Xem mã nguồn của Phát sinh phi sinh học

[[Tập tin:Champagne vent white smokers.jpg|nhỏ|350px| [[Dạng sống được biết đến sớm nhất|Các dạng sống được biết đến sớm nhất]] là các [[vi sinh vật]] giả định hóa thạch, tìm thấy trong [[Miệng phun thủy nhiệt|các kết tủa thủy nhiệt]], có thể đã tồn tại từ 4,28 tỷ năm trước, tương đối sớm sau các đại dương [[Nguồn gốc của nước trên Trái Đất|hình thành cách đây 4.41 tỷ năm trước]], và không lâu sau [[Tuổi của Trái Đất|hình thành Trái Đất]] 4.54 tỷ năm trước.<ref name="NAT-20170301" /><ref name="NYT-20170301" />]]

Trong [[sinh học tiến hóa]], '''phát sinh phi sinh học''' (abiogenesis), hoặc tên không chính thức là '''nguồn gốc của sự sống''' (origin of life) viết tắt là OoL,<ref>{{Chú thích sách| last1 = Oparin| first1 = Aleksandr Ivanovich| author-link1 = Alexander Oparin| translator1-last = Morgulis| translator1-first = Sergius| year = 1938| title = The Origin of Life| url = https://books.google.com/books?id=Jv8psJCtI0gC| series = Phoenix Edition Series|edition=2 | location = Mineola, New York| publisher = Courier Corporation| publication-date = 2003| isbn = 978-0486495224| access-date = 2018-06-16}}</ref><ref name=Pereto /><ref name="AST-20151218">Compare: {{Chú thích tạp chí |author= Scharf, Caleb |title= A Strategy for Origins of Life Research |date= 18 December 2015 |journal= [[Astrobiology (journal)|Astrobiology]] |volume= 15 |issue= 12 |pages= 1031–1042 |doi= 10.1089/ast.2015.1113 |display-authors= etal |pmid= 26684503 |pmc= 4683543|bibcode= 2015AsBio..15.1031S | quote = What do we mean by the origins of life (OoL)? [...] Since the early 20th century the phrase OoL has been used to refer to the events that occurred during the transition from non-living to living systems on Earth, i.e., the origin of terrestrial biology (Oparin, 1924; Haldane, 1929). The term has largely replaced earlier concepts such as abiogenesis (Kamminga, 1980; Fry, 2000).}}</ref>{{efn|Also occasionally called biopoiesis (Bernal, 1960, p. 30)}} là quá trình [[tự nhiên]] mà [[sự sống]] đã phát sinh từ vật chất không sống, chẳng hạn như [[hợp chất hữu cơ|các hợp chất hữu cơ]] đơn giản.<ref name=Pereto>{{Chú thích tạp chí|last= Peretó |first= Juli |year= 2005 |title= Controversies on the origin of life |url= http://www.im.microbios.org/0801/0801023.pdf |journal= [[International Microbiology]] |volume= 8 |issue= 1 |pages= 23–31 |pmid= 15906258 |access-date= 2015-06-01 |url-status= dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20150824074726/http://www.im.microbios.org/0801/0801023.pdf |archive-date= 24 August 2015 |quote = Ever since the historical contributions by Aleksandr I. Oparin, in the 1920s, the intellectual challenge of the origin of life enigma has unfolded based on the assumption that life originated on Earth through physicochemical processes that can be supposed, comprehended, and simulated; that is, there were neither miracles nor spontaneous generations.}}</ref><ref name=Oparin>{{harvnb|Oparin|1953|p=vi}}</ref><ref>{{Chú thích tạp chí |last1= Warmflash |first1= David |last2= Warmflash |first2= Benjamin |date= November 2005 |title= Did Life Come from Another World? |url= https://archive.org/details/sim_scientific-american_2005-11_293_5/page/64 |journal= [[Scientific American]] |volume= 293 |issue= 5 |pages= 64–71 |doi= 10.1038/scientificamerican1105-64|pmid= 16318028 |bibcode= 2005SciAm.293e..64W | quote = According to the conventional hypothesis, the earliest living cells emerged as a result of chemical evolution on our planet billions of years ago in a process called abiogenesis.}}</ref><ref>{{harvnb|Yarus|2010|p=47}}</ref> Mặc dù các chi tiết của quá trình này vẫn chưa được hiểu rõ, giả thuyết khoa học phổ biến về quá trình biến đổi từ các thực thể không sống sang các thực thể sống không phải là một sự kiện đơn lẻ, mà là một quá trình tiến hóa tăng tiến phức tạp liên quan đến phân tử [[tự nhân bản]], [[tự lắp ráp]], [[tự phân giải]], và sự xuất hiện của [[màng tế bào]].<ref>{{Chú thích tạp chí|url=http://www.biocommunication.at/pdf/publications/biosystems_2016.pdf |title=Crucial steps to life: From chemical reactions to code using agents|journal=BioSystems|volume=140|pages=49–57|doi=10.1016/j.biosystems.2015.12.007|pmid=26723230|year=2016|last1=Witzany|first1=Guenther}}</ref><ref name="AB-20141208">{{Chú thích web |last= Howell |first= Elizabeth |title= How Did Life Become Complex, And Could It Happen Beyond Earth? |url= https://www.astrobio.net/origin-and-evolution-of-life/life-become-complex-happen-beyond-earth/ |date= 8 December 2014 |work= [[Astrobiology Magazine]] |access-date= 14 February 2018 }}</ref><ref name="EA-20150420">{{Chú thích sách |last= Tirard |first= Stephane |title= Abiogenesis – Definition|date= 20 April 2015 |doi= 10.1007/978-3-642-27833-4_2-4 |journal= Encyclopedia of Astrobiology|page= 1 | quote = Thomas Huxley (1825–1895) used the term abiogenesis in an important text published in 1870. He strictly made the difference between spontaneous generation, which he did not accept, and the possibility of the evolution of matter from inert to living, without any influence of life. [...] Since the end of the nineteenth century, evolutive abiogenesis means increasing complexity and evolution of matter from inert to living state in the abiotic context of evolution of primitive Earth.
