Xem mã nguồn của Nhóm sao Bắc Đẩu

{{đổi hướng đến đây|Bắc Đẩu}}
[[Tập tin:Big dipper from the kalalau lookout at the kokee state park in hawaii.jpg|nhỏ|180px|Nhóm sao Bắc Đẩu.]]
'''Nhóm sao Bắc Đẩu''', hay còn gọi là '''Thất Tinh Bắc Đẩu''' (北斗七星) hay '''Bắc Đẩu Thất Tinh''', là một [[nhóm sao]] gồm bảy [[sao|ngôi sao]] trong chòm sao [[Đại Hùng]].<ref name="holbrook">{{cite conference|doi=10.1007/978-1-4020-6639-9_5|chapter=Naked-eye Astronomy for Cultural Astronomers|title=African Cultural Astronomy|pages=53–75|series=Astrophysics and Space Science Proceedings|year=2008|last1=Holbrook|first1=J. C.|last2=Baleisis|first2=Audra|isbn=978-1-4020-6638-2|bibcode=2008ASSP....6...53H}}</ref><ref name="olsen">{{chú thích tạp chí|last1=Olson|first1=R. J. M.|last2=Pasachoff|first2=J. M.|year=1992|title=The 1816 Solar Eclipse and the Comet 1811I in Linnell's Astronomical Album|journal=Journal for the History of Astronomy|volume=23|pages=121|bibcode=1992JHA....23..121O|doi=10.1177/002182869202300204|s2cid=125474099}}</ref><ref name="barentine">{{chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=3MztCwAAQBAJ&pg=PA16|title=Uncharted Constellations: Asterisms, Single-Source and Rebrands|author=John C. Barentine|date=4 April 2016|publisher=Springer|isbn=978-3-319-27619-9|pages=16–}}</ref><ref name=":0">{{Cite APOD|date=21 April 2013|title=Big Dipper|access-date=}}</ref>

Mảng các ngôi sao này tạo nên hình ảnh giống cái đấu (đẩu) hay cái gàu sòng hoặc cái xoong và nằm ở hướng bắc, vì vậy một số nước gọi nó là nhóm sao Bắc Đẩu.

Nhóm sao Bắc Đẩu và [[sao Bắc Cực]] là hai khái niệm khác nhau: "sao Bắc Đẩu" là cách gọi dân gian, nói về một [[nhóm sao]] bao gồm nhiều [[sao|ngôi sao]], trong khi sao Bắc Cực nói đến một ngôi sao.

==Vị trí==
[[Tập tin:BigdipISS.jpg|nhỏ|Bảy ngôi sao trong nhóm sao Bắc Đẩu sáng giữa bầu trời đầy sao.]]
[[Tập tin:Flag of Alaska.svg|nhỏ|Cờ của tiểu bang [[Alaska]], Hoa Kỳ với biểu tượng 7 ngôi sao Bắc Đẩu và sao Bắc Cực.]]

Trong thiên văn học hiện đại, nhóm sao này là một [[nhóm sao]] gồm 7 ngôi sao, là bảy ngôi sao sáng nhất nằm trong ranh giới của [[chòm sao]] [[Đại Hùng]] (Ursa Major) tại [[thiên cầu]] bắc. Chòm sao Đại Hùng ngoài 7 ngôi sao trong nhóm sao Bắc Đẩu còn nhiều ngôi sao khác.<ref name="holbrook" /><ref name="olsen" /><ref name="barentine" /><ref name=":0" />

==Nhóm sao Bắc Đẩu theo quốc gia==
Trong hệ thống các [[chòm sao Trung Quốc]], nhóm sao Bắc Đẩu là bảy ngôi sao ở [[hướng Bắc]] mang hình ảnh cái đấu (đẩu). Bốn ngôi đầu tạo thành một tứ giác gọi là Đẩu khôi, ba ngôi sau tạo thành cái đuôi gọi là Đẩu thược. Ngoài ra, còn một ngôi sao nằm sát bên cạnh ngôi sao ở giữa của Đẩu thược, được coi là sao phụ, gọi là Phụ tinh. Mỗi ngôi sao được đặt một tên riêng, và theo [[thần thoại Trung Quốc]] thì tại mỗi ngôi sao có một vị Tinh quân trông coi. Mỗi vị Tinh quân đó lại có một tên riêng.

