Xem mã nguồn của Nhóm ngôn ngữ Chăm

{{Infobox language family
|name    = Nhóm ngôn ngữ Chăm
|altname   = Aceh–Chăm
|region   = [[Indonesia]], [[Campuchia]], [[Việt Nam]], [[Thái Lan]], [[Trung Quốc]] (đảo [[Hải Nam]]), nhiều nơi khác có cộng đồng người nhập cư
|familycolor = Austronesian
|fam2    = [[Ngữ tộc Mã Lai-Đa Đảo|Mã Lai-Đa Đảo]]
|fam3    = [[Nhóm ngôn ngữ Malay-Sumbawa|Malay-Sumbawa]] (?)
|child1   = [[Tiếng Aceh|Aceh]]
|child2   = Duyên hải ([[tiếng Chăm]])
|child3   = Cao nguyên
|iso2    = cmc
|iso5    = cmc
|glotto   = cham1327
|glottorefname= Aceh–Chamic
|map=Chamic_language.jpg|mapcaption=Nhóm ngôn ngữ Chăm, bao gồm [[tiếng Aceh]] (xanh chuối), Chăm Duyên hải (đỏ), và Chăm Cao nguyên (xanh lam)}}

'''Nhóm ngôn ngữ Chăm''', còn gọi là '''nhóm ngôn ngữ Aceh–Chăm''', là một nhóm gồm mười ngôn ngữ nói ở [[Aceh]] ([[Sumatra]], [[Indonesia]]) và một số nơi ở [[Campuchia]], [[Việt Nam]] và [[Trung Quốc]] (đảo [[Hải Nam]]). Nhóm ngôn ngữ Chăm có lẽ là thành viên của [[Nhóm ngôn ngữ Malay-Sumbawa|Malay-Sumbawa]] (một nhóm không được công nhận rộng rãi) thuộc [[ngữ hệ Nam Đảo]]. Tiền thân của nhóm ngôn ngữ, ngôn ngữ Chăm nguyên thủy (proto-Chamic), được coi là chủ nhân nền [[văn hoá Sa Huỳnh]]. Họ đến [[Việt Nam]] từ [[Borneo]] hay có lẽ từ [[bán đảo Mã Lai]].<ref name=Thurgood>{{chú thích sách|last1=Thurgood|first1=Graham|title=From ancient Cham to modern dialects: two thousand years of language contact and change: with an appendix of Chamic reconstructions and loanwords|date=1999|publisher=Univ. of Hawai'i Press|location=Honolulu|isbn=0824821319}}</ref>

Sau [[tiếng Aceh]] (3,5 triệu người nói), [[tiếng Chăm]] (chừng 280.000 người nói) và [[tiếng Gia Rai]] (230.000 người nói) là hai ngôn ngữ nhóm Chăm có số người nói đông thứ hai và thứ ba, hiện diện ở Campuchia và Việt Nam. [[Tiếng Tsat]] là ngôn ngữ Chăm với cộng đồng người nói nhỏ nhất (với vỏn vẹn 3.000 người) và ở xa nhất về phía bắc.

==Lịch sử==
Tiếng Chăm là ngôn ngữ Nam Đảo có lịch sử văn học lâu đời nhất. [[Bia ký Đông Yên Châu]], viết bằng tiếng Chăm cổ, có niên đại từ cuối thế kỷ IV.

Việc vay mượn do tiếp xúc lâu dài làm cho nhóm ngôn ngữ Chăm và [[Nhóm ngôn ngữ Bahnar|nhóm ngôn ngữ Ba Na]] chia sẻ một khối từ vựng chung.<ref name=Thurgood /><ref>Sidwell 2009)</ref>

==Phân loại==
[[Graham Thurgood]] (1999:36) đưa ra phép phân loại sau cho nhóm ngôn ngữ Chăm.<ref name="Thurgood"/> Từ được ''in nghiêng'' là tên của ngôn ngữ đơn lẽ.

{{tree list}}
*Chăm-Aceh
**''[[Tiếng Aceh|Aceh]]''
**Chăm Duyên hải
***''[[Tiếng Haroi|Haroi]]''
***[[Tiếng Chăm|Chăm]] 
****''Chăm Tây''
****''Chăm Phan Rang (Panduranga)''
**Chăm Cao nguyên 
***Ê-đê–Gia Rai
****''[[Tiếng Ê Đê|Ê Đê]]''
****''[[Tiếng Gia Rai|Gia Rai]]''
***Chru
****''[[Tiếng Chu Ru|Chu Ru]]'' 
****Chăm Bắc
*****''[[Tiếng Ra Glai|Ra Glai]]''
*****''[[Tiếng Tsat|Tsat]]''
{{tree list/end}}

Số đếm 7-9 trong ngôn ngữ Chăm nguyên thủy đồng nguyên với trong [[nhóm ngôn ngữ Mã Lai]], phần nào ủng hộ cho đề xuất về nhóm Mã Lai-Chăm (Thurgood 1999:37).