|isbn= 978-3-642-27833-4 }}</ref> Mặc dù sự xuất hiện của sự sống là sự thật không bàn cãi giữa các nhà khoa học, nhưng các cơ chế khả thi cho quá trình này vẫn chưa được hiểu rõ. Có một số nguyên lý và giả thuyết về việc {{em|làm thế nào}} mà sự sống có thể xuất hiện.<ref>{{Chú thích sách |title=Rethinking evolution: the revolution that's hiding in plain sight |last=Levinson |first=Gene |publisher=World Scientific |year=2020 |isbn=978-1786347268 |url=https://rethinkingevolution.com/ |access-date=2021-10-07 |archive-date=2022-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220521082753/https://rethinkingevolution.com/ }}</ref>

Việc nghiên cứu nguồn gốc sự sống nhằm mục đích xác định xem [[phản ứng hóa học]] tiền sự sống đã tạo ra sự sống như thế nào trong những điều kiện hoàn toàn khác với trên Trái Đất ngày nay.<ref>{{harvnb|Voet|Voet|2004|p=29}}</ref> Nó chủ yếu sử dụng các công cụ từ [[sinh học]], [[hóa học]] và [[địa vật lý]],<ref name="Dyson 1999">{{harvnb|Dyson|1999}}</ref> với các phương pháp tiếp cận gần đây đang cố gắng tổng hợp cả ba môn khoa học trên:<ref>{{Chú thích sách |author= Davies, Paul |date= 1998 |title= The Fifth Miracle, Search for the origin and meaning of life |publisher= Penguin|bibcode= 1998fmso.book.....D }}{{page needed|date=February 2017}}</ref> cụ thể là, [[thiên văn học]], [[sinh hóa]], [[sinh lý]], [[địa hóa học]], [[sinh học phân tử]], [[hải dương học]] và [[cổ sinh vật học]]. Sự sống hoạt động thông qua quá trình hoạt hóa chuyên biệt của [[cacbon|carbon]] và nước; phần lớn được xây dựng dựa trên bốn nhóm hóa chất chính: [[lipid]] (màng tế bào), [[carbohydrate]] (đường, cellulose), [[axit amin|amino acid]] (chuyển hóa protein) và [[axit nucleic|acid nucleic]] (DNA và RNA). Bất kỳ học thuyết thành công nào về sự phát sinh sự sống đều phải giải thích được nguồn gốc và sự tương tác của các lớp phân tử này.<ref>{{Chú thích sách |author1= Ward, Peter|author2= Kirschvink, Joe |date= 2015 |title= A New History of Life: the radical discoveries about the origins and evolution of life on earth |url= https://archive.org/details/newhistoryoflife0000ward|publisher= Bloomsbury Press |pages= [https://archive.org/details/newhistoryoflife0000ward/page/39 39]–40 |isbn= 978-1608199105}}</ref> Nhiều phương pháp tiếp cận sự phát sinh sự sống nghiên cứu cách các phân tử [[tự nhân bản]], hoặc các thành phần của chúng đã ra đời như thế nào. Các nhà nghiên cứu thường nghĩ rằng sự sống hiện tại bắt nguồn từ [[thế giới ARN|thế giới RNA]],<ref name="RNA">{{Chú thích tạp chí|last=Copley|first=Shelley D.|last2=Smith|first2=Eric|last3=Morowitz|first3=Harold J.|author-link3=Harold J. Morowitz|date=December 2007|title=The origin of the RNA world: Co-evolution of genes and metabolism|url=http://tuvalu.santafe.edu/~desmith/PDF_pubs/Copley_BOG.pdf|journal=Bioorganic Chemistry|volume=35|issue=6|pages=430–443|doi=10.1016/j.bioorg.2007.08.001|pmid=17897696|archive-url=https://web.archive.org/web/20130905070129/http://tuvalu.santafe.edu/~desmith/PDF_pubs/Copley_BOG.pdf|archive-date=ngày 5 tháng 9 năm 2013|access-date=ngày 8 tháng 6 năm 2015|quote=The proposal that life on Earth arose from an RNA world is widely accepted.|url-status=live}}</ref> mặc dù các phân tử tự nhân bản khác có thể có trước RNA.<ref name="Robertson20122">{{Chú thích tạp chí|last=Robertson|first=Michael P.|last2=Joyce|first2=Gerald F.|author-link2=Gerald Joyce|date=May 2012|title=The origins of the RNA world|journal=Cold Spring Harbor Perspectives in Biology|volume=4|issue=5|page=a003608|doi=10.1101/cshperspect.a003608|pmc=3331698|pmid=20739415}}</ref><ref name="Cech2012">{{Chú thích tạp chí|last=Cech|first=Thomas R.|author-link=Thomas Cech|date=July 2012|title=The RNA Worlds in Context|journal=Cold Spring Harbor Perspectives in Biology|volume=4|issue=7|page=a006742|doi=10.1101/cshperspect.a006742|pmc=3385955|pmid=21441585}}</ref>
[[Tập tin:Miller-Urey_experiment-en.svg|nhỏ|350px|'''Thí nghiệm sinh tổng hợp Miller–Urey''' của các phân tử hữu cơ nhỏ trong hỗn hợp các khí đơn giản được đặt trong một gradien nhiệt bằng cách đun nóng (bên phải) và làm lạnh (bên trái) hỗn hợp cùng một lúc; hỗn hợp cũng chịu phóng điện]] 
[[Thí nghiệm Miller-Urey|Thí nghiệm Miller–Urey]] cổ điển năm 1952 và các nghiên cứu tương tự đã chứng minh rằng hầu hết các amino acid, thành phần hóa học của [[protein]] có mặt trong tất cả các sinh vật sống, có thể được tổng hợp từ [[hợp chất vô cơ|các hợp chất vô cơ]] trong các điều kiện mô phỏng trạng thái của [[Lịch sử Trái Đất|Trái Đất sơ khai]]. Các nhà khoa học đã đề xuất các nguồn năng lượng khác nhau bên ngoài có thể đã kích hoạt những phản ứng này, bao gồm [[Tia sét|sét]] và [[bức xạ]]. Các phương pháp tiếp cận khác (giả thuyết "chuyển hóa-đầu tiên") tập trung vào việc tìm hiểu cách [[chất tự xúc tác]] trong các hệ thống hóa học trên Trái Đất sơ khai có thể đã cung cấp [[Tiền chất (hóa học)|phân tử tiền chất]] cần thiết cho quá trình tự nhân bản.<ref name="Ralser 2014">{{Chú thích tạp chí |last1= Keller |first1= Markus A. |last2= Turchyn |first2= Alexandra V. |last3= Ralser |first3= Markus |date= 25 March 2014 |title= Non‐enzymatic glycolysis and pentose phosphate pathway‐like reactions in a plausible Archean ocean |journal= [[Molecular Systems Biology]] |volume= 10 |issue= 725 |page= 725 |doi= 10.1002/msb.20145228 |pmc= 4023395 |pmid= 24771084}}</ref>

Thiên thạch mầm (Panspermia)<ref name="USRA-2010">{{cite conference|last=Rampelotto|first=Pabulo Henrique|date=26 April 2010|title=Panspermia: A Promising Field of Research|url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/abscicon2010/pdf/5224.pdf|url-status=live|conference=Astrobiology Science Conference 2010|location=Houston, TX|publisher=[[Lunar and Planetary Institute]]|page=5224|bibcode=2010LPICo1538.5224R|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327005016/http://www.lpi.usra.edu//meetings/abscicon2010/pdf/5224.pdf|archive-date=27 March 2016|access-date=2014-12-03|conference-url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/abscicon2010/}} Conference held at League City, TX</ref> thì lại cho rằng [[Vi sinh vật|những mầm sống]] đã phát sinh bên ngoài Trái Đất bởi những cơ chế chưa xác định, và được mang đến Trái Đất sơ khai thông qua [[bụi không gian]]<ref name="ARX-20171106">{{Chú thích tạp chí |last= Berera |first= Arjun |title= Space dust collisions as a planetary escape mechanism |journal= Astrobiology |date= 6 November 2017 |arxiv= 1711.01895 |bibcode= 2017AsBio..17.1274B |doi= 10.1089/ast.2017.1662 |pmid= 29148823 |volume= 17 |issue= 12 |pages= 1274–1282|s2cid= 126012488 }}</ref> và các [[thiên thạch]].