Trong [[Đạo giáo]], Bắc Đẩu Thất Tinh là Bắc Thần, được gọi là Thiên Cương, ở phía cực Bắc và có hình dáng giống cái đấu đo lường.

Ở Việt Nam, nhóm sao này còn được gọi là ''sao Bánh Lái Lớn''. Bánh lái ở đây không phải là chiếc bánh lái tàu thủy thường thấy trên các boong tàu hiện đại, mà, theo như từ điển [[Đại Nam quấc âm tự vị]] của [[Huỳnh Tịnh Của]], chính là phần đuôi lái của ghe.<ref>{{Chú thích web | url=http://vietnamtudien.org/dnqatv/pic/bd1/b1s36.png | tựa đề=Đại Nam quấc âm vị tự: Bánh lái | tác giả=Huỳnh Tịnh Của | năm=1895 | ngày truy cập=12 tháng 5, 2020}}</ref> Nhóm sao này được gọi cụ thể là "lớn" để phân biệt với chòm sao [[Tiểu Hùng]] có hình dạng tương tự, được người Việt Nam xưa gọi là ''sao Bánh Lái Nhỏ''.<ref>{{Chú thích web | url=https://books.google.com/books?id=KKAhAQAAMAAJ&pg=PA111&lpg=PA111&dq=sao+b%C3%A1nh+l%C3%A1i+l%E1%BB%9Bn+b%C3%A1nh+l%C3%A1i+nh%E1%BB%8F&source=bl&ots=cDNdeO_qbn&sig=ACfU3U0-wbxj9OlowSy9Q4VTlCg1VOHK1w&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjvmbikha_pAhXVGTQIHQkXD4oQ6AEwEHoECAYQAQ#v=onepage&q=sao%20b%C3%A1nh%20l%C3%A1i%20l%E1%BB%9Bn%20b%C3%A1nh%20l%C3%A1i%20nh%E1%BB%8F&f=false | tựa đề=Dictionarium latino-annamiticum completum et novo ordine dispositum: cui accedit appendix praecipuas voces proprias cum brevi explicatione continens | họ=Ravier | tên=M. H. | năm=1880 | ngày truy cập=12 tháng 5, 2020}}</ref> Dù tên gọi này ngày nay không còn phổ biến trong ngôn ngữ thường ngày, nó vẫn còn được dùng trong một số cộng đồng ở [[Trung Bộ|duyên hải miền Trung]] và [[Nam Bộ]], nơi mà sao Bánh Lái Lớn là một dấu hiệu để ngư dân tìm được hướng Bắc khi đi biển vào ban đêm.<ref>{{Chú thích web | url=http://baoquangnam.vn/phong-su-ky-su/ve-tu-nghin-trung-khoi-6083.html | tựa đề=Về từ nghìn trùng khơi | tác giả=Phương Giang | ngày=2019-02-06 | website=Báo Quảng Nam | ngày truy cập=}}</ref>

Ở Mỹ, nhóm sao Bắc Đẩu được gọi là ''Big Dipper'' (cái muỗng lớn). Trong khi đó, [[Anh]] gọi bảy ngôi sao này là ''The Plough'' (cái cày),<ref name="GSFC">{{chú thích web|url=http://www-spof.gsfc.nasa.gov/stargaze/Spolaris.htm|title=Finding the Pole Star|last=Stern|first=David P.|date=23 April 2008|publisher=[[Goddard Space Flight Center]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305012121/http://www-spof.gsfc.nasa.gov/stargaze/Spolaris.htm|archive-date=5 March 2016|url-status=dead|access-date=31 August 2013}}</ref> còn xứ [[Ireland]] láng giềng thì gọi chúng là ''An Camchéachta'' (cái cày cong) và lấy chúng làm biểu tượng của một nước Ireland độc lập, tự chủ, không chịu sự cai trị của [[Đế quốc Anh]].<ref>{{Chú thích web|url=https://www.president.ie/en/media-library/speeches/remarks-by-president-michael-d.-higgins-conservation-of-the-original-starry|tựa đề=Remarks at the Conservation of the original Starry Plough Flag|tác giả=|họ=Higgins|tên=Michael D.|ngày=2013-04-30|website=www.president.ie|url lưu trữ=|ngày lưu trữ=|ngày truy cập=12 tháng 5, 2020}}</ref> Ở [[Pháp]], nhóm sao này vừa mang hình ảnh một cỗ xe lớn (''Grand Chariot''), lại vừa được ví như một chiếc chảo lớn (''Grande Casserole'').<ref>{{Chú thích web|url=http://www.museevirtuel.ca/edu/ViewLoitDa.do?method=preview&lang=FR&id=5715|tựa đề=La grande casserole|tác giả=|họ=|tên=|ngày=|website=Musée virtuel du Canada|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20180128021340/http://www.museevirtuel.ca/edu/ViewLoitDa.do?method=preview&lang=FR&id=5715|ngày lưu trữ=2018-01-28|ngày truy cập=12 tháng 5, 2020|url-status=dead}}</ref>

