Xem mã nguồn của Of Pandas and People

{{Mô tả ngắn|Sách giáo khoa bổ trợ của thuyết sáng tạo}}{{Thông tin sách
| name = Về Gấu trúc và Con người: Câu hỏi Trung tâm của Nguồn gốc Sinh học
| image = Pandas and ppl.jpg
| caption = Bìa ấn bản thứ hai năm 1993
| country = Hoa Kỳ
| language = Tiếng Anh
| subject = [[Thiết kế thông minh]]
| publisher = [[Foundation for Thought and Ethics]]
| pub_date = 1989
| media_type = Bản in ([[Bìa cứng]])
| pages = 170
| isbn = 0-914513-40-0
| oclc = 27973099|<!-- Xem Wikipedia:WikiProject_Books -->
| authors = [[Percival Davis]] và [[Dean H. Kenyon]],<br />được biên tập bởi [[Charles Thaxton]]<br />(Ấn bản 1 & 2)<br />[[William A. Dembski]] và [[Jonathan Wells (người ủng hộ thiết kế thông minh)|Jonathan Wells]]<br />(Ấn bản 3, dưới tựa đề ''The Design of Life'')
| dewey = 576.8 21
| congress = QH367.3 .D38 1993
}}
'''''Of Pandas and People: The Central Question of Biological Origins''''' (tạm dịch: ''Về Gấu trúc và Con người: Câu hỏi Trung tâm của Nguồn gốc Sinh học'') là một cuốn [[sách giáo khoa]] bổ trợ cấp trường học gây tranh cãi ra mắt năm 1989 (ấn bản thứ hai năm 1993), do [[Percival Davis]] và [[Dean H. Kenyon]] chắp bút, [[Charles Thaxton]] biên tập và được tổ chức [[Foundation for Thought and Ethics]] (FTE) có trụ sở tại [[Texas]] phát hành. Cuốn sách giáo khoa này ủng hộ khái niệm mang tính [[ngụy khoa học]]{{efn|Hiệp hội Giáo viên Khoa học Quốc gia, một hiệp hội chuyên môn gồm 55.000 giáo viên và quản trị viên khoa học trong một thông cáo báo chí năm 2005 cho biết: "Chúng tôi sát cánh cùng các tổ chức khoa học và nhà khoa học hàng đầu của quốc gia, bao gồm Tiến sĩ John Marburger, cố vấn khoa học hàng đầu của tổng thống, trong việc tuyên bố rằng thiết kế thông minh không phải là khoa học.… Thật không công bằng khi đưa ngụy khoa học đến với học sinh trong lớp học khoa học."<ref>{{chú thích web|url=http://old.nsta.org/about/pressroom.aspx?id=50794|title=National Science Teachers Association Disappointed About Intelligent Design Comments Made by President Bush|publisher=National Science Teachers Association|date=August 3, 2005|access-date=September 8, 2021|archive-date=September 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210908170615/https://old.nsta.org/about/pressroom.aspx?id=50794|url-status=dead}}</ref>}}<ref name="Boudry 2010">{{chú thích tập san học thuật |last1=Boudry |first1=Maarten |author-link1=Maarten Boudry |last2=Blancke |first2=Stefaan |last3=Braeckman |first3=Johan |author-link3=Johan Braeckman |date=December 2010 |title=Irreducible Incoherence and Intelligent Design: A Look into the Conceptual Toolbox of a Pseudoscience |url=https://biblio.ugent.be/publication/952482 |journal=[[The Quarterly Review of Biology]] |location=Chicago, IL |publisher=[[Nhà xuất bản Đại học Chicago]] |volume=85 |issue=4 |pages=473–482 |doi=10.1086/656904 |pmid=21243965 |s2cid=27218269 |hdl-access=free |hdl=1854/LU-952482}} Bài viết có sẵn từ[https://biblio.ugent.be/publication/952482 Universiteit Gent]</ref><ref>{{chú thích sách |last1=Pigliucci |first1=Massimo |author-link=Massimo Pigliucci |title=Nonsense on Stilts: How to Tell Science from Bunk |publisher=Nhà xuất bản Đại học Chicago |year=2010 |isbn=978-0-226-66786-7 |location=Chicago, IL |pages=160–186 |chapter=Science in the Courtroom: The Case against Intelligent Design |lccn=2009049778 |oclc=457149439 |ref=Pigliucci 2010 |chapter-url=http://ncse.com/files/pub/evolution/Nonsenseonstilts.pdf}}</ref><ref>{{chú thích sách |last1=Menuge |first1=Angus J. L. |title=Why Intelligent Design Fails: A Scientific Critique of the New Creationism |journal=Politics and the Life Sciences |publisher=[[Nhà xuất bản Đại học Rutgers]] |year=2004 |isbn=0-8135-3433-X |editor1-last=Young |editor1-first=Matt |volume=27 |location=New Brunswick, NJ |pages=52–54 |doi=10.2990/27_2_52 |jstor=40072957 |lccn=2003020100 |oclc=59717533 |ref=Young & Edis 2004 |editor2-last=Edis |editor2-first=Taner |issue=2 |s2cid=108689569}}</ref> về [[thiết kế thông minh]]&nbsp;– lập luận cho rằng sự sống cho thấy bằng chứng về việc được thiết kế bởi một tác nhân thông minh. Mặc dù tác nhân này không được nêu tên cụ thể trong cuốn sách, những người ủng hộ ngầm hiểu rằng nó ám chỉ đến [[Thiên Chúa của Cơ đốc giáo]].{{efn|* "Aquinas đã nói rõ rằng nhà thiết kế thông minh này 'mà mọi người đều hiểu là Chúa.{{' "}}<ref>''[[s:Kitzmiller v. Dover Area School District|Kitzmiller v. Dover Area School District]]'', tr. 24, trích dẫn lời khai của [[John Haught]]</ref>
* "Bất kỳ ai quen thuộc với tư tưởng tôn giáo phương Tây sẽ ngay lập tức liên tưởng rằng nhà thiết kế không được nêu tên theo chiến thuật chính là Chúa", ''Kitzmiller v. Dover Area School District'', tr. 25, trích dẫn lời khai của John Haught
* "Hơn nữa, đáng chú ý là cả Giáo sư Behe và Minnich đều thừa nhận quan điểm cá nhân của họ rằng nhà thiết kế là Chúa và Giáo sư Minnich làm chứng rằng ông hiểu nhiều người ủng hộ hàng đầu của thiết kế thông minh (ID) tin rằng nhà thiết kế là Chúa.",<ref>''Kitzmiller v. Dover Area School District'', tr. 25</ref>
* "...mặc dù, như một trong số họ [các nhà lý thuyết thiết kế] đã thú nhận với một số tín đồ Cơ đốc giáo khác, việc đề cập đến một trí tuệ chỉ là 'một cách nói đúng đắn về mặt chính trị để ám chỉ Chúa'."<ref>''The Creationists'', 2006, tr. 380</ref>}}  Họ trình bày nhiều lập luận [[Luận chiến|mang tính luận chiến]] chống lại [[lý thuyết khoa học]] về [[tiến hóa]]. Trước khi xuất bản, các bản thảo ban đầu sử dụng các từ cùng gốc với "người theo thuyết sáng tạo" (creationist). Sau phán quyết của Tòa án Tối cao trong vụ ''[[Edwards kiện Aguillard]]'' cho rằng thuyết sáng tạo là tôn giáo chứ không phải khoa học, những từ này đã được thay đổi để chỉ "thiết kế thông minh".

Chương tổng quan do người ủng hộ [[thuyết sáng tạo Trái Đất trẻ]] [[Nancy Pearcey]] chắp bút. Ấn bản thứ hai xuất bản năm 1993 bao gồm một phần đóng góp do [[Michael Behe]] viết.<ref name="Sciences2007">{{chú thích sách |author=[[Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ]]: [[Francisco J. Ayala]], [[John C. Avise]] |url=https://books.google.com/books?id=CTfOwwP3U1MC&pg=PT318 |title=In the Light of Evolution: Volume I: Adaptation and Complex Design |publisher=[[National Academies Press]] |year=2007 |isbn=978-0-309-10405-0 |pages=299–302}}</ref> Ấn bản thứ ba của cuốn sách được phát hành vào năm 2007 dưới tựa đề '''''The Design of Life: Discovering Signs of Intelligence in Biological Systems''''' (tạm dịch: ''Thiết kế của Sự sống: Khám phá những Dấu hiệu Trí tuệ trong các Hệ thống Sinh học'').

Cuốn sách lập luận rằng nguồn gốc của các sinh vật mới nằm ở "một nguyên nhân phi vật chất: trong một bản thiết kế, một kế hoạch, một khuôn mẫu, được tạo ra bởi một tác nhân thông minh". Văn bản vẫn giữ thái độ không cam kết về [[tuổi của Trái Đất]], bình luận rằng một số người "cho rằng lịch sử trái đất có thể được nén vào một khuôn khổ hàng ngàn năm, trong khi những người khác tuân thủ niên đại chuẩn của trái đất già". Cuốn sách đưa ra một số phản đối đối với thuyết tiến hóa, chẳng hạn như cáo buộc về sự thiếu hụt các [[hóa thạch chuyển tiếp]], những khoảng trống trong [[Hóa thạch|hồ sơ hóa thạch]] và sự xuất hiện đột ngột rõ ràng ''[[Ex nihilo|từ hư vô]]'' của "những loài cá đã nguyên vẹn với vây và vảy, chim với lông vũ, mỏ và cánh, v.v.". Cuốn sách không đề cập rõ ràng đến danh tính của [[nhà thiết kế thông minh]] được ngụ ý trong phép ẩn dụ "bản thiết kế".