<ref name="SA-20180110">{{Chú thích tạp chí|last1=Chan|first1=Queenie H.S.|date=10 January 2018|title=Organic matter in extraterrestrial water-bearing salt crystals|journal=[[Science Advances]]|volume=4|page=eaao3521|bibcode=2018SciA....4O3521C|doi=10.1126/sciadv.aao3521|pmc=5770164|pmid=29349297|number=1, eaao3521}}</ref> Người ta biết được [[Danh sách phân tử trong môi trường liên sao|các phân tử hữu cơ phức tạp]] hình thành trong [[Hệ Mặt trời]] và trong [[Không gian ngoài thiên thể|không gian giữa các vì sao]], và những phân tử này có thể đã cung cấp [[Tiền chất (hóa học)|tiền chất]] cho sự phát sinh sự sống trên Trái Đất.<ref name="Ehrenfreund20103"/><ref name="Science 2015">{{Chú thích báo|url=http://news.sciencemag.org/chemistry/2015/04/organic-molecules-found-circling-nearby-star?rss=1|title=Organic molecules found circling nearby star|last=Perkins|first=Sid|date=8 April 2015|work=[[Science (journal)|Science]]|access-date=2015-06-02|publisher=[[American Association for the Advancement of Science]]|location=Washington, DC|type=News}}</ref><ref>{{Chú thích báo|url=http://www.rsc.org/chemistryworld/2015/04/meteorites-may-have-delivered-chemicals-started-life-earth|title=Chemicals formed on meteorites may have started life on Earth|last=King|first=Anthony|date=14 April 2015|work=[[Chemistry World]]|access-date=2015-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20150417142723/http://www.rsc.org/chemistryworld/2015/04/meteorites-may-have-delivered-chemicals-started-life-earth|archive-date=17 April 2015|url-status=live|publisher=[[Royal Society of Chemistry]]|location=London|type=News}}</ref><ref>{{Chú thích tạp chí|last1=Saladino|first1=Raffaele|last2=Carota|first2=Eleonora|last3=Botta|first3=Giorgia|last4=Kapralov|first4=Mikhail|last5=Timoshenko|first5=Gennady N.|last6=Rozanov|first6=Alexei Y.|last7=Krasavin|first7=Eugene|last8=Di Mauro|first8=Ernesto|display-authors=3|date=13 April 2015|title=Meteorite-catalyzed syntheses of nucleosides and of other prebiotic compounds from formamide under proton irradiation|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A.]]|volume=112|issue=21|pages=E2746–E2755|bibcode=2015PNAS..112E2746S|doi=10.1073/pnas.1422225112|pmc=4450408|pmid=25870268}}</ref>

Trái Đất vẫn là nơi duy nhất trong [[vũ trụ]] được biết đến là tồn tại sự sống,<ref name="NASA-1990">{{Chú thích web |url= https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19900013148.pdf |title= Extraterrestrial Life in the Universe |last= Graham |first= Robert W. |date= February 1990 |place= [[Glenn Research Center|Lewis Research Center]], Cleveland, Ohio |publisher= [[NASA]] |type= NASA Technical Memorandum 102363 |access-date= 2015-06-02 |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20140903100534/http://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19900013148.pdf |archive-date= 3 September 2014}}</ref><ref>{{harvnb|Altermann|2009|p=xvii}}</ref> và [[Dạng sống sớm nhất được biết đến|bằng chứng hóa thạch từ Trái Đất]] cung cấp thông tin cho hầu hết các nghiên cứu về nguồn gốc sự sống. [[Tuổi của Trái đất|Tuổi của Trái Đất]] là 4,54 tỷ năm;<ref name="USGS1997">{{Chú thích web |url= http://pubs.usgs.gov/gip/geotime/age.html |title= Age of the Earth |date= 9 July 2007 |publisher= [[United States Geological Survey]] |access-date= 2006-01-10 |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20051223072700/http://pubs.usgs.gov/gip/geotime/age.html |archive-date= 23 December 2005}}</ref><ref>{{harvnb|Dalrymple|2001|pp=205–221}}</ref><ref>{{Chú thích tạp chí |last1= Manhesa |first1= Gérard |last2= Allègre |first2= Claude J. |author-link2= Claude Allègre |last3= Dupréa |first3= Bernard |last4= Hamelin |first4= Bruno |date= May 1980 |title= Lead isotope study of basic-ultrabasic layered complexes: Speculations about the age of the earth and primitive mantle characteristics |url= https://archive.org/details/sim_earth-and-planetary-science-letters_1980-05_47_3/page/370 |journal= [[Earth and Planetary Science Letters]] |volume= 47 |issue= 3 |pages= 370–382 |bibcode= 1980E&PSL..47..370M |doi= 10.1016/0012-821X(80)90024-2 }}</ref> bằng chứng sớm nhất không thể bàn cãi về sự sống trên Trái Đất có niên đại ít nhất là 3,5 tỷ năm trước,<ref name="Origin1">{{Chú thích tạp chí |last1= Schopf |first1= J. William |author-link1= J. William Schopf |last2= Kudryavtsev |first2= Anatoliy B. |last3= Czaja |first3= Andrew D. |last4= Tripathi |first4= Abhishek B. |date= 5 October 2007 |title= Evidence of Archean life: Stromatolites and microfossils |url= https://archive.org/details/sim_precambrian-research_2007-10-05_158_3-4/page/141 |journal= [[Precambrian Research]] |volume= 158 |pages= 141–155 |issue= 3–4 |doi= 10.1016/j.precamres.2007.04.009 |bibcode= 2007PreR..158..141S }}</ref><ref name="Origin2">{{Chú thích tạp chí |last= Schopf |first= J. William |date= 29 June 2006 |title= Fossil evidence of Archaean life |journal= [[Philosophical Transactions of the Royal Society B]] |volume= 361 |issue= 1470 |pages= 869–885 |doi= 10.1098/rstb.2006.1834 |pmid= 16754604 |pmc=1578735}}</ref><ref name="RavenJohnson2002">{{harvnb|Raven|Johnson|2002|p=68}}</ref> và có thể xuất hiện sớm nhất ở Kỷ [[Eoarchean]] (3.6–4.0 tỷ năm trước). Vào năm 2017, các nhà khoa học đã tìm thấy bằng chứng khả thi về sự sống sơ khai [[Lịch sử tiến hóa của sự sống|trên đất liền]] có niên đại 3,48 tỷ năm trong [[geyserite]] và các mỏ khoáng sản khác có liên quan (thường được tìm thấy xung quanh [[suối nước nóng]] và [[mạch nước phun]]) tại [[Pilbara Craton]] nằm ở [[Tây Úc]].