Xem mã nguồn của Nguyên sinh vật học

{{TopicTOC-Biology}}

'''Nguyên sinh vật học''' là một bộ môn khoa học chuyên nghiên cứu [[sinh vật nguyên sinh]], một nhóm chủ yếu gồm [[vi sinh vật]] nhân thực rất đa dạng thành phần loài. Tất cả các sinh vật nhân thực ngoài [[động vật]], [[thực vật]] và [[nấm]] đều được coi là sinh vật nguyên sinh.<ref name="Geisen et al 2018">{{Chú thích tạp chí|last=Geisen|first=Stefan|last2=Mitchell|first2=Edward A D|last3=Adl|first3=Sina|last4=authors|first4=and 10 further|date=2018|title=Soil protists: a fertile frontier in soil biology research|url=https://academic.oup.com/femsre/article/42/3/293/4855940|journal=FEMS Microbiology Reviews|volume=42|pages=293–323|doi=10.1093/femsre/fuy006|access-date=25 December 2020|doi-access=free}}</ref> Do đó, lĩnh vực nghiên cứu của ngành này trùng lặp với nhiều ngành học truyền thống khác như tảo học, [[nấm học]] và [[nguyên sinh động vật học]] vì đối tượng nghiên cứu của nguyên sinh vật học chủ yếu là [[sinh vật đơn bào]] như [[tảo]], một số sinh vật trước đây được coi là [[nấm]] nguyên thủy và [[động vật nguyên sinh]].<ref name="Geisen et al 2018" />

Chúng là một nhóm [[cận ngành]] với hình thái và lối sống rất đa dạng. Kích thước của chúng từ sinh vật nhân sơ đơn bào có đường kính chỉ vài micromet đến tảo biển đa bào dài vài mét.<ref name="Geisen et al 2018"/>

== Lịch sử phát triển ==
Thuật ngữ "nguyên sinh vật học" có tiền thân từ thuật ngữ "[[nguyên sinh động vật học]]" (tiếng Anhː protozoology), thuật ngữ này đã trở nên phổ biến khi hiểu biết về các mối quan hệ tiến hóa của [[sinh vật nhân chuẩn]] đã được cải thiện, và hiện nay thường được thay thế bằng thuật ngữ "nguyên sinh vật học" thật sự (tiếng Anhː protistology). Ví dụ, Hiệp hội Nguyên sinh động vật học được thành lập năm 1947 có tên tiếng Anh là Society of Protozoologists, được đổi tên thành International Society of Protistologists vào năm 2005. Tuy nhiên, thuật ngữ cũ hơn được giữ lại trong một số trường hợp (ví dụ, tạp chí khoa học Ba Lan ''Acta Protozoologica'').<ref>{{Chú thích web|url=https://protistologists.org/this-url-is-canonical/|tựa đề=Home|website=International Society of Protistologists|ngôn ngữ=en-US|ngày truy cập=2021-06-28}}{{Liên kết hỏng|date=2023-01-23 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>

