Xem mã nguồn của Nguyễn Phúc Cự

{{Thông tin nhân vật hoàng gia
| tên = Thường Tín Quận Vương
| tên gốc = 常信郡王
| tước vị = 
| hình = 
| cỡ hình = 250px
| ghi chú hình = 
| chức vị = Thường Tín Công
| tại vị = [[1817]] - [[1849]]
| tước vị đầy đủ = Thường Tín công<br>Thường Tín Quận vương (truy phong)
| tên đầy đủ = '''Nguyễn Phúc Cự'''<br>阮福昛
| kiểu tên đầy đủ = Tên húy
| sinh = [[2 tháng 10]] năm [[1810]]
| mất = [[11 tháng 8]] năm [[1849]] (38 tuổi)
| nơi mất = 
| nơi an táng = Phường [[Thủy Xuân]], [[Huế]]
| thụy hiệu = <font color = "grey">Ôn Tĩnh Thường Tín công<br>溫靜常信公<br>[[Trang Cung vương|Trang Cung Thường Tín Quận vương]]<br>莊恭常信郡王</font>
| cha = Nguyễn Thế Tổ<br>[[Gia Long]]
| mẹ = Đức phi<br>[[Lê Ngọc Bình]]
| con cái = 7 con trai<br>11 con gái
}}
'''Nguyễn Phúc Cự''' ([[chữ Hán]]: 阮福昛; [[2 tháng 10]] năm [[1810]] – [[11 tháng 8]] năm [[1849]]), tước phong '''Thường Tín Quận Vương''' (常信郡王), là một hoàng tử con vua [[Gia Long]] [[nhà Nguyễn]] trong [[lịch sử Việt Nam]].

== Tiểu sử ==
Hoàng tử Cự sinh ngày 4 tháng 9 (âm lịch) năm [[Canh Ngọ]] ([[1810]]), là con trai thứ 11 của vua [[Gia Long]], mẹ là ''Cung Thận Đức phi'' [[Lê Ngọc Bình]].<ref name=":02">''Nguyễn Phúc tộc thế phả'', tr.259</ref> Ông là em cùng mẹ với ''An Nghĩa Công chúa'' [[Nguyễn Phúc Ngọc Ngôn|Ngọc Ngôn]], ''Mỹ Khê Công chúa'' [[Nguyễn Phúc Ngọc Khuê|Ngọc Khuê]] và ''Quảng Uy công'' [[Nguyễn Phúc Quân]].

Năm [[Gia Long]] thứ 16 ([[1817]]), hoàng tử Cự được sách phong làm '''Thường Tín công''' (常信公), khi đó mới 8 tuổi.<ref>''Đại Nam thực lục'', tập 1, tr.954</ref>

=== Thời Minh Mạng ===
Năm [[Minh Mạng]] thứ 3 ([[1823]]), ''Long Thành Công chúa'' [[Nguyễn Phúc Ngọc Tú|Ngọc Tú]], chị ruột cùng mẹ với vua [[Gia Long]], qua đời mà không có con thờ tự. [[Bộ Lễ]] tâu với vua [[Minh Mạng]] rằng: “''Khi xưa [[Gia Long|Thế Tổ Cao Hoàng đế]] ta thường cho công chúa nuôi Thường Tín công Cự, từ đấy ân tình nuôi nấng chẳng khác gì mẹ con trong nhà, xin lập Thường Tín công làm chủ tự''”.<ref>''Đại Nam thực lục'', tập 2, tr.313-314</ref> Vua chuẩn cho.

Năm thứ 9 ([[1829]]), anh cùng mẹ với Thường Tín công Cự là [[Nguyễn Phúc Quân|Quảng Uy công]] Quân mất sớm, tuy nhiều thê thiếp nhưng không có con. Vì vậy, toàn bộ gia sản của Quảng Uy công đều được giao cho Cự coi giữ.<ref>''Quốc sử di biên'', tr.248</ref>

Tháng 5 (âm lịch) năm thứ 16 ([[1835]]), vua cùng [[Nhân Tuyên Hoàng thái hậu]] đi tuần du ở [[cửa biển Thuận An]]. Ngày hồi cung, vua từ hành cung Thuận An đến hành cung Cáp Châu.<ref name=":0">''Đại Nam thực lục'', tập 4, tr.651</ref> Thường Tín công Cự theo vua xuống thuyền Long Nhất để hầu. Vì chỗ vua ngồi ở đầu thuyền chưa trải chiếu, Thường Tín công lầm ngồi lên đó.<ref name=":0" /> [[Viện Đô sát]] bèn tham hặc về việc đó. Vua bảo rằng: “''Dạo trước, [[Nguyễn Phúc Đài|Kiến An công]] mua tư đường cát, ấy là hữu tâm mà lỗi nhỏ. Nay Thường Tín công ngồi lầm vào chỗ vua ngự, thì là vô tâm mà lỗi lớn, nhưng Thường Tín công là người có tính lỗ mãng chất phác thế nào, ta vẫn biết rõ. Hơn nữa vì thân công nhiều bệnh, nặng tai, lại không năng đi hộ giá, nên mới đến nỗi thất thố trong lúc tiến, lúc ngừng. Vậy, còn có thể tha thứ được''”, bèn gia ơn phạt nhẹ Thường Tín công Cự 1 năm lương.<ref name=":0" />

