Xem mã nguồn của Parts-per notation

[[Tập_tin:Fluorescein_(2).jpg|nhỏ|[[Dung dịch nước]] [[Fluorescein]] được pha loãng từ 1 đến 10.000 phần triệu trong các khoảng nồng độ gấp 10 lần. Ở 1 ppm, dung dịch có màu vàng rất nhạt. Khi nồng độ tăng lên, màu trở thành màu vàng đậm hơn, sau đó là màu cam, với 10.000 ppm cuối cùng có màu đỏ đậm.]]
Trong [[khoa học]] và [[kỹ thuật]], '''parts-per notation''') là một tập hợp các đơn vị pseudo- để mô tả các giá trị nhỏ của các [[đại lượng không thứ nguyên]] khác nhau, ví dụ như [[mole fraction|tỷ lệ mol]] hoặc [[mass fraction|tỷ lệ khối lượng]]. Các đơn vị thường được sử dụng là '''parts-per-million''' ('''ppm''', {{nowrap|10<sup>−6</sup>}}), '''parts-per-billion''' ('''ppb''', {{nowrap|10<sup>−9</sup>}}), '''parts-per-trillion''' ('''ppt''', {{nowrap|10<sup>−12</sup>}}) và '''parts-per-quadrillion''' ('''ppq''', {{nowrap|10<sup>−15</sup>}}). Các đơn vị này không phải là một phần của [[Hệ đo lường quốc tế]] (SI) và ý nghĩa của nó không rõ ràng.

== Tổng quan ==
Parts-per notation thường được sử dụng để mô tả các [[dung dịch]] loãng trong [[hóa học]], chẳng hạn như lượng [[khoáng chất]] hòa tan hoặc các chất ô nhiễm trong [[nước]].<ref>{{Chú thích web|url=https://wpsites.ucalgary.ca/chem-textbook/chapter-3-main/parts-per-million-ppm-and-parts-per-billion-ppb/|tựa đề=Parts per Million (ppm) and Parts per Billion (ppb)|website=[[Đại học Calgary]]|url-status=dead|ngày truy cập=2023-02-09|archive-date=2023-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230209105558/https://wpsites.ucalgary.ca/chem-textbook/chapter-3-main/parts-per-million-ppm-and-parts-per-billion-ppb/}}</ref><ref name=":0" /> Số lượng "1 ppm" có thể được sử dụng cho phần [[khối lượng]] nếu chất ô nhiễm trong nước có mặt ở mức một phần triệu [[gam]] trên gam dung dịch mẫu. Khi thí nghiệm với [[dung dịch nước]], người ta thường cho rằng [[khối lượng riêng]] của nước là 1,00 g/mL. Do đó, người ta thường đánh đồng 1&nbsp;kg nước với 1 L nước. Do đó, 1 ppm tương ứng với 1&nbsp;mg/L và 1 ppb tương ứng với 1 μg/L.<ref name=":0" /><ref>{{Chú thích web|url=https://cfpub.epa.gov/ncer_abstracts/index.cfm/fuseaction/display.files/fileid/14285|tựa đề=Understanding Units of Measurement|họ=Boguski|tên=Terrie K.|website=[[Cục Bảo vệ Môi sinh Hoa Kỳ|cfpub.epa.gov]]|url-status=live|ngày truy cập=2023-02-09}}</ref>

Tương tự, parts-per notation cũng được sử dụng trong [[Vật lý học|vật lý]] và kỹ thuật để biểu thị giá trị của các hiện tượng tỷ lệ khác nhau. Ví dụ: một hợp kim kim loại đặc biệt có thể giãn nở 1,2 [[Micrômét|micromet]] trên một mét chiều dài ở mỗi [[Độ Celsius|độ C]] và giá trị này sẽ được biểu thị bằng "''[[Hệ số giãn nở nhiệt|α]]''&nbsp;=&nbsp;1.2&nbsp;ppm/°C". Parts-per notation cũng được sử dụng để biểu thị sự thay đổi, độ ổn định hoặc [[độ lệch chuẩn]] trong các phép đo.

