Xem mã nguồn của Nepenthes jamban

{{italictitle}}
{{Bảng phân loại
| image = Nepenthesjamban6.jpg
| image_caption = Bình chứa trung gian của ''N. jamban''
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Eudicots]]
| unranked_ordo = [[Thực vật hai lá mầm thật sự|Core eudicots]]
| ordo = [[Caryophyllales]]
| familia = [[Nepenthaceae]]
| genus = ''[[Nepenthes]]''
| species = '''''N. jamban'''''
| binomial = ''Nepenthes jamban''
| binomial_authority = Chi.C.Lee, Hernawati & Akhriadi (2006)<ref name=jamban>Lee, C.C., Hernawati & P. Akhriadi 2006. [http://www.ingentaconnect.com/content/nhn/blumea/2006/00000051/00000003/art00007 Two new species of ''Nepenthes'' (Nepenthaceae) from North Sumatra]. ''Blumea'' '''51'''(3): 561–568.</ref>
| 
}}
'''''Nepenthes jamban''''' ({{IPAc-en|n|ɨ|ˈ|p|ɛ|n|θ|iː|z|_|ˈ|dʒ|ʌ|m|b|ən}} [không phải {{IPAc-en|ˈ|dʒ|æ|m|b|ən}}]) là một loài cây [[họ Nắp ấm]] vùng nhiệt đới, cũng là loài cây [[đặc hữu]] ở miền bắc [[Sumatra]]. Trong tên của loài cây này, chữ ''jamban'' trong [[tiếng Indonesia]] có nghĩa là "nhà vệ sinh", dựa theo hình dạng của cái bình đựng.<ref name=jamban/>

==Lịch sử==
''Nepenthes jamban'' được phát hiện trong một loạt các chuyến đi nghiên cứu đến [[Sumatra]] từ năm 2004 đến năm 2005. Việc thu thập loài cây này lần đầu tiên được thực hiện vào ngày 22 tháng 4 năm 2005, phía nam [[Padang Sidempuan]] ở tỉnh [[Bắc Sumatra]].<ref name=jamban/>

Mô tả chính thức của ''N. jamban'' được xuất bản năm 2006 trên tạp chí thực vật ''Blumea''.{{Ref_label|A|note a|none}} Mẫu tiêu bản ''Lee, Hernawati, NP Akhriadi 433 '' đã được chỉ định là mẫu chuẩn đầu tiên. Nó được gửi vào bảo tàng của trường đại học Andalas (Anda).<ref name=jamban/>

==Mô tả==
''Nepenthes jamban'' là một loài cây dây leo. Thân, thường nhỏ hơn 5&nbsp;mm độ dày, phát triển đến 4 m [[chiều dài]] và có hình trụ khi cắt ngang. [[Thân cây|Lóng cây]] có thể dài lên đến 5&nbsp;cm.<ref name=jamban/>

Lá của nó không có cuống và khá dai trong kết cấu. [[Lá#Phiến lá|Phiến lá]] có thể có hình dạng trứng ngược đến [[hình elip]] hoặc hình thìa, phát triển đến 11&nbsp;cm [[chiều dài]] và 3,3&nbsp;cm [[chiều rộng]]. Một hoặc hai tĩnh mạch dọc có mặt ở hai bên của gân chính cùng với nhiều tĩnh mạch hình lông chim. Những tua lá có thể dài đến 24&nbsp;cm.<ref name=jamban/>

[[Tập tin:N. jamban17.jpg|thumb|left|Một cây con với bình đựng ở dưới]]

Bình đựng hình hoa thị ở dưới thấp có hình trụ giống như cái phểu. Nó tương đối nhỏ, hiếm khi vượt quá 5,8&nbsp;cm [[chiều cao]] và 4,4&nbsp;cm [[chiều rộng]]. Cánh tua (có nhiều rộng ≤ 2&nbsp;mm) thường xuất hiện ở những bình đựng trên mặt đất. Miệng bình gần như nằm ngang. Bề mặt bên trong của bình nước là những [[tuyến]] trong suốt. Các lông răng dẹp có thể lên đến 8&nbsp;mm [[chiều rộng]] và được lót bằng một loạt các răng (có [[chiều dài]] ≤ 0,5&nbsp;mm) ở bên trong. Nắp hoặc nắp mang gần như hình trứng ngược, có thể lên đến 3,8&nbsp;cm [[chiều dài]] và rộng 1,3&nbsp;cm. Bề mặt trong của nắp mang rải rác các tuyến nhỏ, màu đỏ được tập trung xung quanh gân chính. Khoảng 20 đến 30 tuyến có hình giống như miệng hố khá lớn (≤ 0,5&nbsp;mm [[chiều rộng]]) có xuất hiện ở một phần 4 đỉnh. Các tuyến rất lớn mà họ có thể nhìn thấy giống như sưng lên bề mặt trên của nắp. Các cựa (≤ 4&nbsp;mm) được đưa vào cơ sở của nắp. Nói chung là không phân nhánh nhưng có thể được chia làm hai.<ref name=jamban/>