Minh Mệnh năm thứ 19 [1838] ... Thanh Hoa, Nghệ An và Bắc Kỳ phái đưa con cháu [[Nhà Lê trung hưng|nhà Lê]] lần lượt đến Kinh, sai phân phát an trí ở các địa phương Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, người còn trốn tránh, bắt sở tại thúc giục tra xét, tiếp tục giải đi. Do mẹ để của Thường Tín công là công chúa [[Lê Ngọc Bình]] nên được lệnh xuất 4.000 quan ra chu cấp và phải dứt tình nghĩa với họ Lê.<ref>Vua bảo Nội các rằng : "Trước đây tướng giặc là Lê Duy Lương, Lê Duy Hiển mượn cớ là dòng phái nhà Lê, tập họp dân Thổ gây sự ở địa phương Ninh Bình và Thanh Hoa, nguỵ xưng danh hiệu, quấy rối nhân dân, nhiều lần đã phái quan quân bắt được, chém ngay, đáng chịu lấy tội. Vả họ hàng giặc ấy, theo luật phải tội lây, nhưng nghĩ dòng dõi còn lại của triều bị diệt, không nỡ đem giết hết, bèn chuẩn y lời bàn của các quan, an trí ở các địa phương trực tỉnh phía Nam, cho yên phận làm ăn, khỏi phải liên luỵ với lũ ác, vạ đến người hiền lành, đó là yêu, không phải là ghét. Lại dụ sai bộ Hộ chước lượng cấp cho ruộng và tiền, thực là nhân nghĩa rất mực. Lại nghĩ Thái Tổ và Thánh Tông nhà Lê đều có công đức với người, nay con cháu vì cùng họ chống lại giáo hoá nhà vua, nên phải dời đi, cũng là đáng thương. Vả mẹ đẻ của Thường Tín công Cự là con gái vua Hiển Tông nhà Lê, họ ngoại dây dưa, có ân tình ấy, nay họ Lê đã giải phát đến Kinh, chuẩn cho công ấy tự xuất của riêng 4.000 quan, đưa cho bộ Hộ chiểu theo nhân khẩu già trẻ đã giải đến mà chia cấp, rồi hiểu thị rõ ràng, cho đều đến nơi an trí ở yên, chớ nên trốn tránh, tự phạm tội lỗi, để cho toàn vẹn một đoạn ơn riêng ấy, triều đình phen này xử trí, đối với phép công tình riêng chu đáo như thế, thì công ấy đối với họ Lê, tình nghĩa đã hết, không nên đề cập đến nữa. Từ nay phàm các người họ Lê vĩnh viễn không cho đến trong công phủ, cho đến thư từ đi lại đều cấm. Công là người rất thân của Nhà nước, nên lấy công nghĩa làm trọng, nếu không biết cẩn thận, lánh sự hiềm nghi, tư tình theo bọn tiểu nhân, hoặc đến sinh thêm rắc rối, thì tội không thể chối được. Trẫm giữ lòng chí công, quyết không lấy ơn riêng bỏ phép nước, còn như họ Lê đã được đặc cách thương cho được toàn, từ nay nên giữ phép, đều giữ lấy thân, nếu lại cầu cạnh người quyền quý, thông đồng ngấm ngầm, có người giác ra, tất phải tội chết không tha".</ref><ref>[[Quốc sử quán (nhà Nguyễn)|Quốc sử quán triều Nguyễn]], [[Đại Nam thực lục]], Chính biên, Đệ nhị kỷ, quyển 190.</ref><ref>Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam thực lục (tập 05). Bản dịch của Trung tâm khoa học xã hội và nhân văn quốc gia, Viện sử học Quốc sử quán triều Nguyễn, Tổ Phiên dịch Viện Sử học phiên dịch. Nhà xuất bản Giáo Dục xuất bản năm 2007.</ref>

Năm thứ 21 ([[1840]]), tháng 2 (âm lịch), người nấu bếp thuộc phủ Thường Tín công Cự là Lê Văn Thiện cậy thế mua rẻ hàng hóa ở chợ.<ref name=":1">''Đại Nam thực lục'', tập 4, tr.656-657</ref> Khoa đạo là Đặng Quốc Long đem việc đó hặc tâu. Vua sai [[Cẩm y vệ]] lập tức đem treo sống Lê Văn Thiện ở chợ Nam Thọ 3 ngày, rồi phát đi sung quân ở bảo [[Côn Lôn]].<ref name=":1" /> Thường Tín công vì không biết răn thuộc hạ nên chịu phạt lương 6 tháng, không được lấy công khác khấu trừ đi, lại truy thu 500 [[quan tiền]] chia cấp cho người nghèo ở chợ Nam Thọ.<ref name=":1" />