Năm 1989, [[Trung tâm Giáo dục Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ|Trung tâm Giáo dục Khoa học Quốc gia]] đã công bố ba bài đánh giá về cuốn sách: [[Kevin Padian]], một nhà sinh học tại [[Đại học California, Berkeley]], gọi nó là "sự bóp méo sinh học hiện đại một cách trắng trợn".<ref>[[Kevin Padian]] (1989): "[https://ncse.com/library-resource/gross-misrepresentation Gross Misrepresentation]", bài đánh giá ''Of Pandas and People'' trên ''Bookwatch Reviews'', được xuất bản lại trong ''Reviews of Creationist Books'' do Liz Rank Hughes biên tập, [[Trung tâm Giáo dục Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ|Trung tâm Giáo dục Khoa học Quốc gia]], 1992. tr. 37 {{ISBN|978-0-939873-52-4}}</ref> [[Michael Ruse]], một giáo sư triết học và sinh học, nhận định cuốn sách là "vô giá trị và thiếu trung thực".<ref>[[Michael Ruse]] (1989): "[https://ncse.com/library-resource/theyre-here They're Here!]", bài đánh giá ''Of Pandas and People'' trên ''Bookwatch Reviews'', được xuất bản lại trong ''Reviews of Creationist Books'' do Liz Rank Hughes biên tập, [[Trung tâm Giáo dục Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ|Trung tâm Giáo dục Khoa học Quốc gia]], 1992. tr. 41 {{ISBN|978-0-939873-52-4}}</ref> Trong bài đánh giá thứ ba, Gerald Skoog, Giáo sư Giáo dục tại [[Đại học Công nghệ Texas]], đã viết rằng cuốn sách phản ánh chiến lược của những người theo thuyết sáng tạo nhằm tập trung "công kích thuyết tiến hóa", diễn giải phán quyết vụ ''Edwards kiện Aguillard'' như thể nó hợp pháp hóa việc "giảng dạy nhiều lý thuyết khoa học khác nhau", nhưng cuốn sách lại không chứa đựng một lý thuyết hay mô hình khoa học nào để "cân bằng" với thuyết tiến hóa, và "đang được sử dụng như một công cụ để thúc đẩy các giáo lý bè phái chứ không phải để cải thiện giáo dục khoa học".<ref name="Skoog">{{chú thích web |author=Gerald Skoog |author-link=Gerald Skoog |year=1989 |title=A View From the Past |url=http://ncse.com/creationism/analysis/view-from-past |access-date=2010-07-22 |work=Of Pandas and People Review |publisher=[[Trung tâm Giáo dục Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ|Trung tâm Giáo dục Khoa học Quốc gia]] |pages=44 |quote=bài đánh giá ban đầu được xuất bản trên Bookwatch Reviews 2(11) vào năm 1989, và được xuất bản lại trong Reviews of Creationist Books, ấn bản thứ hai, do Liz Rank Hughes biên tập (Berkeley: NCSE, 1993, {{ISBN|978-0-939873-52-4}})}}</ref>

== Các ấn bản ==
Hiện tại có hai ấn bản của cuốn sách, ấn bản đầu tiên năm 1989 do [[Charles Thaxton]], một nhà hóa học có bằng Tiến sĩ hóa học vật lý từ Đại học Bang Iowa biên tập, và ấn bản thứ hai năm 1993, trong đó bao gồm phần "Ghi chú dành cho Giáo viên" do Mark D. Hartwig và [[Stephen C. Meyer]] chắp bút. Ấn bản thứ ba đã được đổi tựa thành ''The Design of Life''. Jon Buell, chủ tịch của tổ chức [[Foundation for Thought and Ethics|Tổ chức Tư tưởng và Đạo đức]] (FTE), cho biết phán quyết trong vụ ''[[Vụ Kitzmiller kiện Học khu vùng Dover|Kitzmiller kiện Học khu Dover]]'' coi thiết kế thông minh mang tính tôn giáo sẽ khiến cuốn sách giáo khoa trở nên "độc hại" tại các trường công lập và sẽ là "thảm họa" đối với khả năng tiếp thị của cả ấn bản hiện tại (thứ hai) lúc bấy giờ và ấn bản thứ ba sắp ra mắt, đồng thời viện dẫn khoản lỗ có thể lên tới khoảng 500.000 USD. Việc đổi tên cuốn sách được một số người coi là cách để giảm nhẹ thiệt hại này, đồng thời tạo khoảng cách cho cuốn sách khỏi những tranh cãi trong quá khứ.<ref name="buell">[http://www.talkorigins.org/faqs/dover/buell2.html Bản ghi chép Trước phiên tòa: 14 tháng 7, Phần 2], [[Vụ Kitzmiller kiện Học khu vùng Dover]]</ref>

Đối với ấn bản năm 1993, [[Michael Behe]] đã viết một chương về [[Sự đông máu|đông máu]], trình bày các lập luận mà sau này ông đã diễn đạt lại bằng những thuật ngữ rất giống với "[[Phức tạp không thể tối giản|sự phức tạp không thể tối giản]]" trong một chương của cuốn sách năm 1996 của ông mang tên ''[[Hộp đen của Darwin]]''. Behe sau đó đã đồng ý rằng chúng về cơ bản là giống nhau khi ông bảo vệ quan điểm thiết kế thông minh tại phiên tòa Dover.<ref name="dot">{{chú thích web |author=Nicholas J Matzke |author-link=Nick Matzke |date=September–October 2004 |title=Design on Trial in Dover, Pennsylvania &#124; NCSE |url=http://ncse.com/rncse/24/5/design-trial-dover-pennsylvania |access-date=2009-07-28 |publisher=[[Trung tâm Giáo dục Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ|Trung tâm Giáo dục Khoa học Quốc gia]] |quote=Ngay cả lập luận "phức tạp không thể tối giản" của Michael Behe (mặc dù không phải là cụm từ đặc trưng) cũng xuất hiện trên mặt báo lần đầu tiên trong ấn bản thứ hai của ''Pandas''}}</ref><ref>{{chú thích web |last=Matzke |first=Nick |author-link=Nick Matzke |date=Jan 4, 2009 |title=God of the Gaps…in your own knowledge. Luskin, Behe, & blood-clotting |url=http://pandasthumb.org/archives/2009/01/god-of-the-gapsin-your-own-knowledge-luskin-behe-blood-clotting.html |access-date=2009-01-05 |publisher=[[The Panda's Thumb (blog)]]}}</ref><ref name="urlKitzmiller v. Dover: Day 11, AM: Michael Behe">{{chú thích web |title=Kitzmiller v. Dover: Day 11, AM: Michael Behe |url=http://www.talkorigins.org/faqs/dover/day11am.html |access-date=2009-07-28}}</ref>

== Nguồn gốc và xuất bản ==
Cuốn sách do tổ chức [[Foundation for Thought and Ethics]] (FTE) phát hành, đây là một tổ chức phi lợi nhuận do mục sư được thụ phong Jon Buell thành lập tại [[Richardson, Texas|Richardson]], [[Texas]] vào năm 1980 với tư cách là một tổ chức giáo dục và từ thiện được miễn thuế. Trong các điều khoản thành lập, mục đích của tổ chức bao gồm "công bố, xuất bản, thuyết giáo [và] giảng dạy… Phúc âm Cơ đốc giáo, sự thấu hiểu Kinh thánh và ánh sáng mà nó soi rọi cho các vấn đề học thuật và xã hội đương đại". Trong hồ sơ xin miễn thuế ban đầu nộp cho [[Sở Thuế vụ (Hoa Kỳ)|Sở Thuế vụ Hoa Kỳ]], Buell mô tả quỹ này là một "viện chính sách Cơ đốc giáo" (Christian think-tank) và tuyên bố rằng hoạt động đầu tiên của tổ chức sẽ là biên tập một cuốn sách "cho thấy bằng chứng khoa học về sự sáng tạo".<ref name="tom">{{chú thích web |author=John A. Thomas |year=1990 |title=NCSE Resource |url=http://ncse.com/ncser/10/4/foundation-thought-ethics |access-date=2007-11-16 |work=The Foundation for Thought and Ethics |publisher=[[Trung tâm Giáo dục Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ|Trung tâm Giáo dục Khoa học Quốc gia]]}}</ref> Đồng tác giả Percival Davis sau đó thừa nhận rằng những mối quan tâm về tôn giáo là nền tảng cho việc viết cuốn sách này; trong một cuộc phỏng vấn vào tháng 11 năm 1994 với ''[[The Wall Street Journal]]'', ông nhận định: "Tất nhiên động cơ của tôi là tôn giáo. Không có gì phải nghi ngờ về điều đó cả."<ref>Erik Larson, "Darwinian struggle: instead of evolution, a textbook proposes "intelligent design'." ''[[The Wall Street Journal]]'', 14 tháng 11 năm 1994.</ref>{{efn|"Nói về lý do viết 'Pandas', Davis đã trả lời The Wall Street Journal vào năm 1994: 'Tất nhiên động cơ của tôi là tôn giáo. Không có gì phải nghi ngờ về điều đó cả'."<ref>{{chú thích báo | url=http://www.accessmylibrary.com/premium/0286/0286-15671237.html | title=By any other name: intelligent design and evolution |publisher=St. Louis Journalism Review | date=Dec 1, 2005 | access-date = 2008-04-06}}</ref>}}

=== ''Creation Biology'' ===
Năm 1981, FTE đã đăng quảng cáo trên một tờ báo của những người theo thuyết sáng tạo, tìm kiếm các tác giả cho một cuốn sách giáo khoa sẽ được "viết một cách tinh tế nhằm trình bày cả quá trình tiến hóa và sự sáng tạo".<ref name="bfrole">{{chú thích web |author=Barbara Forrest |author-link=Barbara Forrest |year=2006 |title=NCSE Resource – My Role in ''Kitzmiller v Dover'' |url=http://ncse.com/rncse/26/1-2/my-role-kitzmiller-v-dover-0 |access-date=2007-11-14 |publisher=[[Trung tâm Giáo dục Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ|Trung tâm Giáo dục Khoa học Quốc gia]]}}</ref> Sản phẩm đầu tiên của họ là ''Unlocking the secrets: The Mystery of Life's Origin'' (tạm dịch: ''Khám phá những bí mật: Bí ẩn về Nguồn gốc Sự sống'') do nhà sáng tạo luận [[Charles Thaxton]] (một nhà hóa học), Walter L. Bradley và Roger L. Olsen chắp bút.<ref name="kos">{{chú thích web |author=Darksyde |year=2006 |title=Daily Kos: Know Your Creationists: Know Your Allies |url=http://www.dailykos.com/story/2006/3/11/8448/52824 |access-date=2007-11-16}}</ref> Trong cuốn sách này, Thaxton đã trình bày các lập luận về "Sự Sáng tạo Đặc biệt bởi một đấng sáng tạo bên ngoài vũ trụ", và mô tả [[Sáng tạo đặc biệt]] là quan điểm cho rằng "''nguồn gốc sản sinh ra sự sống'' vốn có trí thông minh".<ref name="Forrestexpreport">{{chú thích web |author=Barbara Forrest |author-link=Barbara Forrest |date=April 1, 2007 |title=Expert Witness Report |url=http://www.creationismstrojanhorse.com/FORREST_EXPERT_REPORT.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081028220124/http://www.creationismstrojanhorse.com/FORREST_EXPERT_REPORT.pdf |archive-date=October 28, 2008 |access-date=2014-11-21 |publisher=Tòa án cấp quận của Hoa Kỳ cho Quận giữa của Pennsylvania}}</ref>

