Xem mã nguồn của Pháo 5-inch/25-caliber

{{Infobox weapon
|name= Pháo 5 inch/25 caliber
|image=5 inch 25 caliber gun USS Bowfin.jpg
|image_size=300px
|caption= Trên sàn chiếc [[tàu ngầm]] [[Balao (lớp tàu ngầm)|lớp ''Balao'']] {{USS|Bowfin|SS-287|3}}
|origin= Hoa Kỳ
|type= [[Chiến tranh phòng không|Pháo phòng không]]<br/>[[Hải pháo]]
|is_artillery=yes
|service=
|used_by= [[Hải quân Hoa Kỳ]], [[Hải quân Argentine]]
|wars= [[Thế Chiến II]], [[Chiến tranh Falklands]]
|designer=
|design_date=
|manufacturer=
|production_date=
|number=
|variants= Mk 10, 11, 13, 17
|weight= 2 tấn
|length= {{convert|11|ft|10|in|m|abbr=on}}
|part_length= nòng {{convert|10|ft|5|in|mm|abbr=on|sigfig=4}} (25 calibers)<br />xẻ rãnh {{convert|8|ft|2|in|mm|abbr=on|sigfig=4}} 
|width=
|height=
|crew=
|cartridge= {{convert|52|-|54,5|lb|kg|abbr=on}}<ref name=Tony/>
|caliber= {{convert|5|in|mm|abbr=on|sigfig=3}}
|action=
|rate=
|velocity= {{convert|2100|ft/s|m/s|abbr=on}} trung bình
|range={{convert|14500|yd|m}} ở 40°<br />{{convert|27400|ft|m}} ở 85°
|max_range=
|feed=
|sights=
|breech=
|recoil=
|carriage=
|elevation=-10° đến +85°
|traverse=
|diameter=
|filling=
|filling_weight=
|detonation=
|yield=
}}

'''Pháo 5-inch/25-caliber''' được đưa vào sử dụng như là [[Chiến tranh phòng không|pháo phòng không]] hạng nặng tiêu chuẩn trên những [[tàu tuần dương hiệp ước]]<ref group=Note>Tàu tuần dương hiệp ước là những [[tàu tuần dương hạng nặng]] nằm trong những giới hạn do [[Hiệp ước Hải quân Washington]] năm 1922 đặt ra, bao gồm [[trọng lượng choán nước]] tiêu chuẩn không vượt quá 10.000 tấn và trang bị pháo có cỡ nòng tối đa 8 inch (203 mm)</ref> của [[Hải quân Hoa Kỳ]] được đưa vào hoạt động trong các [[thập niên 1920]] và [[thập niên 1930|1930]]. Mục đích của thiết kế 5-inch/25 là tạo ra một kiểu pháo phòng không hạng nặng đủ nhẹ để có thể xoay bằng tay một cách nhanh chóng.<ref name=Tony>{{chú thích web | last=DiGiulian | first=Tony | url=http://www.navweaps.com/Weapons/WNUS_5-25_mk10.htm | title=United States of America 5"/25 (12.7 cm) Mark 10 | access-date=ngày 10 tháng 8 năm 2013 | date=September 2012 |publisher=navweaps.com}}</ref> Kiểu pháo này cũng được trang bị trên các [[thiết giáp hạm]] và [[tàu sân bay]] trước [[Chiến tranh thế giới thứ hai]] cho đến khi được thay thế bằng [[pháo 5-inch/38-caliber]] lưỡng dụng tiêu chuẩn, vốn là một phiên bản cải biến và tương tự như 5-inch/25 ngoại trừ chiều dài nòng pháo. Những khẩu tháo dỡ từ thiết giáp hạm có thể đã được cải biến để sử dụng trên [[tàu ngầm]] vào cuối năm [[1943]], trong khi một phiên bản thiết kế chuyên dụng cho tàu ngầm sẵn sàng vào giữa năm [[1944]] và bắt đầu được sử dụng rộng rãi từ đó.{{sfn|Campbell|1985|p=137}}