{{double image|right|Nepenthesjamban3.jpg|180|N. jamban1.jpg|180|Bình chứa trung gian (trái) và bình chứa ở trên (phải)}}

Bình đựng trên có hình tròn trong mặt cắt ngang và hình cái phểu rộng ở nửa trên của nó. Nó lớn hơn nhiều so với bình đựng dưới, đạt 12&nbsp;cm [[chiều cao]] và 5,2&nbsp;cm [[chiều rộng]]. Miệng bình ngang và có hình cầu. Như trong bình đựng dưới, bề mặt bên trong của bình là những tuyến. Cánh được giảm xuống sườn chạy xuống phía trước của bình. Ở bình đựng trên, các lông răng phẳng có thể rộng 6&nbsp;mm và răng nổi bật hơn (dài ≤ 1&nbsp;mm). Các cựa thường là đơn giản và phát triển đến 3,5&nbsp;mm. So với bình đựng dưới, nắp bình đựng trên cũng tương tự như trong hình nhưng dài hơn, đạt 4,8&nbsp;cm [[chiều dài]] và 0,9&nbsp;cm [[chiều rộng]]. Nó được giữ trên miệng bình ở một góc khoảng 45 độ.<ref name=jamban/>

''Nepenthes jamban'' có một cụm hoa nở thành chùm. Ở giống đực, chùm hoa có thể dài đến 18&nbsp;cm. Còn chùm hoa ở giống cái thì vẫn chưa được mô tả. Các [[wikt:rachis|cuống]] dài đến 11,5&nbsp;cm, trong khi các [[wikt:peduncle|cuống hoa]] chỉ dài đến 6,5&nbsp;cm. [[wikt:pedicel|Các cuống nhỏ]] dài đến 1,4&nbsp;cm và chịu một bông hoa duy nhất. Các [[lá đài]] có [[hình elip]] và dài khoảng 3,5&nbsp;mm. Các quả trưởng thành có thể dài đến 3&nbsp;cm và rộng 6&nbsp;mm. Còn các [[hạt]] thì hình chỉ và dài khoảng 2&nbsp;cm.<ref name=jamban/>

Hầu hết các bộ phận của cây là [[wikt:glabrous|nhẵn]]. Bình chứa, tua, và chùm hoa được bao phủ bởi lông màu nâu xám ngắn.<ref name=jamban /<ref name=jamban/>

[[Thân cây]] có màu đặc trưng là [[tím]]-[[đỏ]]. [[Lá]] và chùm hoa có [[màu xanh lá cây]] từ sáng đến nhạt. Bình đựng thấp có màu từ vàng cam đến [[màu đỏ]] tươi trong suốt. Bình đựng trên nói chung có [[màu vàng]] sáng với những lông từ [[màu vàng]] đến [[màu cam]], đôi khi có thể có lốm đốm trên bề mặt trong của nó.<ref name=jamban/>

==Môi trường sinh thái==
''Nepenthes jamban'' là [[đặc hữu|loài đặc hữu]] của dãy núi Barisan nằm ở phía tây của [[Sumatra]]. Nó chỉ mới được tìm thấy như một loài [[thực vật]] địa phương, phía nam [[Padang Sidempuan]] của [[Bắc Sumatra]].<ref name=jamban/> Loài phân bố theo độ cao từ 1800 đến 2100 m so với [[mực nước biển]]<ref name=McPherson>McPherson, S.R. 2009. ''Pitcher Plants of the Old World''. 2 volumes. Redfern Natural History Productions, Poole.</ref><ref name=JavaSumatra>McPherson, S.R. & A. Robinson 2012. ''Field Guide to the Pitcher Plants of Sumatra and Java''. Redfern Natural History Productions, Poole.</ref>

''Nepenthes jamban'' mọc ở rừng rêu núi cao. Không liên quan chặt chẽ với ''[[Nepenthes jacquelineae|N. jacquelineae]]'', loài chỉ mọc ở trên mặt đất.

Trong tự nhiên, ''N. jamban'' phân bố ở cùng khu vực với ''N. Bongso'', '' N. dubia'', ''N. gymnamphora'' và ''N. lingulata''. Và, loài lai tự nhiên với '' N. lingulata'' đã được ghi nhận.<ref name=JavaSumatra />

{{multiple image
 | align = center
 | footer = ''Nepenthes jamban'' mọc giữa thảm thực vật (trái và bên trái giữa) cũng như bình chứa dưới (bên phái giữa) và bình chứa trên (bên phải) của ''N. jamban'' và ''N. lingulata'' ở trên núi cao.
 | image1 = N. jamban7.jpg
 | width1 = 180 
 | image2 = N. jamban15.jpg
 | width2 = 180 
 | image3 = N. jamban and N. lingulata2.jpg
 | width3 = 180 
 | image4 = N. jamban and N. lingulata.jpg
 | width4 = 180 
}}

