phổ|Karl của Phổ]] (1801–1883), có hậu duệ.
* [[Augusta xứ Sachsen-Weimar-Eisenach|''Augusta'' Louisa Catherine]] (30 tháng 9 năm 1811 – 7 tháng 1 năm 1890), thành hôn với [[Wilhelm I, Hoàng đế Đức|Wilhelm I]] – sau đăng cơ làm [[Hoàng đế Đức]], bản thân bà trở thành Hoàng hậu Đức, có hậu duệ.
* [[Carl Alexander xứ Sachsen-Weimar-Eisenach|''Karl'' Alexander August Johann]] (24 tháng 6 năm 1818 – 5 tháng 1 năm 1901), kế vị phụ thân, trở thành Đại Công tước xứ Sachsen-Weimar-Eisenach, cưới [[Sophie của Hà Lan]] (1824–1897), có hậu duệ.

== Thư từ ==
Các thư tín của Maria Pavlovna gửi cho ông ngoại của bà, tức Công tước Friedrich II Eugen xứ Württemberg, được viết trong khoảng thời gian từ 1795 đến 1797, hiện được lưu trữ tại Kho Lưu trữ Nhà nước Stuttgart.<ref>{{cite web |title=Herzog Friedrich Eugen (1732-1797) - Briefwechsel des Herzogs mit dem kaiserlichen Hause von Russland, 1795-1797 - 3. Schreiben der jungen Großfürsten Alexander und Konstantin und Großfürstinnen Alexandrina, Anna, Katharina, Elisabeth, Helene, Maria |url=http://www.landesarchiv-bw.de/plink/?f=1-1173813 |access-date=22 November 2021 |publisher=Hauptstaatsarchiv Stuttgart}}</ref> <ref>{{cite web |title=Herzog Friedrich Eugen (1732-1797) - Briefwechsel des Herzogs mit dem kaiserlichen Hause von Russland, 1795-1797 - 3. Schreiben der jungen Großfürsten Alexander und Konstantin und Großfürstinnen Alexandrina, Anna, Katharina, Elisabeth, Helene, Maria |url=http://www.landesarchiv-bw.de/plink/?f=1-1173813 |access-date=22 November 2021 |publisher=Hauptstaatsarchiv Stuttgart}}</ref>Những thư từ của bà trong giai đoạn 1800–1859 hiện được bảo tồn trong bộ sưu tập mang tên “Thư tín Maria Pavlovna”, thuộc Thư viện và Lưu trữ Viện Hoover thuộc Đại học Stanford (Hoa Kỳ).

== Gia phả ==
{{ahnentafel top|Gia phả của Mariya Pavlovna của Nga|width=100%}}
<center>
{{ahnentafel-compact5
|style=font-size: 90%; line-height: 110%;
|border=1
|boxstyle=padding-top: 0; padding-bottom: 0;
|boxstyle_1=background-color: #0FF;
|boxstyle_2=background-color: #FCC;
|boxstyle_3=background-color: #ffc;
|boxstyle_4=background-color: #bfc;
|boxstyle_5=background-color: #9fe;
| 1 = 1. '''{{Màu sắc|Blue|Mariya Pavlovna của Nga}}'''
| 2 = 2. [[Pavel I của Nga]]
| 3 = 3. [[Sophie Dorothee xứ Württemberg]]
| 4 = 4. [[Pyotr III của Nga]]
| 5 = 5. [[Yekaterina II của Nga]]
| 6 = 6. [[Friedrich Eugene xứ Württemberg]]
| 7 = 7. [[Friederike Dorothea Sophia của Brandenburg-Schwedt]]
| 8 = 8. [[Karl Fredrich I của Schleswig-Holstein-Gottorf]]
| 9 = 9. [[Anna Petrovna của Nga]]
| 10 = 10. [[Christian August I xứ Anhalt-Zerbst]]
| 11 = 11. [[Johanna Elisabeth xứ Schleswig-Holstein-Gottorp]]
| 12 = 12. [[Karl Alexander xứ Württemberg]]
| 13 = 13. [[Maria Augusta xứ Thurn và Taxis]]
| 14 = 14. [[Friedrich Wilhelm I xứ Brandenburg-Schwedt]]
| 15 = 15. [[Sophie Dorothea của Phổ]]
| 16 = 16. [[Friedrich IV xứ Schleswig-Holstein-Gottorf]]
| 17 = 17. [[Hedvig Sofia của Thụy Điển]]
| 18 = 18. [[Pyotr I của Nga]]
| 19 = 19. [[Yekaterina I của Nga]]
| 20 = 20. [[Johann Ludwig I xứ Anhalt-Zerbst]]
| 21 = 21. [[Christine Eleonore xứ Zeutsch]]
| 22 = 22. [[Christian August xứ Schleswig-Holstein-Gottorf]]
| 23 = 23. [[Lbertina Friederike xứ Baden-Durlach]]
| 24 = 24. [[Friedrich Karl xứ Württemberg-Winnental]]
| 25 = 25. [[Eleonore Juliane xứ Brandenburg-Ansbach]]
| 26 = 26. [[Anselm Franz xứ Thurn and Taxis]]
| 27 = 27. [[Marií Ludovikou xứ Lobkovic]]
| 28 = 28. [[Philipp Wilhelm I xứ Brandenburg-Schwedt]]
| 29 = 29. [[Johanna Charlotte xứ Anhalt-Dessau]]
| 30 = 30. [[Friedrich Wilhelm I của Phổ]]
| 31 = 31. [[Sophia Dorothea của Đại Anh]]}}
<center>
{{ahnentafel bottom}}