== Lịch sử ==
[[Tập tin:127mm gun battery aboard USS New Mexico (BB-40) off Saipan on 15 June 1944.jpg|thumb|left|upright|Khẩu đội 5-inch/25 trên [[thiết giáp hạm]] {{USS|New Mexico|BB-40|2}} chuẩn bị khai hỏa để [[Trận Saipan|bắn phá Saipan]], 15 tháng 6 năm 1944]]
Thuật ngữ hải pháo của Hoa Kỳ chỉ định kiểu pháo này bắn đạn pháo có đường kính {{convert|5|in|mm|abbr=on}}, và nòng pháo dài 25 caliber,<ref group=Note>Caliber của pháo là tỉ lệ giữa chiều dài và đường kính nòng pháo; 25-caliber có nghĩa chiều dài nòng pháo gấp 25 lần đường kính trong của nòng pháo.</ref> tương đương với {{convert|10|ft|5|in|m|abbr=on}}.{{sfn|Fairfield|1921|p=156}}

Khẩu pháo nặng khoảng 2 tấn và sử dụng vỏ đạn pháo cố định (đầu đạn và vỏ đạn pháo gắn liền), với liều thuốc phóng {{convert|9,6|lb|kg|abbr=on}} [[thuốc súng không khói]] có thể bắn đạn pháo nặng {{convert|54|lb|kg|abbr=on}} với vận tốc đầu nòng {{convert|2100|ft/s|m/s|abbr=on}}. Trần bắn tối đa đạt đến {{convert|27400|ft|km|2|abbr=on}} với góc nâng 85 độ. Tuổi thọ của nòng pháo được ước lượng khoảng 4.260 lượt bắn với liều thuốc phóng toàn phần.{{sfn|Campbell|1985|p=137}} Chiều dài nòng pháo ngắn hơn của kiểu 5-inch/25-caliber cho phép xoay pháo bằng tay dễ dàng hơn khi đối đầu những mục tiêu di chuyển nhanh. Chúng được điều khiển bằng tay, nên nòng ngắn và nhẹ là những điểm được ưa chuộng đối với những khẩu pháo phòng không ban đầu. Một đặc tính quan trọng khác là nạp đạn bằng điện, cho phép có tốc độ bắn nhanh ở góc cao. Kiểu [[pháo 5-inch/38-caliber]] sau này thay thế cho 5-inch/25-caliber trong vai trò pháo phòng không trên những tàu chiến mới đóng vào giữa [[thập niên 1930]] nhờ tầm xa tốt hơn, vận tốc đầu nòng cao khi đối phó hạm tàu nổi, và trần bắn cao hơn.

Pháo 5-inch/25-caliber tháo dỡ từ các thiết giáp hạm trước chiến tranh (đặc biệt là những chiếc được tân trang sau cuộc [[tấn công Trân Châu Cảng]]) có nòng pháo được mạ [[crom|chrôm]]. Chúng được trang bị lại trên [[tàu ngầm]] bắt đầu từ cuối năm [[1943]], nhằm tăng cường hỏa lực để đối phó với các tàu nhỏ và [[thuyền tam bản]] vốn thường xuyên đụng độ dọc bờ biển [[Nhật Bản]] và các nơi khác suốt [[Thái Bình Dương]]. Chúng thay thế cho các kiểu [[Pháo 3-inch/50-caliber|3-inch/50-caliber]] và [[Pháo 4-inch/50-caliber|4-inch/50-caliber]] trước đây. Pháo 5-inch/25-caliber Mark 17 chế tạo mới trên các bệ Mark 40 thiết kế cho tàu ngầm bắt đầu sẵn có vào giữa năm [[1944]]; {{USS|Spadefish|SS-411|6}} là tàu ngầm đầu tiên được trang bị, và một số chiếc có đến hai khẩu pháo như vậy.<ref name=Tony/> Pháo Mark 17 trên bệ Mark 40 sử dụng đạn pháo với vỏ đạn pháo bán cố định (đầu đạn và vỏ đạn pháo có thể tháo rời được) và có tầm xa {{convert|14500|yd|m|abbr=on}} ở góc nâng 40 độ.{{sfn|Campbell|1985|p=138}} Bệ pháo trên tàu ngầm phải xoay, nâng và nạp đạn hoàn toàn bằng tay mà không được trợ lực điện.