==Các ngôi sao thành phần==
Nhóm sao Bắc Đẩu gồm bảy ngôi sao chính:

{|class=wikitable
! Tên sao (phương tây)!! Ký hiệu theo Bayer (tên thiên văn) !!Tên [[Từ Hán-Việt|Hán Việt]] (Tinh quân) !!Tên [[tiếng Trung Quốc|Trung Quốc]] !!Tên [[Tiếng Việt|Việt Nam]] !![[Cấp sao biểu kiến]] !! Khoảng cách ([[Năm ánh sáng|ly]])
|-
| [[Alpha Ursae Majoris|Dubhe]] || α UMa || Thiên Xu (Tham Lang) || 天枢 (貪狼) || Bắc Đẩu 1 || 1,8 <sup>m</sup>|| 124
|-
| [[Beta Ursae Majoris|Merak]] || β UMa || Thiên Tuyền (Cự Môn) || 天璇 (巨門) || Bắc Đẩu 2 || 2,4 <sup>m</sup> || 79
|-
| [[Gamma Ursae Majoris|Phecda]] || γ UMa || Thiên Cơ/Ky (Lộc Tồn) || 天玑 (祿存) || Bắc Đẩu 3 || 2,4 <sup>m</sup> || 84
|-
| [[Delta Ursae Majoris|Megrez]] || δ UMa || Thiên Quyền (Văn Khúc)|| 天权 (文曲) ||Bắc Đẩu 4 || 3,3 <sup>m</sup> || 81
|-
| [[Epsilon Ursae Majoris|Alioth]] || ε UMa || Ngọc Hành (Liêm Trinh) || 玉衡 (廉貞) || Bắc Đẩu 5 ||1,8 <sup>m</sup> || 81
|-
| [[Zeta Ursae Majoris|Mizar]] || ζ UMa || Khai Dương/ (Vũ Khúc) || 開陽 (武曲) || Bắc Đẩu 6|| 2,1 <sup>m</sup> || 78
|-
| [[Eta Ursae Majoris|Alkaid]] || η UMa || Dao Quang (Phá Quân)|| 摇光 (破軍) || Bắc Đẩu 7 || 1,9 <sup>m</sup> || 101
|-
| [[Alcor]] || 80 UMa || Phụ tinh của Mizar ||  ||  ||  || 
|}

Vị trí nhóm sao Bắc Đẩu trên bản đồ sao:
{|class=wikitable
|-
|[[Tập tin:Bacdau.png|240px]] 
|[[Tập tin:Daihung.png|240px]]
| [[Tập tin:Ursa Minor constellation map.png|240px]]
|-
|Bắc Đẩu là một nhóm sao. 
|Nằm trong chòm sao [[Đại Hùng]].
|Khác với [[sao Bắc Cực]], sao [[Polaris]].
|}

==Xem thêm==
* [[Bắc Đẩu tinh quân]]
*[[Sao]]
*[[Nhóm sao]]
*[[Chòm sao]]
*[[Nam Thập Tự]]

==Tham khảo==
{{tham khảo}}

{{thể loại Commons|Ursa Major}}

[[Thể loại:Sao]]
[[Thể loại:Mảng sao]]
[[Thể loại:Chòm sao Đại Hùng]]
[[Thể loại:Khoảnh sao]]
[[Thể loại:Nhóm sao Bắc Đẩu]]