Xem mã nguồn của Mua hàng tích trữ

{{short description|Mua một lượng lớn sản phẩm bất thường ngay cả khi mặt hàng tăng giá hoặc thiếu hụt}}
{{Use dmy dates|date=Tháng 3 năm 2020|cs1-dates=y}}
{{multiple image|perrow=1|total_width=250
|align=right
|image1=Shelves usually selling toilet paper and tissues are empty, due to Coronavirus panic buying 2.jpg
|caption1=[[Tokyo]], [[Nhật Bản]]
|image2=Empty toilet-paper shelves at Ica Focus - Gbg (cropped).jpg
|caption2=[[Gothenburg]], [[Thụy Điển]]
|footer=Hậu quả của việc mua tích trữ [[giấy vệ sinh]] trong [[đại dịch COVID-19]].
}}
'''Mua hàng tích trữ''' là hiện tượng [[người tiêu dùng]] mua một lượng lớn sản phẩm bất thường khi nhận thấy một [[thảm họa]] xảy ra trước mắt, hoặc dự đoán về đợt tăng giá lớn hoặc thiếu sản phẩm trầm trọng.

Mua hàng tích trữ là một dạng của [[Hiệu ứng bầy đàn|hành vi bầy đàn]].<ref>Bruce Jones & David Steven, ''The New Politics of Strategic Resources: Energy and Food Security Challenges in the 21st Century'' (eds. David Steven, Emily O'Brien & Bruce D. Jone: Brookings Institution Press, 2015), p. 12.</ref> Lý thuyết [[Hành vi người tiêu dùng|hành vi của người tiêu dùng]] nghiên cứu và giải thích đây "là [[hành động tập thể]] tựa như [[Mốt và xu hướng|mốt]] thời trang, là hoạt động của [[thị trường chứng khoán]], có sự đột biến về mặt hàng tiêu dùng không lâu bền (''nondurable goods''), mua hàng, [[tích trữ]] và [[đột biến rút tiền gửi]] ".<ref>William M. Strahle & E. H. Bonfield. [https://www.acrwebsite.org/volumes/6964/volumes/v16/NA-16 Understanding Consumer Panic: a Sociological Perspective] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210112131448/https://www.acrwebsite.org/volumes/6964/volumes/v16/NA-16 |date=2021-01-12 }}, ''Advances in Consumer Research'', Volume 16, 1989, eds. Thomas K. Srull, Provo, UT: Association for Consumer Research, pp. 567-573.</ref>

Khi nguy cơ thiếu hụt là có thực hay nhận thức được, mua hàng tích trữ sẽ dẫn đến sự thiếu hụt trên thị trường. Kịch bản nhận thức được nguy cơ thiếu hàng hóa nhưng vẫn mua tích trữ chính là một ví dụ về [[lời tiên tri tự hoàn thành]].<ref>{{Chú thích báo|url=https://www.cantonrep.com/news/20200303/we-need-to-calm-down-coronavirus-fears-spark-lsquopanic-buyingrsquo-of-toilet-paper-hand-sanitizer-and-water|title=Toxic leak threat to Chinese city|date=ngày 8 tháng 3 năm 2020|work=The Repository|access-date=2020-04-08|archive-date=2020-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200304114834/https://www.cantonrep.com/news/20200303/we-need-to-calm-down-coronavirus-fears-spark-lsquopanic-buyingrsquo-of-toilet-paper-hand-sanitizer-and-water|url-status=dead}}</ref>

== Ví dụ ==
Mua hàng tích trữ xảy ra trước, trong hoặc sau khi các sự kiện sau đây xảy ra:

