Xem mã nguồn của Nút thắt Gordian

{{other uses}}{{sơ khai}}{{Cần biên tập|date=7-2024|reason=Dịch thô}}[[Tập_tin:Alexander_cuts_the_Gordian_Knot.jpg|nhỏ|250x250px|''Alexander Đại đế cắt nút thắt Gordian'' của [[Jean-Simon Berthélemy]] (1743–1811)]]
[[Tập_tin:Jean-François_Godefroy_Alexandre_et_le_noeud_gordien.JPG|nhỏ|''Alexander Đại đế cắt nút thắt Gordian'' (1767) của [[Jean-François Godefroy]].]]
[[Tập_tin:Alexander_cutting_the_Gordian_knot_by_Andre_Castaigne_(1898-1899).jpg|nhỏ|''Alexander Đại đế cắt nút thắt Gordian'' của [[André Castaigne]] (1898–1899)]]

'''Nút thắt Gordian''' là một truyền thuyết [[Hy Lạp cổ đại]] gắn liền với [[Alexandros Đại đế]], người được cho là đã cắt nút thắt vào năm 333 [[Trước Công Nguyên]]. Nó thường được sử dụng như một phép [[ẩn dụ]] cho một vấn đề nan giải (tháo gỡ một [[Nút dây|Nút thắt]] rối rắm) được giải quyết bằng cách tìm ra một cách tiếp cận vấn đề sáng tạo, có phần "lách luật" để giải quyết, khác với cách nghĩ thông thường. ("cắt nút thắt Gordian")
:{{poemquote|Turn him to any cause of policy,
The Gordian Knot of it he will unloose,
Familiar as his garter|author=[[William Shakespeare|Shakespeare]]|title=''[[Henry V (play)|Henry V]]''|source=Act 1 Scene 1. 45–47}}

== Truyền thuyết ==
[[Phrygia]] không có vua, nhưng một [[Nhà tiên tri]] ở [[Telmissus]] (cố đô của [[Lycia]]) đã tiên đoán rằng người đàn ông tiếp theo lái [[xe bò]] vào thành phố sẽ trở thành vua của họ. Một [[nông dân]] tên là [[Gordias]] lái xe bò vào thị trấn và ngay lập tức được tuyên bố là [[vua]].{{efn|The ox-cart is often depicted in works of art as a [[chariot]], which made it a more readily legible emblem of power and military readiness. His position had also been predicted earlier by an eagle landing on his cart, a sign to him from the gods.}}Để tỏ lòng biết ơn, con trai nuôi của ông là [[Midas]] đã hiến tặng chiếc [[xe bò]]<ref>[[Arrian]], ''[[Anabasis Alexandri]]'' (Αλεξάνδρου Ανάβασις), Book ii.3): "{{lang|grc|καὶ τὴν ἅμαξαν τοῦ πατρὸς ἐν τῇ ἄκρᾳ ἀναθεῖναι χαριστήρια τῷ Διὶ τῷ βασιλεῖ ἐπὶ τοῦ ἀετοῦ τῇ πομπῇ.}}" which means "and he offered his father's cart as a gift to king Zeus as gratitude for sending the eagle".</ref> cho vị thần Phrygian Sabazios (người mà [[Người Hy Lạp]] đồng nhất với [[Thần Zeus]]) và buộc nó vào một cây cột bằng một [[Nút dây|nút thắt]] phức tạp bằng vỏ [[Cây ngô đồng]] (Cornus mas). [[Nút dây|Nút thắt]] sau đó được [[nhà sử học]] [[La Mã]] [[Quintus Curtius Rufus]] mô tả là bao gồm "''một số nút thắt vướng chặt vào nhau đến mức không thể biết chúng được thắt như thế nào''".<ref name="Andrews">{{chú thích web|url=http://www.history.com/news/ask-history/what-was-the-gordian-knot|title=What was the Gordian Knot?|last1=Andrews|first1=Evan|date=3 February 2016|website=[[History (U.S. TV Network)|History]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190121160806/https://www.history.com/news/what-was-the-gordian-knot|archive-date=21 January 2019|url-status=live|access-date=30 May 2017}}</ref>