== Chỉ trích ==
Mặc dù [[Văn phòng Cân đo Quốc tế]] (một tổ chức tiêu chuẩn quốc tế còn được biết đến với tên viết tắt bằng [[tiếng Pháp]] là BIPM) công nhận việc sử dụng parts-per notation, nhưng nó không chính thức là một phần của [[Hệ đo lường quốc tế]] (SI).<ref name="BIPM">{{Chú thích web|url=http://www.bipm.org/en/publications/si-brochure/section5-3-7.html|tựa đề=5.3.7 Stating values of dimensionless quantities, or quantities of dimension one|website=[[Văn phòng Cân đo Quốc tế|BIPM]]|url-status=dead|ngày truy cập=2023-02-09|archive-date=2019-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190321011300/https://www.bipm.org/en/publications/si-brochure/section5-3-7.html}}</ref> Lưu ý rằng mặc dù "[[phần trăm]]" (%) không phải là một phần chính thức của SI, cả BIPM và [[Tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế]] (ISO) đều cho rằng "trong các biểu thức toán học, ký hiệu % (phần trăm) được quốc tế công nhận có thể được sử dụng với SI để biểu thị số 0,01" cho các đại lượng không thứ nguyên.<ref name="BIPM" /><ref>''Quantities and units''. Part 0: ''General principles'', ISO 31-0:1992.</ref> Theo [[Liên đoàn Quốc tế về Vật lý Thuần túy và Ứng dụng|IUPAP]], "một điều tiếp tục gây khó chịu cho những người theo chủ nghĩa thuần túy đơn vị là việc tiếp tục sử dụng phần trăm, ppm, ppb và ppt".<ref name="IUPAP"/> Các vấn đề chính với parts-per notation được trình bày dưới đây.

=== Quy mô dài và ngắn ===
{{main|Quy mô dài và ngắn}}Do các [[Names of large numbers|số được đặt tên]] bắt đầu bằng "[[Quy mô dài và ngắn|billion]]" ("tỷ") có các giá trị khác nhau ở các quốc gia khác nhau, BIPM đề xuất tránh sử dụng "ppb" và "ppt" để tránh gây hiểu lầm.

=== Nghìn với nghìn tỷ ===
Mặc dù "ppt" thường có nghĩa là "parts per trillion" ("một phần nghìn tỷ"), đôi khi nó có nghĩa là "parts per thousand" ("một phần nghìn"). Trừ khi ý nghĩa của "ppt" được xác định rõ ràng, nó phải được xác định ngữ cảnh.<ref name=":0">{{Chú thích web|url=https://web.viu.ca/krogh/chem311/Units%20of%20Concentration%20w%20answers%202008.pdf|tựa đề=Units of Concentration|website=[[Vancouver Island University|web.viu.ca]]|url-status=live|ngày truy cập=2023-02-09}}</ref>

=== Tỷ lệ khối lượng với tỷ lệ mol với tỷ lệ thể tích ===
Một vấn đề khác của parts-per notation là nó có thể đề cập đến [[Mass fraction|tỷ lệ khối lượng]], [[Mole fraction|tỷ lệ mol]] hoặc [[Volume fraction|tỷ lệ thể tích]]. Vì thường không nêu rõ đại lượng nào được sử dụng, nên tốt hơn là viết đơn vị là kg/kg, mol/mol hoặc m<sup>3</sup>/m<sup>3</sup> (mặc dù tất cả chúng đều không có thứ nguyên).<ref>{{chú thích tạp chí|last1=Schwartz|first1=S. E.|last2=Warneck|first2=P.|date=1995|title=Units for use in atmospheric chemistry (IUPAC Recommendations 1995)|url=http://www.iupac.org/publications/pac/1995/pdf/6708x1377.pdf|journal=Pure and Applied Chemistry|volume=67|issue=8–9|pages=1377–1406|doi=10.1351/pac199567081377|s2cid=7029702}}</ref>