* [[Chiến tranh thế giới thứ nhất]]<ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.co.uk/books?id=rFEAAAAAMAAJ|title=Social Disorganization|last=Faris|first=Robert|publisher=The Ronald Press Company|year=1948|page=524}}
</ref> và [[Chiến tranh thế giới thứ hai|thứ hai]] <ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.co.uk/books?id=stEsAAAAMAAJ|title=Australian Education in the Second World War|last=Spaull|first=Andrew David|publisher=University of Queensland Press|year=1982|isbn=978-0-7022-1644-2|page=100}}
</ref> 
* [[Đại dịch cúm 1919|Đại dịch cúm toàn cầu năm 1919–1920]] ("cúm Tây Ban Nha") – đã dẫn đến mua tích trữ [[quinin]]e, phương thuốc trị cúm và triệu chứng của nó từ nhà hóa học và bác sĩ phẫu thuật.<ref>{{Chú thích tạp chí|last=Honigsbaum|first=Mark|year=2013|title=Regulating the 1918–19 Pandemic: Flu, Stoicism and the Northcliffe Press|journal=Medical History|volume=57|issue=2|pages=165–185|doi=10.1017/mdh.2012.101|issn=0025-7273}}</ref> Giá của thuốc bôi mỡ [[Vicks VapoRub]] tăng từ 900.000 $ lên 2,9 triệu $ chỉ trong vòng một năm.<ref>{{Chú thích báo|url=https://www.telegraph.co.uk/business/2020/03/20/panic-buying-irrational-can-seem-make-economic-sense/|title=Is panic buying irrational? Here's why it can seem to make economic sense|last=Burden|first=Lizzy|date=ngày 20 tháng 3 năm 2020|work=The Telegraph|access-date =ngày 7 tháng 4 năm 2020}}</ref> 
* [[Siêu lạm phát tại Cộng hòa Vây-ma|Siêu lạm phát tại Đức 1922–1923]] 
* Một [[Đột biến rút tiền gửi|cuộc đột biến rút tiền gửi]] là kết quả của việc dự trữ tiền tệ xảy ra ở Hoa Kỳ khi bắt đầu cuộc [[Đại khủng hoảng]] <ref>{{Chú thích web|url=https://www.historyextra.com/period/20th-century/toilet-paper-shortage-why-do-people-stockpile-panic-buying-history-rationing/|tựa đề=Has there always been panic buying? And when have people panic shopped through history?|tác giả=Wilkes|tên=Jonny|ngày=ngày 17 tháng 3 năm 2020|website=HistoryExtra|ngày truy cập=ngày 7 tháng 4 năm 2020}}</ref> 
* [[Nạn đói Bengal năm 1943]] <ref>{{Chú thích sách|url=https://archive.org/details/wavellviceroysjo0000wave|title=Wavell: The Viceroy's Journal|last=Archibald Percival Wavell|publisher=Oxford University Press|year=1973|editor-last=Moon|editor-first=Penderel|page=[https://archive.org/details/wavellviceroysjo0000wave/page/34 34]|author-link=Archibald Wavell, 1st Earl Wavell}}</ref> 
* [[Khủng hoảng tên lửa Cuba]] năm 1962 - dẫn đến mua tích trữ thực phẩm đóng hộp ở Hoa Kỳ <ref>{{Chú thích sách|url=https://archive.org/details/awaitingarmagedd0000geor|title=Awaiting Armageddon: How Americans Faced the Cuban Missile Crisis|last=Alice L. George|publisher=The University of North Carolina Press|year=2003|isbn=0807828289|page=[https://archive.org/details/awaitingarmagedd0000geor/page/78 78]}}</ref> 
* Cuộc [[khủng hoảng dầu mỏ 1979–1980]] dẫn đến mua dầu tích trữ, dẫn đầu là Nhật Bản.<ref>Mamdouch G. Salameh, "Oil Crises, Historical Perspective" in ''Concise Encyclopedia of the History of Energy'' (ed. Cutler J. Cleveland: Elsevier, 2009), p. 196.</ref> 