<ref name="PO-20170509">{{Chú thích báo |author= Staff |title= Oldest evidence of life on land found in 3.48-billion-year-old Australian rocks |url= https://phys.org/news/2017-05-oldest-evidence-life-billion-year-old-australian.html |date= 9 May 2017 |work= [[Phys.org]] |access-date= 13 May 2017 |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20170510013721/https://phys.org/news/2017-05-oldest-evidence-life-billion-year-old-australian.html |archive-date= 10 May 2017}}</ref><ref name="NC-20170509">{{Chú thích tạp chí |last1= Djokic |first1= Tara |last2= Van Kranendonk |first2= Martin J. |last3= Campbell |first3= Kathleen A. |last4= Walter |first4= Malcolm R. |last5= Ward |first5= Colin R. |title= Earliest signs of life on land preserved in ca. 3.5 Gao hot spring deposits |date= 9 May 2017 |journal= [[Nature Communications]] |doi= 10.1038/ncomms15263 |pmid= 28486437 |pmc= 5436104 |volume= 8 |page= 15263 |bibcode= 2017NatCo...815263D}}</ref><ref name="PNAS-2017">{{Chú thích tạp chí |last1= Schopf |first1= J. William |last2= Kitajima |first2= Kouki |last3= Spicuzza |first3= Michael J. |last4= Kudryavtsev |first4= Anatolly B. |last5= Valley |first5= John W. |title= SIMS analyses of the oldest known assemblage of microfossils document their taxon-correlated carbon isotope compositions |date= 2017 |journal= [[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|PNAS]] |doi= 10.1073/pnas.1718063115 |pmid= 29255053 |pmc= 5776830 |volume= 115 |issue= 1 |pages= 53–58|bibcode= 2018PNAS..115...53S }}</ref><ref name="WU-20171218">{{Chú thích web |last= Tyrell |first= Kelly April |title= Oldest fossils ever found show life on Earth began before 3.5 billion years ago |url= https://news.wisc.edu/oldest-fossils-ever-found-show-life-on-earth-began-before-3-5-billion-years-ago/ |date= 18 December 2017 |work= [[University of Wisconsin-Madison]] |access-date= 18 December 2017 }}</ref> Tuy nhiên, một số khám phá cho thấy sự sống có thể đã xuất hiện trên Trái Đất sớm hơn. Kể từ năm 2017, [[Vi cổ sinh vật học|vi hóa thạch]] ([[vi sinh vật]] đã hóa thạch) trong [[Miệng phun thủy nhiệt|kết tủa thủy nhiệt]] có niên đại từ 3,77 đến 4,28 tỷ năm trong đá ở [[Quebec]], được xem là kỷ lục lâu đời nhất về sự sống trên Trái Đất, cho thấy sự sống bắt đầu ngay sau [[Nguồn gốc của nước trên Trái Đất|sự hình thành đại dương]] 4.4 tỷ năm trước trong kỷ [[Niên đại địa chất|địa chất]] [[Hadean]].<ref name="NAT-20170301">{{Chú thích tạp chí |last1= Dodd |first1= Matthew S. |last2= Papineau |first2= Dominic |last3= Grenne |first3= Tor |last4= Slack |first4= John F. |last5= Rittner |first5= Martin |last6= Pirajno |first6= Franco |last7= O'Neil |first7= Jonathan |last8= Little |first8= Crispin T.S. |title= Evidence for early life in Earth's oldest hydrothermal vent precipitates |url= http://eprints.whiterose.ac.uk/112179/ |journal= [[Nature (journal)|Nature]] |date= 1 March 2017 |volume= 543 |issue= 7643 |pages= 60–64 |doi= 10.1038/nature21377 |pmid= 28252057 |access-date= 2 March 2017 |bibcode= 2017Natur.543...60D |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20170908201821/http://eprints.whiterose.ac.uk/112179/ |archive-date= 8 September 2017|doi-access= free }}</ref><ref name="NYT-20170301">{{Chú thích báo |last= Zimmer |first= Carl |author-link= Carl Zimmer |title= Scientists Say Canadian Bacteria Fossils May Be Earth's Oldest |url= https://www.nytimes.com/2017/03/01/science/earths-oldest-bacteria-fossils.html |date= 1 March 2017 |work= [[The New York Times]] |access-date= 2 March 2017 |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20170302042424/https://www.nytimes.com/2017/03/01/science/earths-oldest-bacteria-fossils.html |archive-date= 2 March 2017}}</ref><ref name="BBC-20170301">{{Chú thích báo |last= Ghosh |first= Pallab |title= Earliest evidence of life on Earth found |url= https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-39117523 |date= 1 March 2017 |access-date= 2 March 2017 |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20170302002134/http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-39117523 |archive-date= 2 March 2017|work= BBC News }}</ref><ref name="4.3b oldest">{{Chú thích báo |last1= Dunham |first1= Will |title= Canadian bacteria-like fossils called oldest evidence of life |url= http://ca.reuters.com/article/topNews/idCAKBN16858B?sp=true |date= 1 March 2017 |work= [[Reuters]] |access-date= 1 March 2017 |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20170302114728/http://ca.reuters.com/article/topNews/idCAKBN16858B?sp=true |archive-date= 2 March 2017}}</ref><ref>{{Chú thích báo|title=Researchers uncover 'direct evidence' of life on Earth 4 billion years ago|url= http://dw.com/p/2YUnT|access-date= 5 March 2017|publisher= Deutsche Welle}}</ref>

Chiến lược nghiên cứu của NASA về sự phát sinh sự sống phát biểu rằng cần phải xác định các tương tác, cấu trúc và chức năng trung gian; nguồn năng lượng và các yếu tố môi trường góp phần vào sự đa dạng, chọn lọc và nhân rộng của các mô hình đại phân tử có thể tiến hóa.<ref name="NASA strategy 2015">{{Chú thích web|url=https://nai.nasa.gov/media/medialibrary/2015/10/NASA_Astrobiology_Strategy_2015_151008.pdf|title=NASA Astrobiology Strategy|year=2015|work=NASA|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20161222190306/https://nai.nasa.gov/media/medialibrary/2015/10/NASA_Astrobiology_Strategy_2015_151008.pdf|archive-date=22 December 2016|access-date=24 September 2017}}</ref> Cần phải tiếp tục nhấn mạnh việc tạo lập một sơ đồ hóa học khái quát của các [[polyme]]r nguyên thủy tiềm năng có khả năng lưu trữ thông tin. Sự ra đời của các polymer có thể tự nhân bản, lưu trữ thông tin di truyền và thể hiện các đặc điểm để chịu tác động của chọn lọc tự nhiên là một bước quan trọng trong [[sự xuất hiện]] của quá trình tiến hóa hóa học tiền sinh học.<ref name="NASA strategy 2015"/>

== Tham khảo ==
'''Ghi chú'''
{{notelist}}

'''Chú thích'''
{{tham khảo|30em}}

=== Nguồn ===
{{refbegin|colwidth=30em}}
* {{Chú thích sách |last=Altermann |first=Wladyslaw |year=2009 |chapter=Introduction: A Roadmap to Fata Morgana? |editor1-last= Seckbach |editor1-first=Joseph |editor2-last=Walsh |editor2-first=Maud |title=From Fossils to Astrobiology: Records of Life on Earth and the Search for Extraterrestrial Biosignatures |series=Cellular Origin, Life in Extreme Habitats and Astrobiology |volume=12 |location= Dordrecht, the Netherlands; London |publisher=[[Springer Science+Business Media]] |isbn=978-1-4020-8836-0 |lccn=2008933212 }}
* {{Chú thích sách |last1=Bada |first1=Jeffrey L. |author-link1=Jeffrey L. Bada |last2=Lazcano |first2=Antonio |author-link2=Antonio Lazcano |year=2009 |chapter=The Origin of Life |editor1-last=Ruse |editor1-first=Michael |editor1-link=Michael Ruse |editor2-last=Travis |editor2-first=Joseph |editor2-link=Joseph Travis |title=Evolution: The First Four Billion Years |others=Foreword by [[Edward O. Wilson]] |location=Cambridge |publisher=[[Harvard University Press|Belknap Press of Harvard University Press]] |isbn=978-0-674-03175-3 |lccn=2008030270 |oclc=225874308 |chapter-url=https://archive.org/details/evolutionfirstfo00mich }}