Thaxton đã tiếp cận [[Dean H. Kenyon]] để viết lời tựa. Khi ''Mystery'' đã sẵn sàng để đưa đi in vào cuối năm 1982, công việc bắt đầu chuyển sang cuốn sách giáo khoa, do Kenyon và [[Percival Davis]] viết với Thaxton trong vai trò biên tập viên.<ref name="witt">{{chú thích web |author=Jonathan Witt |date=December 20, 2005 |title=Evolution News & Views: Dover Judge Regurgitates Mythological History of Intelligent Design |url=http://www.evolutionnews.org/2005/12/post_6.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071118073701/http://www.evolutionnews.org/2005/12/post_6.html |archive-date=November 18, 2007 |access-date=2007-11-16 |publisher=[[Viện Discovery]]}}</ref>

Một bản thảo ghi năm 1983 có tựa đề ''Creation Biology Textbook Supplements'', và được diễn đạt bằng ngôn ngữ của thuyết sáng tạo,<ref name="bftestimony">{{chú thích web |title=Kitzmiller v. Dover: Day 6, AM: Barbara Forrest (continued) |url=http://www.talkorigins.org/faqs/dover/day6am2.html#day6am889 |access-date=2007-11-16}}</ref> bao gồm phát biểu sau đây:
{{quotation|Các con đường trao đổi chất cơ bản của gần như mọi sinh vật đều giống nhau. Liệu điều này là do sự bắt nguồn từ một tổ tiên chung, hay do chỉ những con đường này (và các biến thể của chúng) mới có thể duy trì sự sống? Những người tiến hóa luận cho rằng ý đầu là đúng; những người theo thuyết sáng tạo dựa vào tất cả các bằng chứng được thảo luận trong cuốn sách này, kết luận rằng ý sau là đúng.<ref name=mislink>{{chú thích web |url=http://www2.ncseweb.org/wp/?p=80 |title=Evolution Education and the Law – Blog Archive – Missing Link discovered! |access-date=2007-11-14 |author=Nick Matzke |author-link=Nick Matzke |year=2006 |publisher=[[Trung tâm Giáo dục Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ|Trung tâm Giáo dục Khoa học Quốc gia]] |archive-url = https://web.archive.org/web/20071107040048/http://www2.ncseweb.org/wp/?p=80 <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 2007-11-07}}</ref>}}
Bản thảo năm 1986 với tựa đề ''Biology and Creation'' cũng bao gồm một phát biểu tương tự, và định nghĩa "sự sáng tạo" bằng khái niệm mang tính kinh điển của những người theo thuyết sáng tạo là "sự xuất hiện đột ngột":<ref name="bfrole" />
{{quotation|Sự sáng tạo có nghĩa là các dạng sống khác nhau bắt đầu xuất hiện đột ngột thông qua một đấng sáng tạo thông minh với các đặc điểm riêng biệt của chúng đã nguyên vẹn. Cá với vây và vảy, chim với lông vũ, mỏ và cánh, v.v.<ref name=bftestimony/>}}
Bản thảo năm 1987 mang tên ''Biology and Origins'' chỉ thực hiện những thay đổi nhỏ về mặt ngữ pháp đối với các phát biểu này.<ref name="bftestimony" /><ref name="mislink" /> FTE đã tìm kiếm một nhà xuất bản cho cuốn sách, gửi cho một công ty ở Boston một bản cáo bạch chỉ ra rằng bản thảo đã được gửi đến các học khu để thử nghiệm cũng như đến các nhà xuất bản tiềm năng.<ref name="draftstory">{{chú thích web |author=Nick Matzke |author-link=Nick Matzke |year=2006 |title=NCSE Resource – 9.0. Matzke (2006): The Story of the Pandas Drafts |url=http://ncse.com/creationism/legal/pandas-drafts |access-date=2007-11-14 |publisher=[[Trung tâm Giáo dục Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ|Trung tâm Giáo dục Khoa học Quốc gia]]}}</ref> Trong bản cáo bạch, Buell cho biết "một cuộc thăm dò khoa học độc lập mới... cho thấy gần một nửa số giáo viên sinh học trên toàn quốc đưa một số quan điểm sáng tạo vào góc nhìn của họ về nguồn gốc sinh học. Nhiều người không làm vậy vẫn tin rằng nó nên được đưa vào chương trình khoa học." Ngoài ra, ông còn đính kèm các dự báo cho thấy doanh thu kỳ vọng lên tới hơn 6,5 triệu USD trong 5 năm dựa trên "những kỳ vọng khiêm tốn đối với thị trường." Nếu việc giảng dạy thuyết sáng tạo tại các trường học được [[Tòa án Tối cao Hoa Kỳ]] cho phép một cách rõ ràng thông qua vụ án ''[[Edwards kiện Aguillard|Đạo luật "Đối xử Cân bằng" Louisiana]]'' đang diễn ra khi đó, nhà sáng lập FTE Jon Buell đã viết rằng "bạn có thể vứt bỏ những dự báo này đi, thị trường toàn quốc sẽ bùng nổ!"<ref>{{chú thích web |author=Jon Buell |year=1987 |title=NCSE Resource |url=http://ncse.com/creationism/analysis/marketing-letter-from-fte-buell-1987 |access-date=2007-11-16 |work=Marketing letter from FTE to prospective publishers |publisher=[[Trung tâm Giáo dục Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ|Trung tâm Giáo dục Khoa học Quốc gia]]}}</ref><ref name="wsj141194">Darwinian Struggle: Instead of Evolution, A Textbook Proposes 'Intelligent Design' – Who Did the Designing, It Doesn't Say". ''The Wall Street Journal'', 14 tháng 11 năm 1994</ref>

=== Từ thuyết sáng tạo đến thiết kế thông minh: ''Pandas'' và "cdesign proponentsists" ===<!-- XIN LƯU Ý: "cdesign proponentsists" là TRÍCH DẪN TRỰC TIẾP từ bản thảo cuốn sách. VUI LÒNG KHÔNG 'SỬA' NÓ! Lỗi này nằm trong chính bản thảo cuốn sách, không phải ở bài viết --> <!-- LƯU Ý: vui lòng không thay đổi tựa đề vì [[Cdesign proponentsists]] đổi hướng đến đây -->
{{Wiktionary|cdesign proponentsist}}
Vụ án ''Đạo luật "Đối xử Cân bằng" Louisiana'' – ''[[Edwards kiện Aguillard]]'' – đã được Tòa án Tối cao định đoạt vào năm 1987. Tòa án phán quyết rằng việc giảng dạy thuyết sáng tạo tại các trường công lập vi phạm [[Điều khoản Thiết lập]] của [[Hiến pháp Hoa Kỳ]], nhưng [[Lý thuyết khoa học|các lý thuyết khoa học]] thay thế thì có thể được giảng dạy. Mặc dù phán quyết này loại trừ mọi sự quay trở lại việc giảng dạy [[thuyết sáng tạo Trái Đất trẻ]] truyền thống trong các lớp học khoa học, song nó vẫn mở ra cơ hội cho những ai sẵn sàng đúc kết lại giáo lý của thuyết sáng tạo bằng ngôn ngữ khoa học.