==Bẫy côn trùng==
Cái bình chứa trên của ''N. jamban'' đã được ghi nhận là một cái bẫy cho nhiều con mồi, chẳng hạn như [[ong]] và [[dế]], và tương đối ít [[động vật]] nhỏ. Cái bẫy của loài này cũng là chỗ chứa cho các [[sinh vật]] sống dưới nước, đặc biệt là [[ấu trùng]] [[muỗi]].<ref name=jamban/>

''Nepenthes jamban'' sinh ra chất nhầy dày trong bình chứa tương tự như ở các loài liên quan như ''N. inermis''. Cái bình chứa của '' N. inermis'' có chức năng [[Thực vật ăn thịt|ăn thịt côn trùng]] với các thành bên trong có thể bẫy dính [[côn trùng]] bay trên bề mặt của chất lỏng.<ref name=Clarke>Clarke, C.M. 2001. ''Nepenthes of Sumatra and Peninsular Malaysia''. Natural History Publications (Borneo), Kota Kinabalu.</ref> '' N. jamban'' cũng có một phương pháp bẫy tương tự.

[[Tập tin:N. jamban8.jpg|thumb|left|180px|Không giống như ''N. jacquelineae'', ''N. jamban'' chỉ có một cuống hoa nhỏ.]]

==Các loài họ hàng==
''Nepenthes jamban'' thuộc về một nhóm các loài ở [[Sumatra]] có liên quan bao gồm ''N. dubia'', ''N. inermis'','' [[Nepenthes jacquelineae|N. jacquelineae]]'' và ''N. tenuis''. Nó có chung các đặc điểm với các loài họ hàng như chiếc bình đựng hình phễu mà toàn bộ bề mặt bên trong là các tuyến nhầy, lá bắc và [[Lá#Cuống lá|cuống lá]]. Tất cả những loài thuộc [[họ Nắp ấm]] đều sản xuất chất lỏng rất nhớt trong bình chứa.<ref name=jamban/>

''Nepenthes jamban'' được cho là liên quan chặt chẽ nhất với ''[[Nepenthes jacquelineae|N. jacquelineae]]''. Cả hai loài đều có một nắp hẹp và tuyến mật lớn, đặc điểm chung duy nhất của hai loài này. Tuy nhiên, các tuyến của ''[[Nepenthes jacquelineae|N. jacquelineae]]'' có thể còn lớn hơn (rộng ≤ 1,5&nbsp;mm).<ref name=Clarke /> Ngoài ra, hai loài còn có thể phân biệt trên cơ sở hình thái của lông răng và đặc điểm của hoa. ''N. jamban'' không cứng bằng ''[[Nepenthes jacquelineae|N. jacquelineae]]'' và thiếu lông răng mở rộng. Hơn nữa, ''N. jamban'' khác ở phần cuống một hoa dài hơn, và nắp hẹp hơn.<ref name=jamban/>

==Lai giống tự nhiên==
[[Tập tin:Nepenthes jamban × Nepenthes lingulata.jpg|thumb|180px|Bình chứa dưới của loài lai giữa ''N. jamban'' và ''N. lingulata'']]
Một loài lai tự nhiên giữa ''N. jamban'' và ''N. lingulata]'' đã được ghi nhận.<ref name=JavaSumatra /> Năm 2009, Adrian Y. Wartono đã quan sát thấy một cây lai giữa ''N. dubia'' và '' N. jamban'' trong một khu vực mà hai loài này đã tăng trưởng cùng với ''N. lingulata'' và ''N. rhombicaulis''.<ref>Wartono, A.Y. 2011. [http://pitcherplants.proboards.com/index.cgi?board=general&action=display&thread=9815&page=2 Re: dubia hybrid ? ID opinions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120722155249/http://pitcherplants.proboards.com/index.cgi?board=general&action=display&thread=9815&page=2 |date=2012-07-22 }}. Carnivorous Plants in the tropics, ngày 2 tháng 3 năm 2011.</ref>

==Ghi chú==
{{đầu tham khảo}}
:a.{{Note_label|A|a|none}}Mô tả ban đầu bằng [[tiếng Latinh]] - đọc:<ref name=jamban/>

<blockquote>''N. jacquelineae'' simile sed peristomii operculo valde porcato neque lato expanso, ascidii super valde abrupte infundibuliformibun et pedicellis in toto uniflorius differt. — Loại: ''Lee, Hernawati, Akhriadi NP 433'' (ANDA), Indonesia, Sumatera Utara, Bukit Barisan, south of Padang Sidempuan, 22 tháng 4 năm 2005.</blockquote>
{{cuối tham khảo}}

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

==Tham khảo==
* {{wikispecies-inline}}
{{commons|Nepenthes jamban}}

{{Nepenthes}}
{{Các chủ đề|Sinh học}}

[[Thể loại:Thực vật ăn thịt]]
[[Thể loại:Chi Nắp ấm|J]]
[[Thể loại:Thực vật đặc hữu]]
[[Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2006]]
[[Thể loại:Thực vật ăn thịt châu Á]]