Xem mã nguồn của Ngữ hệ Ute-Aztec

{{Infobox language family
| name = Ute-Aztec
| region = [[Tây Hoa Kỳ]], [[Mexico]], [[El Salvador]]
| familycolor = Uto-Aztecan
| family = Một trong những [[ngữ hệ]] chính của thế giới
| protoname = [[Tiếng Proto-Uto-Aztec]]
| child1 = [[Tiếng Hopi]]
| child2 = [[Tiếng Tübatulabal]] †
| child3 = [[Ngữ tộc Numic|Numic]]
| child4 = [[Ngữ tộc Serrano|Serrano]] †
| child5 = [[Ngữ tộc Cupa|Cupa]]
| child6 = [[Ngữ tộc Tarahumara|Tarahumara]]
| child7 = [[Ngữ tộc Cahita|Cahita]]
| child8 = [[Tiếng Opata]] †
| child9 = [[Ngữ tộc Corachol|Corachol]]
| child10 = [[Ngữ tộc Pima|Pima]]
| child11 = [[Ngữ tộc Nahua|Nahua]]
| iso5 = azc
| glotto = utoa1244
| glottorefname = Uto-Aztecan
| map = Uto-Aztecan map.svg
| mapcaption = Phân bố địa lý thời kỳ tiền thuộc địa.
| ancestor = 
| glottoname = 
| notes = 
| map2 = Uto_Aztecan_in_Mexico_(current)_map_(colors_adjusted).svg
| mapcaption2 = Phân bố địa lý hiện tại
}}

'''Ngữ hệ Ute-Aztec''', '''Ute-Aztek''' {{IPAc-en|ˈ|juː|t|oʊ|.|æ|z|ˈ|t|ɛ|k|ən}} hoặc (hiếm khi) '''Ute-Nahuatl'''<ref>{{chú thích web|title=Nahuatl Family|url=https://mexico.sil.org/language_culture/aztec|access-date=ngày 16 tháng 10 năm 2020 |website=SIL International}}</ref> là một ngữ hệ bản địa châu Mỹ, bao gồm hơn 30 ngôn ngữ khác nhau. Các ngôn ngữ Ute-Aztec chỉ được tìm thấy ở miền [[Tây Hoa Kỳ]] và [[Mexico]]. Ngữ hệ này được đặt tên theo hai ngôn ngữ nổi bật trong nhóm, đó là [[tiếng Ute]] của [[Utah]] và [[ngữ tộc Nahua]] (còn được gọi là Aztec) của Mexico.

Ngữ hệ Ute-Aztec là một trong những ngữ hệ lớn nhất châu Mỹ về số lượng người nói, số lượng ngôn ngữ và phạm vi địa lý.{{sfn|Caballero|2011}} Ngôn ngữ Ute-Aztec ở cực bắc là [[tiếng Shoshoni]], được nói tại thành phố [[Salmon, Idaho]], còn ngôn ngữ cực nam là [[tiếng Pipil]] ở [[El Salvador]]. ''[[Ethnologue]]'' liệt kê 61 ngôn ngữ nằm trong ngữ hệ này và tổng số người nói là 1.900.412.<ref>{{chú thích web|url=http://www.ethnologue.com/statistics/family|title=Summary by language family|access-date=ngày 2 tháng 7 năm 2014|author=Ethnologue|publisher=SIL International|date=2014}}</ref> Trong đó, khoảng 1,7-1,9 triệu người nói các ngôn ngữ Nahuatl chiếm đến 78,9%.

Ngữ hệ này được chia thành hai nhánh: nhánh phía Bắc, bao gồm tất cả các ngôn ngữ nằm trong Hoa Kỳ và nhánh phía Nam, bao gồm tất cả các ngôn ngữ nằm trong Mexico, mặc dù vẫn còn nhiều tranh cãi về việc liệu đây có phải là cách phân loại theo phả hệ hay chỉ là cách phân loại theo địa lý. Theo kiểu phân loại này, có các nhánh chính được chấp nhận sau đây: [[ngữ tộc Numic]] (bao gồm các ngôn ngữ như [[tiếng Comanche]] và [[tiếng Shoshoni]]) và các ngôn ngữ California (trước đây được gọi là [[ngữ tộc Takic]], bao gồm [[tiếng Cahuilla]] và [[tiếng Luiseño]]) chiếm đa số nhánh miền Bắc. [[Tiếng Hopi]] và [[tiếng Tübatulabal]] là những ngôn ngữ nằm ngoài các nhóm đó. Nhóm miền Nam được chia thành [[ngữ tộc Tepima]] (bao gồm [[tiếng O'odham]] và [[tiếng Tepehuá]]), [[ngữ tộc Tarahumara]] (bao gồm [[tiếng Raramuri]] và [[tiếng Guarijio]]), [[ngữ tộc Cahita]] (bao gồm [[tiếng Yaqui]] và [[tiếng Mayo]]), [[ngữ tộc Corachola]] (bao gồm [[tiếng Cora]] và [[tiếng Huichol]]), và ngữ tộc Nahua.

Cội nguồn của ngữ hệ Ute-Aztec được cho là ở Tây Nam Hoa Kỳ hoặc Tây Bắc Mexico. Một giả thuyết khác cho rằng ngữ hệ này có nguồn gốc từ miền nam Mexico, trong [[khu vực ngôn ngữ Trung Bộ châu Mỹ]], nhưng chưa quá thuyết phục.

==Chú thích==
{{Tham khảo}}

{{sơ khai}}
{{Ngữ hệ Ute-Aztec}}
{{Ngữ hệ}}

{{DEFAULTSORT:Ute-Aztec}}
[[Thể loại:Ngữ hệ Ute-Aztec| ]]
[[Thể loại:Ngữ hệ]]
[[Thể loại:Ngôn ngữ chắp dính]]
[[Thể loại:Ngôn ngữ bản địa Tây Nam Hoa Kỳ]]
[[Thể loại:Ngôn ngữ bản địa Tây Nam Bắc Mỹ]]
[[Thể loại:Ngôn ngữ Trung bộ châu Mỹ]]
[[Thể loại:Ngôn ngữ bản địa California]]
[[Thể loại:Ngôn ngữ bản địa México]]
[[Thể loại:Ngôn ngữ tại Hoa Kỳ]]
[[Thể loại:Ngôn ngữ bản địa Great Basin Bắc Mỹ]]
[[Thể loại:Ngôn ngữ bản địa Bắc Mỹ]]