Chiếc xe bò vẫn đứng trong cung điện của các vị vua trước đây của [[Phrygia]] tại [[Gordium]] vào [[Thế kỷ 4 TCN]] khi [[Alexandros Đại đế|Alexandros]] đến, lúc đó [[Phrygia]] đã thành một [[tỉnh]] (satrapy) của Đế chế [[Nhà Achaemenes|Achaemenes]] ([[Ba Tư]]) . Một [[nhà tiên tri]] đã tuyên đoán rằng bất kỳ người đàn ông nào có thể tháo gỡ những [[Nút dây|nút thắt]] phức tạp này sẽ được định sẵn trở thành người thống trị toàn [[châu Á]].<ref name="Andrews" /> [[Alexandros Đại đế]] muốn tháo gỡ nút thắt nhưng rất khó khăn. Sau đó, ông lý luận rằng [[Nút dây|nút thắt]] được tháo như thế nào cũng không có gì khác biệt, vì vậy ông rút [[kiếm]] ra và chém nó làm đôi chỉ bằng một nhát chém.<ref name="Andrews" /> Lời giải của [[Alexandros Đại đế|Alexandros]] làm [[Zeus]] thích thú đến nỗi cầm [[lưỡi tầm sét]] vung lên làm suốt cả đêm đó trời đầy [[giông]] [[bão]], [[sấm]] [[chớp]] ầm ầm. [[Zeus]] đưa Alexanderos từ một ''[[basileus]]'' (quốc vương) thứ 14 thuộc [[nhà Argead]] của [[Vương quốc Macedonia]] lên tầm Đại đế làm chủ cả [[Lục địa Á-Âu]].<ref>{{Chú thích web|url=https://www.journeyinlife.net/2015/04/cach-mo-nut-that-gordias-cua-alexander-dai-de.html|tựa đề=Cách mở nút thắt Gordian của Alexander Đại Đế|url-status=live}}</ref>

Các nguồn tin từ thời cổ đại đồng ý rằng [[Alexandros Đại đế]] đã phải đối mặt với thách thức về nút thắt, nhưng giải pháp của ông vẫn bị tranh cãi. Cả Plutarch và Arrian đều cho rằng, theo [[Aristobulus]],{{efn|Arrian and Plutarch are secondary sources; Aristobolus' text is lost.}} [[Alexandros Đại đế]] kéo chiếc đinh ghim từ cây cột mà chiếc ách được buộc vào, để lộ hai đầu của sợi dây và cho phép ông tháo nút thắt mà không cần phải chém đứt nó.<ref name="Andrews" /><ref>{{chú thích sách|title=[[Plutarch#Life of Alexander|The Life of Alexander the Great]]|last=Plutarch|publisher=Modern Library|year=2004|isbn=978-0812971330|editor-last=Clough|editor-first=Arthur Hugh|editor-link=Arthur Hugh Clough|pages=[https://archive.org/details/lifeofalexanderg00plut/page/18 18]|translator-last=Dryden|translator-first=John|author-link=Plutarch|translator-link=John Dryden}}</ref> Một số học giả cổ điển coi điều này hợp lý.<ref>{{chú thích tạp chí|last=Fredricksmeyer|first=Ernest A.|date=July 1961|title=Alexander, Midas, and the Oracle at Gordium|url=https://archive.org/details/sim_classical-philology_1961-07_56_3/page/160|journal=[[Classical Philology (journal)|Classical Philology]]|volume=56|issue=3|pages=160–168|doi=10.1086/364593|jstor=265752|s2cid=162250370}} citing Tarn, W.W. 1948</ref> Các nguồn văn học của câu chuyện bao gồm [[Arrian]] (''[[Anabasis Alexandri]]'' 2.3), [[Quintus Curtius]] (3.1.14), [[Justin (historian)|Justin]]'s epitome of [[Pompeius Trogus]] (11.7.3), and [[Claudius Aelianus|Aelian]]'s ''De Natura Animalium'' 13.1.<ref>The four sources are given in [[Robin Lane Fox]], ''Alexander the Great'' (1973) 1986: Notes to Chapter 10, p. 518; Fox recounts the anecdote, pp. 149–151.</ref>