Tháng 4 (âm lịch) năm đó, vua cho đúc các con thú bằng [[vàng]] để ban thưởng cho các hoàng thân anh em, các hoàng tử công và hoàng tử chưa được phong tước. Thường Tín công Cự được ban cho một con [[kỳ lân]] bằng vàng nặng 3 lạng 5 [[đồng cân]].<ref>''Đại Nam thực lục'', tập 5, tr.696</ref>

=== Thời Thiệu Trị ===
Năm [[Thiệu Trị]] thứ nhất ([[1841]]), vua xuống dụ miễn cho các thân công Kiến An, Định Viễn, Diên Khánh, Điện Bàn, Thường Tín, An Khánh và Từ Sơn, đều là hoàng thúc của vua, khỏi phải lạy ngày thường chầu, trừ khi triều hội và các điển lễ lớn.<ref>''Đại Nam thực lục'', tập 6, tr.66</ref>

Năm thứ 4 ([[1844]]), tế trời đất ở [[Đàn Nam Giao (triều Nguyễn)|đàn Nam Giao]]. Lễ xong, vua thưởng cho hoàng thân và các quan văn võ [[Tiền thưởng triều Nguyễn|kim tiền và ngân tiền]] theo thứ bậc. Các hoàng thúc của vua đều được ban thêm một đồng kim tiền lớn hạng nhất có chữ ''Long vân khế hội''.<ref>''Đại Nam thực lục'', tập 6, tr.578</ref>

=== Thời Tự Đức ===
Năm [[Tự Đức]] thứ 2 ([[1849]]), ngày 25 tháng 6 (âm lịch), Thường Tín công Cự mất, hưởng thọ 40 tuổi, được ban [[thụy]] là '''Ôn Tĩnh''' (溫靜).<ref name=":2">''Đại Nam liệt truyện'', tập 2, quyển 2: ''Truyện các hoàng tử'' – phần ''Thường Tín công Cự''</ref> Vua cấp cho 3000 quan tiền để lo việc an táng cho ông.<ref>''Đại Nam thực lục'', tập 7, tr.133</ref>

Ông sau đó được truy tặng làm '''Thường Tín Quận vương''' (常信郡王), nhưng không rõ vào triều vua nào, được cải thụy thành '''Trang Cung''' (莊恭). Mộ của quận vương Cự được táng tại Dương Xuân Thượng (nay là một phần của phường [[Thủy Xuân]], thành phố [[Huế]]); phủ thờ dựng ở làng Xuân Vinh (thuộc huyện [[Phú Lộc (huyện)|Phú Lộc]], [[Huế]]).<ref name=":02" />

== Gia quyến ==
Thường Tín Quận vương Cự có tất cả 7 con trai và 11 con gái.<ref name=":2" /> Dưới đây liệt kê tên của một số người:

* Thường Nhâm, công tử trưởng.<ref name=":3">''Đại Nam thực lục'', tập 2, tr.277</ref>
* Thường Dung, công tử thứ.<ref name=":3" />
* Thường Đổng, công tử thứ 3, năm [[Tự Đức]] thứ 8 ([[1858]]) được phong làm ''Vĩnh Ân Đình hầu''<ref name=":2" />''.''
* Thường Lâu, công tử thứ 5, cũng năm [[Tự Đức]] thứ 8 được ân phong ''Trợ quốc khanh''<ref name=":2" />''.''

== Tham khảo ==
* Hội đồng trị sự Nguyễn Phúc Tộc (1995), ''[http://www.namkyluctinh.com/a-sachsuvn/Nguyen_Phuc_Toc_The_Pha.pdf Nguyễn Phúc Tộc thế phả] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200927051537/http://www.namkyluctinh.com/a-sachsuvn/Nguyen_Phuc_Toc_The_Pha.pdf |date=2020-09-27 }}'', Nhà xuất bản Thuận Hóa
* [[Quốc sử quán triều Nguyễn]] (2006), ''[[Đại Nam thực lục]] Tiền biên – Chính biên'', Tổ Phiên dịch [[Viện Sử học]] dịch, Nhà xuất bản Giáo dục
* [[Quốc sử quán triều Nguyễn]] (2006), ''[[Đại Nam liệt truyện]] Chính biên'', Tổ Phiên dịch [[Viện Sử học]] dịch, Nhà xuất bản Thuận Hóa
* [[Phan Thúc Trực]] (2009), ''[[Quốc sử di biên]]'', Tổ Phiên dịch [[Viện Sử học]] dịch, Nhà xuất bản Văn Hóa Thông Tin

== Xem thêm ==
* [[Đế hệ thi#Phiên hệ thi|Đế hệ thi]]

== Chú thích ==
{{tham khảo|30em}}

{{thời gian sống|1810|1849}}

[[Thể loại:Hoàng tử Gia Long]]
[[Thể loại:Công tước nhà Nguyễn]]
[[Thể loại:Vương tước truy phong Việt Nam]]