* Sự xuất hiện năm 1985 của [[Than cốc mới|New Coke]] khiến nhiều người tiêu dùng mua [[Coca-Cola|Coca-Cola Classic]] tích trữ <ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.co.uk/books?id=TNW6s6u0EIQC&pg=PA50|title=The thirty-six stratagems: A modern-day interpretation of a strategy classic|last=Taylor|first=Peter|date=2013|publisher=Infinite Ideas|isbn=978-1-908474-97-1|page=50}}</ref><ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.co.uk/books?id=xVefKsK9MtYC&pg=PA193|title=Lovemarks: the future beyond brands|last=Roberts|first=Kevin|date=2005|publisher=powerHouse Books|isbn=978-1-57687-534-6|page=193}}</ref> 
* [[Sự cố máy tính năm 2000|Sự cố Y2K]] <ref>{{Chú thích báo|url=https://www.nytimes.com/2000/01/01/us/1-1-00-technology-2000-momentous-relief-computers-prevail-first-hours-00.html?pagewanted=all|title=Technology and 2000 – Momentous Relief; Computers Prevail in First Hours of '00|last=Lohr|first=Steve|date=ngày 1 tháng 1 năm 2000|work=New York Times}}</ref><ref>{{Chú thích báo|url=http://www.fao.org/News/1999/990302-e.htm|title=The Millenium Bug threatens food supply systems – developing countries are also vulnerable, FAO warns|date=ngày 19 tháng 4 năm 1999|publisher=[[Food and Agriculture Organization]]|access-date=2020-04-08|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924041501/http://www.fao.org/News/1999/990302-e.htm|url-status=dead}}</ref> 
* 2001 - mua tích trữ kim loại, vàng và dầu trên thị trường hàng hóa quốc tế sau [[Sự kiện 11 tháng 9|sự tấn ngày 11 tháng 9]] <ref>{{Chú thích web|url=https://money.cnn.com/2001/09/11/markets/oil/|tựa đề=Oil and gold prices spike|ngày=ngày 11 tháng 9 năm 2001|website=money.cnn.com|access-date=2020-04-08|archive-date=2020-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200319001701/https://money.cnn.com/2001/09/11/markets/oil/|url-status=dead}}</ref> 
* Tháng 1 và tháng 2 năm 2003, trong khi [[Dịch SARS 2002–2004|dịch SARS bùng phát]], nhiều đợt mua tích trữ nhiều mặt hàng sản phẩm khác nhau (muối, gạo, giấm, [[dầu thực vật]], [[kháng sinh]], [[Khẩu trang y tế|khẩu trang]] và [[Đông y|thuốc Đông y]]) diễn ra ở tỉnh [[Quảng Đông]], [[Hải Nam]] và [[Hồng Kông]].<ref>Huiling Ding, ''Rhetoric of a Global Epidemic: Transcultural Communication about SARS'' (Southern Illinois University Press, 2014), pp. 70, 72, 83, 103, 111.</ref> 
* [[Cuộc biểu tình về nhiên liệu tại Vương quốc Anh|Cuộc biểu tình về nhiên liệu]] năm 2000 và 2005 tại [[Vương quốc Anh|Anh]] <ref>{{Chú thích báo|url=https://www.telegraph.co.uk/earth/energy/6082853/EU-ban-on-traditional-lightbulbs-prompts-panic-buying.html|title=EU ban on traditional lightbulbs prompts panic buying|last=Collins|first=Nick|date=ngày 25 tháng 8 năm 2009|work=The Telegraph|access-date=2020-04-08|archive-date=2014-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20141111163407/http://www.telegraph.co.uk/earth/energy/6082853/EU-ban-on-traditional-lightbulbs-prompts-panic-buying.html|url-status=dead}}</ref><ref name="bbc20000914">{{Chú thích báo|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/924329.stm|title=UK fuel blockades tumble|date=ngày 14 tháng 9 năm 2000|access-date =ngày 12 tháng 1 năm 2008|publisher=BBC News}}</ref> 
* [[Vụ nổ nhà máy hóa chất Cát Lâm 2005|Vụ nổ nhà máy hóa chất Cát Lâm năm 2005]] - tích trữ nước, thực phẩm <ref>{{Chú thích báo|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/4462760.stm|title=Toxic leak threat to Chinese city|date=ngày 23 tháng 11 năm 2005|publisher=BBC News}}</ref> 