Năm 1987, một bản thảo bổ sung của cuốn sách đã được biên soạn với tựa đề mới là ''Of Pandas and People'', vẫn giữ nguyên định nghĩa "sự sáng tạo có nghĩa là các dạng sống khác nhau bắt đầu xuất hiện đột ngột",<ref name="bftestimony" /> và sử dụng thuật ngữ "những người theo thuyết sáng tạo":
{{quotation|Các con đường trao đổi chất cơ bản (chuỗi phản ứng) của gần như mọi sinh vật đều giống nhau. Liệu điều này là do sự bắt nguồn từ một tổ tiên chung, hay do chỉ những con đường này (và các biến thể của chúng) mới có thể duy trì sự sống? Những người tiến hóa luận cho rằng ý đầu là đúng, những người theo thuyết sáng tạo chấp nhận quan điểm sau.<ref name=mislink/><ref name=CdesignProponentsistsNCSE/>}}
Kết quả của vụ kiện đã thúc đẩy những thay đổi đáng kể về mặt biên tập đối với cuốn sách. [[Dean H. Kenyon]] đã đệ trình một bản tuyên thệ lên tòa án, trong đó ông định nghĩa "[[khoa học sáng tạo]]" mang nghĩa là "nguồn gốc thông qua sự xuất hiện đột ngột dưới dạng phức tạp", vốn "không bao gồm các phần thiết yếu... thuyết thảm họa, trận lụt toàn cầu, sự khởi đầu gần đây của trái đất hoặc sự sống,... khái niệm về các loài, hoặc bất kỳ khái niệm nào từ Sáng Thế Ký hay các văn bản tôn giáo khác",<ref>{{chú thích web |title=Edwards v. Aguillard: Dean Kenyon's Affidavit |url=http://www.talkorigins.org/faqs/edwards-v-aguillard/kenyon.html |access-date=2007-11-16}}</ref> nhưng nỗ lực tái định nghĩa khoa học sáng tạo này đã không thành công trong vụ ''Edwards''.  Cả hai tác giả trước đây đều đã viết các ấn phẩm mang hơi hướm [[thuyết sáng tạo Trái Đất trẻ]] đề cập đến thiết kế sinh học: một cuốn sách năm 1967 do [[Percival Davis]] đồng sáng tác đã nhắc đến "thiết kế theo đó các sinh vật cơ bản được tạo ra", và trong một bài báo năm 1984 cũng như trong bản tuyên thệ của mình cho vụ Edwards kiện Aguillard, Kenyon đã lên tiếng bảo vệ [[khoa học sáng tạo]] khi phát biểu rằng "các hệ thống phân tử sinh học đòi hỏi phải có thiết kế thông minh và bí quyết kỹ thuật".<ref>{{Chú thích web |last=Forrest |first=Barbara |date=1 April 2005 |title=Expert Witness Report |url=http://ncse.com/files/pub/legal/kitzmiller/expert_reports/2005_04_01_Forrest_expert_report_P.pdf |access-date=30 May 2013 |publisher=Trung tâm Giáo dục Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ}}</ref> Theo tường thuật của [[Viện Discovery]] được công bố vào tháng 12 năm 2005, [[Charles Thaxton]] với tư cách là biên tập viên của cuốn sách ''Pandas'' đã cần một thuật ngữ mới sau vụ án của Tòa án Tối cao, và ông đã tìm thấy nó trong một cụm từ mà ông "vô tình nghe được từ một nhà khoa học của NASA – thiết kế thông minh". Ông nghĩ thầm: "Đó chính xác là những gì tôi cần, đây là một thuật ngữ kỹ thuật hay... có vẻ như nó rất ăn khớp... Và tôi đã lật lại những cuốn tạp chí ''Science'' cũ của mình và thấy thuật ngữ này thỉnh thoảng được sử dụng."<ref name="witt" /> Trong một bản thảo mới của ''Pandas'' được chuẩn bị ngay sau phán quyết của Tòa án Tối cao năm 1987, khoảng 150 trường hợp sử dụng từ gốc "sự sáng tạo" (creation), chẳng hạn như "thuyết sáng tạo" (creationism) và "người theo thuyết sáng tạo" (creationist), đã được thay đổi một cách có hệ thống để chỉ ''thiết kế thông minh''.<ref name="kitz31">{{cite court|litigants=Kitzmiller v. Dover Area School District|vol=04|reporter=cv|opinion=2688|pinpoint=|court=|date=December 20, 2005}}, [[s:Kitzmiller v. Dover Area School District/2:Context#Page_31_of_139|tr. 31 – 33]].</ref><!--different number: They also deleted more than 250 references to "creationism" and the "creator" and replaced them in the final version with "intelligent design" and "intelligent designer".<ref>http://www.beliefnet.com/story/176/story_17655_1.html {{Bare URL inline|date=May 2022}}</ref>--> Định nghĩa về cơ bản vẫn giữ nguyên, với "thiết kế thông minh" được dùng để thay thế cho "sự sáng tạo", và "đấng sáng tạo thông minh" được đổi thành "tác nhân thông minh":
{{quotation|Thiết kế thông minh có nghĩa là các dạng sống khác nhau bắt đầu xuất hiện đột ngột thông qua một tác nhân thông minh, với các đặc điểm riêng biệt của chúng đã nguyên vẹn. Cá với vây và vảy, chim với lông vũ, mỏ, cánh, v.v.<ref name=bftestimony/>}}
Thuật ngữ "những người theo thuyết sáng tạo" (creationists) được đổi thành "những người ủng hộ thiết kế" (design proponents), nhưng trong một trường hợp, phần đầu và phần cuối của từ gốc "creationists" đã vô tình bị giữ lại, khiến "creationists" biến thành "cdesign proponentsists".<!--lỗi chính tả này KHÔNG phải là sự nhầm lẫn, đó là một trích dẫn trực tiếp--><ref name="draftstory" /><ref name="CdesignProponentsistsNCSE">{{chú thích web |date=25 September 2008 |title='Cdesign Proponentsists' |url=https://ncse.ngo/cdesign-proponentsists |work=[[Trung tâm Giáo dục Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ|Trung tâm Giáo dục Khoa học Quốc gia]]}}</ref>
{{quotation|Các con đường trao đổi chất cơ bản (chuỗi phản ứng) của gần như mọi sinh vật đều giống nhau. Liệu điều này là do sự bắt nguồn từ một tổ tiên chung, hay do chỉ những con đường này (và các biến thể của chúng) mới có thể duy trì sự sống? Những người tiến hóa luận cho rằng ý đầu là đúng, những '''cdesign proponentsists''' chấp nhận quan điểm sau.<ref name=mislink/><ref name=CdesignProponentsistsNCSE/>}}
Nhà sáng lập FTE Jon Buell cho biết từ ''thuyết sáng tạo'' là một "thuật ngữ giữ chỗ", mà định nghĩa của nó "đã thay đổi để bao hàm bối cảnh tôn giáo sau khi bản thảo được viết ra, vì vậy các tác giả đã đổi từ này."<ref>{{chú thích web |author=Wesley R. Elsberry |author-link=Wesley R. Elsberry |date=September 24, 2005 |title=Of Pandas and People: Creation Relabeled – The Panda's Thumb |url=http://www.pandasthumb.org/archives/2005/09/of_pandas_and_p.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161109212917/http://www.pandasthumb.org/archives/2005/09/of_pandas_and_p.html |archive-date=November 9, 2016 |access-date=2007-11-16}}</ref> Tuy nhiên, bằng chứng cho thấy thiết kế thông minh thực chất là thuyết sáng tạo được dán nhãn lại đã đóng một phần quan trọng trong vụ án ''[[Vụ Kitzmiller kiện Học khu vùng Dover|Kitzmiller kiện Học khu Dover]]'', và "cdesign proponentsists" đã được mô tả như là "[[Hóa thạch chuyển tiếp|mắt xích còn thiếu]] giữa thuyết sáng tạo và thiết kế thông minh."<ref name="judgmentdaytranscript">{{chú thích web |date=November 13, 2007 |title=NOVA : Transcripts : Judgment Day: Intelligent Design on Trial : PBS |url=https://www.pbs.org/wgbh/nova/transcripts/3416_id.html |access-date=2007-11-16 |publisher=[[PBS]]}}</ref>

=== Xuất bản và quảng bá ===
''Of Pandas and People'' được "Haughton Publishing Co." xuất bản vào năm 1989. Đây là cái tên giả định của một công ty in ấn tại [[Mesquite, Texas]] mang tên Horticultural Printers, Inc., vốn chủ yếu phục vụ ngành nông nghiệp và không hề in bất kỳ cuốn sách nào khác, cũng không có bất kỳ nhà văn nội bộ hay cố vấn khoa học nào.<ref name="tom" /> (Không nên nhầm lẫn với nhà xuất bản sách giáo khoa trường học và sách thiếu nhi nổi tiếng, [[Houghton Mifflin]]). Chi phí in ấn được trang trải nhờ các khoản quyên góp cho FTE, mà các thành viên của tổ chức này đã được thông báo trong một bức thư gây quỹ vào tháng 12 năm 1988 rằng những nhà tài trợ sẽ nhận được một chiếc hộp tráng men có hình gấu trúc trên nắp làm quà tặng. Chiếc hộp sẽ "trở thành một lời nhắc nhở dễ chịu để cầu nguyện cho công việc của chúng tôi", như cách nói của Buell.<ref name="wsj141194" />

Sau khi cuốn sách được phát hành vào năm 1989, FTE đã bắt tay vào một chiến dịch dài hơi nhằm đưa cuốn sách vào sử dụng trong các trường học trên toàn nước Mỹ. Những nỗ lực trước đó của những người theo thuyết sáng tạo nhằm pha loãng hoặc lật đổ việc giảng dạy lý thuyết tiến hóa phần lớn dựa vào cách tiếp cận "từ trên xuống", thông qua việc các nhà lập pháp ủng hộ thuyết sáng tạo thông qua các luật lệ để điều chỉnh giáo dục khoa học trong trường học. Tuy nhiên, những nỗ lực này đã liên tục thất bại trước các thách thức pháp lý. Thay vào đó, FTE đã áp dụng một cách tiếp cận "từ dưới lên", huy động các nhóm bảo thủ Cơ đốc giáo tại địa phương để thúc ép các hội đồng nhà trường và các cá nhân giáo viên áp dụng cuốn sách, đồng thời giúp họ đắc cử vào các hội đồng trường học và các ủy ban giáo dục địa phương.

Buell chia sẻ với những người ủng hộ:<ref name="wsj141194" />
{{quote|Giáo viên sinh học nhìn chung rất dễ liên hệ, sẵn sàng cho một cuộc họp mà chỉ cần thông báo trước một thời gian ngắn, và rất cởi mở. Nếu bạn muốn trở thành một phần của 'đội quân thầm lặng' này, vui lòng cho chúng tôi biết ngay. Những người chọn không tham gia có thể ủng hộ những người đang thực hiện thông qua những lời cầu nguyện của họ.}}
FTE đã cung cấp các tài liệu quảng bá cho những người ủng hộ để hỗ trợ họ thúc đẩy việc đưa cuốn sách vào sử dụng. Những tài liệu này bao gồm một video ghi lại những lời chứng thực của các nhà khoa học ủng hộ thiết kế thông minh (ID) và một kịch bản quảng bá, bao gồm cả "những câu trả lời chuẩn bị sẵn" đối với các vấn đề gây tranh cãi.