Việc sử dụng parts-per notation nhìn chung khá cố định trong từng ngành khoa học cụ thể, nhưng thường không nhất quán khi sử dụng nó trong các ngành khác, khiến một số nhà nghiên cứu cho rằng cách sử dụng ([[khối lượng]]/khối lượng, [[mol]]/mol, khối lượng/[[thể tích]],...) là chính xác và những cách sử dụng khác là không chính xác. Giả định này đôi khi khiến họ không chỉ định chi tiết cách sử dụng của riêng họ trong các ấn phẩm của họ và do đó những người khác có thể hiểu sai kết quả của họ. Ví dụ, các nhà [[điện hóa]] thường sử dụng thể tích/thể tích, trong khi các nhà [[kỹ thuật hóa học]] có thể sử dụng khối lượng/khối lượng cũng như thể tích/thể tích. Nhiều ấn phẩm học thuật ở mức xuất sắc khác không chỉ định cách sử dụng parts-per notation.{{Cần dẫn nguồn}}

== Uno (đơn vị không thứ nguyên được đề xuất) ==
Do tính chất rườm rà của việc biểu thị một số [[đại lượng không thứ nguyên]] nhất định theo hướng dẫn của [[Hệ đo lường quốc tế|SI]], [[Liên đoàn Quốc tế về Vật lý Thuần túy và Ứng dụng]] (IUPAP) năm 1999 đã đề xuất sử dụng đơn vị "uno" (ký hiệu: U) để biểu thị số 1 trong đại lượng không thứ nguyên.<ref name="IUPAP">{{chú thích web|url=http://archive.iupap.org/commissions/interunion/iu14/ga-99.html|title=Report on Recent Committee Activities on Behalf of IUPAP to the 1999 IUPAP General Assembly|last=Petley|first=Brian W.|date=September 1998|archive-url=https://web.archive.org/web/20170815113700/http://archive.iupap.org/commissions/interunion/iu14/ga-99.html|archive-date=2017-08-15|url-status=live|access-date=2017-08-15}}</ref> Năm 2004, một báo cáo gửi lên [[Ủy ban Quốc tế về Cân đo]] (CIPM) tuyên bố rằng phản ứng đối với đề xuất này "gần như hoàn toàn tiêu cực" và người đề xuất chính "đã đề nghị từ bỏ ý tưởng".<ref>{{chú thích web|url=http://www.bipm.org/utils/common/pdf/CCU16.pdf|title=Report of the 16th meeting (13–14 May 2004) to the International Committee for Weights and Measures, of the International Bureau of Weights and Measures|author=Consultative Committee for Units|date=13–14 May 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20140310054340/http://www.bipm.org/utils/common/pdf/CCU16.pdf|archive-date=2014-03-10|url-status=dead}}</ref> Cho đến nay, uno vẫn chưa được bất kỳ [[Standards organization|tổ chức tiêu chuẩn]] nào chấp nhận.

== Xem thêm ==

* [[Ủy ban kỹ thuật điện quốc tế]]
* [[Phần trăm]] (%)
* [[Phần nghìn]] (‰)

== Tham khảo ==
{{tham khảo}}

== Liên kết ngoài ==
{{wiktionary|ppm|ppb|ppt|ppq}}

* {{Commonscatinline}}
* National Institute of Standards and Technology (NIST): [https://www.nist.gov/ Home page]
* International Bureau of Weights and Measures (BIPM): [http://www.bipm.org/en/home/ Home page]

[[Thể loại:Hóa phân tích]]
[[Thể loại:Số không thứ nguyên]]
[[Thể loại:Hóa môi trường]]
[[Thể loại:Thuật ngữ toán học]]
[[Thể loại:Đo lường]]
[[Thể loại:Đơn vị đo]]
[[Thể loại:Hằng số vật lý]]
[[Thể loại:Danh pháp hóa học]]