Từ cuối năm [[1944]] một số tàu tàu ngầm được chế tạo hay tái trang bị với hai vũ khí như vậy. Chiếc đầu tiên là {{USS|Sennet|SS-408|6}}, nhập biên chế ngày [[22 tháng 8]] năm [[1944]]. Vào [[tháng 2]] và [[tháng 3]] năm [[1945]], nó hoạt động cùng hai tàu ngầm khác trang bị pháo, {{USS|Haddock|SS-231|6}} và {{USS|Lagarto|SS-371|6}}, trong một đội hình [[bầy sói (chiến thuật hải quân)|bầy sói]] với thành công đáng kể.{{sfn|Friedman|1995|pp=218-219}}  Để tiếp tục cải thiện hiệu quả của cấu hình hai khẩu pháo, bảy tàu ngầm được trang bị [[hệ thống điều khiển hỏa lực|máy tính điều khiển hỏa lực]] Mark 6 [[Máy tính điều khiển hỏa lực Mark I|"Baby Ford"]] với bộ ổn định để hiệu chỉnh độ nhấp nhô và chòng chành của con tàu.<ref>{{chú thích web | title=Sperry/Ford Mark-6 Rire Control Computer | url=http://www.glennsmuseum.com/bombsights/mk6.html | publisher=Glenn's Computer Museum | date=11 September 2014 | access-date=25 May 2021}}</ref><ref>{{chú thích web | last=Pekelney | first=Richard | url=https://maritime.org/doc/stablemk6/index.htm | title=Mark 6 Stable Element Manual | publisher=San Francisco Maritime National Park Association | date=2013 | access-date=25 May 2021}}</ref> Chiếc đầu tiên được trang bị là {{USS|Sea Cat|SS-399|6}}, rồi tiếp nối bởi {{USS|Flying Fish|SS-229|2}}, {{USS|Entemedor|SS-340|2}}, {{USS|Sea Dog|SS-401|2}}, {{USS|Sea Poacher|SS-406|2}}, {{USS|Sea Robin|SS-407|2}} và ''Sennet''. Tuy nhiên một số tái trang bị chỉ hoàn tất vào [[tháng 9]] năm [[1945]], quá trễ để góp phần trong cuộc chiến.{{sfn|Friedman|1995|pp=218-219}}

== Tàu chiến trang bị pháo 5-inch/25-caliber ==
{{div col|colwidth=18em}}
* {{USS|Pensacola|CA-24}}<ref name=F9>{{Harvnb|Fahey|1941|p=9}}</ref>
* {{USS|Salt Lake City|CA-25}}<ref name=F9 />
* {{USS|Northampton|CA-26}}<ref name=F9 />
* {{USS|Chester|CA-27}}<ref name=F9 />
* {{USS|Louisville|CA-28}}<ref name=F9 />
* {{USS|Chicago|CA-29}}<ref name=F9 />
* {{USS|Houston|CA-30}}<ref name=F9 />
* {{USS|Augusta|CA-31}}<ref name=F9 />
* {{USS|New Orleans|CA-32}}<ref name=F9 />
* {{USS|Portland|CA-33}}<ref name=F9 />
* {{USS|Astoria|CA-34}}<ref name=F9 />
* {{USS|Indianapolis|CA-35}}<ref name=F9 />
* {{USS|Minneapolis|CA-36}}<ref name=F9 />
* {{USS|Tuscaloosa|CA-37}}<ref name=F9 />
* {{USS|San Francisco|CA-38}}<ref name=F9 />
* {{USS|Quincy|CA-39}}<ref name=F9 />
* {{USS|Brooklyn|CL-40}}<ref name=F9 />
* {{USS|Philadelphia|CL-41}}<ref name=F9 />
* {{USS|Savannah|CL-42}}<ref name=F9 />
* {{USS|Nashville|CL-43}}<ref name=F9 />
* {{USS|Vincennes|CA-44}}<ref name=F9 />
* {{USS|Phoenix|CL-46}}<ref name=F9 />
* {{USS|Boise|CL-47}}<ref name=F9 />
* {{USS|Honolulu|CL-48}}<ref name=F9 />
* {{USS|Lexington|CV-2}}<ref name=F390>{{Harvnb|Friedman|1983|p=390}}</ref>
* {{USS|Saratoga|CV-3}}<ref name=F390 />
* {{USS|Ranger|CV-4}}{{sfn|Friedman|1983|p=391}}
* {{USS|Nevada|BB-36}}<ref name=B210>{{Harvnb|Breyer|1973|p=210}}</ref>
* {{USS|Oklahoma|BB-37}}<ref name=B210 />
* {{USS|Pennsylvania|BB-38}}<ref name=B214>{{Harvnb|Breyer|1973|p=214}}</ref>
* {{USS|Arizona|BB-39}}<ref name=B214 />
* {{USS|New Mexico|BB-40}}<ref name=B219>{{Harvnb|Breyer|1973|p=219}}</ref>
* {{USS|Mississippi|BB-41}}<ref name=B219 />
* {{USS|Idaho|BB-42}}<ref name=B219 />
* {{USS|Tennessee|BB-43}}<ref name=B226>{{Harvnb|Breyer|1973|p=226}}</ref>
* {{USS|California|BB-44}}<ref name=B226 />
* {{USS|Colorado|BB-45}}<ref name=B230>{{Harvnb|Breyer|1973|p=230}}</ref>
* {{USS|Maryland|BB-46}}<ref name=B230 />
* {{USS|West Virginia|BB-48}}<ref name=B230 />
* [[Gato (lớp tàu ngầm)|Lớp tàu ngầm ''Gato'']]{{sfn|Campbell|1985|p=138}}
* [[Balao (lớp tàu ngầm)|Lớp tàu ngầm ''Balao'']]{{sfn|Campbell|1985|p=138}}
* [[Tench (lớp tàu ngầm)|Lớp tàu ngầm ''Tench'']]{{sfn|Campbell|1985|p=138}}
{{div col end}}