Ví dụ, đối với vấn đề gây tranh cãi về sự chồng chéo được nhận định giữa ID và tôn giáo, câu trả lời gợi ý của FTE như sau:<ref name="wsj141194" />
{{quote|Tôi đồng ý rằng niềm tin cá nhân không nên được giảng dạy trong các lớp học khoa học, nhưng thiết kế thông minh không phải là một niềm tin cá nhân; đó là một bộ môn khoa học được chấp nhận, một quan điểm được nắm giữ bởi nhiều nhà khoa học có trình độ chuyên môn cao.}}
FTE đã nhận được sự hỗ trợ trong nỗ lực này bởi các tổ chức sáng tạo luận "truyền thống" như [[Viện Nghiên cứu Sáng tạo]], đơn vị chuyên bán ''Of Pandas and People'' thông qua cửa hàng trực tuyến và danh mục sản phẩm của riêng mình. Cuốn sách đã được các nhà bán lẻ quảng bá công khai như là một tác phẩm mang hơi hướm thuyết sáng tạo; trong vụ án ''Kitzmiller kiện Học khu Dover'' năm 2005, các bản sao quyên góp của cuốn sách đã được đính kèm cùng một cuốn danh mục phân loại ''Pandas'' thuộc chuyên mục "khoa học sáng tạo".<ref>"Witness dissects district's words." ''York Daily Record'', 13 tháng 10 năm 2005</ref>

== ''The Design of Life'' ==
Các Nghiên cứu viên Cấp cao của [[Viện Discovery]] là [[William A. Dembski]] và [[Jonathan Wells (người ủng hộ thiết kế thông minh)|Jonathan Wells]] là những tác giả được liệt kê của ấn bản này, được trình bày như một phần hậu truyện. Lời tựa của ''The Design of Life'' do Jon A. Buell, chủ tịch của [[Foundation for Thought and Ethics|Tổ chức Tư tưởng và Đạo đức]] (FTE), đơn vị xuất bản của ''The Design of Life'', chắp bút.

Cuốn sách cố gắng giải quyết một số lĩnh vực mới. Ví dụ, nó tuyên bố rằng thiết kế thông minh không đòi hỏi phép màu hay yếu tố siêu nhiên, nhưng vẫn không dựa vào "[[Chủ nghĩa duy vật|những lời giải thích mang tính duy vật]]". Cuốn sách khẳng định rằng "Những lời giải thích siêu nhiên viện đến phép màu và do đó không thực sự là một phần của khoa học", và "[n]hững lời giải thích viện đến các nguyên nhân thông minh không đòi hỏi phép màu nhưng cũng không thể bị thu hẹp thành những lời giải thích mang tính duy vật."<ref name="luskin">[http://www.evolutionnews.org/2007/11/design_of_life.html ''Design of Life''], Casey Luskin, Evolution News and Views, [[Viện Discovery]], ngày 19 tháng 11 năm 2007</ref> Tác phẩm bao gồm 100 trang dành cho chú thích và ghi chú.<ref name="luskin" />

Ngoài ra, cuốn sách cũng cố gắng thanh minh cho thất bại của thiết kế thông minh trong phán quyết ''[[Vụ Kitzmiller kiện Học khu vùng Dover|Kitzmiller kiện Dover]]'': "Đến cuối cùng, không một phán quyết nào của tòa án, các chính sách công hay những bộ phim Hollywood, sẽ định đoạt giá trị của thiết kế thông minh."<ref name="luskin" />

Một [[blog]] liên kết với cuốn sách<ref>{{cite web |title=Design of Life blog website |url=http://www.thedesignoflife.net/blog/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516014140/http://www.thedesignoflife.net/blog |archive-date=2008-05-16 |access-date=2008-05-25}}</ref> đã được ra mắt vào ngày 17 tháng 12 năm 2007.<ref>[http://www.uncommondescent.com/intelligent-design/new-design-of-life-blog-promises-exciting-coverage-of-intelligent-design-issues/ ''New Design of Life blog promises exciting coverage of intelligent design issues''], Denyse O'Leary, [[Uncommondescent]] blog, ngày 3 tháng 1 năm 2009.</ref>

=== Đón nhận ===
Dembski đã viết trên blog của mình, ''Uncommondescent'', rằng ''The Design of Life'' có 9 bài đánh giá năm sao, và chỉ có một bài đánh giá một sao duy nhất trên [[Amazon (công ty)|Amazon.com]] tính đến ngày 5 tháng 12 năm 2007.<ref>[http://www.uncommondescent.com/the-design-of-life/amazon-reviews-for-the-design-of-life/ ''Amazon reviews for THE DESIGN OF LIFE''], [[William A. Dembski|William Dembski]], [[Uncommondescent]], ngày 5 tháng 12 năm 2007.</ref> Giáo sư danh dự của Đại học Bang California là [[Mark Perakh]] đã viết rằng ông tin Dembski cùng các cộng sự tại Viện Discovery đang thao túng hệ thống đánh giá của Amazon.com một cách lừa dối nhằm quảng bá cho tác phẩm của chính họ và bôi nhọ thành quả của các đối thủ.<ref>[http://www.talkreason.org/articles/shenanigans.cfm ''Dembski's and Wells's Shenanigans: Just a Reminder''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080531063729/http://www.talkreason.org/articles/shenanigans.cfm|date=2008-05-31}}, [[Mark Perakh]], [[website]] TalkReason</ref>

Blog của Viện Discovery, ''Evolution News and Views'', cũng dành cho cuốn sách một đánh giá tích cực.<ref name="luskin" /> ''Evolution News and Views'' cho biết ''The Design of Life'' mô tả cách tiến hóa không thể giải thích cho chiếc cổ của loài hươu cao cổ, quá trình chuyển đổi từ bò sát sang động vật có vú đã diễn ra như thế nào, làm thế nào cá voi tiến hóa từ động vật trên cạn, và chỉ ra mọi lời giải thích tiến hóa về roi vi khuẩn (bacterial flagellum) đều là ngụy biện. Ngoài ra, bài đánh giá khẳng định rằng cuốn sách này phơi bày những lỗ hổng đáng kể trong [[phát sinh phi sinh học]] và [[nguồn gốc chung]], đồng thời bác bỏ những phản đối của [[Tìm kiếm trí thông minh ngoài Trái Đất|SETI]] đối với thiết kế thông minh cũng như các cuộc thảo luận về những khiếm khuyết trong thiết kế mắt.<ref name="luskin" />

Dembski đã tham gia một cuộc phỏng vấn về cuốn sách do chuyên trang Citizenlink của [[Focus on the Family]] thực hiện vào tháng 12 năm 2007.<ref name="devon">[http://www.citizenlink.org/content/A000006139.cfm ''Friday Five: William A. Dembski''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071217212817/http://www.citizenlink.org/content/A000006139.cfm|date=2007-12-17}}, Devon Williams, [[Citizenlink]], [[Focus on the Family]], ngày 14 tháng 12 năm 2007.</ref> Dembski mô tả cuốn sách rất dễ tiếp cận, nhưng lưu ý rằng nó cũng đi kèm một đĩa [[CD]] và các chú thích cuối sách nhằm đi sâu hơn vào những vấn đề chuyên môn. Dembski cho biết cuốn sách đính chính nhiều cách diễn đạt sai lệch và những mô tả đầy thành kiến về thiết kế thông minh từng xuất hiện trước đây. Dembski cũng tiết lộ ông tin rằng "nhà thiết kế thông minh" chính là Thiên Chúa của [[Kitô giáo]].<ref name="devon" />

== Phân tích ==
Nhiều lập luận của cuốn sách hoàn toàn trùng khớp với những lập luận do những người theo thuyết sáng tạo đưa ra, vốn đã bị cộng đồng khoa học bác bỏ.<ref>{{cite web |last=Matzke |first=Nick |author-link=Nick Matzke |date=22 January 2016 |title=Critique: 'Of Pandas and People{{'-}} |url=https://ncse.ngo/critique-pandas-and-people |website=[[Trung tâm Giáo dục Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ|Trung tâm Giáo dục Khoa học Quốc gia]]}}</ref> Một so sánh giữa bản thảo ban đầu của ''Of Pandas and People'' với bản thảo ra mắt sau đó vào năm 1987 đã chỉ ra việc từ "thuyết sáng tạo" bị thay thế bởi "thiết kế thông minh" và "người theo thuyết sáng tạo" bị thay thế bởi "người ủng hộ thiết kế thông minh" trong hàng trăm trường hợp như thế nào, trong khi "đấng sáng tạo" bị đổi thành "tác nhân" hoặc "nhà thiết kế".<ref>{{cite web |last=Biever |first=Celeste |date=6 October 2005 |title=Book thrown at proponents of Intelligent Design |url=https://www.newscientist.com/article/dn8061-book-thrown-at-proponents-of-intelligent-design/ |website=[[New Scientist]]}}</ref> Trong cuốn sách xuất bản năm 2007 mang tên ''[[Monkey Girl]]'', Edward Humes đã mô tả cách sự thay đổi này được thực hiện sau khi vụ ''[[Edwards kiện Aguillard]]'' đưa ra phán quyết rằng việc giảng dạy "Khoa học Sáng tạo" tại các trường công lập là vi hiến.<ref name="Humes">Humes, Edward. ''Monkey Girl: Evolution, Education, Religion, and the Battle for America's Soul'', 2007, {{ISBN|978-0-06-088548-9}}</ref>

Các nhóm chuyên gia giáo dục và khoa học đã lên tiếng chỉ trích gay gắt ''Of Pandas and People'' và phản đối việc sử dụng tác phẩm này trong trường học. Nhà giáo dục khoa học Gerald Skoog đã mô tả cuốn sách như "một công cụ để thúc đẩy các giáo lý bè phái chứ không phải để cải thiện giáo dục khoa học" và nhận định "Cuốn sách này không có tiềm năng nào trong việc cải thiện giáo dục khoa học và sự thấu hiểu của học sinh về thế giới tự nhiên."<ref name="NCSE Gross Misrepresentation">{{cite web |last=Padian |first=Kevin |author-link=Kevin Padian |date=6 February 2009 |title=Gross Misrepresentation |url=https://ncse.ngo/gross-misrepresentation |website=[[Trung tâm Giáo dục Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ|Trung tâm Giáo dục Khoa học Quốc gia]]}}</ref>