* {{Chú thích sách |last1=Barton |first1=Nicholas H. |author-link1=Nick Barton |last2=Briggs |first2=Derek E.G. |author-link2=Derek Briggs |last3=Eisen |first3=Jonathan A. |author-link3=Jonathan Eisen |last4=Goldstein |first4=David B. |last5=Patel |first5=Nipan H. |display-authors=3 |year=2007 |title=Evolution |url=https://archive.org/details/evolution0000unse_x9v3 |location=Cold Spring Harbor, NY |publisher=Cold Spring Harbor Laboratory Press |isbn=978-0-87969-684-9 |lccn=2007010767 |oclc=86090399 }}
* {{Chú thích sách |last=Bastian |first=H. Charlton |author-link=Henry Charlton Bastian |year=1871 |title=The Modes of Origin of Lowest Organisms |url=https://archive.org/details/modesoforiginofl00bast |location=London; New York |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan and Company]] |lccn=11004276 |oclc=42959303 |access-date=2015-06-06 }}
* {{Chú thích sách |last=Bernal |first=J.D. |author-link=John Desmond Bernal |year=1951 |title=The Physical Basis of Life |url=https://archive.org/details/bwb_KR-539-616 |location=London |publisher=[[Routledge]] & Kegan Paul |lccn=51005794 }}
* {{Chú thích sách |last=Bernal |first=J.D. |year=1960 |chapter=The Problem of Stages in Biopoesis |editor-last=Florkin |editor-first=M. |editor-link=Marcel Florkin |title=Aspects of the Origin of Life |chapter-url=https://archive.org/details/aspectsoforigino0000flor |chapter-url-access=registration |series=International Series of Monographs on Pure and Applied Biology |location=Oxford, UK; New York |publisher=[[Pergamon Press]] |isbn=978-1-4831-3587-8 |lccn=60013823 }}
* {{Chú thích sách |last=Bernal |first=J.D. |year=1967 |orig-year=Reprinted work by [[Alexander Oparin|A.I. Oparin]] originally published 1924; Moscow: [[Publishing houses in the Soviet Union|The Moscow Worker]] |title=The Origin of Life |url=https://archive.org/details/originoflife0000bern |url-access=registration |series=The Weidenfeld and Nicolson Natural History |others=Translation of Oparin by Ann Synge |location=London |publisher=[[Weidenfeld & Nicolson]] |lccn=67098482 }}
* {{Chú thích sách |editor1-last=Bock |editor1-first=Gregory R. |editor2-last=Goode |editor2-first=Jamie A. |year=1996 |title=Evolution of Hydrothermal Ecosystems on Earth (and Mars?) |series=Ciba Foundation Symposium |volume=202 |location=Chichester, UK; New York |publisher=[[John Wiley & Sons]] |isbn=978-0-471-96509-1 |lccn=96031351 }}
* {{Chú thích sách |last=Bondeson |first=Jan |author-link=Jan Bondeson |year=1999 |title=The Feejee Mermaid and Other Essays in Natural and Unnatural History |location=Ithaca, NY |publisher=[[Cornell University Press]] |isbn=978-0-8014-3609-3 |lccn=98038295 }}
* {{Chú thích sách |last=Bryson |first=Bill |author-link=Bill Bryson |year=2004 |title=A Short History of Nearly Everything |location=London |publisher=[[Transworld Publishers|Black Swan]] |isbn=978-0-552-99704-1 |oclc=55589795 |title-link=A Short History of Nearly Everything }}
* {{Chú thích sách |last=Calvin |first=Melvin |author-link=Melvin Calvin |year=1969 |title=Chemical Evolution: Molecular Evolution Towards the Origin of Living Systems on the Earth and Elsewhere |url=https://archive.org/details/chemicalevolutio0000calv |url-access=registration |location=Oxford, UK |publisher=[[Oxford University Press#Clarendon Press|Clarendon Press]] |isbn=978-0-19-855342-7 |lccn=70415289 |oclc=25220 }}
* {{Chú thích sách |last=Cardwell |first=Donald S. L. |year=1971 |title=From Watt to Clausius: The Rise of Thermodynamics in the Early Industrial Age |url=https://archive.org/details/fromwatttoclausi0000card |publisher=[[Cornell University Press]] }}
* {{Chú thích sách |last1=Chaichian |first1=Masud |last2=Rojas |first2=Hugo Perez |last3=Tureanu |first3=Anca |year=2014 |chapter=Physics and Life |title=Basic Concepts in Physics: From the Cosmos to Quarks |url=https://archive.org/details/basicconceptsinp0000chai |series=Undergraduate Lecture Notes in Physics |location=Berlin; Heidelberg |publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer Berlin Heidelberg]] |doi=10.1007/978-3-642-19598-3_12 |isbn=978-3-642-19597-6 |lccn=2013950482 |oclc=900189038 }}
* {{Chú thích sách |last=Chang |first=Thomas Ming Swi |author-link=Thomas Chang |year=2007 |title=Artificial Cells: Biotechnology, Nanomedicine, Regenerative Medicine, Blood Substitutes, Bioencapsulation, and Cell/Stem Cell Therapy |series=Regenerative Medicine, Artificial Cells and Nanomedicine |volume=1 |location=Hackensack, NJ |publisher=[[World Scientific]] |isbn=978-981-270-576-1 |lccn=2007013738 |oclc=173522612 }}
* {{Chú thích sách |last=Dalrymple |first=G. Brent |author-link=Brent Dalrymple |year=2001 |chapter=The age of the Earth in the twentieth century: a problem (mostly) solved |editor1-last=Lewis |editor1-first=C.L.E. |editor2-last=Knell |editor2-first=S.J. |title=The Age of the Earth: from 4004 BC to AD 2002 |journal=Geological Society of London, Special Publications |series=Geological Society Special Publication |location=London |publisher=[[Geological Society of London]] |volume=190 |issue=1 |pages=205–221 |bibcode=2001GSLSP.190..205D |doi=10.1144/gsl.sp.2001.190.01.14 |isbn=978-1-86239-093-5 |s2cid=130092094 |lccn=2003464816 |oclc=48570033 }}
* {{Chú thích sách |last=Darwin |first=Charles |author-link=Charles Darwin |year=1887 |editor-last=Darwin |editor-first=Francis |editor-link=Francis Darwin |title=The Life and Letters of Charles Darwin, Including an Autobiographical Chapter |volume=3 |edition=3 |location=London |publisher=[[John Murray (publishing house)|John Murray]] |oclc=834491774 |title-link=The Life and Letters of Charles Darwin }}
* {{Chú thích sách |last=Davies |first=Geoffrey F. |year=2007 |chapter=Chapter 2.3 Dynamics of the Hadean and Archaean Mantle |editor1-last=van Kranendonk |editor1-first=Martin J. |editor2-last=Smithies |editor2-first=R. Hugh |editor3-last=Bennett |editor3-first=Vickie C. |title=Earth's Oldest Rocks |series=Developments in Precambrian Geology |volume=15 |pages=61–73 |location=Amsterdam; Boston |publisher=[[Elsevier]] |doi=10.1016/S0166-2635(07)15023-4 |isbn=978-0-444-52810-0 |lccn=2009525003 }}
* {{Chú thích sách |last=Davies |first=Paul |author-link=Paul Davies |year=1999 |title=The Fifth Miracle: The Search for the Origin of Life |url=https://archive.org/details/fifthmiraclesear0000davi |location=London |publisher=[[Penguin Books]] |isbn=978-0-14-028226-9 }}