== Giải thích ==
Nút thắt có thể là một mật mã tôn giáo được bảo vệ bởi các [[linh mục]] và [[Nữ tu sĩ|Nữ tu.]]  [[Robert Graves]] gợi ý rằng nó có thể tượng trưng cho cái tên khó tả của [[Dionysus]], được thắt nút như một [[mật mã]], sẽ được truyền qua nhiều thế hệ [[thầy tu]] và chỉ được tiết lộ cho các vị vua của [[Phrygia]].<ref name="Graves">{{chú thích sách|url=http://www.24grammata.com/wp-content/uploads/2011/12/Robert-Graves-The-Greek-Myths-24grammata.com_.pdf|title=The Greek Myths|last=Graves|first=Robert|publisher=Penguin Books|year=1960|edition=Revised|pages=168–169|chapter=Midas|author-link=Robert Graves|orig-year=1955|archive-url=https://web.archive.org/web/20180127100650/http://www.24grammata.com/wp-content/uploads/2011/12/Robert-Graves-The-Greek-Myths-24grammata.com_.pdf|archive-date=27 January 2018|url-status=live}}</ref>{{quote|Không giống như [[ngụ ngôn]] phổ biến. Nhìn chung, [[thần thoại]] này dường như được thiết kế để mang lại tính hợp pháp cho [[triều đại]] thay đổi ở vương quốc [[Anatolia]]."<ref name="Graves" />}}

{{Chính tả}}
The ox-cart suggests a longer voyage, rather than a local journey, perhaps linking Alexander the Great with an attested origin-myth in [[Macedonia (ancient kingdom)|Macedon]], of which Alexander is most likely to have been aware.<ref>"Surely Alexander believed that this god, who established for Midas the rule over Phrygia, now guaranteed to him the fulfillment of the promise of rule over Asia", (Fredricksmeyer, 1961, p&nbsp;165).</ref> Based on this origin myth, the new dynasty was not immemorially ancient, but had widely remembered origins in a local, but non-priestly "outsider" class, represented by Greek reports equally as an [[eponym]]ous peasant<ref>Trogus ''apud'' Justin, Plutarch, ''Alexander'' 18.1; Curtius 3.1.11 and 14.</ref> or the locally attested, authentically Phrygian<ref>Arrian</ref> in his ox-cart. Roller (1984) separates out authentic Phrygian elements in the Greek reports and finds a folk-tale element and a religious one, linking the dynastic founder (with the cults of "Zeus" and [[Cybele]])<ref>.{{chú thích tạp chí|last=Roller|first=Lynn E.|date=October 1984|title=Midas and the Gordian knot|journal=[[Classical Antiquity (journal)|Classical Antiquity]]|volume=3|issue=2|pages=256–271|doi=10.2307/25010818|jstor=25010818}} Both Roller and Fredricksmeyer (1961) offer persuasive arguments that the original name associated with the wagon is "Midas", "Gordias" being a Greek back-formation from the site name ''Gordion'',  according to Roller.</ref>

Other [[Greek mythology|Greek myths]] legitimize dynasties by right of conquest (compare [[Cadmus]]), but in this myth the stressed legitimising [[oracle]] suggests that the previous dynasty was a race of priest-kings allied to the unidentified oracular deity.

== Xem thêm ==
* [[Xoắn ốc Archimedean]]
* [[Quả trứng của Columbus]]
* [[Nút thắt vô tận]]
* ''[[Kobayashi Maru]]''
* [[Ouroboros]]
* [[Nút hoa ba lá]]

== Tham khảo ==
{{tham khảo}}

== Liên kết ngoài ==

* {{Thể loại Commons nội dòng|Gordian Knot}}
* {{Wiktionary-inline|Gordian knot}}
{{Authority control}}

[[Thể loại:Nút dây]]
[[Thể loại:Tu từ học]]
[[Thể loại:Phương pháp tu từ]]
[[Thể loại:Hình thái tu từ]]
[[Thể loại:Ẩn dụ| ]]
[[Thể loại:Trò chơi đố]]