== Tham khảo ==
=== Ghi chú ===
{{tham khảo|group=Note}}
=== Chú thích ===
{{tham khảo|30em }}
=== Thư mục ===
* {{chú thích sách | last=Breyer | first=Siegfried | title=Battleships and Battle Cruisers 1905–1970 | publisher=Doubleday and Company| year=1973 | isbn=978-0-385-07247-2 | ref=Harv}}
* {{chú thích sách | last=Campbell | first=John | title=Naval Weapons of World War Two | publisher=Naval Institute Press | year=1985 | isbn=0-87021-459-4 | ref=Harv}}
* {{chú thích sách | last=Fahey | first=James C. | author-link=James Charles Fahey | title=The Ships and Aircraft of the U.S. Fleet, Two-Ocean Fleet Edition | publisher=Ships and Aircraft | year=1941 | ref=Harv}}
* {{chú thích sách | last=Fairfield | first=A.P. | title=Naval Ordnance | publisher=The Lord Baltimore Press | year=1921 | ref=Harv}}
* {{chú thích sách | last=Friedman | first=Norman | title=U.S. Aircraft Carriers | url=https://archive.org/details/usaircraftcarrie0000frie | publisher=Naval Institute Press | year=1983 | isbn=0-87021-739-9 | ref=Harv}}
* {{chú thích sách | last=Friedman | first=Norman | title=U.S. Submarines Through 1945: An Illustrated Design History | url=https://archive.org/details/ussubmarinesthro0000frie | publisher=[[United States Naval Institute]] | year=1995 | location=[[Annapolis, Maryland]] | isbn=1-55750-263-3 | ref=Harv}}
* {{chú thích sách | last=Silverstone | first=Paul H. |title=U.S. Warships of World War II |publisher=Ian Allan Ltd|year=1965 | ref=Harv}}

== Liên kết ngoài ==
{{Thể loại Commons}}
* [http://maritime.org/doc/fiveinch25 5-INCH GUN MOUNT MARK 40, OP 1029, 1944. Manual for submarine gun & mounting] Made available online by maritime.org

{{Vũ khí hải quân Hoa Kỳ thế chiến II}}

[[Thể loại:Pháo phòng không hải quân|5 inch]]
[[Thể loại:Vũ khí hải quân trong thế chiến thứ hai]]
[[Thể loại:Hải pháo của Hải quân Hoa Kỳ]]
[[Thể loại:Pháo 127 mm]]