* {{Chú thích sách |last=Dawkins |first=Richard |author-link=Richard Dawkins |year=1996 |title=The Blind Watchmaker |edition=Reissue with a new introduction |location=New York |publisher=W.W. Norton & Company |isbn=978-0-393-31570-7 |lccn=96229669 |oclc=35648431 |title-link=The Blind Watchmaker }}
* {{Chú thích sách |last=Dawkins |first=Richard |year=2004 |title=The Ancestor's Tale: A Pilgrimage to the Dawn of Evolution |location=Boston |publisher=[[Houghton Mifflin Harcourt|Houghton Mifflin]] |isbn=978-0-618-00583-3 |lccn=2004059864 |oclc=56617123 |title-link=The Ancestor's Tale }}
* {{Chú thích sách |last=Dobell |first=Clifford |author-link=Clifford Dobell |title=Antony van Leeuwenhoek and His 'Little Animals' |url=https://archive.org/details/antonyvanleeuwen00clif |url-access=registration |year=1960 |orig-year=Originally published 1932; New York: [[Harcourt (publisher)|Harcourt, Brace & Company]] |location=New York |publisher=[[Dover Publications]] |lccn=60002548 }}
* {{Chú thích sách |last=Dyson |first=Freeman |author-link=Freeman Dyson |year=1999 |title=Origins of Life |url=https://archive.org/details/originsoflife0000dyso_k5v8 |edition=Revised |location=Cambridge, UK; New York |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-62668-2 |lccn=99021079 }}
* {{Chú thích sách |last1=Eigen |first1=M. |author-link1=Manfred Eigen |last2=Schuster |first2=P. |author-link2=Peter Schuster |year=1979 |title=The Hypercycle: A Principle of Natural Self-Organization |url=https://archive.org/details/hypercycleprinci0000eige |location=Berlin; New York |publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer-Verlag]] |isbn=978-0-387-09293-5 |lccn=79001315 |oclc=4665354 }}
* {{Chú thích sách |last=Fesenkov |first=V.G. |author-link=Vasily Fesenkov |year=1959 |chapter=Some Considerations about the Primaeval State of the Earth |editor1-last=Oparin |editor1-first=A.I. |editor1-link=Alexander Oparin |editor2-last=Braunshtein |editor2-first=A.E. |editor3-last=Pasynskii |editor3-first=A.G. |editor4-last=Pavlovskaya |editor4-first=T.E. |display-editors=1 |title=The Origin of Life on the Earth |chapter-url=https://archive.org/details/proceedings00inte |series=I.U.B. Symposium Series |volume=1 |others=Edited for the [[International Union of Biochemistry and Molecular Biology|International Union of Biochemistry]] by Frank Clark and [[Richard Laurence Millington Synge|R.L.M. Synge]] |edition=English-French-German |location=London; New York |publisher=[[Pergamon Press]] |isbn=978-1-4832-2240-0 |lccn=59012060 |access-date=2015-06-03 }} International Symposium on the Origin of Life on the Earth (held at Moscow, 19–24 August 1957)
* {{Chú thích sách |last=Hazen |first=Robert M. |author-link=Robert Hazen |title=Genesis: The Scientific Quest for Life's Origin |year=2005 |location=Washington, DC |publisher=[[Joseph Henry Press]] |isbn=978-0-309-09432-0 |lccn=2005012839 |oclc=60321860 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/genesisscientifi0000haze }}
* {{Chú thích sách |last=Huxley |first=Thomas Henry |author-link=Thomas Henry Huxley |year=1968 |orig-year=Originally published 1897 |chapter=VIII Biogenesis and Abiogenesis [1870] |chapter-url=http://aleph0.clarku.edu/huxley/CE8/B-Ab.html |title=Discourses, Biological and Geological |series=Collected Essays |volume=VIII |edition=Reprint |location=New York |publisher=[[Greenwood Publishing Group|Greenwood Press]] |lccn=70029958 }}
* {{Chú thích sách |last=Kauffman |first=Stuart |author-link=Stuart Kauffman |year=1993 |title=The Origins of Order: Self-Organization and Selection in Evolution |url=https://archive.org/details/originsoforderse0000kauf |location=New York |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-507951-7 |lccn=91011148 |oclc=23253930 }}
* {{Chú thích sách |last=Kauffman |first=Stuart |year=1995 |title=At Home in the Universe: The Search for Laws of Self-Organization and Complexity |location=New York |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-509599-9 |lccn=94025268 |url=https://archive.org/details/athomeinuniverse00kauf_0 }}
* {{cite conference |url=http://www.panspermia.org/oseti.htm |title=Panspermia Asks New Questions |first=Brig |last=Klyce |date=22 January 2001 |conference=The Search for Extraterrestrial Intelligence (SETI) in the Optical Spectrum III |conference-url=http://www.coseti.org/4273-sch.htm |editor1-last=Kingsley |editor1-first=Stuart A. |editor1-link=Stuart Kingsley |editor2-last=Bhathal |editor2-first=Ragbir |editor2-link=Ragbir Bhathal |volume=4273 |publisher=[[SPIE]] |location=Bellingham, WA |isbn=0-8194-3951-7 |lccn=2001279159 |doi=10.1117/12.435366 |access-date=2015-06-09 }} Proceedings of the SPIE held at San Jose, CA, 22–24 January 2001
* {{Chú thích sách |last=Lane |first=Nick |author-link=Nick Lane |year=2009 |title=Life Ascending: The 10 Great Inventions of Evolution |url=https://archive.org/details/lifeascendingten0000lane_g1r1 |url-access=registration |edition=1 |location=New York |publisher=W.W. Norton & Company |isbn=978-0-393-06596-1 |lccn=2009005046 |oclc=286488326 }}
* {{Chú thích sách |last=Lankenau |first=Dirk-Henner |year=2011 |chapter=Two RNA Worlds: Toward the Origin of Replication, Genes, Recombination and Repair |editor1-last=Egel |editor1-first=Richard |editor2-last=Lankenau |editor2-first=Dirk-Henner |editor3-last=Mulkidjanian |editor3-first=Armen Y. |title=Origins of Life: The Primal Self-Organization |location=Heidelberg |publisher=Springer |doi=10.1007/978-3-642-21625-1 |isbn=978-3-642-21624-4 |lccn=2011935879 |oclc=733245537 }}
* {{Chú thích sách |last=Lennox |first=James G. |author-link=James G. Lennox |year=2001 |title=Aristotle's Philosophy of Biology: Studies in the Origins of Life Science |url=https://archive.org/details/aristotlesphilos0000lenn |series=Cambridge Studies in Philosophy and Biology |location=Cambridge, UK; New York |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-65976-5 |lccn=00026070 }}
* {{Chú thích sách |last=Michod |first=Richard E. |year=1999 |title=Darwinian Dynamics: Evolutionary Transitions in Fitness and Individuality |location=Princeton, NJ |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-0-691-02699-2 |lccn=98004166 |oclc=38948118 |url=https://archive.org/details/darwiniandynamic00mich }}