[[Roger Blench]] (2009)<ref>Blench, Roger. 2009. "[http://icaal.org/abstract/blench-are.html Are there four additional unrecognised branches of Austroasiatic?]."</ref> đề xuất rằng từng có ít nhất một nhánh [[Ngữ hệ Nam Á|ngôn ngữ Nam Á]] mà nay đã biến mất, dựa trên những từ mượn gốc gác Nam Á nhưng không thể truy nguyên đến bất kỳ nhánh Nam Á nào còn tồn tại (Blench 2009; [[Paul Sidwell|Sidwell]] 2006).<ref name="Sidwell2006">Sidwell, Paul. 2006. "[http://sealang.net/sala/archives/pdf8/sidwell2006dating.pdf Dating the Separation of Acehnese and Chamic By Etymological Analysis of the Aceh-Chamic Lexicon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141108030716/http://sealang.net/sala/archives/pdf8/sidwell2006dating.pdf |date=2014-11-08 }}." In The ''Mon-Khmer Studies Journal'', 36: 187-206.</ref>

== Từ vựng tiếng Chăm nguyên thủy và hiện đại ==
Bảng so sánh từ vựng tiếng Chăm nguyên thủy, Chăm hiện đại, Aceh và Mã Lai:
{| class="wikitable IPA"
!Nghĩa
!Chăm
nguyên thủy
![[Tiếng Chăm|Chăm Tây]]
![[Tiếng Chăm|Chăm Đông]]
![[Tiếng Ra Glai|Ra Glai]]
![[Tiếng Aceh|Aceh]]
![[Tiếng Mã Lai|Mã Lai]]
|-
|'''một'''
|{{Lang|mis|*sa}}
|{{IPA|/sa ha/|lang=cja}}
|{{IPA|/tha/|lang=cjm}}
|{{IPA|/sa/}}
|{{IPA|/sa/|lang=ace}}
|{{Lang|ms|satu}}
|-
|'''bảy'''
|{{Lang|mis|*tujuh}}
|{{IPA|/taçuh/|lang=cja}}
|{{IPA|/taçŭh/|lang=cjm}}
|{{IPA|/tijuh/}}
|{{IPA|/tujoh/|lang=ace}}
|{{Lang|ms|tujuh}}
|-
|'''lửa'''
|{{Lang|mis|*ʔapuy}}
|{{IPA|/pui/|lang=cja}}
|{{IPA|/apuy/|lang=cjm}}
|{{IPA|/apui/}}
|{{IPA|/apui/|lang=ace}}
|{{Lang|ms|api}}
|-
|'''trời'''
|{{Lang|mis|*laŋit}}
|{{IPA|/laŋiʔ/|lang=cja}}
|{{IPA|/laŋiʔ/|lang=cjm}} {{Transl|cjm|Lingik}}
|{{IPA|/laŋĩːʔ/}}
|{{IPA|/laŋɛt/|lang=ace}}
|{{Lang|ms|langit}}
|-
|'''gạo (trấu)'''
|{{Lang|mis|*braːs}}
|{{IPA|/prah/|lang=cja}}
|{{IPA|/prah-l/|lang=cjm}}
|{{IPA|/bra/}}
|{{IPA|/brɯəh/|lang=ace}}
|{{Lang|ms|beras}}
|-
|'''sắt'''
|''{{Lang|mis|*bisεy}}''
|{{IPA|/pasay/|lang=cja}}
|{{IPA|/pithăy/|lang=cjm}}
|{{IPA|/pisǝy/}}
|{{IPA|/bɯsɔə/|lang=ace}}
|{{Lang|ms|besi}}
|-
|'''mía'''
|{{Lang|mis|*tabɔw-v}}
|{{IPA|/tapau/|lang=cja}}
|{{IPA|/tapăw/|lang=cjm}}
|{{IPA|/tubəu/}}
|{{IPA|/tɯbɛə/|lang=ace}}
|{{Lang|ms|tebu}}
|}

== Tham khảo ==
{{Tham khảo |colwidth=27em}}

==Liên kết ngoài==
*Gil, David (2012). [http://www.eva.mpg.de/lingua/conference/2012_MSA_Languages/pdf/Abstract_MSEA2012_Gil.pdf "The Mekong-Mamberamo Linguistic Area"].
* Sidwell, Paul (2009). ''[https://www.academia.edu/1540105/Classifying_the_Austroasiatic_languages_history_and_state_of_the_art Classifying the Austroasiatic languages: History and state of the art] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190324073527/https://www.academia.edu/1540105/Classifying_the_Austroasiatic_languages_history_and_state_of_the_art |date=2019-03-24 }}''. LINCOM Gmbh.
* Thurgood, Graham (1999). ''[https://www.jstor.org/stable/20006770 From Ancient Cham to Modern Dialects: Two Thousand Years of Language Contact and Change: With an Appendix of Chamic Reconstructions and Loanwords]''. Oceanic Linguistics Special Publications, No. 28, pp. i, iii-vii, ix-xiii, xv-xvii, 1-259, 261-275, 277-397, 399-407.

[[Thể loại:Ngôn ngữ Chăm| ]]
[[Thể loại:Ngôn ngữ Malay-Polynesia]]