* [[Thiếu hụt đạn dược tại Hoa Kỳ 2008–2013]] - những người sở hữu súng mua tích trữ súng vì sợ luật [[kiểm soát súng đạn]] gây khó khăn hơn dưới thời Tổng thống [[Barack Obama]].<ref>Danielle Kurtzleben, [https://www.vox.com/2014/7/1/5845524/the-ammunition-shortage-is-a-real-thing-heres-why-it-happened Here's why the ammunition shortage went on for years], ''Vox'' (ngày 1 tháng 7 năm 2014).</ref><ref>Stephanie Clifford, [https://www.nytimes.com/2012/12/22/nyregion/gun-shop-owners-report-spike-in-sales-as-enthusiasts-fear-possible-new-laws.html Shop Owners Report Rise in Firearm Sales as Buyers Fear Possible New Laws], ''New York Times'' (ngày 22 tháng 12 năm 2012).</ref> 
* Tháng 9 năm 2013 trong cuộc khủng hoảng kinh tế tại Venezuela, chính phủ Venezuela đã tạm thời tiếp quản nhà máy sản xuất [[giấy vệ sinh]] của Công ty sản xuất giấy Aragua để quản lý việc "sản xuất, tiếp thị và phân phối" giấy vệ sinh sau nhiều tháng bị cạn kiệt hàng hóa cơ bản như giấy vệ sinh, gạo và dầu ăn.<ref>{{Chú thích báo|url=https://www.cnn.com/2013/09/21/world/americas/venezuela-toilet-paper/|title=Facing shortages, Venezuela takes over toilet paper factory|last=Brochetto|first=Marilia|date=ngày 12 tháng 9 năm 2013|work=CNN|access-date =ngày 13 tháng 3 năm 2020|last2=Botelho|first2=Greg}}</ref> 
* ''[[Dakazo]]'' - Trong bối cảnh giảm tỷ lệ ủng hộ trước [[cuộc bầu cử Venezuela năm 2013]], Tổng thống Venezuela [[Nicolás Maduro]] tuyên bố quân đội chiếm đóng các cửa hàng vào ngày 8 tháng 11 năm 2013, ra lệnh "Không để lại gì trên kệ hàng!" <ref name="ETnov2014">{{Chú thích báo|url=http://eltiempo.com.ve/venezuela/situacion/la-resaca-del-dakazo-un-ano-despues/161509|title=La resaca del "dakazo", un año después|last=Lezama Aranguren|first=Erick|date=ngày 9 tháng 11 năm 2014|access-date =ngày 12 tháng 11 năm 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141112122704/http://eltiempo.com.ve/venezuela/situacion/la-resaca-del-dakazo-un-ano-despues/161509|archive-date=ngày 12 tháng 11 năm 2014|agency=[[El Tiempo (Anzoátegui)|El Tiempo]]}}</ref> Lệnh giảm giá các mặt hàng bán lẻ đồ điện tử tiêu dùng đã gây ra tình trạng cướp bóc ở nhiều thành phố trên khắp Venezuela.<ref name="EUROnov2013">{{Chú thích báo|url=http://www.euronews.com/2013/11/12/watch-looting-in-venezuela-after-government-launches-attack-on-bourgeois-paras/|title=Watch: Looting in Venezuela after government launches attack on ‘bourgeois parasites’|date=ngày 12 tháng 11 năm 2013|access-date =ngày 12 tháng 11 năm 2014|agency=EuroNews}}</ref> Đến cuối thời kỳ Dakazo, nhiều cửa hàng ở Venezuela bỏ trống kệ hàng cho đến tháng 11 năm 2014.
* [[Đại dịch COVID-19]] - Mua đồ tích trữ xảy ra nhiều nơi trên toàn thế giới vào tháng 2 và tháng 3 năm 2020, khi các cửa hàng trên khắp thế giới cạn kiệt các mặt hàng như khẩu trang, thực phẩm, nước đóng chai, giấy vệ sinh (hạn chế),<ref>[https://marker.medium.com/what-everyones-getting-wrong-about-the-toilet-paper-shortage-c812e1358fe0 What everyone's getting wrong about the toilet paper shortage] Medium</ref> cồn sát khuẩn, khăn ướt kháng khuẩn và thuốc giảm đau.<ref>{{Chú thích web|url=https://insideretail.com.au/news/supermarkets-report-panic-buying-over-coronavirus-fears-202003|tựa đề=Supermarkets report panic buying over coronavirus fears|ngày=2020-03-03|website=Inside Retail|ngày truy cập=2020-04-03}}