* {{Chú thích sách |last=Oparin |first=A.I. |author-link=Alexander Oparin |year=1953 |orig-year=Originally published 1938; New York: [[Macmillan Publishers (United States)|The Macmillan Company]] |title=The Origin of Life |others=Translation and new introduction by Sergius Morgulis |edition=2 |location=Mineola, NY |publisher=Dover Publications |isbn=978-0-486-49522-4 |lccn=53010161 }}
* {{Chú thích sách |last=Orgel |first=Leslie E. |author-link=Leslie Orgel |year=1987 |chapter=Evolution of the Genetic Apparatus: A Review |title=Evolution of Catalytic Function |series=Cold Spring Harbor Symposia on Quantitative Biology |volume=52 |pages=9–16 |location=Cold Spring Harbor, NY |publisher=Cold Spring Harbor Laboratory Press |doi=10.1101/SQB.1987.052.01.004 |pmid=2456886 |isbn=978-0-87969-054-0 |oclc=19850881 }} "Proceedings of a symposium held at Cold Spring Harbor Laboratory in 1987"
* {{Chú thích sách |last1=Raven |first1=Peter H. |author-link1=Peter H. Raven |last2=Johnson |first2=George B. |author-link2=George B. Johnson |year=2002 |title=Biology |url=https://archive.org/details/biologyrave00rave |url-access=registration |edition=6 |location=Boston |publisher=[[McGraw-Hill Education|McGraw-Hill]] |isbn=978-0-07-112261-0 |lccn=2001030052 |oclc=45806501 }}
* {{Chú thích sách |last=Ross |first=Alexander |author-link=Alexander Ross (writer) |year=1652 |title=Arcana Microcosmi |url=http://penelope.uchicago.edu/ross/ross210.html |volume=Book II |location=London |access-date=2015-07-07 }}
* {{Chú thích sách |last=Shapiro |first=Robert |author-link=Robert Shapiro (chemist) |year=1987 |title=Origins: A Skeptic's Guide to the Creation of Life on Earth |url=https://archive.org/details/originsskepticsg0000shap_i7p8 |location=Toronto; New York |publisher=[[Bantam Books]] |isbn=978-0-553-34355-7 }}
* {{cite conference |url=http://www.rbsp.info/rbs/PDF/spie05-telos.pdf |title=Historical Development of the Distinction between Bio- and Abiogenesis |last=Sheldon |first=Robert B. |date=22 September 2005 |conference=Astrobiology and Planetary Missions |conference-url=http://spie.org/Publications/Proceedings/Volume/5906?origin_id=x4323&start_year=2005&end_year=2005 |editor1-last=Hoover |editor1-first=Richard B. |editor1-link=Richard B. Hoover |editor2-last=Levin |editor2-first=Gilbert V. |editor2-link=Gilbert Levin |editor3-last=Rozanov |editor3-first=Alexei Y. |editor4-last=Gladstone |editor4-first=G. Randall |volume=5906 |publisher=SPIE |location=Bellingham, WA |isbn=978-0-8194-5911-4 |lccn=2005284378 |doi=10.1117/12.663480 |access-date=2015-04-13 }} Proceedings of the SPIE held at San Diego, CA, 31 July–2 August 2005
* {{Chú thích sách |last=Tyndall |first=John |author-link=John Tyndall |year=1905 |orig-year=Originally published 1871; London; New York: [[Longman]]s, Green & Co.; [[D. Appleton & Company|D. Appleton and Company]] |title=Fragments of Science |url=https://archive.org/details/fragmenoscien02tyndrich |volume=2 |edition=6 |location=New York |publisher=[[Peter F. Collier|P.F. Collier & Sons]] |oclc=726998155 |access-date=2015-06-06 }}
* {{Chú thích sách |last=Vartanian |first=Aram |year=1973 |chapter=Spontaneous Generation |chapter-url=http://xtf.lib.virginia.edu/xtf/view?docId=DicHist/uvaGenText/tei/DicHist4.xml;chunk.id=dv4-39;toc.depth=1;toc.id=dv4-39;brand=default |editor-last=Wiener |editor-first=Philip P. |title=Dictionary of the History of Ideas |volume=IV |location=New York |publisher=[[Charles Scribner's Sons]] |isbn=978-0-684-13293-8 |lccn=72007943 }}
* {{Chú thích sách |last1=Voet |first1=Donald |author-link1=Donald Voet |last2=Voet |first2=Judith G. |author-link2=Judith G. Voet |year=2004 |title=Biochemistry |volume=1 |edition=3 |location=New York |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-471-19350-0 |lccn=2003269978 }}
* {{Chú thích sách |editor-last=Woodward |editor-first=Robert J. |year=1969 |title=Our Amazing World of Nature: Its Marvels & Mysteries |location=Pleasantville, NY |publisher=[[Reader's Digest Association]] |isbn=978-0-340-13000-1 |lccn=69010418 }}
* {{Chú thích sách |last=Yarus |first=Michael |year=2010 |title=Life from an RNA World: The Ancestor Within |url=https://archive.org/details/lifefromrnaworld0000yaru |location=Cambridge, MA |publisher=[[Harvard University Press]] |isbn=978-0-674-05075-4 |lccn=2009044011 }}
* {{Chú thích tạp chí |last1=Arrhenius |first1=Gustaf O. |last2=Sales |first2=Brian C. |last3=Mojzsis |first3=Stephen J. |last4=Lee |first4=T. |display-authors=3 |date=21 August 1997 |title=Entropy and Charge in Molecular Evolution – the Case of Phosphate |url=http://isotope.colorado.edu/~mojzsis/1997_Arrhenius_JTB.pdf |journal=[[Journal of Theoretical Biology]] |volume=187 |issue=4 |pages=503–522 |doi=10.1006/jtbi.1996.0385 |pmid=9299295 |bibcode=1997JThBi.187..503A |access-date=30 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170519142057/http://isotope.colorado.edu/~mojzsis/1997_Arrhenius_JTB.pdf |archive-date=19 May 2017 |url-status=dead }}
* {{Chú thích tạp chí |last=Cavalier-Smith |first=Thomas |author-link=Thomas Cavalier-Smith |date=June 2006 |title=Cell evolution and Earth history: stasis and revolution |journal=[[Philosophical Transactions of the Royal Society B]] |volume=361 |issue=1470 |pages=969–1006 |doi=10.1098/rstb.2006.1842 |pmid=16754610 |pmc=1578732}}
* {{Chú thích tạp chí |last1=Fernando |first1=Chrisantha T. |last2=Rowe |first2=Jonathan |date=7 July 2007 |title=Natural selection in chemical evolution |journal=Journal of Theoretical Biology |volume=247 |issue=1 |pages=152–167 |doi=10.1016/j.jtbi.2007.01.028 |pmid=17399743|bibcode=2007JThBi.247..152F |citeseerx=10.1.1.129.8556 }}
* {{Chú thích tạp chí |last1=Gross |first1=Michael |date=19 December 2016 |title=How life can arise from chemistry |journal=Current Biology |volume=26 |issue=24 |pages=R1247–R1249 |doi=10.1016/j.cub.2016.12.001 |doi-access=free }}
* {{Chú thích tạp chí |last=Horgan |first=John |author-link=John Horgan (journalist) |title=In the Beginning.. |url=https://archive.org/details/sim_scientific-american_1991-02_264_2/page/116 |date=February 1991 |journal=[[Scientific American]] |volume=264 |issue=2 |pages=116–125 |doi=10.1038/scientificamerican0291-116|bibcode=1991SciAm.264b.116H }}