== Tham khảo ==
{{Tham khảo}}

== Nguồn tài liệu ==
* {{Chú thích sách|url=http://archive.org/details/pavlovsklifeofru00mass|title=Pavlovsk : the life of a Russian palace|last=Massie|first=Suzanne|date=1990|publisher=Boston : Little, Brown|isbn=978-0-316-54970-7|trans-title=Pavlovsk: Cuộc sống trong Cung điện Nga}}

* Jena, Detlef, Maria Pawlowna. Großherzogin an Weimars Musenhof, Regensburg 1999.
* ''Ihre Kaiserliche Hoheit''. Maria Pawlowna. Zarentochter am Weimarer Hof, ed. Stiftung Weimarer Klassik und Kunstsammlungen, Weimar, Weimar 2004.
* Jeanne Huc-Mazelet, ''Je suis moi, ils sont eux. Lettres et journal d'une gouvernante à la cour de Russie, 1790-1804'', [[:fr:Ethno-Doc]], 2018, 256 p. ({{ISBN|978-2-8290-0584-8}}). (Jeanne Huc-Mazelet was at Maria Pavlovna's service).
{{S-start}}
{{S-hou|[[Vương tộc Romanov|Hoàng tộc Romanov]]|16 tháng 2|năm 1786|23 tháng 6|năm 1859}}
{{S-roy|de}}
|-
{{S-bef
| before = [[Luise Auguste xứ Hessen-Darmstadt]]
}}
{{S-ttl
| title = [[Danh sách phối ngẫu Sachsen#Đại Công tước phu nhân xứ Sachsen-Weimar-Eisenach|Đại Công tước phu nhân xứ Sachsen-Weimar-Eisenach]]
| years = 14 tháng 6 năm 1828 – 8 tháng 7 năm 1853
}}
{{S-aft
| after = [[Sophie của Hà Lan]]
}}
{{S-end}}

{{Nữ Đại vương công Nga}}
{{Kiểm soát tính nhất quán}}

[[Thể loại:Nữ đại vương công Nga]]
[[Thể loại:Hoàng nữ Nga]]
[[Thể loại:Vương tộc Romanov]]
[[Thể loại:Vương tộc Holstein-Gottorp-Romanov]]
[[Thể loại:Hoàng nữ]]
[[Thể loại:Đại Công tước phu nhân xứ Sachsen-Weimar-Eisenach]]
[[Thể loại:Gia tộc Sachsen-Weimar-Eisenach]]
[[Thể loại:Sinh năm 1786]]
[[Thể loại:Mất năm 1859]]