== Các nhà nguyên sinh vật học đáng chú ý ==
Lĩnh vực nguyên sinh vật học đã được lý tưởng hóa bởi Haeckel (1834 - 1919), nhưng sự công nhận rộng rãi của ngành này chỉ mới xuất hiện gần đây. Trên thực tế, nhiều nhà nghiên cứu được trích dẫn dưới đây tự coi mình là nhà nguyên sinh động vật học, nhà tảo học, nhà nấm học, nhà vi sinh vật học, nhà kính hiển vi học, nhà ký sinh trùng học, nhà phân tích, nhà sinh vật học, nhà tự nhiên học, nhà động vật học, nhà thực vật học, v.v., nhưng đã có những đóng góp đáng kể cho lĩnh vực nàyː
{{Columns-list|
* [[Carl Agardh]]
* [[William Archer]]
* [[Anton de Bary]]
* [[Karl Bělař]]
* [[Harold C. Bold]]
* [[Alexander Braun]]
* [[Otto Bütschli]]
* [[Thomas Cavalier-Smith]]
* {{Interlanguage link multi|Marius Chadefaud|ru|3=Шадфо, Мариус}}
* [[Carlos Chagas]]
* [[Édouard Chatton]]
* [[Tyge Ahrengot Christensen]]
* [[Lev Tsenkovsky]]
* [[Herbert Copeland]]
* [[Pierre Dangeard]]
* [[Yves Delage]]
* [[Karl Moriz Diesing]]
* [[Clifford Dobell]]
* [[Franz Theodor Doflein]]
* [[Valentin Dogiel]]
* [[Félix Dujardin]]
* [[C.G. Ehrenberg]]
* {{Interlanguage link multi|Hanuš Ettl|de}}
* [[Fauré-Fremiet]]
* {{Interlanguage link multi|Wilhelm Foissner|de}}
* {{Interlanguage link multi|Bohuslav Fott|es}}
* [[Felix Eugen Fritsch]]
* [[Wendy Gibson]]
* [[Édouard de Fromentel]]
* [[Pierre-Paul Grassé]]
* [[Battista Grassi]]
* [[Karl Gottlieb Grell]]
* {{Interlanguage link multi|August Gruber|de}}
* [[Ernst Haeckel]]
* [[Max Hartmann]]
* [[Edgard Hérouard]]
* [[Richard Hertwig]]
* [[Bronislaw M. Honigberg]]
* {{Interlanguage link multi|Gottfried Huber-Pestalozzi|de}}
* [[Alfred Kahl]]
* [[Patrick John Keeling]]
* [[Georg Klebs]]
* [[Charles Atwood Kofoid]]
* {{Interlanguage link multi|Jiří Komárek|cs}} 
* [[Friedrich Traugott Kützing]]
* [[Ray Lankester]]
* {{Interlanguage link multi|Gordon Frank Leedale|fr}}
* {{Interlanguage link multi|Louis-Urbain-Eugène Léger|fr}}
* [[Ernst Lemmermann]]
* [[Rudolf Leuckart]]
* [[Gustav Lindau]]
* [[Alfred R. Loeblich Jr]]
* [[André Lwoff]]
* [[Lynn Margulis]]
* [[Émile Maupas]]
* [[Michael Melkonian]]
* [[Konstantin Mereschkowski]]
* [[Walter Migula]]
* [[Edward Alfred Minchin]]
* [[Øjvind Moestrup]]
* [[O.F. Müller]]
* [[Carl Nägeli]]
* {{Interlanguage link multi|Hermann Neubert|de}}
* [[Alcide d'Orbigny]]
* {{Interlanguage link multi|Lindsay Shepherd Olive|de}}
* [[Adolf Pascher]]
* [[David J. Patterson]]
* [[Eugène Penard]]
* [[Maximilian Perty]]
* {{Interlanguage link multi|Franz Poche|fr}}
* [[Ernst Pringsheim Jr.]]
* [[Andrew Pritchard]]
* [[Stanislaus von Prowazek]]
* [[Gottlob Ludwig Rabenhorst]]
* [[Eduard Reichenow]]
* [[Muriel Robertson]]
* [[Julius von Sachs]]
* [[William Saville-Kent]]
* {{Interlanguage link multi|Asa Arthur Schaeffer|de}}
* [[Fritz Schaudinn]]
* [[Joseph Schröter]]
* [[Max Schultze]]
* [[Franz Eilhard Schulze]]
* [[Vladimir Shevyakov]]
* [[C. von Siebold]]
* [[Paul Silva]]
* [[Heinrich Leonhards Skuja]]
* {{Interlanguage link multi|Borís Skvortsov (Skvortzov)|es|3=Borís Skvortsov}}
* [[Gilbert Morgan Smith]]
* [[Frederick Kroeber Sparrow]]
* [[Friedrich von Stein]] 
* [[Helen Tappan]]
* {{Interlanguage link multi|Alexandar Walkanow (Valkanov)|de|3=Alexandar Walkanow}}
* [[Charles Morley Wenyon]]
* [[George Stephen West]]
* [[Robert Whittaker]]
* [[Heinrich Georg Winter]]
* [[Otto Zacharias]]
* [[Friedrich Wilhelm Zopf]]}}

== Tham khảo ==
{{Tham khảo|30em}}

== Liên kết ngoài ==
* {{Thể loại Commons nội dòng}}
* [http://protozoa.uga.edu/portal/portal.html Portal to protistology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160712035212/http://protozoa.uga.edu/portal/portal.html |date=2016-07-12 }} by the [http://protozoa.uga.edu/ International Society of Protistologists]

[[Thể loại:Nhánh sinh học]]
[[Thể loại:Sinh vật nguyên sinh]]