Một bài đánh giá về ''Of Pandas and People'' do [[Cổ sinh vật học|nhà cổ sinh vật học]] [[Kevin Padian]] thuộc Đại học California tại Berkeley thực hiện cho ''Bookwatch Reviews'' của [[Trung tâm Giáo dục Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ|Trung tâm Giáo dục Khoa học Quốc gia]] vào năm 1989 đã gọi cuốn sách là một "sự bóp méo sinh học hiện đại một cách trắng trợn", và cho biết các cây bút của FTE đã trình bày sai lệch các chủ đề như [[sự bùng nổ kỷ Cambri]], [[Tiến hóa của chim|lịch sử loài chim]], và khái niệm về [[Tương đồng (sinh học)|tính tương đồng]].<ref name="NCSE Gross Misrepresentation" /> Padian đã mô tả cách giải quyết về tính tương đồng trong ''Of Pandas and People'' là "đáng xấu hổ", đồng thời trích dẫn:
{{quote|Họ giả vờ rằng [[Chó sói Tasmania|sói Tasmania]], một loài thú có túi, sẽ được xếp [phân loại] cùng với sói có nhau thai nếu các nhà tiến hóa luận không quá bận tâm đến đặc điểm duy nhất là [[Thú có túi|phương thức sinh sản mà theo truyền thống dùng để phân tách thú có túi và thú có nhau thai]]. Đây hoàn toàn là một sự dối trá, như bất kỳ ai được tiếp cận với các bằng chứng đều biết. Vấn đề không nằm ở một đặc điểm sinh sản duy nhất, mà là hàng chục đặc điểm trong hộp sọ, răng, xương sau sọ (bao gồm cả xương chậu của thú có túi), giải phẫu mô mềm và hóa sinh, chưa kể đến hồ sơ hóa thạch tương ứng của chúng, đã phân tách hai loài động vật có vú này. Điểm tương đồng gần gũi nhất mà chúng có được có lẽ là cả hai đều được gọi là "sói" trong tiếng Anh. Lời chỉ trích tương tự có thể được áp dụng lần lượt đối với cuộc thảo luận đầy bí ẩn của các tác giả về "gấu trúc" đỏ và gấu trúc khổng lồ.}}
Kết luận của Padian là: "Thật khó để nói điều gì là tồi tệ nhất trong cuốn sách này: những quan niệm sai lầm trong ẩn ý của nó, sự thiếu khoan dung đối với nền khoa học chân chính, hay sự bất tài trong cách khoa học được trình bày. Dù thế nào đi chăng nữa, các giáo viên cũng nên được cảnh báo về việc sử dụng cuốn sách này."<ref name="NCSE Gross Misrepresentation" />

== Lịch sử ==
Cách tiếp cận mang tính kích động của FTE đã tạo ra những tranh cãi gay gắt ở một số bang của Hoa Kỳ khi những người bảo thủ Cơ đốc giáo và các hội đồng nhà trường tìm cách đưa ''Of Pandas and People'' vào các trường công lập, bất chấp sự phản đối của các nhà khoa học chính thống, các nhà giáo dục và những tổ chức tự do dân sự. Điều này đã gây ra một số tranh cãi đáng chú ý, mà đỉnh điểm là vụ kiện ''[[Vụ Kitzmiller kiện Học khu vùng Dover|Kitzmiller kiện Học khu vùng Dover]]'' ở [[Pennsylvania]], trong đó nội dung và nguồn gốc của cuốn sách đã bị xem xét kỹ lưỡng.

=== Giai đoạn 1989–1993 ===
{| align="right"
|<timeline>
# All measures are in pixels

ImageSize  = width:270 height:700
PlotArea   = left:50 right:0 bottom:10 top:10
AlignBars  = early

Colors =
 id:red value:rgb(1,0,0)
 id:lightgrey value:gray(0.9)

BackgroundColors = canvas:lightgrey

DateFormat = yyyy
Period     = from:1982 till:2007
TimeAxis   = orientation:vertical order:reverse
ScaleMajor = unit:year increment:1 start:1983

# there is no automatic collision detection,
# so shift texts up or down manually to avoid overlap

Define $dx = 25 # shift text to right side of bar

PlotData=
  bar:Events color:red width:25 mark:(line,white) align:left fontsize:S from:start till:end

  at:1983 mark:(line,white) shift:($dx,-5) textcolor:red text:Bản thảo 1, ''Creation Biology''
  at:1986 mark:(line,white) shift:($dx,-5) textcolor:red text:Bản thảo 2, ''Biology and Creation''
  at:1987 mark:(line,white) shift:($dx,-5) text:Phán quyết Edwards v. Aguillard
  at:1987 mark:(line,white) shift:($dx,-15) textcolor:red text:Bản thảo 3, ''Biology and Origin''~Bản thảo 4, ''Of Pandas and People''
  at:1989 mark:(line,white) shift:($dx,0) textcolor:red text:Xuất bản ấn bản đầu tiên
  at:1989 mark:(line,white) shift:($dx,-10) text:Tranh cãi tại Alabama
  at:1990 mark:(line,white) shift:($dx,-5) text:Bị từ chối tại Idaho &~ Quận Pinellas, Florida
  at:1993 mark:(line,white) shift:($dx,0) textcolor:red text:Xuất bản ấn bản thứ hai
  at:1993 mark:(line,white) shift:($dx,-10) text:Tranh cãi tại Vista, California
  at:1994 mark:(line,white) shift:($dx,-5) text:Tranh cãi tại Louisville, Ohio
  at:1995 mark:(line,white) shift:($dx,-5) text:Tranh cãi tại Plano, Texas
  at:1997 mark:(line,white) shift:($dx,0) text:Chesapeake, Virginia mua sách
  at:1999 mark:(line,white) shift:($dx,5) text:Burlington, Washington phê duyệt.~Idaho từ chối lần nữa.
  at:2000 mark:(line,white) shift:($dx,-5) text:Quận Kanawha chọn sách.~Pratt, Kansas từ chối.
  at:2004 mark:(line,white) shift:($dx,-5) text:Học khu vùng Dover mua sách
  at:2005 mark:(line,white) shift:($dx,-5) text:Phiên tòa Kitzmiller v. Dover
  at:2006 mark:(line,white) shift:($dx,-5) text:Thất bại trong nỗ lực công nhận~ ''Sách bị cấm của năm''

</timeline>
|}
Tại [[Alabama]], 11.800 người đã ký vào một bản kiến nghị đệ trình lên ủy ban sách giáo khoa của bang, ủng hộ thiết kế thông minh và thúc giục việc phê duyệt ''Of Pandas and People'' làm sách giáo khoa chính thức trên lớp.<ref name="wsj141194" /> Vào tháng 1 năm 1990, cuốn sách đã bị nhà xuất bản Haughton Publishing Co. rút khỏi danh sách xem xét, họ cho biết đã "rút lui vì không được trao cơ hội để bảo vệ cuốn sách."<ref>"News – Alabama." ''USA Today'', 9 tháng 1 năm 1990</ref>

Đến năm 1990, một chiến dịch công khai đã được tổ chức tại [[Idaho]] nhằm thúc ép hội đồng nhà trường của bang phê duyệt ''Of Pandas and People''. Tuy nhiên, cuốn sách đã bị hội đồng này bác bỏ.

Vào tháng 3 năm 1990, hội đồng nhà trường tại [[Quận Pinellas, Florida]] đã bác bỏ lời kêu gọi của một mục sư đã nghỉ hưu về việc "phê duyệt cuốn sách giáo khoa ''Of Pandas and People'' nhằm đưa ra quan điểm của thuyết sáng tạo".<ref>"School Board rejects book on creationism." ''St. Petersburg Times'', 15 tháng 3 năm 1990</ref>

Vào tháng 1 năm 1993, các thành viên cánh hữu thuộc hội đồng nhà trường ở [[Vista, California]] đã tìm cách đưa ''Of Pandas and People'' vào chương trình khoa học của trường. Một ủy ban giáo viên đã bỏ phiếu nhất trí bác bỏ cuốn sách vì cho rằng nó thiếu giá trị khoa học.<ref>"District debates evolution." ''Las Vegas Review-Journal'', 15 tháng 5 năm 1993</ref> Hội đồng nhà trường cuối cùng cũng phải từ bỏ kế hoạch bắt buộc giảng dạy [[khoa học sáng tạo]] trong các tiết học khoa học.<ref>"Justices' Reach Extends to Biology Lessons; Ruling on Teaching Creationism Has Quieted Battle as Schools Drop Subject to Avoid Lawsuits." ''Washington Post'', 2 tháng 10 năm 1993</ref>

=== Giai đoạn 1994–1998 ===
Vào tháng 9 năm 1994, cư dân tại [[Louisville, Ohio]] đã bỏ phiếu với tỷ lệ 121–2 để thúc giục hội đồng nhà trường địa phương phê duyệt ''Of Pandas and People''.<ref name="wsj141194" /> Thuyết sáng tạo đã được giảng dạy công khai tại các trường trong học khu cho đến khi một vụ kiện buộc phải thay đổi chính sách vào năm 1993. Sau phán quyết đó, học khu đã được tặng 150 bản của cuốn sách này.<ref>"Right stokes new creationist row." ''Independent On Sunday'', London. 30 tháng 7 năm 1995</ref>

Vào tháng 10 năm 1994, các viên chức nhà trường tại [[Quận St. Lucie, Florida]] đã phân phát bản sao của cuốn sách cho mọi trường trung học phổ thông và một trường trung học cơ sở trong quận để các giáo viên và hiệu trưởng xem xét sử dụng như một tài liệu bổ trợ khả thi cho các lớp học khoa học. Phản hồi từ các giáo viên là tiêu cực, nhưng các viên chức học khu vẫn dự định phân phối sách đến các thư viện trường học để giáo viên và học sinh có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo. Theo Liên minh Dân sự, Kinh doanh và Mục vụ (Civic, Business and Ministry Coalition) địa phương, các bản sao của cuốn sách đã được Liên minh mua từ [[Viện Nghiên cứu Sáng tạo]] ở [[San Diego]], và được gửi đến các nhà quản lý trường học với lý do đây là "một văn bản khoa học tốt, phù hợp cho học sinh". Liên minh này được báo cáo là đã gặp gỡ ban quản lý nhiều lần để thúc đẩy khoa học sáng tạo. Tuy nhiên, hội đồng nhà trường của quận đã không hề biết về vấn đề này cho đến tận tháng 1 năm 1995.<ref>"Evangelism meetings not known to Fla. officials." ''New Orleans Times-Picayune'', 22 tháng 1 năm 1995</ref>

Tờ ''The Wall Street Journal'' đưa tin vào tháng 11 rằng theo Tổ chức Tư tưởng và Đạo đức, 22.500 bản của cuốn sách đã được in và các giáo viên cùng những người mua chương trình học tại 48 bang đã mua nó. Mười lăm học khu đã đặt hàng số lượng đủ lớn để cho thấy việc sử dụng trong lớp học, nhưng danh tính của họ không được tiết lộ "vì lo sợ sẽ đẩy họ vào vòng xoáy tranh cãi".<ref name="wsj141194" />