* {{Chú thích tạp chí |last=Jortner |first=Joshua |date=October 2006 |author-link=Joshua Jortner |title=Conditions for the emergence of life on the early Earth: summary and reflections |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B |volume=361 |issue=1474 |pages=1877–1891 |doi=10.1098/rstb.2006.1909|pmid=17008225 |pmc=1664691}}
* {{Chú thích báo |last=Klotz |first=Irene |date=24 February 2012 |title=Did Life Start in a Pond, Not Oceans? |url=http://news.discovery.com/earth/oceans/life-pond-ocean-122402.htm |work=Discovery News |location=Silver Spring, MD |publisher=[[Discovery Communications]] |access-date=2015-06-29 |archive-date=2016-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160503123131/http://news.discovery.com/earth/oceans/life-pond-ocean-122402.htm |url-status=dead }}
* [[NASA Astrobiology Institute]]: {{Chú thích web |url=http://astrobiology.ucla.edu/pages/res3b.html |title=Earth's Early Environment and Life: When did Earth become suitable for habitation? |last1=Harrison |first1=T. Mark |last2=McKeegan |first2=Kevin D. |last3=Mojzsis |first3=Stephen J. |archive-url=https://web.archive.org/web/20120217040600/http://astrobiology.ucla.edu/pages/res3b.html |archive-date=2012-02-17 |access-date=2015-06-30 }}
* NASA Specialized Center of Research and Training in Exobiology: {{Chú thích web |url=http://exobio.ucsd.edu/arrhenius.htm |title=Arrhenius |last=Arrhenius |first=Gustaf O. |date=11 September 2002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071221000659/http://exobio.ucsd.edu/arrhenius.htm |archive-date=2007-12-21 |access-date=2015-06-30 }}
* {{Chú thích web |url=http://www.whatislife.com/about.html |title=The physico-chemical basis of life |website=What is Life |publisher=Lukas K. Buehler |location=Spring Valley, CA |access-date=27 October 2005 }}
* {{Chú thích tạp chí |last1=Pitsch |first1=Stefan |last2=Krishnamurthy |first2=Ramanarayanan |last3=Arrhenius |first3=Gustaf O. |date=6 September 2000 |title=Concentration of Simple Aldehydes by Sulfite-Containing Double-Layer Hydroxide Minerals: Implications for Biopoesis |journal=[[Helvetica Chimica Acta]] |volume=83 |issue=9 |pages=2398–2411 |doi=10.1002/1522-2675(20000906)83:9<2398::AID-HLCA2398>3.0.CO;2-5 |pmid=11543578}}
* {{Chú thích tạp chí |last1=Pons |first1=Marie-Laure |last2=Quitté |first2=Ghylaine |last3=Fujii |first3=Toshiyuki |last4=Rosing |first4=Minik T. |last5=Reynard |first5=Bruno |last6=Moynier |first6=Frederic |last7=Douchet |first7=Chantal |last8=Albarède |first8=Francis |display-authors=3 |date=25 October 2011 |title=Early Archean Serpentine Mud Volcanoes at Isua, Greenland, as a Niche for Early Life |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2011-10-25_108_43/page/17639 |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A.]] |volume=108 |issue=43 |pages=17639–17643 |bibcode=2011PNAS..10817639P |doi=10.1073/pnas.1108061108 |pmc=3203773 |pmid=22006301|doi-access=free }}
* {{Chú thích tạp chí |last1=Russell |first1=Michael J. |last2=Hall |first2=A.J. |last3=Cairns-Smith |first3=Alexander Graham |author-link3=Graham Cairns-Smith |last4=Braterman |first4=Paul S. |display-authors=3 |date=10 November 1988 |title=Submarine hot springs and the origin of life |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=336 |issue=6195 <!--|pages=1424–31--> |pages=1569–1572|bibcode=1988Natur.336..117R |doi=10.1038/336117a0 |s2cid=45788156 }}
* {{Chú thích tạp chí |last1=Shock |first1=Everett L. |date=25 October 1997 |title=High-temperature life without photosynthesis as a model for Mars |url=http://www.igpp.ucla.edu/public/mkivelso/refs/PUBLICATIONS/shcok%20hiT%20life%20Mars7JE01087.pdf |journal=Journal of Geophysical Research |volume=102 |issue=E10 |pages=23687–23694 |bibcode=1997JGR...10223687S |doi=10.1029/97je01087 |pmid=11541237 |doi-access=free }}
{{refend}}

===Đọc thêm===
* "Minerals and the Emergence of Life, pp 135-157 in "Metals, Microbes and Minerals: The Biogeochemical Side of Life" (2021) pp xiv + 341. Walter de Gruyter, Berlin. Authors Duval, Simon; Authors Zuchan, Kilian; Baymann, Frauke; Schoepp-Cothenet, Barbara; Branscomb, Elbert; Russell, Michael, J.; Nitschke, Wolfgang; Editors Kroneck, Peter M.H. and Sosa Torres, Martha. [https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/9783110589771-005 DOI 10.1515/9783110589771-005]
* [[Tim Flannery]], "In the Soup" (review of Michael Marshall, ''The Genesis Quest: The Geniuses and Eccentrics on a Journey to Uncover the Origins of Life on Earth'', University of Chicago Press, 360 pp.), ''[[The New York Review of Books]]'', vol. LXVII, no. 19 (3 December 2020), pp.&nbsp;37–38.

== Liên kết ngoài ==
{{Library resources box}}{{Spoken Wikipedia|date=2012-06-13|WIKIPEDIA ARTICLE - ABIOGENESIS (Part 01).ogg|WIKIPEDIA ARTICLE - ABIOGENESIS (Part 02).ogg|WIKIPEDIA ARTICLE - ABIOGENESIS (Part 03).ogg|WIKIPEDIA ARTICLE - ABIOGENESIS (Part 04).ogg}}
{{Wiktionary}}
* {{Chú thích web|url=http://exploringorigins.org/|title=Exploring Life's Origins: A Virtual Exhibit|website=Exploring Life's Origins: A Virtual Exhibit|publisher=[[National Science Foundation]]|location=Arlington County, VA|access-date=2015-07-02}}
* {{Chú thích web|url=http://www.gla.ac.uk/projects/originoflife/|title=The Geochemical Origins of Life by Michael J. Russell & Allan J. Hall|date=13 December 2008|publisher=[[University of Glasgow]]|location=Glasgow, Scotland|access-date=2015-07-02}}
* [https://www.bbc.co.uk/programmes/p004y29f The Origins of Life], BBC Radio 4 discussion with [[Richard Dawkins]], [[Richard Corfield (scientist)|Richard Corfield]] & [[Linda Partridge]] (''[[In Our Time (radio series)|In Our Time]]'', 23 September 2004)
* [https://webcast.stsci.edu/webcast/detail.xhtml?talkid=4006 Minerals and the Origins of Life] ([[Robert Hazen]], [[NASA]]) (video, 60m, April 2014).
* [http://www.earthfacts.com/evolution-and-life/howlifebeganearth/ How life began on Earth] (Marcia Malory, Earth Facts) (2015)
* [https://www.hawking.org.uk/in-words/lectures/life-in-the-universe Stephen Hawking's essay on Life in the Universe (1996)]
* [https://blogs.scientificamerican.com/observations/winston-churchills-thoughts-on-evolution/ Winston Churchill's essay on Evolution (c.1939/1950s)]
{{Tiến hóa}}
{{Các thành phần tự nhiên}}
{{Sinh học vũ trụ}}
{{Big History}}
{{Kiểm soát tính nhất quán}}

[[Thể loại:Nguồn gốc sự sống]]
[[Thể loại:Sinh học vũ trụ]]
[[Thể loại:Bắt đầu]]
[[Thể loại:Tiến hóa sinh học]]
[[Thể loại:Sinh học tiến hóa]]
[[Thể loại:Sự kiện tự nhiên]]
[[Thể loại:Nguồn gốc]]