Xem mã nguồn của Ngữ hệ Tuu

{{Infobox language family
|name=Tuu
|altname=!Ui-Taa<br>Khoisan Nam (tên lỗi thời)
|region=[[Nam Phi]], [[Botswana]]
|familycolor=Khoisan
|family=
| map = File:KhoisanLanguagesDifferentiated.png
| mapcaption = Phân bố của ngữ hệ Tuu (vùng màu hồng) 
|glotto=tuuu1241
|glottorefname=Tuu
|child1=Taa
|child2=ǃKwi
}}

'''Ngữ hệ Tuu''', hay '''ngữ hệ Taa–ǃKwi''' ('''Taa–ǃUi''', '''ǃUi–Taa''', '''Kwi''') là một [[ngữ hệ]] bao gồm hai cụm phương ngữ nói ở [[Botswana]] và [[Nam Phi]]. Mối quan hệ giữa hai cụm là rõ ràng nhưng không quá gần gũi. Tên gọi ''Tuu'' bắt nguồn từ từ "người" trong cả hai nhánh của ngữ hệ.

== Phân loại ==

Chưa chứng minh được ngữ hệ Tuu có mối quan hệ phát sinh với ngữ hệ nào; tuy nhiên, nó có nhiều nét tương đồng với [[Ngữ hệ Kxʼa|hệ Kxʼa]]. Điều này là do [[tiếp xúc ngôn ngữ|sự tiếp xúc]] và ảnh hưởng lẫn nhau (tức tạo nên một [[sprachbund]]) trong hàng ngàn năm.

Ngữ hệ Tuu từng được cho là một nhánh trong "[[ngữ hệ Khoisan]]" (ngày nay đã bị bác bỏ) dưới tên gọi '''Khoisan Nam'''.

==Ngôn ngữ==
*'''Taa'''
**[[Tiếng Taa|ǃXóõ]] (một [[cụm phương ngữ]])
**[[Tiếng Hạ Nossob|Hạ Nossob]] (hai phương ngữ, ǀʼAuni và Kuǀhaasi) †
*'''ǃKwi''' (!Ui)
**[[Tiếng Nǁng|Nǁng]] (một cụm phương ngữ; sắp biến mất)
**[[Tiếng ǀXam language|ǀXam]] (một cụm phương ngữ, gồm Nǀuusaa) †
**[[Tiếng Vaal–Orange|ǂUngkue]] †
**[[Tiếng ǁXegwi|ǁXegwi]] †
**[[Tiếng ǃGãǃne|ǃGãǃne]] †

Nhánh '''ǃKwi''' (!Ui) sắp biến mất, với chỉ một ngôn ngữ còn sót lại là [[tiếng Nǁng]] (một ngôn ngữ với chưa tới 5 người nói lớn tuổi). Các ngôn ngữ ǃKwi một thời có mặt rộng khắp Cộng hoà Nam Phi; ngôn ngữ nổi tiếng hơn cả, [[tiếng ǀXam]], là ngôn ngữ trong khẩu hiệu quốc gia (tiêu ngữ) ''{{IPA|ǃke eː ǀxarra ǁke}}''.

Nhánh '''Taa''' ở Botswana có sức sống hơn, dù chỉ có một ngôn ngữ, [[tiếng Taa|tiếng ǃXóõ]], với 2.500 người nói.

Vì nhiều ngôn ngữ Tuu biến mất khi chưa có gì được ghi chép, vấn đề một số tên gọi có chỉ ngôn ngữ riêng biệt hay chăng vẫn còn vướng mắc.

Nhóm Tuu, cùng với [[tiếng ǂʼAmkoe]] lân cận, nổi danh nhờ là những ngôn ngữ tự nhiên duy nhất có âm click đôi môi (ngôn ngữ xây dựng phụng vụ hành lễ [[Damin]] ở Bắc [[Úc]] chưa bao giờ là bản ngữ của ai cả). Tiếng Taa, ǂʼAmkoe và [[Tiếng Gǀui|Gǀui]] (trong nhóm Khoe) tạo nên một [[sprachbund]] (vùng ngôn ngữ) với hệ thống âm vị thuộc hàng phức tạp nhất thế giới.

== Nguồn tham khảo ==
{{tham khảo}}

== Liên kết ngoài ==
* [http://www.mpi.nl/DOBES/projects/taa/ Taa at DoBeS, Documentation of endangered languages]

{{Khoisan}}
{{Language families}}
{{Ngôn ngữ tại Nam Phi}}

[[Thể loại:Ngữ hệ Tuu| ]]
[[Thể loại:Ngữ hệ]]
[[Thể loại:Ngôn ngữ bị đe dọa]]
[[Thể loại:Ngôn ngữ tại Botswana]]
[[Thể loại:Ngôn ngữ tại Nam Phi]]