Vào tháng 1 năm 1995, các thành viên bảo thủ của ban quản trị trường học [[Plano, Texas]] đã đề xuất phê duyệt ''Of Pandas and People'' làm tài liệu bổ trợ cho các tài liệu khóa học hiện có.<ref>"Science book creating dissent Plano considering text that foes criticize as dogma; backers say it balances evolution", Dallas Morning News, 12 tháng 1 năm 1995</ref> Hội đồng trường học của học khu đã bỏ phiếu nhất trí ngăn chặn việc mua cuốn sách sau làn sóng phản đối kịch liệt từ cư dân địa phương, nhiều người trong số họ đã tham dự cuộc họp của hội đồng với phù hiệu có hình chữ "X" màu đỏ đè lên một con gấu trúc.<ref>"Trustees kill plan to buy divisive book: Plano biology teachers won't receive copies." ''Dallas Morning News'', 8 tháng 2 năm 1995</ref> Hai trong số những người ủng hộ cuốn sách sau đó đã mất ghế trong hội đồng trường Plano.<ref>{{"'}}Religious Right' Reversed In Most Targeted School Board Races." ''Associated Press Political Service'', 20 tháng 6 năm 1995</ref>

Trong một bài viết trên tạp chí ''[[Time (tạp chí)|Time]]'' năm 1996, có thông tin rằng "các hội đồng nhà trường ở bang Washington và Ohio" đang xem xét liệu có nên phê duyệt ''Of Pandas and People'' làm sách giáo khoa hay không.<ref>"Dumping on Darwin." ''Time Magazine'', 18 tháng 3 năm 1996</ref>

Vào tháng 4 năm 1997, hội đồng nhà trường của [[Chesapeake, Virginia]] đã mua các bản sao của cuốn sách cho thư viện của mỗi trường trong số 15 trường trung học phổ thông và trung học cơ sở của học khu. Việc mua sắm này được thực hiện theo đề xuất của Giám đốc Học khu W. Randolph Nichols, nhưng hội đồng tuyên bố rằng cuốn sách chỉ nhằm mục đích sử dụng "như một cuốn sách tham khảo, không phải là sách khoa học" và họ không hề ủng hộ thuyết sáng tạo.<ref>"Creationism creates dilemma in Chesapeake." ''Virginian-Pilot and Ledger-Star'', Norfolk, VA, 22 tháng 4 năm 1997</ref>

=== Giai đoạn 1999–2003 ===
Vào tháng 6 năm 1999, học khu ở [[Burlington, Washington]] đã phê duyệt đề xuất của một giáo viên khoa học địa phương về việc sử dụng các đoạn trích từ ''Of Pandas and People'' trong lớp học "miễn là ông cân bằng nó với đủ sự ủng hộ cho các bài giảng về thuyết tiến hóa vốn luôn có trong các khóa học của ông nhưng ông cho biết mình vẫn có những nghi ngờ&nbsp;– đặc biệt là về nguồn gốc của loài người". Quyết định này được đưa ra sau một yêu cầu trước đó của [[Liên đoàn Tự do Dân sự Mỹ]], yêu cầu giáo viên Roger DeHart phải chấm dứt việc giảng dạy thiết kế thông minh trong các lớp học của mình suốt nhiều năm. Ông tuyên bố rằng mình cần phải đối trọng lại việc đưa vào những thông tin "tệ nhất là sai trái và tệ hơn nữa là gian lận" trong các sách giáo khoa tiêu chuẩn được sử dụng tại các trường ở Burlington.<ref>"Use of creationist text approved in Burlington." Associated Press Newswires, 14 tháng 6 năm 1999</ref>

Cùng năm đó, một nỗ lực khác nhằm đưa ''Of Pandas and People'' vào các trường học ở Idaho được báo cáo là đã bị ủy ban sách giáo khoa của bang bác bỏ.<ref>"Teachers tiptoe around evolution." ''Cincinnati Enquirer'', 13 tháng 12 năm 1999</ref>

Vào tháng 3 năm 2000, giám đốc chương trình khoa học của học khu [[Quận Kanawha, West Virginia]] đã chọn ''Of Pandas and People'' làm sách giáo khoa "trình bày Thuyết Tiến hóa của Darwin dưới dạng lý thuyết chứ không phải sự thật" sau áp lực từ cộng đồng địa phương và các giáo viên. Một ủy ban gồm các giáo viên khoa học đã bỏ phiếu nhất trí mua các bản sao của cuốn sách, nhưng cuối cùng đã quyết định từ bỏ ý định vì lo ngại bị kiện tụng. Một nhóm pháp lý bảo thủ Cơ đốc giáo là [[Thomas More Law Center]] đã đề nghị đại diện miễn phí cho quận nếu có bất kỳ vụ kiện nào xảy ra, nhưng lời đề nghị này đã bị từ chối.<ref>"Group abandons 'creation' textbook&nbsp;– Federal ruling on 'intelligent design' changes minds of science teachers. ''Charleston Gazette'', 4 tháng 4 năm 2000</ref> Đề xuất mua cuốn sách cho các thư viện trường học cuối cùng đã bị hội đồng trường bác bỏ, mặc dù một thành viên bảo thủ của hội đồng đã cam kết sẽ tự bỏ tiền túi để mua ít nhất 14 bản sao.<ref>"School board won't buy anti-evolution textbook." ''Charleston Gazette'', 16 tháng 6 năm 2000</ref>

Vào tháng 8 năm 1999, hội đồng nhà trường địa phương ở [[Pratt, Kansas]] đã bỏ phiếu loại bỏ bất kỳ đề cập nào đến [[tiến hóa vĩ mô]], [[Tuổi của Trái Đất]] và [[Vũ trụ học vật lý|nguồn gốc của Vũ trụ]] khỏi chương trình khoa học, nhưng đã bác bỏ đề thầu phê duyệt ''Of Pandas and People'' cho mục đích giáo dục.<ref>{{chú thích web |last1=Steinberg |first1=Jacques |date=25 August 1999 |title=Evolution Struggle Shifts To Kansas School Districts |url=https://www.nytimes.com/1999/08/25/us/evolution-struggle-shifts-to-kansas-school-districts.html |access-date=11 May 2020 |work=[[The New York Times]]}}</ref>

=== 2004–2005: Dover, Pennsylvania ===
{{Chính|Vụ Kitzmiller kiện Học khu vùng Dover}}
''Of Pandas and People'' đã trở thành tâm điểm của một vụ kiện tụng và tranh cãi tại [[Dover, Pennsylvania]] vào năm 2004 sau khi Hội đồng Học khu Dover phê chuẩn cuốn sách làm tài liệu tham khảo. Vụ kiện diễn ra sau đó đã được giới truyền thông gọi là "Phiên tòa Gấu trúc" (Panda Trial), nhằm ám chỉ đến "[[Phiên tòa Scopes|Phiên tòa Khỉ]]" nổi tiếng năm 1925.<ref>"[http://www.ydr.com/doverbiology/ci_3219280 Of Behe and mammary glands] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060910065140/http://www.ydr.com/doverbiology/ci_3219280|date=2006-09-10}}." ''York Daily Record'', 20 tháng 10 năm 2005</ref>

Mặc dù hội đồng không thực sự bỏ tiền mua sách, nhưng 60 bản sao đã được một bên ẩn danh quyên góp cho học khu. Tại tòa, sự thật đã được tiết lộ rằng một thành viên hội đồng nhà trường đã yêu cầu nhà thờ của mình quyên góp để mua những cuốn sách đó,<ref>{{chú thích web |title=Former school board member 'misspoke' in advocating creationism |url=http://www.zwire.com/site/news.cfm?newsid=15468591&BRD=2212&PAG=461&dept_id=465812&rfi=6 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070310132106/http://www.zwire.com/site/news.cfm?newsid=15468591&BRD=2212&PAG=461&dept_id=465812&rfi=6 |archive-date=2007-03-10 |access-date=2005-10-28}}</ref> mặc dù trước đó thành viên này đã phủ nhận mọi hiểu biết về nguồn gốc của khoản quyên góp trong một bản cung khai.<ref>[http://ncse.com/webfm_send/409 bản cung khai (tr. 57-58)]</ref> Giữa những tranh cãi quốc tế, hội đồng này cũng trở thành hội đồng đầu tiên tại Hoa Kỳ thúc đẩy việc giảng dạy thiết kế thông minh trong lớp học, châm ngòi cho vụ kiện ''[[Vụ Kitzmiller kiện Học khu vùng Dover|Kitzmiller kiện Học khu vùng Dover]]'' do [[Liên đoàn Tự do Dân sự Mỹ]] và các nguyên đơn khác khởi xướng.

FTE đã tham gia vào tranh cãi tại Dover khi nhận thấy rõ rằng ''Of Pandas and People'' sẽ là trọng tâm chính của vụ kiện tụng. Tổ chức này đã đệ đơn xin tham gia với tư cách bên bị vào tháng 6 năm 2005, lập luận rằng nếu tòa phán quyết thiết kế thông minh mang tính tôn giáo, điều đó sẽ phá hủy khả năng tiếp thị sách giáo khoa của FTE trong học khu và ảnh hưởng đến việc bán sách cho bất kỳ trường công lập nào tại Hoa Kỳ.<ref>[http://www.pamd.uscourts.gov/kitzmiller/04cv2688-111.pdf O:\Jones\Neiburg\Dover Area School District\Motion to Intervene.wpd<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050928211400/http://www.pamd.uscourts.gov/kitzmiller/04cv2688-111.pdf|date=2005-09-28}}</ref> Nếu yêu cầu này được chấp thuận, FTE sẽ trở thành đồng bị đơn với Hội đồng Học khu Dover, và có thể cử luật sư cũng như nhân chứng chuyên gia riêng tham gia vụ án. Tuy nhiên, [[William A. Dembski]], đồng tác giả của ấn bản ''Pandas'' mới, cùng Viện Discovery đã rút lui khỏi vụ kiện. Thẩm phán nói với các bị đơn: "Đối với tôi, có vẻ như ông Dembski đã bị loại khỏi vai trò chuyên gia vì ông ấy không muốn đưa ra, hoặc vì người thuê ông ấy không muốn đưa ra bản thảo [theo trát hầu tòa] của cuốn ''[[The Design of Life]]''."<ref name="buell2">[http://www.talkorigins.org/faqs/dover/buell2.html Bản ghi chép Trước phiên tòa: 14 tháng 7, Phần 2], [[Vụ Kitzmiller kiện Học khu vùng Dover]]</ref>

Trong quyết định về đơn thỉnh nguyện, Thẩm phán [[John E. Jones III]] phán quyết rằng FTE không có quyền can thiệp vào vụ án vì đơn thỉnh nguyện không được nộp kịp thời, đồng thời mô tả những lý do bào chữa của FTE cho việc không tham gia sớm hơn là "vừa vô ích vừa thiếu thành thật". Thẩm phán Jones cũng cho rằng FTE đã thất bại trong việc chứng minh rằng họ có "một lợi ích được bảo vệ đáng kể trong vụ kiện tụng dẫn đến việc đảm bảo can thiệp với tư cách là một bên tham gia" và các lợi ích của tổ chức này sẽ không được các bị đơn đại diện thỏa đáng.