</ref> Do đó, nhiều nhà bán lẻ đã phân phối việc bán các mặt hàng này.<ref>{{Chú thích báo|url=https://www.thetimes.co.uk/article/every-ration-helps-in-coronavirus-crisis-tesco-puts-one-item-limit-on-essentials-xcpv028kw|title=Every ration helps in coronavirus crisis: Tesco puts one-item limit on essentials|last=Gadher|first=Dipesh|date=ngày 29 tháng 3 năm 2020|work=The Sunday Times|access-date =ngày 7 tháng 4 năm 2020}}</ref> Các nhà bán lẻ trực tuyến [[eBay]] và [[Amazon (công ty)|Amazon]] đã đăng lên trang bán hàng các mặt hàng do các bên thứ ba cung cấp như giấy vệ sinh,<ref>{{Chú thích báo|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2020/mar/16/ebay-urged-to-clamp-down-on-coronavirus-profiteering|title=eBay urged to clamp down on coronavirus profiteering|last=Halliday|first=Josh|date=ngày 16 tháng 3 năm 2020|work=The Guardian|access-date =ngày 7 tháng 4 năm 2020}}</ref> khẩu trang, nước rửa tay và khăn ướt kháng khuẩn trong khi lo ngại về [[nâng giá cơ hội]] (chặt chém).<ref>{{Chú thích báo|url=https://news.sky.com/story/coronavirus-price-gouging-amazon-and-ebay-failing-to-tackle-rip-off-sellers-says-which-11963229|title=Coronavirus price gouging: Amazon and eBay failing to tackle rip-off sellers, says Which?|date=ngày 25 tháng 3 năm 2020|work=Sky News|access-date =ngày 7 tháng 4 năm 2020}}</ref><ref>{{Chú thích báo|url=https://www.nytimes.com/2020/03/14/technology/coronavirus-purell-wipes-amazon-sellers.html|title=He Has 17,700 Bottles of Hand Sanitizer and Nowhere to Sell Them|last=Nicas|first=Jack|date=ngày 14 tháng 3 năm 2020|work=The New York Times|access-date =ngày 7 tháng 4 năm 2020}}</ref> Do đó, Amazon đã hạn chế việc bán các mặt hàng nêu trên và một số mặt hàng khác như nhiệt kế và máy thở cho chuyên gia chăm sóc sức khỏe và cơ quan chính phủ.<ref>{{Chú thích báo|url=https://www.cnbc.com/2020/04/02/amazon-blocks-sale-of-n95-masks-to-public-begins-supplying-hospitals.html|title=Amazon blocks sale of N95 masks to the public, begins offering supplies to hospitals|last=Palmer|first=Annie|date=ngày 2 tháng 4 năm 2020|work=CNBC|access-date =ngày 7 tháng 4 năm 2020}}</ref> 
<gallery widths="200" heights="200">
Tập tin:Rationing Means a Fair Share for All of Us.jpg|Tấm áp phích tuyên truyền phân phối hàng hóa hợp lý của Hoa Kỳ trong Thế chiến II cho thấy những ảnh hưởng của mua tích trữ
Tập tin:Mexico City Empty Shelves in a Supermarket Swine Flu.jpg|Người dân [[Thành phố México]] mua thực phẩm đóng hộp trong [[Đại dịch cúm 2009|đại dịch cúm năm 2009]]
Tập tin:Dakazo.png|Người Venezuela giành giật hàng hóa trong thời kỳ ''[[Dakazo]]'', một sự kiện trong [[cuộc khủng hoảng tại Venezuela]]
Tập tin:DSC05532 (49675496857).jpg|Người dân [[London]] mua tích thực phẩm đóng hộp và giấy vệ sinh trong [[đại dịch coronavirus 2019]]
Tập tin:Mua hàng dự trữ dịch COVID-19.png|Người dân [[Việt Nam]] đổ xô đi mua hàng dự trữ trong [[Đại dịch COVID-19 tại Việt Nam|đại dịch COVID-19]] 
</gallery>

== Xem thêm ==

* [[Bán tháo ồ ạt]]
* [[Sự phân phối]]
* [[Mua sắm trả thù]]

== Tham khảo ==
{{Tham khảo|30em}}

[[Thể loại:Khan hiếm]]
[[Thể loại:Hành vi người tiêu dùng]]