Mặc dù FTE không trở thành một bên trong vụ kiện, nhưng Jon A. Buell, giám đốc của FTE, đã ra làm chứng vào ngày 14 tháng 7 năm 2005 tại Phiên tòa Dover. Buell phủ nhận việc biết về các hành động của [[Thomas More Law Center]], điều mà Thẩm phán nhận định là "khó có thể tin được".<ref name="buell2" />

Vào tháng 11 năm 2005, tám trong số chín thành viên của hội đồng trường Dover đã bị cử tri bãi nhiệm và được thay thế bằng những ứng cử viên phản đối quyết định trước đó của hội đồng về việc đưa thiết kế thông minh vào giảng dạy và gây nghi ngờ về thuyết tiến hóa.<ref name="CBS 9 Nov 2005">{{chú thích web |date=9 tháng 11 năm 2005 |title=Intelligent Design Board Ousted |url=https://www.cbsnews.com/news/intelligent-design-board-ousted/ |access-date=14 tháng 8 năm 2022 |website=CBS News}}</ref>

Vào ngày 20 tháng 12 năm 2005, Tòa án Cấp quận Hoa Kỳ đã phán quyết rằng thiết kế thông minh không phải là khoa học mà về bản chất là tôn giáo; đồng thời yêu cầu của hội đồng về việc xác nhận thiết kế thông minh như một giải pháp thay thế cho thuyết tiến hóa trong các lớp khoa học là vi hiến vì nó vi phạm [[Điều khoản Thiết lập]] của [[Tu chỉnh án thứ 1 Hiến pháp Hoa Kỳ|Tu chính án thứ nhất]].

Thẩm phán trong phiên tòa Dover đã đề cập cụ thể đến cuốn ''Pandas'' trong quyết định của mình, nêu rõ:
{{quote|Như các Nguyên đơn đã trình bày một cách tỉ mỉ và hiệu quả trước Tòa án, ''Pandas'' đã trải qua nhiều bản thảo, một vài bản trong số đó đã hoàn thành trước và một số sau phán quyết vụ ''Edwards'' của Tòa án Tối cao, vốn cho rằng Hiến pháp cấm giảng dạy thuyết sáng tạo như một bộ môn khoa học. Bằng cách so sánh các bản thảo của ''Pandas'' trước và sau vụ ''Edwards'', ba điểm đáng ngạc nhiên đã lộ diện: (1) định nghĩa về khoa học sáng tạo trong các bản thảo đầu tiên giống hệt với định nghĩa về ID (thiết kế thông minh); (2) các từ cùng gốc với từ sáng tạo (thuyết sáng tạo và người theo thuyết sáng tạo), vốn xuất hiện khoảng 150 lần, đã được thay thế một cách có chủ đích và có hệ thống bằng cụm từ ID; và (3) những thay đổi này diễn ra ngay sau khi Tòa án Tối cao nắm giữ quan điểm rằng khoa học sáng tạo mang tính tôn giáo và không thể được giảng dạy trong các lớp khoa học tại trường công lập trong vụ ''Edwards''. Việc thay thế từ ngữ này đã nói lên nhiều điều, mang ý nghĩa quan trọng và tiết lộ rằng một sự thay đổi từ ngữ có mục đích đã được thực hiện mà không có bất kỳ sự thay đổi tương ứng nào về nội dung .... Sức nặng của bằng chứng cho thấy rõ ràng, như đã lưu ý, rằng sự thay đổi mang tính hệ thống từ "sáng tạo" sang "thiết kế thông minh" đã xảy ra vào khoảng năm 1987, sau phán quyết vụ ''Edwards'' quan trọng của Tòa án Tối cao.|Thẩm phán [[John E. Jones III]]|Kitzmiller v. Dover Area School District<ref>[[s:Kitzmiller v. Dover Area School District/2:Context#Page 32 of 139|Phán quyết – bối cảnh, tr. 32]]  [[Vụ Kitzmiller kiện Học khu vùng Dover]].</ref>}}
Hội đồng trường mới đắc cử đã nhất trí hủy bỏ chính sách này vào ngày 3 tháng 1 năm 2006.<ref name="Deseret 4 Jan 2006">{{chú thích web |date=4 tháng 1 năm 2006 |title=Dover school board rescinds 'intelligent design' policy |url=https://www.deseret.com/2006/1/3/19931037/dover-school-board-rescinds-intelligent-design-policy |access-date=14 tháng 8 năm 2022 |website=Deseret News}}</ref>

== Đọc thêm ==

* {{cite book |last=Forrest |first=Barbara |title=Creationism's Trojan Horse: The Wedge of Intelligent Design |publisher=OUP |year=2004 |isbn=978-0195157420 |pages=[https://archive.org/details/creationismstroj00forr/page/416 416]}}
* {{cite book |last=Humes |first=Edward |title=Monkey Girl: Evolution, Education, Religion, and the Battle for America's Soul |date=2007 |publisher=Ecco |isbn=978-0060885489 |pages=[https://archive.org/details/monkeygirlevolut00hume/page/380 380]}}
* Bell, John ( 1 tháng 6 năm 2010). ''[http://ncse.com/files/pub/library/Theses/Bell_Joe_Angels,%20Apes%20and%20Pandas.pdf Angels, Apes and Pandas]: An Analysis of the Intelligent Design Movement.'' tr.&nbsp;27–39.

== Ghi chú ==
{{Danh sách ghi chú}}

== Tham khảo ==
{{Tham khảo}}

==Liên kết ngoài==
===Những người ủng hộ thiết kế thông minh===
* [http://www.arn.org/docs/asa795rpt.htm A Report on the ASA Conference Debate on Pandas and People Textbook] của Paul Nelson, [[Access Research Network]].

===Những người chỉ trích thiết kế thông minh===
* [http://ncse.com/rncse/17/3/elusive-scientific-basis-intelligent-design-theory The Elusive Scientific Basis of Intelligent Design Theory], của George W. Gilchrist, [[Trung tâm Giáo dục Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ|Trung tâm Giáo dục Khoa học Quốc gia]]
* [http://ncse.com/creationism/analysis/critique-pandas-people Critique: Of Pandas and People] từ [[Trung tâm Giáo dục Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ|Trung tâm Giáo dục Khoa học Quốc gia]]
* [http://ncse.com/creationism/legal/production-design-life Production of "Design of Life"] từ [[Trung tâm Giáo dục Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ|Trung tâm Giáo dục Khoa học Quốc gia]]
* [http://ncse.com/ncser/10/4/foundation-thought-ethics The Foundation for Thought and Ethics] ''[[Trung tâm Giáo dục Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ|NCSE Reports]]'', 10(4) (Tháng 7–Tháng 8 năm 1990), tr.&nbsp;18–19.
* [http://www.kcfs.org/pandas.html ''Of Pandas and People'': A Brief Critique] của [[Kenneth R. Miller]]
* [https://web.archive.org/web/20140306082532/http://www.stephenjaygould.org/ctrl/archive/design/aulie_of-pandas.html A Reader's Guide to ''Of Pandas and People''] của [[Richard P. Aulie]], [[National Association of Biology Teachers]], qua [[Internet Archive|archive.org]].
* [http://www.asa3.org/ASA/docs/asa_doc8.txt 1995 annual meeting] của [[American Scientific Affiliation]]
* [http://www.athro.com/evo/pthumb.html The Panda's Thumb], một bài viết giải thích ý nghĩa của sự tiến hóa gấu trúc trong cuộc tranh luận.
* {{Bản mẫu:Usurped|1=[https://web.archive.org/web/20080723183927/http://www.textbookleague.org/53panda.htm Fundamentalists Launch Bogus "Supplemental Text"]}} của William J. Bennetta, The Textbook League

===Truyền thông===
* [http://www.yorkdispatch.com/cda/article/print/0,1674,138%257E10021%257E2966761,00.html Textbook publisher wants to join lawsuit: Says company is not a religious organization] ''[[The York Dispatch]]'', York (PA), 15 tháng 7 năm 2005
* [https://www.pbs.org/wgbh/nova/video/judgment-day-intelligent-design-on-trial/ Website PBS/NOVA cho bộ phim tài liệu "Judgement Day:Intelligent Design On Trial"] Phim tài liệu về ''[[Vụ Kitzmiller kiện Học khu vùng Dover|Kitzmiller kiện Học khu vùng Dover]]''.

{{DEFAULTSORT:Of Pandas And People}}
[[Thể loại:Sách phi hư cấu năm 1989]]
[[Thể loại:Sách phi hư cấu tiếng Anh]]
[[Thể loại:Sách về thiết kế thông minh]]
[[Thể loại:Ngụy khoa học]]
[[Thể loại:Bài viết chứa dòng thời gian đồ họa]]
[[Thể loại:Tranh cãi về sách giáo khoa]]
[[Thể loại:Sách phi hư cấu hợp tác]]
[[Thể loại:Tranh cãi giáo dục tại Hoa Kỳ]]